Кіріспе

1965 жылдан 1969 жылға дейін АҚШ вице-президенті Хьюберт Хорацио Хамфри кіші (1911 жылдың 27 мамырында туған, 1978 жылдың 13 қаңтарында қайтыс болған) – 1965 жылдан 1969 жылға дейін АҚШ-тың 38-ші вице-президенті болған американдық саясаткер және мемлекет қайраткері. Ол екі рет АҚШ Сенатында қызмет етті, Минесота штатын 1949 жылдан 1964 жылға дейін және 1971 жылдан 1978 жылға дейін өкілдік етті. Сенатор ретінде ол АҚШ-тағы заманауи либерализмнің маңызды көшбасшысы болды. Президент Линдон Б. Джонсонның вице-президенті ретінде ол Вьетнам соғысын қолдады. Бөлінген Демократиялық партия оны 1968 жылғы президенттік сайлауға ұсынды, бірақ ол республикалық кандидат Ричард Никсонға жеңілді. Оңтүстік Дакота штатының Уоллес қаласында туған Хамфри Миннесота университетінде білім алды. 1943 жылы ол Макалестер колледжінде саяси ғылым профессоры болды және Миннеаполис қаласының мэріне үміткерлігін танытқанда сәтсіздікке ұшырады. 1944 жылы Миннесота Демократиялық-Еңбекшілер партиясын (DFL) құруға көмектесті; келесі жылы ол Миннеаполис қаласының мэрі болып сайланды, 1948 жылға дейін қызмет етті және 1947 жылы либералды антикоммунистік «Демократиялық әрекет үшін американдықтар» тобын құрды. 1948 жылы ол АҚШ Сенатына сайланды және 1948 жылғы Демократиялық Ұлттық Конвенцияның партиялық платформасына нәсілдік сегрегацияны тоқтату туралы ұсынысты енгізуді сәтті іске асырды. Хамфри 1949 жылдан 1964 жылға дейін Сенатта үш мерзім қызмет етті және соңғы төрт жыл ішінде Сенат көпшілікке басшылық етті. Осы кезеңде ол 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның негізгі авторы болды, Бейбітшілік корпусын құруға бағытталған алғашқы инициативаны ұсынды және қарусыздандыру жөніндегі арнайы комитеттің төрағасы болды. Ол 1952 және 1960 жылдары партиясының президенттікке үміткерлігін алуға тырысты. Линдон Б. Джонсон президенттікке келгеннен кейін, ол Хамфриді өзінің серігі етіп таңдады, ал Демократиялық коалиция 1964 жылғы сайлауда үлкен жеңіске жетті. 1968 жылдың наурыз айында Джонсон қайта сайлануға бармайтынын жариялады, ал Хамфри президенттікке үміткерлігін жариялады. Джонсон әкімшілігінің Вьетнам соғысы бойынша саясатына адал болған ол өз партиясының көптеген мүшелерінен қарсылық көріп, Демократиялық Ұлттық Конвенциядағы негізгі емес штаттардың делегаттарын жеңуге баса назар аудару үшін алғашқы сайлаулардан бас тартты. Оның делегаттар стратегиясы номинацияны жеңіп алуға мүмкіндік берді және ол сенатор Эдмунд Маскиді өзінің серігі етіп таңдады. Жалпы сайлауда ол Никсонның халық дауысымен шамамен тең болды, бірақ сайлау коллегиясының дауысын айқын артықшылықпен жоғалтты. Жеңіліске ұшырағаннан кейін ол Сенатқа оралды және 1971 жылдан 1978 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті. Ол 1972 жылы Демократиялық партияның алғашқы сайлауында қайта қатысты, бірақ Джордж Макговернге жеңіліп, Макговерннің серігі болудан бас тартты. 1977-1978 жылдары ол АҚШ Сенатының уақытша төрағасының орынбасары болып қызмет етті.

Ерте өмір және білім

Хамфри Оңтүстік Дакота штатының Уоллес қаласында, әкесінің дәріханасының үстіндегі бөлмеде дүниеге келді. Ол норвегиялық иммигрант Рагнильд Кристин Саннес (1883–1973) және Хьюберт Хорацио Хамфри ағаның (1882–1949) ұлы болды. Хамфри өмірінің көп бөлігін Оңтүстік Дакота штатының Доланд қаласындағы Дакота даласында өткізді; қаланың халқы шамамен 600 адамды құрады. Оның әкесі лицензияланған фармацевт және саудагер болды, сондай-ақ қала әкімі және қалалық кеңестің мүшесі қызметін атқарды. Әкесі сонымен қатар Оңтүстік Дакота штатының заң шығару органында қысқа мерзім қызмет етті және 1944 және 1948 жылдарғы Демократиялық Ұлттық конвенттерге Оңтүстік Дакота штатынан делегат ретінде қатысты. 1920 жылдардың соңында Доланд қаласын ауыр экономикалық дағдарыс шалды. Қаладағы екі банк та жабылды, ал Хамфридің әкесі дүкенін ашық ұстау үшін күресті. Ұлы Доланд орта мектебін бітіргеннен кейін Хьюберт аға Доландты тастап, Оңтүстік Дакота штатының 11 000 халқы бар Хьюрон қаласында жаңа дәріхана ашты, онда ол өзінің жағдайын жақсартуды үміттенеді. Отбасының қаржылық қиындықтарына байланысты Хамфри Миннесота университетінен бір жыл оқығаннан кейін кетуге мәжбүр болды. Ол Колорадо штатының Денвер қаласындағы Капитолий фармацевтикалық колледжінен фармацевт лицензиясын алды (екі жылдық лицензиялау бағдарламасын алты айдың ішінде аяқтады) және 1931 жылдан 1937 жылға дейін әкесінің дүкенін басқаруға көмектесті. Әкесі де, ұлы да клиенттерді тартудың жаңа жолдарын табуда жаңашыл болды: «бизнесті толықтыру үшін Хамфрилер шошқалар мен адамдарға арналған патенттелген дәрі-дәрмектерді өндіруші болды. Бұл ерекше қызмет туралы халыққа хабарлау үшін дәріхананың үстіне ағаштан жасалған шошқаның суреті ілінді. Фермерлер бұл туралы біліп, Хамфридің дүкені фермерлердің дәріханасы деп танылды». Бір өмірбаян авторы былай деп жазды: «Хуберт кіші дүкенге қарап, жертөледегі қоспаларды араластырып тұрғанда, Хьюберт аға жолға шығып, шошқаларға арналған минералды қосымшалар мен құрттарды жоятын «Хамфридің БТВ» (Дене тонуы ветеринариясы), сондай-ақ екі аяқты науқастарға арналған «Хамфридің кеуде майы» және «Хамфридің мұрын қышуы» сатты». Хамфри кейін былай деп жазды: «Біз «Хамфридің мұрын қышуын» жасадық, ол Виктің мұрын тамшыларының орнына келді. Мен біздіңіміз жақсырақ деп ойладым. Вик минералды майды қолданды, ол сіңбейді, ал біз өсімдік майын қолдандық, ол сіңеді. Мен жергілікті анестетик болып табылатын бензокаин қостым, сондықтан егер мұрын қышуы жақсарса да, сіз оны аз сезінесіз». «Хамфридің түрлі дәрілері жеткілікті нәтиже берді және отбасылық табыстың маңызды бөлігін құрады – дәрілерді сатып алған фермерлер жақсы клиенттер болды». Уақыт өте келе Хамфридің дәріханасы табысты кәсіпорынға айналды және отбасы қайтадан гүлденді. Хьюронда тұрғанда Хамфри Хьюронның ең ірі методист шіркеуіне тұрақты түрде қатысып, шіркеудің 6-шы скаут отрядының скаут шебері болды. Ол «шіркеу жертөлесінде баскетбол ойындарын бастады, бірақ оның скауттары 1931 жылы лагерьге ақша таба алмады, Хьюберт сол жаздағы құрғақ дауылдың, шегірткелердің және депрессияның ең жаман кезінде бір түндік [саяхатқа] шығудың жолын тапты». Хамфри фармацевт ретінде жұмыс істеуден ләззат алмады, ал оның арманы саяси ғылымдар докторы болу және колледж профессоры болу болды. Хамфри 1937 жылы Миннесота университетіне оралып, 1939 жылы өнер бакалаврын алды. Ол Phi Delta Chi, фармацевттердің бауырластығының мүшесі болды. Ол сондай-ақ 1940 жылы Луизиана штатының университетінде магистратураны бітірді, онда саяси ғылымнан көмекші оқытушы болып жұмыс істеді. Оның сыныптастарының бірі Рассел Б. Лонг, Луизиана штатының болашақ сенаторы болды. Содан кейін ол 1940-1941 жылдары Миннесота университетінде оқытушы және докторант болды (Америкалық мұғалімдер федерациясына қосылды) және Жұмыс прогресі әкімшілігінің (WPA) бақылаушысы болды. Хамфри университеттің дебат командасының жұлдызы болды; оның командаластарының бірі болашақ Миннесота губернаторы және АҚШ ауыл шаруашылығы министрі Орвилл Фримен болды. 1940 жылғы президенттік науқанында Хамфри және Миннесота университетінің болашақ президенті Малкольм Мус Миннеаполис радиосында демократтардың үміткері Франклин Д. Рузвельт пен республикашылдардың үміткері Венделл Уилкидің артықшылықтарын талқылады. Хамфри Рузвельтті қолдады. Хамфри көп ұзамай Миннеаполис саясатына белсенді түрде қатысып, нәтижесінде докторлық диссертациясын аяқтамады.

Неке және ерте мансап

1934 жылы Хамфри жергілікті Хьюрон колледжінің түлегі, бухгалтер Мюриэл Бакпен қарым-қатынас жасауды бастады. Олар 1936 жылдан бастап, Хамфридің шамамен 42 жылдан кейін қайтыс болуына дейін үйленді. Олардың төрт баласы болды: Нэнси Фэй, Скип Хамфри, Роберт Эндрю және Дуглас Саннес. Ақша мәселесі Хамфрилерді үнемі мазалап келді. Бір өмірбаянында жазылғандай: "Өмірінің көп бөлігінде ол күн көрісіне жете алмайтын, ал Ақ үйге жеткізуге жасаған тырашаң тырысы қазірде жеткілікті науқан қаражатын жинау үшін ұзақ және сәтсіз күрес сияқты көрінетін". Жалақысын арттыру үшін Хамфри жиі төленген сөздерге қатысты. АҚШ сенаторы және вице-президент болып қызмет еткен жылдарының көп бөлігінде ол Мэриленд штатының Шеви Чейс қаласындағы орта тапқа арналған қалашықта тұрды. 1958 жылы Хамфрилер жинаған ақшаларын және сөздерінен алған гонорарын Миннеаполистен батысқа қарай 40 шақырым жерде орналасқан Миннесота штатының Уэверли қаласында көл жағасындағы үй салуға жұмсады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хамфри әскерге үш рет қосылуға тырысты, бірақ сәтті болмады. Оның алғашқы екі әрекеті теңіз күштеріне қосылуға бағытталды, біріншісі офицер, екіншісі қатардағы әскер ретінде. Екі рет те түс соқырлығына байланысты қабылданбады. 1944 жылдың желтоқсан айында ол армияға қосылуға тырысты, бірақ қос ішек жоғалмасы, түс соқырлығы және өкпедегі кальцификацияға байланысты медициналық тексеруден өтпеді. Хамфри соғыс жылдарында түрлі мемлекеттік мекемелерді басқарды және колледж оқытушысы болып жұмыс істеді. 1942 жылы ол жаңа өндіріс бойынша оқыту және жұмысқа орналастыру жөніндегі штаттағы директор және Миннесота соғыс қызметі бағдарламасының басшысы болды. 1943 жылы ол Соғыс еңбек күштері комиссиясының орынбасары директоры болды. 1944 жылдың көктемінде Макалестерден кеткеннен кейін Хамфри 1945 жылға дейін Миннеаполис радиостанциясында жаңалықтар комментаторы болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ 1944 жылы президент Рузвельттің қайта сайлану науқанында жұмыс істеді. 1945 жылы Миннесота коммунистері жаңа партияны басып алуға тырысқанда, Хамфри коммунистерге қарсы күреске белсенді түрде қатысып, DFL-ден коммунистерді қуу бойынша сәтті күреске жетекшілік етті.

Миннеаполис қаласының әкімі (1945-1948 жж.)

Соғыстан кейін Хамфри тағы да Миннеаполис қаласының мэрі лауазымына үміткер болды; бұл жолы ол 1945 жылдың маусым айында өткен жалпы сайлауда 61% дауыспен жеңіске жетті. Раян мен Хамфридің еңбек одақтарына қатысты көзқарастары әр түрлі болғанымен, олар Миннеаполистегі қылмысты жою үшін бірлесіп жұмыс істеді. Хамфри Райанға: "Мен осы қаланы тазартқым келеді, және мен оны бір жылдан кейін емес, бір айдан кейін емес, қазір тазартқым келеді", - деді және "Сен құқық қорғаумен айналыс, ал мен саясатпен айналысамын" деді. Хамфри 1945 жылдан 1948 жылға дейін мэр болып қызмет етті, 1947 жылы қала тарихындағы ең үлкен үлесіммен қайта сайланды. Хамфри либералды антикоммунистік «Демократиялық әрекет үшін американдықтар» (ADA) ұйымының негізін қалаушылардың бірі болды және 1949 жылдан 1950 жылға дейін төрағалық етті. Ол сондай-ақ Миннеаполис полиция күшін реформалады. Қала елдегі «антисемитизм орталығы» деп танылды, сонымен қатар оның афроамерикандық халқы да кемсітушілікке ұшырады. Хамфридің мэрлік қызметінің ерекшелігі – фанатизмнің барлық түрлерімен күресуге жасаған күш-жігері. Ол Адам құқықтары жөніндегі кеңесті құрды және Әділ жұмыспен қамту практикасы комитетінің қалалық деңгейдегі нұсқасын құрды, осылайша Миннеаполис АҚШ-тағы жұмыс күшінде нәсілдік кемсітушілікке тыйым салған азанау қалалардың біріне айналды. Хамфри және оның жарнамашылары Адам құқықтары жөніндегі кеңестің түрлі идеологиялық көзқарастағы адамдарды біріктіргенімен мақтанды. 1960 жылы Хамфри журналист Теодор Х. Уайтқа: «Мен бір кезде мэр болдым, Миннеаполисте мэр болу – бұл керемет жұмыс, ол губернатор мен президент болудың арасындағы ең жақсы жұмыс», – деді. 1993 жылы Чикагодағы Иллинойс университетінің профессоры Мелвин Г. Холли тарихшылар, саясаттанушылар және қалалық сарапшылардың жүргізген сауалнамасы бойынша Хамфриді 1820 жылдан 1993 жылға дейінгі кезеңде қызмет еткен ең жақсы американдық ірі қала әкімдерінің 28-і деп санады.

1948 жылғы Демократиялық ұлттық конгресс

1948 жылғы Демократиялық партия, негізінен солтүстіктегілер, федералды үкіметтің нәсілдік азшылықтардың азаматтық құқықтарын белсенді түрде қорғауы керек деп ойлағандар, және штаттар өздерінің шекараларындағы дәстүрлі нәсілдік сегрегацияны сақтауға құқылы деп сенген, негізінен оңтүстіктегілер арасында екіге бөлінді. 1948 жылғы Демократиялық ұлттық конвенцияда партия платформасы азаматтық құқықтарды қолдайтын жалпы сөздермен ғана шектелді, бұл бөліністі көрсетті. Президент Гарри Трумэн оңтүстік демократтарының наразылығын тудырмау үшін 1946 жылғы Азаматтық құқықтар жөніндегі комиссиясының көптеген ұсыныстарын қарастырмады. Бірақ Хамфри «Прогрессив» журналында: «Демократиялық партия есептегі әрбір қағида үшін күресуі керек. Бәрі немесе ештеңе» деп жазды. Хамфри, Пол Дуглас және Джон Ф. Шелли сияқты антикоммунистік либералдардан құралған әртүрлі коалиция конвенцияның азаматтық құқықтар платформасына қарсы шықты, олар кейін Демократиялық партияның жетекші прогрессивтері ретінде танылды. Олар партия платформасына Демократиялық партияны нәсілдік сегрегацияға қарсы күреске міндеттендіретін «азаматтық құқықтар туралы қосымша тармақ» енгізуді ұсынды. Аталған қосымша тармақ линчеңге қарсы федералды заң қабылдауды, Оңтүстіктегі мектептердегі заңды сегрегацияны тоқтатуды және тері түсіне байланысты жұмысқа қабылдаудағы дискриминацияны жоюды талап етті. Көптеген ғалымдар еңбек одақтары осы коалицияның жетекші күші болғанын айтса да, Конгресс өнеркәсіптік ұйымдарының саяси әрекеттер комитетінің (CIO PAC) төрағалары Джек Кролл мен А.Ф. Уитниден басқа, ешқандай маңызды еңбек көшбасшысы конвенцияға қатыспады. Трумэннің кеңесшілерінің конвенцияда мәселені күштеп талқылаудан аулақ болуына күшті қысым көрсеткеніне қарамастан, Хамфри азаматтық құқықтар туралы қосымша тармақ үшін сөз сөйледі. Хамфри конвенция алдында: «Достарым, азаматтық құқықтар мәселесін асықтырып жатырмыз дейтіндерге, біз 172 жыл (кешіктік) деймін! Азаматтық құқықтар бағдарламасы штаттардың құқықтарын шектемейді дейтіндерге мынаны айтам: Америкада Демократиялық партияның штаттардың құқықтарының көлеңкесінен шығып, адам құқықтарының жарқын сәулесінде ашық қадам басу уақыты келді!» деді. Хамфри мен оның жақтастары жеңіске жетті: конвенция азаматтық құқықтарды қолдайтын қосымша тармақты 651 ½ дауысқа қарсы 582 ½ дауыспен қабылдады. Конвенциядағы дауыс беруден кейін Миссисипи делегациясы және Алабама делегациясының жартысы залдан шығып кетіп, өздерінің президенттік үміскерін ұсынды – Оңтүстік Каролинаның губернаторы Стром Турмонд. Диксикраттардың мақсаты – Трумэннен оңтүстік штаттарын алып, оның жеңілісіне себеп болу еді. Олар мұндай жеңілістен кейін ұлттық Демократиялық партия ешқашан азаматтық құқықтарды қолдайтын бағдарламаны агрессивті түрде іске асырмайды деп есептеді. Бірақ бұл әрекет кері нәтиже берді: азаматтық құқықтар туралы қосымша тармақ Трумэнге Диксикраттардың қолдауын жоғалтса да, қара нәсілді сайлаушылардың көп бөлігі Генри А. Уоллестен оған қолдауын ауыстырды. Нәтижесінде Трумэн өзінің республикалық қарсыласы Томас Э. Дьюиді күтпеген жеңіспен жеңді. Бұл нәтиже Демократиялық партияның «бір жақты оңтүстік» қолдауысыз президент сайлауында жеңе алатынын көрсетті және оңтүстік демократтарының ықпалын әлсіретті. Пулитцер сыйлығының иегері, тарихшы Дэвид МакКаллоның айтуынша, 1948 жылы Трумэнды сайлауға Хамфри Трумэннің өзінен басқа ешкім соншалықты үлкен үлес қоспаған.

АҚШ Сенаты (19491964)

Хамфри 1948 жылы DFL билеті бойынша АҚШ Сенатына сайланды, DFL бастапқы сайлауында Джеймс М. Шилдсті 89% дауыспен жеңіп, жалпы сайлауда 60% дауыспен республикалық Джозеф Х. Боллды жеңіп шықты. Ол 1949 жылғы 3 қаңтарда қызметке кірісіп, Азамат соғысына дейін Миннесотадан сенатор болып сайланған алғашқы демократ атанды. Хамфри жеңісінің өзіне деген сенімін арттырғанын, өйткені ол штаттық қолдауы бар республикалықты жеңгенін жазды. Хамфридің әкесі сол жылы қайтыс болды, және Хамфри өзінің атына "Jr." қосымшасын қоюды тоқтатты. Ол 1954 және 1960 жылдары қайта сайланды. Хамфри 81-ші Конгресс сессиясынан 87-ші сессияға дейін, сондай-ақ 88-ші Конгрестің бір бөлігінде қызмет етті. Бастапқыда Хамфридің азаматтық құқықтарды қолдауы, оны 1948 жылғы конвенцияда азаматтық құқықтар платформасын ұсынғаны үшін жазалауды қалаған, Сенаттағы жетекші лауазымдарда отырған оңтүстік демократтар тарапынан оқшауландырды. Оңтүстік демократтардың жетекшісі, Джорджия сенаторы Ричард Расселл-младший, Хамфри басып өтіп бара жатқанда басқа сенаторларға: "Меннесота халқы осы ақымақты осында жіберіп, өздерін өкілдік етуіне сенім артқандарын қалай елестетесіздер?" деді. Хамфри бұл сөздерден қатты ренжіді, үйге келе жатқанда көздерінен жас шықты деген хабар бар. Бірақ ол қорқып, өз ұстанымынан бас тартпады, адалдығы, құлшынысы және сөз өнері оған тіпті оңтүстік штаттарының көпшілігінің құрметін әкелді. Оңтүстік штатының саясаткерлері Хамфриді Техастың Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Линдон Джонсонның қолдауына алғаннан кейін қабылдауға көбірек бейімделді. Хамфри 1950 жылы МакКарран заңына Труманның ветосын қолдауға ұмтылған либералды көшбасшы болды. Бұл заң жобасы Америка Коммунистік партиясын басып тастауға арналған. Ол либералдардың шағын тобымен бірге президентке төңкеріштерді сотсыз, ұлттық төтенше жағдай кезінде қамауға алуға мүмкіндік беретін Килгоре түзетуін қолдады. 1942 жылы Батыс жағалаудағы жапондықтарды тұтқындау осыған ұқсас болды. Мақсаты – МакКарран коалициясын бөлу еді. Көп жылдар бойы сыншылар Хамфри концлагерьлерді қолдады деп айыптады. Бұл ама жаңа заңды тоқтатуға жеткіліксіз болды; Сенат 57 дауыспен 10 қарсы дауыспен Труманның ветосын жоққа шығарды. 1954 жылы ол Коммунистік партияға мүше болуды қылмыс деп жариялауды ұсынды. Бұл – кәсіподақтарға зиян тигізетін заң жобасын тежеуге жасалған тағы бір әрекет еді. Хамфридің ұсынысы қабылданбады. Хамфри АҚШ Конгресіне енгізілген алғашқы адамгершілікпен мал сою туралы заң жобасының авторы және 1958 жылғы Адамгершілікпен мал сою туралы заңның Сенаттағы бас демеушісі болды. Хамфри қарусыздандыру жөніндегі арнайы комитеттің (84-ші және 85-ші Конгресстер) төрағасы болды. 1960 жылғы ақпанда ол Ұлттық бейбітшілік агенттігін құру туралы заң жобасын ұсынды. Тағы бір бұрынғы фармацевт, депутат Карл Дурхаммен бірге Хамфри Федералды азық-түлік, дәрі-дәрмек және косметика туралы заңға түзетулер енгізген Дурхам-Хамфри түзетуін қолдады, ол дәрі-дәрмектердің екі нақты санатын анықтады: рецепт бойынша және рецептсіз (OTC). 1964 жылы Сенаттағы Демократиялық қамшы ретінде Хамфри сол жылы Азаматтық құқықтар туралы заңның қабылдануына зор үлес қосты. Ол оның мәтінінің жетекші авторы болды, Сенаттағы республикашыл азшылық көшбасшысы Эверетт Дирксен Иллинойстан осы заңға бірге атсалысты. Хамфридің үнемі қуанышты және оптимистік мінез-құлқы, сондай-ақ либералды істерді күшті қолдауы оны көптеген сенаттық әріптестері мен саяси журналистердің "Бақытты жауынгер" деп атауына себеп болды. Президент Джон Ф. Кеннедиге Бейбітшілік корпусын құру үшін көбінесе еңбек сіңіргені айтылса, Хамфри Бейбітшілік корпусын құру туралы алғашқы заң жобасын 1957 жылы, Кеннедидің Мичиган университетінде сөйлеген сөзінен үш жыл бұрын ұсынды. 1969 жылы үш журналист Хамфри туралы: "Америка саясатында осындай маңызды жетістіктерге қол жеткізген адамдар аз. 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңды қабылдауға қажетті күрделі парламенттік ойындарда сенатор [Эверетт] Дирксен емес, Хамфри маңызды рөл атқарды. Бейбітшілік корпусын алғаш ұсынған Джон Кеннеди емес, Хамфри еді. "Бейбітшілік үшін азық-түлік" бағдарламасы Хамфридің идеясы болды, сондай-ақ ол алғаш ұсынғаннан кейін он алты жыл өткен соң қабылданған медициналық сақтандыру да оның еңбегінің нәтижесі еді. Ол 1949 жылдан бастап білім беру саласына федералдық көмек көрсетуде, ал 1956 жылдан бастап ядролық сынақтарды тыйым салу туралы келісімде жұмыс істеді. Бұл - Сенатта либералды мақсаттар үшін 20 жыл бойы жасалған тиімді еңбектің нақты дәлелі." Президент Джонсон бірде: "Көптеген сенаторлар – бұл шабақтар, ал Хьюберт Хамфри – киттердің бірі" деген еді. Мен үшін үш заң ерекше маңызға ие болды: Бейбітшілік корпусы, қарусыздандыру агенттігі және Ядролық сынақтарды тыйым салу туралы келісім. Президент менің сезімімді білгендіктен, осы үш заңға заң жобаларын енгізуді сұрады. Мен 1957 жылы алғашқы Бейбітшілік корпусы заң жобасын ұсындым. Ол көп ынталылық танытпады. Кейбір дәстүрлі дипломаттар мыңдаған жас американдықтардың олардың әлеміне шашырап кеткенін ойлап қорқып қалды. Көптеген сенаторлар, тіпті либералдылар да, бұл идеяның абсурд және іске аспайтынын ойлады. Енді жас президент оның қабылдануын талап етіп отырғанда, бұл мүмкін болды және біз оны Сенат арқылы жылдам өткіздік. Қазір Бейбітшілік корпусының еріктілері өз жұмысынан гөрі олар жұмыс істеген елдерден көбірек пайда көргенін айту әдетке айналды. Бұл рас болса да, олардың еңбегін төмендетпеу керек. Олар көптеген адамдардың өміріне тиді және оларды жақсартты. 1950 жылғы 9 сәуірде Хамфри президент Труман 4 миллиард долларлық тұрғын үй заңын қол қоятынын және республикашыларды осы заңның негізгі орта тапқа арналған артықшылықтарын Труманның орталық және солтүстік-батыс штаттарына жасаған сапары кезінде алып тастағанын айтты. 1951 жылғы 7 қаңтарда Хамфри сенатор Пол Дугласқа қосылып, коммунистік агрессияға қарсы күресу үшін 80 миллиард долларлық федералдық бюджетті және қарыз алуды болдырмау үшін салықты күшейтуді талап етті. 1951 жылғы қаңтарда президент Труманға жазған хатында Хамфри қорғаныс өнеркәсібіндегі кемсітушілікті жою үшін қолданылатын, Әділ жұмыспен қамтамасыз ету комиссиясына ұқсас комиссияның қажеттілігі туралы жазды және мұндай комиссияны президенттік жарлық арқылы құру американдықтардың жоғары мақұлдауына ие болады деп болжады. 1953 жылғы 18 маусымда Хамфри АҚШ-ты Германияда еркін сайлауларды талап етуге шақырған қарар ұсынды, бұл Шығыс Берлиндегі коммунизмге қарсы көтеріліске жауап ретінде жасалды. 1958 жылғы желтоқсанда Кеңес Одағына сапар жасаған кезде Никита Хрущевтен хабар алғаннан кейін Хамфри хабарламаның Америкаға қарсы емес екенін мәлімдеді. 1959 жылғы ақпанда Хамфри американдық газеттер Хрущевтің оны ертегіші деп атаған сөздерін елемеуі керек деді. 1963 жылғы қыркүйекте Ұлттық кеңсе тауарлары және жабдықтары қауымдастығына сөз сөйлеген Хамфри Хрущевтің "тірі және тыныштықта өмір сүру" доктринасын одан әрі тексеруге шақырды және Суық соғысты американдық "бейбітшілік қаруымен" жеңуге болатынын айтты. 1963 жылғы маусымда Хамфри өмір бойы досы, кәсіподақ жетекшісі Уолтер Раутермен бірге Швеция премьер-министрінің жазғы шатырына, Харпсундқа сапар жасап, Еуропалық социалистермен идея алмасу үшін кездесті. Хамфри мен Раутермен кездескен Еуропалық көшбасшылардың арасында Ұлыбритания, Швеция, Дания және Норвегия премьер-министрлері, сондай-ақ болашақ неміс канцлері Вилли Брандт болды.

Президент және вице-президент амбициялары (1952-1964 жж.)

Хамфри 1964 жылы вице-президент болып сайлануына дейін екі рет Демократиялық партияның президенттік тікелей кандидаттығына үміткер болды. Алғаш рет 1952 жылы Миннесота штатының сүйікті ұлы ретінде; ол алғашқы дауыс беру кезінде бар болғаны 26 дауыс алды. Екінші рет 1960 жылы. Осы екі үміткерліктің арасында Хамфри 1956 жылғы Демократиялық Ұлттық Конвентте вице-президенттікке үміткерлердің арасында басты талапкер болды, онда ол бірінші дауыс беруде 134,5 дауыс, ал екіншісінде 74,5 дауыс алды. 1960 жылы Хамфри сенатор Джон Ф. Кеннедиге қарсы кандидаттыққа түсті. Олардың алғашқы кездесуі Висконсин штатындағы праймеризде болды, онда Кеннедидің жақсы ұйымдастырылған және қаржыландырылған үгіт науқаны Хамфридің күшті, бірақ қаржылық жағынан нашар қолдау көрген күш-жігерін басып озды. Хамфри Кеннедиді Висконсинде жеңу оның үгіт науқанының қарқынын әлсіретеді және баяулатады деп сенді. Кеннедидің тартымды ағалары, апалары және әйелі Жаклин штат бойынша дауыс жинады. Бірде Хамфри "өздігінен жұмыс істейтін саудагер секілді сезінгенін, тіпті үлкен дүкендермен бәсекелесе алмайтынын" айтып шағымданды. Хамфри кейіннен естеліктерінде былай деп жазды: "Мюриел мен мен және біздің "қарапайым халықтан" құралған тобымыз Жаклин Кеннедидің және басқа Кеннеди әйелдерінің сұлулығына, Питер Лоуфорд пен Франк Синатраның "Жоғары үміттер" әнімен жарнамалаған коммерциялық табысына тең келмеді. Джек Кеннеди отбасын және Голливудты Висконсинге әкелді. Халық оны ұнатып, баспасөз де оны жақсы қабылдады". Кеннеди Висконсин штатындағы праймеризде жеңіске жетті, бірақ күткеннен аз айырмашылықпен. Кейбір сарапшылар Кеннедидің жеңісінің көп бөлігі католиктер көп шоғырланған аймақтардан келгенін, ал протестанттар Хамфриді қолдағанын айтты. Осының нәтижесінде Хамфри жарыстан бас тартпады және Батыс Вирджиния штатындағы праймеризде Кеннедиге қарсы қайта үміткер болуға шешім қабылдады. Бір өмірбаянының авторы "Хамфри Батыс Вирджинияда өзінің мүмкіндіктері жақсы деп ойлады, өйткені бұл штат төрт жыл бұрын вице-президенттікке өткізілген сайлауда оны қолдаған сирек штаттардың бірі болды. Батыс Вирджиния қалалық емес, ауылдық жерлерге жақын болды, бұл Хамфридің қарапайым сөйлеу стиліне қолайлы болды. Сонымен қатар, штат еңбекшілердің бекінісі болды. Экономика нашарлаған, жұмыссыздық өскен, көмір шахталарында жұмыс істейтін отбасылар аштан өліп жатты. Хамфри 95% протестанттармен (Хамфри конгрегациялист болған) және дінге берілген адамдармен сөйлесе аламын деп ойлады". Кеннеди дін мәселесін тікелей талқылауды жөн көрді. Радио хабарларында ол мәселені католиктер мен протестанттардың арасындағы қайшылықтан толеранттылыққа және толерантсыздыққа қарай қайта қарастырды. Кеннедидің үгіті Хамфриді, өзінің өмірі бойы толеранттылықты жақтаған саясаткерді, қорғанысқа итерді, ал Кеннеди оған қатыгездікпен шабуыл жасады. Бұрынғы президенттің ұлы Франклин Д. Рузвельт Батыс Вирджинияда Кеннедиді қолдады және Хамфридің Екінші дүниежүзілік соғыста қарулы күштерде қызмет етпегені туралы мәселені көтерді. Рузвельт тыңдаушыларға: "Мен оның [Хамфридің] Екінші дүниежүзілік соғыста қайда болғанын білмеймін" деді және Хамфри әскерге шақырудан қашқан деген айыптау парақшаларын таратты. Тарихшы Роберт Даллек Роберт Ф. Кеннедидің, ағасының үгіт науқанының басқарушысы, "Хамфридің Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери қызметтен босатылуға тырысқан болуы мүмкін деген ақпарат алғанын және ол Рузвельтті осыны пайдалануға итергенін" жазды. Хамфри Рузвельттің әскерге шақырудан қашу туралы мәлімдемесін "Бобби [Кеннеди] мақұлдаған, тіпті Джек те қатысқан" деп сенді. Қаржысы жеткіліксіз болған Хамфри Кеннедидің қаржылық жағынан жақсы қолдау көрген үгіт науқанымен теңесе алмады. Ол штат бойынша жалға алынған автобуста саяхаттады, ал Кеннеди мен оның командасы үлкен, отбасылық ұшақта ұшты. Оның өмірбаянының авторы Карл Солбергтің айтуынша, Хамфри Батыс Вирджиниядағы праймеризді өткізуге бар болғаны 23 000 доллар жұмсады, ал Кеннедидің үгіт науқаны жеке 1,5 миллион доллар жұмсады, бұл олардың ресми бағасынан 100 000 доллардан асып кетті. Расталмаған айыптаулар Кеннедилер Батыс Вирджиния штатындағы праймеризді округ шерифтері мен басқа да жергілікті лауазымды тұлғаларға пара беріп Кеннедиге дауыс беруге мәжбүрлегенін көрсетті. Хамфри кейіннен былай деп жазды: "Кәсіби саясаткер ретінде мен Кеннедидің үгіт науқанының тиімділігін қабылдай алдым және оған құрмет көрсеттім. Бірақ оның әдемі сыртында қатыгездік пен қаталдық болды, оны қабылдауға немесе ұмытуға қиын болды". Кеннеди Батыс Вирджинияда Хамфриді 60,8% дауыспен жеңіске жетті. Сол күні кешке Хамфри жарыстан шығатынын мәлімдеді. Батыс Вирджинияны жеңіп алып, Кеннеди протестант сайлаушылар католиктерді президенттікке сайламайды деген сенімді жоққа шығарды және осылайша Демократиялық партияның тікелей кандидаттығын қамтамасыз етті. Хамфри Оңтүстік Дакота және Колумбия округіндегі праймериздерде жеңіске жетті, онда Кеннеди қатыспады. 1960 жылғы Демократиялық Ұлттық Конвентте ол енді үміткер болмаса да 41 дауыс алды.

АҚШ-тың сайланған вице-президенті

Сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Хэмфри мен Джонсон Техас штатының Стоунволл қаласы маңындағы LBJ ранчосына барды. 1964 жылғы 6 қарашада Хэмфри екі апталық демалысқа Виргин аралдарына сапар шекті. Жаңалықтар арналары Хэмфридің Джонсонмен вице-президент ретіндегі рөлі туралы әңгімелеспегенін және ұлттық науқандарды төрт аптаға қысқарту қажеттігін айтқан жазбадағы сөздерін көрсетті. 20 қарашадағы сұхбатында Хэмфри келесі айдың ортасында сенаттан кететінін хабарлады, осылайша Уолтер Мондейл осы лауазымды иелене алады. 1964 жылғы 10 желтоқсанда Хэмфри Джонсонмен Овалдық кеңселерде кездесті, онда Джонсон сайланған вице-президентті "керемет жарнама машинасы құруға және әрқашан атын газетке шығаруға ұмтылуға" айыптады. Джонсон Хэмфриге Джордж Ридтің меморандумымен таныстырды, онда президент бұрыннан бар жүрек ауруынан алты ай ішінде қайтыс болады деген күдік білдірілген. Сол күні Вашингтонда сөйлеген сөзінде Джонсон Хэмфридің үкіметтік азаматтық құқықтар бағдарламаларына көмек көрсетуге жауапты болатынын мәлімдеді. 1965 жылғы 19 қаңтарда, инаугурациядан бір күн бұрын, Хэмфри Демократиялық Ұлттық Комитетіне партияның президенттік сайлау арқылы құрылған ұлттық келісімнің нәтижесінде біріккенін айтты.

Вице-президенттік (1965-1969 жж.)

Хамфри 1965 жылғы 20 қаңтарда АҚШ вице-президентінің 14 айлық бос орнын толтырды, бұл орны 1963 жылғы қарашада Джон Кеннеди қаза болғаннан кейін вице-президент Линдон Б. Джонсон президенттік лауазымға тағайындалғанда бос қалған еді. Ол Вьетнам соғысының күшеюіне ертеден күмәнданып қарады. 1965 жылғы 7 ақпанда Плейкудегі АҚШ әскери базасына Вьетконгтың сәтті шабуылынан кейін (7 америкалық қаза тауып, 109 адам жарақат алды), Хамфри Грузиядан Вашингтонға оралып, жағдайдың одан әрі ушығуын болдырмауға тырысты. Ол президент Джонсонға Солтүстік Вьетнамды бомбалау Оңтүстік Вьетнамдағы мәселелерді шешпейтінін, ал бомбалау үшін Оңтүстік Вьетнамға АҚШ жер күштерін енгізу қажет екенін айтты, олар әуе базаларын қорғауға жауапты болар еді. Ол сондай-ақ Фрэнк Синатрамен достық қарым-қатынас орнатты, ол 1970 жылдардың басында республикалық партияға өткенге дейін 1968 жылғы президенттік сайлауда оны қолдады. 1977 жылдың күзінде Синатра сол кезде ауырып жатқан Хамфриге арналған құрмет кешінде басты жұлдыз және жүргізуші болғанда, ол ең көп назар аударды. Ол сондай-ақ 1973 жылы The Dean Martin Celebrity Roast бағдарламасында пайда болды. 1965 жылғы 15 сәуірде Хамфри Американдық газет редакторлары қоғамы алдында сөз сөйлеп, Конгрестің ағымдағы сессиясы «бұл ұлттың ұзақ мерзімді денсаулығы үшін бұрынғыдан да көп жұмыс істейтінін» уәделеді, бұл 1933 жылы Франклин Д. Рузвельт президенттік лауазымға келген кездегі алғашқы сессиядан бері болған ең үлкен жетістік болар еді, сондай-ақ президент Джонсонның әкімшілігінің 13 маңызды шарасы сессия аяқталар алдында қабылданады деп болжады. 1965 жылғы мамыр айының ортасында Хамфри Президент Джонсонның сайлау науқанының демеушілерімен бейресми пікір алмасу үшін Далласқа (Техас штаты) сапар шекті. Сапар барысында Хамфриге бір жарым жыл бұрын Джон Кеннеди қаза болғандықтан қатаң қауіпсіздік шаралары сақталды, ал Ли Харви Освальдтың анасы полиция бастығы Като Хайтауэрдің бақылауында болды. 1966 жылғы 31 мамырда Хьюрон колледжінде сөйлеген сөзінде Хамфри АҚШ-тың кедей елдерге көмек көрсетуде «достыққа немесе алғысқа» үміттенбеу керектігін айтты. 1966 жылғы 22 қыркүйекте Нью-Джерси штатының Джеймсбург қаласында Демократиялық партияның қаржы жинау шарасында Хамфри АҚШ табандылық танытса және әскерлердің оралуын жеделдетсе, Вьетнам соғысы қысқаратынын айтты: «Біз Вьетнамды ғана емес, Америка Құрама Штаттарын да қорғауға шешім қабылдаудамыз». 1967 жылғы мамыр айында өткен баспасөз конференциясында Хамфри Вьетнамға қатысты американдық наразылықтың әсері азайғанын және президент Джонсонның танымалдылығы бес ай бұрынғы төмен деңгейден өсіп келе жатқанын көргенін айтты. 1967 жылғы 2 тамызда Детройтте сөйлеген сөзінде Хамфри әр штаттың зорлық-зомбылықтың алдын алуға, қоғамдық қолдауға қол жеткізуге және «естілмегендердің дауыстарын» тыңдауға бағытталған бейбітшілік кеңестерін құруды қарастыруды ұсынды. 1967 жылғы 4 қарашада Хамфри Индонезияның Джакарта қаласында болған кезде Вьетконг жеңілгеннен кейін Вьетнам қандай болуы мүмкін екенін көрсету үшін Малайзияны мысал ретінде келтірді. Келесі күні вице-президент Хамфри Индонезиядан Вьетнам соғысында делдалдық жасауға тырысуды сұрады, ол Сухартомен Мердека сарайында кездескен кезде айтылды. 7 желтоқсанда вице-президент Хамфри сұхбатында Вьетконг Сайгон үкіметімен саяси келісімге келуге ықпал етуі мүмкін екенін айтты.

Азаматтық құқықтар

1965 жылдың ақпан айында президент Джонсон Хамфриді Президенттің тең мүмкіндіктер жөніндегі кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Өкілеттігі кезінде ол Уайли А. Брэнтонды атқарушы директор қызметіне тағайындады. Топтың 3 наурыздағы алғашқы отырысында Хамфри бюджет 289 000 АҚШ долларын құрайтынын мәлімдеді және шағын штаттың белсенді жұмыс істеуін қамтамасыз етуге уәде берді. 1965 жылдың 18 қыркүйегінде Джозеф Калифаномен жеке кездесуде президент Джонсон Хамфриді әкімшіліктегі азаматтық құқықтар жөніндегі "алдыңғы қатардағы адам" лауазымынан алу ниетін білдірді, вице-президенттің жұмыспен тым ауыр жүктелгенін ескерді. Бірнеше күннен кейін Хамфри Джонсонмен, Бас прокурор Николас Катценбахпен және Ақ үйдің кеңесшісі Ли К. Уайтпен кездесті. Джонсон Хамфриге әкімшіліктің азаматтық құқықтар саясатындағы рөлін қысқартып, оның бір бөлігін Катценбахқа беретінін айтты, ал Калифано Хамфридің жоспарға көнсіз келісім бергенін жазды. 1967 жылдың тамызында Детройтте өткен округтік шенеуніктердің ұлттық конвенциясында сөйлеген сөзінде Хамфри АҚШ-тағы кедейлікті жоюға және нәсілдік зорлық-зомбылыққа қарсы күресуге бағытталған Маршалл жоспарын құруды ұсынды, сондай-ақ тәртіпсіздікке қарсы тұратын азаматтық бейбітшілік кеңестерін құруды қолдады. Ол кеңестерге барлық азшылық топтары мен діндердің, штаттық билік органдарының, Ұлттық гвардияның және құқық қорғау органдарының өкілдері кіруі керек екенін және Құрама Штаттар заң мен тәртіп орнатылғанда ғана қиындықтардан шыға алатынын айтты.

Шетелдік сапарлар

1965 жылдың желтоқсанында Хамфри шығыс елдеріне сапарын бастады. Сапардың мазмұны туралы сұрағанда, ол сапар басталғанға дейін "шынайы және ашық пікірталас" болады деп үміттенедінін айтты. 29 желтоқсанда Жапонияның премьер-министрі Эйсаку Сатомен болған кездесуде Хамфри Вьетнам соғысындағы бейбітшілікке қолдау көрсетуді сұрады және АҚШ-тың әлсіздік таныту емес, бейбіт аяқталуға ұмтылуы – күштілік таныту екенін мәлімдеді. 1967 жылдың наурыз айының соңында Хамфри Еуропаға сапар шегіп, бұзылған қарым-қатынастарды жақсартуға кірісті және ол "түсіндіруге дайынмын, тыңдауға дайынмын" екенін білдірді. 1967 жылдың 2 сәуірінде вице-президент Хамфри Ұлыбританияның премьер-министрі Гарольд Уилсонмен кездесті. Кездесу алдында Хамфри ядролық қаруды таратпау шарты, Еуропадағы оқиғалар, Атлантикалық альянсты нығайту және "Алыс Шығыстағы жағдай" сияқты бірнеше мәселені талқылайтындарын айтты. Ақ үйдің баспасөз хатшысы Джордж Кристиан бес күннен кейін вице-президент Хамфриден оның Еуропа елдеріне жасаған сапарының "өте жемісті" болғаны туралы хабарлама алғанын және президент Джонсон да осы есепке қызығушылық танытқанын мәлімдеді. 1967 жылдың 1 сәуірінде Хамфри Италияның Флоренция қаласында болғанда, 23 жасар Джулио Стокки вице-президентке жұмыртқа лақтырды, бірақ тигізбеді. Оны американдық күзетшілер ұстап, итальяндық полицияға тапсырды. 9 сәуірде Бельгияның Брюссель қаласында коммунистер жетекшілігіндегі наразылар вице-президент Хамфридің машинасына шіріген жұмыртқалар мен жемістер лақтырып, оның бірнеше күзетшілерін де жарақаттады. 1967 жылдың желтоқсан айының соңында вице-президент Хамфри Африкаға сапар шеге бастады.

1968 жылғы президенттік сайлау

1968 жыл басталғанда, президент Джонсонның Вьетнам соғысы саясатына наразылықтың күшейгеніне қарамастан, Демократиялық партияның кандидаттығына екінші рет оңай жете алатындай көрінді. Хэмфридің 1968 жылы қайта сайлану үшін Джонсонның кандидаттығын қолдай беретіні күтілді. Джонсонға қарсы Миннесота штатының сенаторы Юджин Маккарти Вьетнам соғысына қарсы бағдарламамен шықты. Нью-Гэмпшир штатындағы сайлау кампаниясында штаттан тыс соғысқа қарсы студенттер мен белсенділердің қолдауымен, Демократиялық партияның кандидаттығына аса үміткер емес саналған Маккарти Джонсонды күтпегендей жеңіске таядырып, ол Джонсонның 49 пайызына қарсы 42 пайыз дауыс жинады. Нью-Гэмпширдегі алғашқы сайлаудан кейін бірнеше күн өткен соң, бірнеше ай ойланып, бастапқыда Джонсонның қайта сайлануын қолдауға ниеттенген Нью-Йорк штатының сенаторы Роберт Ф. Кеннеди де соғысқа қарсы бағдарламамен жарысқа қосылды. 31 наурызда, Висконсин штатындағы сайлауға бір апта қалғанда, онда Маккартиге қолдау көрсеткен сауалнамалардың нәтижелері президент Джонсонды екінші мерзімге кандидаттықтан бас тартуға мәжбүр етті, бұл жайт елді таң қалдырды. Джонсонның бұл хабарламасынан кейін Хэмфри 27 сәуірде президенттікке үміткерлігін жариялады. Вашингтонда Оклахома штатының сенаторы Фред Харрис және Миннесота штатының сенаторы Уолтер Мондейлдің қатысуымен өткен сөйлесінде Хэмфри: "Міне, біз осы жерде тұруымыз керек, міне, біз – халық, міне, біз – адал қызмет ету рухы, міне, біз – Америкадағы саясаттың болуы керек түрі, бақыт саясаты, мақсатты саясат, қуаныш саясаты; және осылай болады, енді бұдан былай барлық жолмен де. Біз еркіндіктің барлық негізгі құқықтарын сақтап, дамыта алатын, бірақ расалық, аймақтық, жас-кәрілік, жұмысшы-білімді, бай-кедей арасындағы келіспеушіліктерді жеңе алатын Американы іздейміз. Біздің мақсаттарымыз бен идеалдарымыз татуласу мен жеке құрбандыққа лайық екенін білетін жоғары біліммен осыны істей алатын Американы іздейміз. Сондай-ақ, Хэмфри өз сөзінде президент Джонсонның төрт апта бұрын елге жолдаған үндеуінде ұсынған Вьетнамдағы бастамасын қолдады; Кампания барысында Хэмфри сенаторлар Маккарти мен Оңтүстік Дакота штатының Джордж Макговернінің Демократиялық конвенцияның Саясат комитетіне ұсынған, Вьетнамдағы бомбалауды дереу тоқтатуға, әскерлерді ертерек шығаруға және Вьетконгпен коалициялық үкімет құру бойынша келіссөздер жүргізуге шақырған ұсынысқа қарсы шықты. Көптеген адамдар Хэмфриді Джонсонның ізбасары деп қарады; ол елдің кәсіподақтары мен жас соғысқа қарсы наразылықтар мен елдегі әлеуметтік дүрбелеңге алаңдаған басқа да Демократиялық топтардың күшті қолдауын алды. Британдық журналистер тобы Хэмфридің азаматтық құқықтар жөніндегі либералды ұстанымдарына және ядролық сынақтарды тыйым салу туралы келісімді қолдауына қарамастан, "соғысты қорғаушыға айналып, Вьетнамды аралап, майлы киім мен бас киімде сәл әжуалық көрінді. Бұрын Оңтүстікте қара нәсілділерге деген мейірімділігімен танылған ол қаралардың топтарына дәріс оқып, "жабайы көзді реформатор" Демократиялық партияның консервативті элементтерінің жақтаушысына айналды" деп жазды және Демократиялық конвенцияға сайланған партиялық шенеуніктердің қолдауын алу арқылы негізгі сайлау өткізбеген штаттарда делегаттарды жеңуге тырысты. Калифорния штатындағы алғашқы сайлау Кеннедидің кампаниясы үшін шешуші болды, өйткені Маккарти жеңіске жетсе, Кеннедиге кандидаттыққа ие болу үшін қажетті делегаттар санын жинау мүмкін болмас еді. Бірақ сенатор Кеннеди Лос-Анджелестегі "Амбассадор" қонақ үйінде жеңіс сөйлегеннен кейін қаза тапқанда ел тағы да дүрлікті. Кеннедидің қазасынан кейін Хэмфри екі аптаға кампаниясын тоқтатты.

Чикагодағы тәртіпсіздіктер мен партияның салдары

Хамфри 13 штаттың ешқайсысына да қатыспады, бірақ партияның Чикагодағы съезінде Демократиялық партияның үміткерлігін жеңіп алды, тіпті алғашқы сайлаудағы дауыс берушілердің 80 пайызы соғысқа қарсы кандидаттарды қолдаған болатын. Делегаттар бейбітшілік жобасын жеңіп, Хамфри өзінің серігі ретінде Мэн штатының АҚШ сенаторы Эд Маскиені таңдады. Өкінішке орай, Хамфри мен оның үгіт науқаны үшін, Грант паркінде, Халықаралық амфитеатртан оңтүстікке қарай бес шақырым жерде, сондай-ақ Чикагоның орталық бөлігіне жақын жерлерде мыңдаған соғысқа қарсы наразылар жиналды, олардың көпшілігі Маккарти, Джордж Макговерн немесе басқа да соғысқа қарсы үміткерлерді жақтады. Қала әкімі Ричард Дэйлидің Чикаго полициясы осы наразылық білдірушілерге, олардың көпшілігі жас студенттерге шабуыл жасап, ұрып-соқты, бұл халық арасындағы наразылық сезімін күшейтті. Хамфридің осы оқиғалар кезіндегі бейәрекеттігі, Джонсон мен Дэйлидің көлеңкедегі амалдары, Хамфридің бірде-бір алғашқы сайлауға қатыспай-ақ үміткерлікті жеңіп алуына байланысты қоғамдық наразылық, және Хамфридің Маккартидің талаптарын ортасынан кездестіруден бас тартуы, нәтижесінде Маккарти оны толық қолдаудан бас тартты, бұл Демократиялық партияның негізіндегі алабұдынды көрсетті, ол Хамфриге жалпы сайлауға дейін жеңілуге жеткілікті болды. Джонсонның беделсіздігі, Чикагодағы демонстрациялар және сол жылы Роберт Ф. Кеннеди мен Мартин Лютер Кингтің қазасына байланысты либералдар мен афроамерикандықтардың көңілінің қалғандығы оның бұрынғы вице-президент Никсонға жеңілуіне әсер етті. Дегенмен, Уоллес ақ нәсілді кәсіби одақ мүшелерінің қолдауын жоғалтқандықтан, Хамфри күшін қайта жинады және соңғы сауалнамалар тартысты жарыс көрсетті. Хамфри Вьетнам саясатын өзгертіп, бейбіт келіссөздерге шақырды және соғысқа қарсы демократтардың бір бөлігін қайтарып алды. Никсон сайлау коллегиясында және сайлауда жеңіске жетті. Хамфри халықтың дауысы бойынша бір пайыздық көрсеткіштен аз айырмамен жеңілді, Никсонға 43,4% (31 783 783 дауыс) Хамфриге 42,7% (31 271 839) және Уоллеске 13,5% (9 901 118) дауыс түсті. Хамфри 191 сайлаушы дауысымен 13 штат пен Колумбия округін, Никсон 32 штат пен 301 сайлаушы дауысын, ал Уоллес бес штат пен 46 сайлаушы дауысын жеңіп алды. Өзінің жеңіліс сөзінде Хамфри: "Мен бар күшімді салдым. Мен жеңілдім, мырза Никсон жеңді. Демократиялық процесс өз еркімен істеді" деді.

Оқыту және Сенатқа оралу

Вице-президенттік қызметтен кеткеннен кейін Хамфри Макалестер колледжінде және Миннесота университетінде сабақ берді, ал «Британ энциклопедиясы» білім беру корпорациясының кеңесшілер кеңесінің төрағасы болды. 1969 жылғы 11 ақпанда Хамфри мэр Ричард Дж. Дейлимен жеке кездесті және күні кешкенде баспасөз мәслихатында Дейлимен «соғыста» болғанын жоққа шығарды. Наурыз айында Хамфри Джонсон әкімшілігінің Вьетнамның солтүстігіндегі бомбалауды тоқтатуға қатысы бар ма, жоқ па деген сұрақтарға жауап беруден бас тартты. 1969 жылғы 2 маусымдағы баспасөз мәслихатында Хамфри Никсонның бейбітшілікке ұмтылысын қолдады, соғысты тоқтатуды көздемейтіні туралы пікірді жоққа шығарды. Шілде айының басында Хамфри жеке сапармен Финляндияға барды. Сол айдың соңында Хамфри Еуропадан келген соң Вашингтонға оралды, Маккарти қайта сайлануға түспейтінін мәлімдегеннен кейін бір аптадан соң Хамфри Сенатқа қайта оралуға ниетті екені туралы болжамдарға жауап беруден бас тартты. Күзде Хамфри АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Генри Киссинджер арқылы президент Никсонмен кездесуді ұйымдастырды. Хамфри кездесуден кейін президент Никсонның «Вьетнамдағы оның күш-жігеріне деген менің көзқарасымды бағалағанын» айтты. 3 тамызда Хамфри Ресейдің баллистикалық зымыранды қару-жарақтарды әзірлеу үшін уақыт сатып алып, АҚШ-ты қуып жететінін және қауіпсіздік Совет Одағының «басты мәселесі» екенін мәлімдеді. Бірнеше күннен кейін Хамфри президент Никсонның баллистикалық ракеталарға қарсы жүйесіне қарсы күш-жігерді жоққа шығарды: «Менің ойымша, олар [АБМ қарсыластары] жолбарыс босағасында қоянды қуа жатыр». Қазан айында Хамфри AFL-CIO съезінің делегаттары алдында сөйлеп, президент Никсонның экономикалық саясатын «инфляцияны баяулатпай, американдықтарды жұмыссыз қалдырумен» айыптады. 10 қазанда Хамфри Никсонның Вьетнамдағы саясатын қолдады және «біз жасай алатын ең жаман нәрсе – президенттің күш-жігерін әлсірету» деп сенді. 21 желтоқсандағы баспасөз мәслихатында Хамфри президент Никсонның «поляризация саясатының» қатысушысы екенін және бір жағынан бірлікке ұмтылса, екінші жағынан бөлінуші агенттерге ие болатынын айтты. 26 желтоқсанда Хамфри бұрынғы президент Джонсонның Солтүстік Вьетнамды бомбалауды тоқтату туралы оның шақыруы сайлауда жеңіліске әкелгені туралы мәлімдемесіне жауап беріп, «Солт-Лейк-Ситиде дұрыс және жауапты деп ойлаған нәрсені жасадым» деді. 1970 жылғы 4 қаңтарда Хамфри АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы стратегиялық қару-жарақтарды шектеу туралы келіссөздер кезінде АҚШ ядролық қаруды сынауды тоқтатуы керектігін айтты. Ақпан айында Хамфри Никсонның орта мерзімді сайлаулардан бұрын 75 000 немесе одан да көп әскерді қайтарып алатынын және басты мәселе экономика болатынын болжады: «1970 жылдың мәселесі – экономика. Менің демократ әріптестерімнің кейбіреуі бұған сенбейді. Бірақ бұл факт». 23 ақпанда Хамфри Ларри О'Брайенге Демократиялық Ұлттық Комитеттің төрағасы болып қайта оралуын ұсынды, Хамфридің өкілі ДҰК төрағалығы мәселесін тез арада шешуге ұмтылғанын хабарлады. Солберг президент Никсонның 1970 жылғы сәуірдегі Камбоджа науқаны Хамфридің соғысты саяси контекстен шығару үмітін жойғанын жазды. Мамыр айында Хамфри Израильге қосымша ұшақтарды жеткізу үшін бар күшін салатынын және американдық басшыларға мәселені баса көрсетуге уәде берді. 11 тамыздағы Американдық адвокаттар қауымдастығының түскі асына арналған мәжілісінде Хамфри либералдарды кампустағы радикалдар мен бостандықшыларды қорғауды тоқтатуға және заңдылық пен тәртіпке бағынуға шақырды. Хамфри саяси өмірге қайта оралуды жоспарламаған еді, бірақ күтпеген мүмкіндік оның ойын өзгертті. 1970 жылы қайта сайлануға үміткер болған Маккарти, 1968 жылғы президенттік номинацияға Джонсон мен Хамфриге қарсы шығып, партиясын ашуландырғандықтан, Миннесотадан қайта тағайындалудың аз ғана мүмкіндігі бар екенін түсінді және қатысудан бас тартты. Хамфри номинацияны жеңіп, республикалық конгрессмен Кларк Макгрегорды жеңіп, 1971 жылғы 3 қаңтарда АҚШ Сенатына оралды. Сенаторлық міндеттерін қайта бастамас бұрын, Хамфри 1970 жылғы 16 қарашада Ақ үйде президент Никсонмен кездесті, бұл президентпен кездесуге шақырылған жаңадан сайланған сенаторлар тобының бір бөлігі болды. Ол 1976 жылы қайта сайланды және қайтыс болғанға дейін қызмет етті. Саясатта сирек кездесетін жағдай, Хамфри әртүрлі уақытта өз штатынан Сенатқа екі орынды да (I және II сынып) иеленді. Сенатқа оралған кезде ол 92-ші, 93-ші, 94-ші және 95-ші Конгрестің бір бөлігінде қызмет етті. Ол 94-ші Конгресте Бірлескен Экономикалық Комитеттің төрағасы болды.

Сенатқа төртінші мерзім

Л. Эдвард Перселл сенаторлық қызметке оралғаннан кейін Хамфридің «қайтадан ешқандай беделі жоқ жас сенатор» болғанын және либералдардың назарында сенімділікке ие болуға ниеттенгенін жазды. 1971 жылғы 3 мамырда Демократиялық әрекеттер үшін американдықтар президент Никсонды импичментке беруді талап ететін резолюцияны қабылдағаннан кейін Хамфри олардың «ақыл-ойы мен салмақты шешімге қарағанда эмоция мен құштарлыққа көбірек бас сұққандарын» және бұл талаптың жауапкершіліксіз екенін айтты. 21 мамырда Хамфри Конрад Хилтон қонақ үйінде Халықаралық тамақ өндірушілер қауымдастығының мүшелеріне сөз сөйлеген кезде АҚШ-та аштық пен жаман тамақтануды жою «адамгершілік міндет» екенін мәлімдеді. Маусым айында Хамфри Бриджпорт университетінде диплом беру салтанатында сөз сөйледі және бірнеше күннен кейін Никсонның Вьетнам соғысын бейбіт аяқтауға «барлық сенаторлар сияқты немесе басқалар сияқты» мүдделі екенін айтты. 14 шілдеде Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетінің қару-жарақтарды бақылау жөніндегі кіші комитетінде куәлік берген кезде Хамфри қару-жарақтарды шектеу туралы келіссөздер жалғасып жатқанда қорғаныс сатып алу туралы заңға түзетулер енгізуді ұсынды, ол көпүрлі соғыс бас құралдарын жасау және пайдалану үшін қаражатты эскроуға салуды көздейді. Хамфри Никсон әкімшілігінің мүшелері «қатты келіссөздер позициясы туралы айтса, оларға қатты жауап беріледі» екенін есіне алуы керек екенін айтты. 6 қыркүйекте Хамфри Никсон әкімшілігінің жалақы мен бағаны тоқтатуын сынап, оның төменнен ағып келу саясатына негізделгенін және «жоғарыдан ағып келу» саясатын алмастыруды ұсынды, Рубикшілер одағының жиналысында сөйлеген кезде. 26 қазанда Хамфри сайлауға қатысуға кедергі келтіретін факторларды жоюды және студенттерге өздерінің колледж қалаларында сайлауға қатысуға рұқсат беруді қолдады, ал бұрынғы айда АҚШ Бас прокуроры Джон Н. Митчеллдің жаңа сайлаушыларға қатысты сайлау заңдарын қалыптастыруда рөл атқарудан бас тартуын сынады. 1971 жылғы 24 желтоқсанда Хамфри Никсон әкімшілігін АҚШ-тың ауылдық аймақтарындағы кедейлерге назар бөлмегені үшін айыптады, 1967 жылғы Ұлттық кеңес комиссиясының көмек көрсету жөніндегі ұсыныстарының аз бөлігі іске асырылғанын айтты; басқа мәлімдемесінде ол 150 ұсыныстың тек 3-і ғана іске асырылғанын мәлімдеді. 27 желтоқсанда Хамфри Никсон әкімшілігін Оңтүстік-Шығыс Азиядағы соғысты күшейткені үшін кінәлады және Филадельфиядағы соғысқа қарсы наразылық акциясына жауап ретінде Солтүстік Вьетнамды бомбалауды тоқтатуды сұрады. 1972 жылғы қаңтарда Хамфри АҚШ-тың сол жылы Вьетнам соғысынан шығып, президент болып сайланғанда Никсонның американдық әскерлерді елден шығаруға Адольф Гитлерді жеңуге қарағанда көбірек уақыт кететінін айтты. 20 мамырда Хамфри Никсонның мектеп оқушыларын автобуспен тасымалдауды шектеу туралы ұсынысы «біздің балаларымызға қажетті көмек көлемінде жеткіліксіз, американдық халықты алдаушы және осы елдің заңдары мен Конституциясына немқұрайлы» екенін айтты, Милуокиде, Висконсин штатындағы сөйлеген сөзінде бұрынғы ұстанымынан бас тарды. 30 мамырда Калифорния штатының Бербанк қаласында өткен іс-шарада Хамфри Солтүстік Вьетнамның басып кіруіне қарамастан, Оңтүстік Вьетнамнан американдық күштерді дереу шығаруды қолдады. 1973 жылғы қаңтарда Хамфри телефон арқылы сұхбат барысында Никсон әкімшілігінің алдағы қаржы жылының бюджетінен мектептердегі сүт бағдарламасын жоюды жоспарлап отырғанын айтты. 1973 жылғы 18 ақпанда Хамфри Нью-Йорк Хилтондағы көрінісінде Вьетнам соғысы аяқталғаннан кейін АҚШ әскерлерінің Индокитадан шығарылуымен бірге Таяу Шығыста бейбітшілік орнауы мүмкін екенін айтты. 1973 жылғы тамызда Хамфри Никсонды азық-түлік экспорттаушы және импорттаушы елдермен кездесуді жоспарлауға шақырды, бұл азық-түлік саясатын әлемдік деңгейде құру және азық-түлік қорын жою үшін күш-жігердің бір бөлігі болды. Никсон Арчибальд Коксты жұмыстан шығарғаннан кейін Хамфри «барлық жағдайды қатты мазалап, көңіліне тигізді» деді. Кокс жұмыстан босатылғаннан үш күн өткен соң, 23 қазанда AFL CIO конвенциясында сөз сөйлеген кезде Хамфри Никсонды импичментке беру керек пе, жоқ па деген мәселеде өз ұстанымын білдіруден бас тартты, өйткені оның конгрес мүшесі ретіндегі лауазымы Никсонның тағдырын анықтауда рөл атқаруға оны міндеттейтінін айтты. 21 желтоқсанда Хамфри өзінің вице-президенттік құжаттарын Миннесота штатының тарихи қоғамына сыйға тарту үшін 199 153 АҚШ долларын құрайтын федералды салық шегерімін сұрағанын жариялады. 1974 жылғы қаңтар айының басында Хамфри Бетесда әскери-теңіз ауруханасына кішкентай көк шөлке ісігіне қатысты тексерулер үшін жатты. Оның дәрігері Эдгар Берман келесі күні Хамфридің «жақсы көрінетінін және жақсы сезінетінін» айтты және оның ертесіне ауруханадан шығуы күтілді. 1974 жылғы 29 наурызда өткен сұхбатта Хамфри сенатор Майк Мэнсфилдтің бұрынғы күні айтқан пікірімен келісті, яғни Өкілдер палатасы Никсонды импичментке беру үшін жеткілікті дауысқа ие. Хамфри Никсонның отставкаға кеткеніне риза болды. 1975 жылғы сәуір айында Біріккен мұғалімдер федерациясының көктемгі білім беру конференциясында өткен баспасөз мәслихатында Хамфри ұлттық білім беру департаментінің, ұлттық білім беру трасты қорының және Американың білім беру шығындарының үштен бірін федералдық үкімет қамтамасыз ету қажеттігін айтты. Ол Форд әкімшілігінде білім беру саясаты жоқ екенін және АҚШ-тың жеке білім беру департаменті жоқ жалғыз өнеркәсіптік дамыған ел екенін атап өтті. Мамыр айында Хамфри бұрынғы сайлау кампаниясын ұйымдастырушысы Джек Л. Честнаттың сот процесінде куәлік берді, кандидат ретінде ол Associated Milk Producers, Inc. қолдауын іздегенін мойындады, бірақ Честнаттың ұйымнан алған заңсыз үлестері туралы хабардар емес екенін айтты. Айының соңында Хамфри 19 сенатордың арасында Израильдің «шұғыл әскери және экономикалық қажеттіліктерін» қанағаттандыратын сыртқы көмек туралы Конгреске Фордтың ұсынысын беруді күтетінін білдіретін хаттың бастамашысы болды. Тамыз айында АҚШ-тың апелляциялық соты Фордтың импортталған мұнайға $2 шаржы қоюға құқығы жоқ екенін шешкеннен кейін Хамфри бұл шешімді «ұзақ уақыттан бері естіген ең жақсы жаңалық» деп атады және Фордты мұнай мен мұнай өнімдерінің бағасының төмендеуі ұлттық экономикаға пайдалы болатындықтан бұл шешімді қабылдауға шақырды. Қазан айында Сара Джейн Мурдың Фордқа жасаған қастандық әрекетінен кейін Хамфри бұрынғы президенттік үміткерлер Барри Голдуотер, Эдмунд Маски және Джордж Макговернмен бірге Фордты және басқа президенттік үміткерлерді болашақта олардың өміріне жасалатын қастандық әрекеттерге жол бермеу үшін келесі жылы сайлау кампанияларын ұстануға шақырды. 1976 жылғы қазан айында Хамфри қатерлі ісік бар көк шөлкесін алып тастау үшін ауруханаға жатты, сайлауда жеңіске жететінін болжады және ауруханадан шыққаннан кейін оның партия мүшелері дауыс беруге қатысуды арттыру үшін күш-жігер жұмылдыруын ұсынды.

1972 жылғы президенттік сайлау

1970 жылғы 4 қарашада Сенатқа қайта сайланғаннан кейін көп ұзамай, Хамфри Демократиялық партия ішінде "үйлестіруші" рөлін атқару ниетін білдірді. Партия ішіндегі әлеуетті президенттік кандидаттардың бір-біріне шабуылдау мүмкіндігін азайту мақсатында, ол сол кезде белсенді кандидат емес екенін айтты, алдағы сайлауға қатысу туралы шешімін қабылдағанша. 1971 жылғы желтоқсанда Хамфри бір ай ішінде екінші рет Нью-Джерси штатына сапар шекті, Роберт Трейт қонақ үйінде көптеген округ жетекшілерімен келіссөз жүргізіп, оларға: "Мен олардың қолдауын алғым келді. Мен олармен жұмыс істегенді, оларға қарсы болғаннан гөрі артық көремін" деді. 1972 жылы Хамфри тағы да Демократиялық партиядан президенттікке үміткер болды және 1972 жылғы 10 қаңтарда Филадельфияда (Пенсильвания) жасаған жиырма минуттық сөйлесінде өзінің үміткерлігін жариялады. Хамфри мәлімдеме жасаған кезде Вьетнамнан әскерлерді шығару және АҚШ экономикасын қайта жандандыру платформасы бойынша жұмыс істеп жатқанын айтты. Ол ұйымдасқан еңбек ұйымдарының, афроамерикандық және еврей қауымдастықтарының қолдауын сақтап қалды, бірақ 1968 жылғы жеңілісінен кейін позициясын өзгерткеніне қарамастан, Вьетнам соғысымен байланысы болғандықтан колледж студенттері арасында бұрынғыдан да аз танымал болды. Бастапқыда Хамфри 1968 жылғыдай праймериздерден бас тартуды жоспарлаған. Бұл стратегияны қайта қарағаннан кейін де ол Нью-Гэмпширде қатыспады, бұл шешім Макговернге сол штатта Мускиге қарсы басты қарсыласы ретінде көзге түсуге мүмкіндік берді. Хамфри Огайо, Индиана және Пенсильвания штаттарындағы праймериздерде жеңіске жетті, бірақ Калифорния штатындағы маңызды праймеризді қоса алғанда, бірнеше праймеризде Макговернге есе жіберді. Хамфри Макговерннен ұйымдастыру жөнінен де оқсып қалды және Флорида штатының Майами-Бич қаласында өткен 1972 жылғы Демократиялық партияның ұлттық конвентінде делегаттар саны бойынша артта қалды. Оның үміті Макговерн делегаттарының сенімхаттарына наразылық білдіруге негізделген. Мысалы, Хамфри тарапынан айтылғандай, Калифорния штатындағы басты сайлауда жеңімпаздың барлығын алу ережесі халықтың дауысын дұрыс көрсетуге бағытталған процедуралық реформаларды бұзды, осы себептен Иллинойс штатының делегациясы қабылданбады. Бірақ делегаттардың сенімхаттарына қатысты бірнеше дауыс Макговерннің пайдасына шешілді, оның жеңісіне кепілдік берді. Алғашқы жеңісінен кейін Макговерн Хамфриді өзінің вице-президенттікке кандидат ретінде шақырды, бірақ Хамфри бас тартты.

1976 жылғы президенттік сайлау

1974 жылғы 22 сәуірде Хамфри 1976 жылғы президенттік сайлауға алдағы Демократиялық праймеризге қатыспайтынын мәлімдеді. Хамфри сол кезде сенатор және Миннесоталық Уолтер Мондейлді жарысқа түсуге шақырғанын, Тед Кеннеди де сайлауға қатысады деп сенгеніне қарамастан айтты. Сайлау циклына дейін Хамфри: «Менің өмірімде бұрынғыдан да көп қолдауға ие болып тұрғандай сезінемін. Бірақ бұл қаржылық, саяси және физикалық тұрғыдан тым қиын, мен осыны істей алмаймын» деді. 1975 жылдың желтоқсан айында «Гэллап» сауалнамасының нәтижесінде Хамфри мен Рональд Рейган келесі жылғы президенттік сайлаудағы жетекші демократ және республикалық кандидаттар ретінде көрсетілді. 1976 жылғы 12 сәуірде Нью-Джерси Демократиялық партиясының төрағасы, сенатор Джеймс П. Дуган, көпшілігі бейтарап делегаттардың таңдалуын Хамфри үшін жеңіс деп бағалауға болатынын айтты, өйткені ол конвенцияда президенттікке үміткер ретінде қатысуға дайын екенін білдірген болатын. Хамфри 1976 жылғы 29 сәуірде Сенаттағы мәжілісте Нью-Джерси штатының праймеризіне қатыспайтынын және оған қолдау көрсету үшін ешқандай комитет құруға рұқсат бермейтінін жариялады. Джимми Картер номинацияны ресми түрде қамтамасыз еткеннен кейін де көптеген адамдар Хамфридің өзін ұсынуға дайын екенін жариялауын күтті. Бірақ ол олай істемеді, ал Картер сайлаудың бірінші турында оңай жеңіске жетті. Хамфри өзіне қатерлі ісік диагнозы қойылғанын білген соң жарыстан бас тартты. Хамфри 1976 жылғы 17 қарашада президент сайланған Картер мен демократиялық конгресс басшыларының кездесуіне қатысты, онда Картер президенттің үкіметті қайта ұйымдастыру құқығын қалпына келтіру туралы ұсынысқа қолдау көрсетуді сұрады, бұл Конгресс тарапынан ветолана алатын еді.

Сенатқа бесінші мерзім

Хамфри 1977 жылғы 3 мамырда заңнамалық басымдықтар талқыланған Ақ үй жиналысына қатысты. Хамфри президент Картерге экономикалық жігерлендіру болмаса, АҚШ жоғары жұмыссыздық деңгейіне ұшырайтынын айтты және "тарихтағы әрбір кезеңде жұмыссыздық өскенде инфляция да өседі" деп көрсетті. Хамфри алдын алу денсаулық сақтау бағдарламасы ғана Картер әкімшілігіне денсаулық сақтау шығындарының күрт өсуін қаржыландыру қажеттігін болдырмас еді. 1977 жылғы шілдеде Сенат нейтронды бомбаны қаржыландыру мәселесін талқылай бастағаннан кейін, Хамфри Ақ үйдің жаңа қаруды қаржыландыру үшін Конгресс талап еткен әсерін бағалау туралы есепті жариялауға келіскенін хабарлады.

Сенат төрағасы (1977-1978)

1974 жылы Калифорния штатының конгрессмені Огастус Хокинспен бірге Хамфри Хамфри-Хокинс толық жұмыспен қамту туралы заңды жазды, бұл толық жұмыспен қамту саласындағы алғашқы заң әрекеті болды. Алғашқы заң жобасында 16 жастан асқан барлық азаматтарға толық жұмыспен қамтылу кепілдігі беріліп, осы мақсатқа жету үшін тұрақты мемлекеттік жұмыс орындары жүйесі құру көзделген. 1978 жылы «Толық жұмыспен қамту және теңгерімді өсу» заңы Палата мен Сенатта қабылданды. Онда жұмыссыздық деңгейін 4 пайызға, инфляцияны 3 пайызға дейін төмендету мақсаты қойылды және Федералдық резервтік кеңесіне саясатты қабылдағанда осы мақсаттарға жетуге тырысу тапсырылды. Хамфри 1976 жылғы сайлаудан кейін көпшілік көшбасшысы лауазымына үміткер болды, бірақ Батыс Вирджиниядан Роберт Бёрдқа жеңілді. Сенат Хамфриге Сенат Төрағасының уақытша орынбасары лауазымын арнап құрмет көрсетті. 1977 жылдың 16 тамызында Хамфри өзіне қатерлі несеп қабындығы ісігі диагнозы қойылғанын мәлімдеді. Сол жылдың 25 қазанында ол Сенат алдында сөз сөйледі, ал 3 қарашада Хамфри Палата мүшесі немесе АҚШ Президенті емес, алғаш рет Палатаның отырысында сөз сөйлеген адам болды. Президент Картер оған 23 қазанда Вашингтонға жасаған соңғы сапарында «Air Force One» ұшағының басқаруын тапсырып, құрмет көрсетті. Хамфридің соңғы сөздерінің бірінде: «Бір кезде Үкіметтің моральдық сынағы – балалар, қарттар, науқастар, мұқтаждар мен мүмкіндігі шектеулі жандарға қалай қарауында» деген сөздер айтылды, бұл кейде «либералдардың ұраны» деп сипатталады.

Өлім және жерлеу

Хамфри соңғы апталарын ескі саяси таныстарын шақырумен өткізді. Біреуі Ричард Никсонды өзінің алдағы жерлеу рәсіміне шақырды, ол шақыруды қабылдады. Ауруханада жатып, Хамфри бөлмеден бөлмеге барып, басқа науқастарға әзіл айтып, оларды тыңдап көңіл көтерді. 1978 жылдың 13 қаңтарында 66 жасында Миннесота штатының Уэверли қаласындағы үйінде несеп қабылдағыш рагынан қайтыс болды. Хамфридің денесі АҚШ Капитолийі мен Миннесота штатының Капитолийі ротондаларында көрсетілді, содан кейін Минеаполистегі Лейквуд зиратында жерленді. Оның өлімі Хамфриден бір күн бұрын қайтыс болған Монтана штатының сенаторы Ли Меткалфтың қазасын қалыпқа келтірді. Хамфридің бұрынғы достары мен қарсыластары – Джеральд Форд пен Ричард Никсоннан бастап президент Картер мен вице-президент Уолтер Мондейлге дейін соңғы құрметтерін көрсетті. "Ол бізге қалай өмір сүру керектігін үйретті, соңында қалай өлу керектігін де үйретті", – деді Мондейл. Хамфридің әйелі Мюриелді Миннесота губернаторы Руди Перпич Сенатта бос қызметке тағайындады, ол күйеуінің мерзімін аяқтау үшін сайлауға түспеді. 1981 жылы Макс Браунға үйленіп, Мюриел Хамфри Браун деген атқа ие болды. 1998 жылы қайтыс болғаннан кейін Лейквуд зиратында Хамфридің қасына жерленді. 1978 жылы Хамфри АҚШ сенаторы Джон Хайнцтің сайланған немесе тағайындалған лауазымдағы адамның ең үлкен мемлекеттік қызметі үшін берілетін сыйлығын алды, бұл сыйлықты Jefferson Awards жыл сайын таратады. 1979 жылдың 13 маусымында Конгресс Алтын медалімен, ал 1980 жылы Президенттік бостандық медалімен марапатталды. АҚШ почта қызметі оны 1980-2000 жылдар аралығындағы «Ұлы американдықтар» сериясының 52 центтік почта маркасымен құрметтеді. Миннеаполис қалалық әкімшілігінің алдында оның мүсіні орнатылған. Хамфридің мұрасы азаматтық құқықтардағы ертедегі көшбасшылығымен нығайтылды, бірақ Вьетнам соғысын ұзақ қолдауымен әлсіретілді. Оның өмірбаясын жазған Арнольд А. Оффнер оны «ұлт тарихындағы ең табысты заң шығарушы және барлық адамдар үшін тең әділдікті жақтаған күшті дауыс» деп айтады. Оффнер Хамфри туралы былай деп жазады: Ол 1948 жылдан бастап ондаған жылдар бойы партиясының және елдің күн тәртібіне азаматтық құқықтарды қойып, барлық маңызды либералды саясатты бастамалардың маңызды күші болды. Сенатор ретінде ол ұлттық денсаулық сақтауды қамтамасыз ету, кедей елдерге көмек көрсету, иммиграция және табыс салығын реформалау, жұмыс корпусы, Бейбітшілік корпусы, Қару-жарақ бақылау және қарусыздандыру агенттігі және 1963 жылғы сынақтарды шектеу туралы келісімді ұсынды. Ол 1964 жылғы тарихи Азаматтық құқықтар заңының Сенат арқылы өтуіне шеберлікпен көмектесті. Оның жетістіктерін мойындаса да, кейбір тарихшылар Хамфридің «кемшіліктері бар, және толығымен ұнамайтын, тым көп сөйлейтін және саяси прагматизмге де, жеке амбициясына да көп қарыз болған компромистік саясатты ұстанғандықтан отбасын ұмытқан» тұлға екенін атап көрсетеді.

Қауымдастық

Хьюберт Х. Хамфри стипендиялық бағдарламасы – бүкіл әлемде білім мен өзара түсіністікті дамытуға бағытталған алмасу бағдарламасы.

Ғимараттар мен мекемелер

Миннеаполис Сент-Пол халықаралық әуежайындағы Хьюберт Х. Хамфри терминалы.
Миннеаполистегі бұрынғы Хьюберт Х. Хамфри метродом стадионы, ол Ұлттық футбол лигасының «Миннесота Викингтері» және Басты Лига бейсболының «Миннесота Егіздері» командаларының үйі болды. Хьюберт Х. Хамфри жұмыс орталығы, Миннесота штатының Сент-Пол қаласында орналасқан. Миннесота университетінің Хьюберт Х. Хамфри қоғамдық істер мектебі және оның ғимараты – Хьюберт Х. Хамфри орталығы (бұрын Хьюберт Х. Хамфри қоғамдық істер институты; 2011 жылдың қаңтарында өзгертілді).
Вашингтон қаласындағы Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету департаментінің Хьюберт Х. Хамфри ғимараты.
Хьюберт Х. Хамфри көпірі, Флорида штатының Бревард округындағы Кокоа мен Меррит-Айленд арасындағы Үнді мұхитының лагунасы арқылы FL S. R. 520 тас жолын алып өтеді.
Иллинойс штатының Болингбрук қаласындағы Хьюберт Х. Хамфри орта мектебі. Лос-Анджелес округінің Денсаулық сақтау департаментінің Хьюберт Х. Хамфри толыққанды денсаулық сақтау орталығы, Лос-Анджелес, Калифорния. Пакоймадағы Лос-Анджелес қаласының Хьюберт Х. Хамфри демалыс орталығы. Оңтүстік Дакота штатының Доланд қаласындағы Доланд орта мектебіндегі Хьюберт Х. Хамфри аудиториясы. Нью-Мексико штатының Альбукерки қаласындағы Хьюберт Х. Хамфри бастауыш мектебі.
Миннесота штатының Уэверли қаласындағы Хьюберт Х. Хамфри бастауыш мектебі.
Миннесота штатының Роббинсдейл қаласындағы Хьюберт Х. Хамфри онкологиялық орталығы.

Портреттер

1982 жылғы "Голда есімді әйел" телефильмінде Франклин Кавер. 2016 жылғы "All the Way" телефильмінде Брэдли Уитфорд. 2017 жылғы "LBJ" фильмінде Даг МакКеон.