1964-1980 жылдардағы АҚШ тарихы: өзгерістер мен сын-қатерлер дәуірі

АҚШ тарихы 1964-1980: Азаматтық құқықтар, Вьетнам соғысы, суық соғыс, экономикалық дағдарыс, Уотергейт саяси жанжалы мен Рейган дәуірінің бастауы.

42 мин оқу

100%

Дереккөз: History of the United States (1964–1980) — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

АҚШ тарихы 1964 жылдан 1980 жылға дейін Азаматтық құқық қозғалысының қалыптасуы мен аяқталуы; Вьетнам соғысының күшеюі мен аяқталуы; жыныстық бостандық пен есірткі қолданумен байланысты буындық қарсылықтың күрделі жағдайы; және Мұздық соғыстың жалғасуы, Айға адамды жіберу мақсатымен ғарышқа қадам басу жарысы. Экономика 1969–1970 жылдардағы рецессияға дейін дамып, кеңейді, бірақ жаңа шетелдік бәсекелестік пен 1973 жылғы мұнай дағдарысы салдарынан әлсіреп қалды. Америкалық қоғам ақыры тиімсіз болған соғыс, соғысқа қарсы және әскерге шақыруға қарсы наразылықтар, сондай-ақ үкіметтің жоғарғы эшелондарындағы жемқорлық пен заңсыздықтарды ашқан Уотергейт ісінен қақтығысқа толы болды. 1980 жылы Ирандағы АҚШ елшілігінің басылып алуы, соның ішінде АҚШ қарулы күштерінің құтқару операциясының сәтсіз аяқталуы ұлттық ахуалдың нашарлауына алып келді. Бұл кезең консервативті республикашыл Рональд Рейганның жеңісімен аяқталып, ұлттық бағыттың күрт өзгеруімен «Рейган дәуірі» ашылды. Демократиялық партия Вьетнам соғысы және басқа да сыртқы саясат мәселелері бойынша бөлініп, жас сайлаушылардың қолдауына ие болған жаңа, беделді бейбітшілдер тобы пайда болды. Көптеген либералды демократтар неоконсервативті қозғалысқа қосылып, сыртқы саясатта республикашылдарды, әсіресе Рейганды қолдауға басты. Ал республикашылар американдық ұлтшылдықтың күштілігі, коммунизмге қарсы тұру, демократия мен адам құқықтарын қолдау және Израильге берік қолдау көрсету тұрғысынан біріккен. 1960 жылдардың ортасы мен 1970 жылдардың басындағы оқиғалар келесі жарты ғасырға саяси ландшафты қалыптастырды. Президент Билл Клинтон 2004 жылы айтқандай: «Егер сіз 60-шы жылдарға кері көріп, жамандықтан гөрі жақсылық көп болды деп ойласаңыз, сіз, мүмкін, демократсыз. Егер жақсылықтан гөрі зиян көп болды деп ойласаңыз, сіз, мүмкін, республикашылсыз».

Либерализмнің шыңы

Либерализмнің шыңы 1960 жылдардың ортасында президент Линдон Б. Джонсонның (1963–69) Ұлы қоғам бағдарламаларын Конгресс арқылы қабылдауға қол жеткізгенімен келді, оның ішінде азаматтық құқықтар, сегрегацияның тоқтатылуы, «Медикер» медициналық сақтандыру жүйесі, әлеуметтік жәрдемақыны кеңейту, барлық деңгейдегі білім беруге федералдық қаржы жәрдемі, өнер мен гуманитарлық ғылымдарға субсидиялар, қоршаған ортаны қорғау қозғалысы және кедейлікті жоюға бағытталған бірқатар бағдарламалар кірді. 2005 жылы жарық көрген американдық тарих оқулығында былай делінген:
Бірте-бірте либералдық зиялылар экономикалық және әлеуметтік әділдікке жетудің жаңа тұжырымын жасады. 1960 жылдардың басындағы либерализмде радикализмнің қысым жасаған белгілері болған жоқ, экономикалық биліктің шоғырлануына қарсы «Жаңа келісім» дәуіріндегі күреске қайта оянуға ниеті шамалы болды, сондай-ақ байлықты қайта бөлу немесе қолданыстағы институттарды қайта құру мақсаты да болған жоқ. Халықаралық аренада ол күшті түрде коммунизмге қарсы болды. Оның мақсаты – еркін әлемді қорғау, ішкі экономикалық өсімді ынталандыру және одан туындайтын молшылықтың әділ үлестірілуін қамтамасыз ету болды. Кейнстік экономикалық теорияның ықпалымен қалыптасқан олардың күн тәртібінде экономикалық өсімді жеделдетуге бағытталған ауқымды мемлекеттік шығындар көзделді, бұл мемлекеттік ресурстарды кеңейтілген әлеуметтік көмек, тұрғын үй, денсаулық сақтау және білім беру бағдарламаларын қаржыландыруға мүмкіндік беруі керек еді. Джонсон мұның сәтті болатынына сенімді болды. Джонсон 1964 жылы консерватор Барри Голдуотерге қарсы өткен сайлауда үлкен жеңіске жетіп, республикашылдар мен оңтүстік демократтарының консервативтік коалициясының ондаған жылдар бойы Конгресске билік етуін тоқтатты. Алайда, республикашылар 1966 жылы қайта күш алды, ал республикашыл Ричард Никсон 1968 жылы президенттік сайлауда жеңіске жетті. Никсон мұрагерлік еткен «Жаңа келісім» және «Ұлы қоғам» бағдарламаларын іріктеп жалғастырды; консервативтік реакция 1980 жылы Рональд Рейганның сайлануымен күшейді.

Мәдениеттік "алпысыншы жылдар"

"60-шы жылдар" термині – бүкіл әлемдегі байланысты мәдени және саяси ағымдарды қамтиды. Бұл "мәдени онжылдық" 1963 жылы Кеннедиге жасалған қастандықпен басталып, 1974 жылы Уотергейт жанжалымен аяқталды.

Саясаттағы төтенше жағдай

Жалпы, үкіметке деген сенімсіздік күшейіп, халықтың мүддесі үшін дұрыс әрекет ете алмайды деген көңіл күй пайда болды. Жоғары лауазымды шенеуніктерге деген жалпы сенімсіздік екі ғасыр бойы американдықтардың бір қасиеті болғанмен, 1973–1974 жылдардағы Уотергейт жанжалы президент Ричард Никсонның отставкаға кетуіне, сондай-ақ оның көптеген жақын серіктерінің қылмыстық істерге тартылуына себеп болды. Бұқаралық ақпарат құралдары жанжалдарды іздеуде белсенділік танытып, ұлттық, штаттық және жергілікті деңгейдегі екі үлкен партияға теріс әсер етті. Сонымен қатар, ірі бизнес және кәсіби одақтар сияқты ұзақ жылдар бойы беделді институттарға деген сенімсіздік те артты. Соғыстан кейінгі кезеңде ұлттық мәселелерді шешудегі технологияның рөліне қатысты пікірлер, әсіресе атом энергиясына, «Жаңа солшылдар» тарапынан қатты сынға ұшырады. Штат және жергілікті деңгейдегі консерваторлар қылмыстың өсуі американ қалаларындағы либералдық саясаттың нәтижесі екенін жиі айта бастады. Ал либерализм өзінің ішінде даулы мәселелерге тап болды, себебі «Жаңа солшылдар» Вьетнам соғысы сияқты мәселелерде дәстүрлі либералдарға қарсы шығып, университеттер мен жас сайлаушылар арасында қолдаушылар тапты. Консерваторлар, либералдар және «Жаңа солшылдар» арасындағы үшжақты күрес – «мәдени соғыс» қалыптаса бастады, ол жеке бостандық, ажырасу, сексуалдық мәселелер және тіпті киім мен музыка талғамы сияқты тақырыптарды қамтыды. Күтпеген жаңа фактор – діни консерваторлардың саяси күш ретінде қалыптасуы, олар консерватизмді күшті қолдады. Либерализмнің үлкен жетістігі – 1960 жылдардағы азаматтық құқықтар заңнамасының қабылдануы болды, ол афроамерикандықтардың қолдауын жеңіп алып, Оңтүстікте жаңа сайлаушылар тобын құрды. Алайда, бұл жұмысшы табының көптеген этникалық ақ нәсілділерін наразы қылды және консервативті оңтүстік ақ нәсілділерінің Республикалық партияға өтуіне мүмкіндік берді. Сыртқы саясатта Вьетнам соғысы 1970 жылдары аса даулы мәселе болды. Никсон суық соғыста қарым-қатынастарды жақсарту саясатын енгізгенімен, Рейган мен консервативті қозғалыс оған қарсы күшті шықты. Рейган Кеңес Одағын жеңуге тиіс жау ретінде қарастырды, онымен келісімге келуге болмайды деп есептеді. Ирандағы жағдай жаңа фактор болды – Америкаға бейім үкімет құлатылып, жау аятоллалар билікке келді. Радикалды студенттер АҚШ елшілігін басып алып, американдық дипломаттарды бір жылдан астам уақытқа кепілге алды, бұл Джимми Картердің сыртқы саясатының әлсіздігін көрсетті. Экономикалық жағдай нашарлап, инфляция миллиондаған американдықтардың үнемдеуін жойды, жұмыссыздық жоғары болды және экономикалық өсім төмен деңгейде қалып отырды. Бензин тапшылығы және жанармай құю станцияларындағы кезеңдер энергия дағдарысын сезінуге мүмкіндік берді. 1964–1968 жылдары Рональд Рейган американдық саясаттағы консервативті өзгерістердің көшбасшысы болды, ол ондаған жылдар бойы ұлттық күн тәртібінде басымдық құрған көптеген ішкі және сыртқы саясатты әлсіретті.

The common thread was a growing distrust of government to do the right thing on behalf of the people. While general distrust of high officials had been an American characteristic for two centuries, the Watergate scandal of 1973–1974 forced the resignation of President Richard Nixon, who faced impeachment, as well as criminal trials for many of his senior associates. The media was energized in its vigorous search for scandals, which deeply impacted both major parties at the national, state, and local levels. At the same time there was a growing distrust of long powerful institutions such as big business and labor unions. The postwar consensus regarding the value of technology in solving national problems came under attack, especially nuclear power, came under heavy attack from the New Left. Conservatives at the state and local levels increasingly emphasized the argument that the soaring crime rates indicated a failure of liberal policy in the American cities. Meanwhile, liberalism was facing divisive issues, as the New Left challenged established liberals on such issues as the Vietnam War, and built a constituency on campuses and among younger voters. A "cultural war" was emerging as a triangular battle among conservatives, liberals, and the New Left, involving such issues as individual freedom, divorce, sexuality, and even topics such as hair length and musical taste. An unexpected new factor was the emergence of the religious right as a cohesive political force that gave strong support to conservatism. The triumphal issue for liberalism was the achievement of civil rights legislation in the 1960s, which won over the black population created a new black electorate in the South. However, it alienated many working class ethnic whites, and opened the door for conservative white Southerners to move into the Republican Party. In foreign policy, the war in Vietnam was a highly divisive issue in the 1970s. Nixon had introduced a policy of detente in the Cold War, but it was strongly challenged by Reagan and the conservative movement. Reagan saw the Soviet Union as an implacable enemy that had to be defeated, not compromised with. A new element emerged in Iran, with the overthrow of a pro American government, and the emergence of the stream of hostile ayatollahs. Radical students seized the American Embassy, and held American diplomats hostage for over a year, underscoring the weaknesses of the foreign policy of Jimmy Carter. The economic scene was in doldrums, with soaring inflation undercutting the savings pattern of millions of Americans, while unemployment remained high and growth was low. Shortages of gasoline and the local pump made the energy crisis a local reality. Ronald Reagan in 1964–1968 emerged as the leader of a dramatic conservative shift in American politics, that undercut many of the domestic and foreign policies that had dominated the national agenda for decades.

Азаматтық құқық қозғалысы

1960 жылдар көшедегі наразылықтармен, демонстрациялармен, тәртіпсіздіктермен, азаматтық наразылықтармен, соғысқа қарсылықтармен және мәдени революциямен ерекшеленді. Африкалық американдық жастар азаматтық құқықтар жөніндегі сот шешімдерінен кейін доктор Мартин Лютер Кинг, Джеймс Бевел және NAACP басшылығымен көшедегі наразылықтар ұйымдастырды. Кинг пен Бевел бұқаралық ақпарат құралдарын тиімді пайдаланып, зорлық-зомбылық көрсетілмейінше наразылық білдірген афроамерикандықтарға жасалған қатыгездік оқиғаларын жариялады, соның арқасында халықтың санасын оятуға ұмтылысты. Активистердің күш-жігері нәтижелі саяси өзгерістерге алып келді, егер афроамерикандықтар, феминистер немесе гомосексуалдар сияқты наразылық білдірген топтар, уақыт өте келе жаман саясаттың салдарына ұшырап, қоғамдық пікірді өзгерту мақсатында бұқаралық ақпарат құралдары арқылы және сот арқылы саясатты өзгерту үшін ұзақ мерзімді науқандар жүргізсе. 1963 жылы Джон Кеннединің қазасы елдің саяси көңіл-күйін өзгертуге ықпал етті. Жаңа президент Линдон Б. Джонсон осы жағдайды пайдаланып, ұлттық көңіл-күй мен өзінің саяси біліктілігін үйлестіре отырып, Кеннедидің бағдарламасын ілгерілетуге белсенділік танытты, ең бастысы – 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңды қабылдау. Сонымен қатар, 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заң федералдық, штаттық және жергілікті сайлауларға дереу әсер етті. 1965 жылдың 6 тамызында қабылданғаннан кейін бірнеше ай ішінде 250 мыңға жуық жаңа қара нәсілді сайлаушы тіркелді, олардың үштен бірін федералды сарапшылар тіркеді. Төрт жылдың ішінде Оңтүстікте сайлаушылардың саны екі еседен асты. 1965 жылы Миссисипи штатында қара нәсілді сайлаушылардың қатысуы ең жоғары болды – 74%, және басқа штаттарға қарағанда қара нәсілді басшылардың саны көп болды. 1969 жылы Теннесси штатында сайлаушылардың 92,1 пайызы, Арканзас штатында 77,9 пайызы, Техас штатында 77,3 пайызы қатысты.

1964 жылғы сайлау

1964 жылғы сайлауда Линдон Джонсон өзін орталық саясаттағы кандидат ретінде көрсетті, республикашыл қарсыласы Барри Голдуотерден өзін ажыратып көрсетті, ал оның үгіт-нақылдамасы Голдуотерді бекем консерватор деп сипаттады. Ең әйгілісі – Джонсонның үгіт-нақылдамасы «Қызбалақ гүл» деген атпен танымал болған телеролик, онда даладағы қызбалақ гүлдерінен жапырақтарды жұлып, санап жатқан кішкентай қыз бейнеленген, содан кейін кері санау басталып, ядролық жарылыс болады. Джонсон жалпы сайлауда Голдуотерді ойдағыдай жеңіп, дауыс берушілердің 61,1 пайызын алып, тек терең Оңтүстіктегі бес штатты және Голдуотердің Аризона штатын жоғалтты, онда афроамерикандықтарға әлі дауыс беруге рұқсат етілмеген еді. Голдуотердің сайлау кампаниясы консервативті қозғалысты, әсіресе Республикалық партия ішінде жандандырды. Олар жаңа басшы іздеді және оны 1966 жылы Калифорния губернаторы болып сайланған, ал 1970 жылы қайта сайланған Рональд Рейганнан тапты. Ол 1976 жылы президент Фордқа қарсы республикашылдардың кандидаттығына түсті, бірақ шамалы айырмамен жеңіліске ұшырады, алайда 1980 жылы Рейган үшін жол ашылды.

Кедейшілікке қарсы бағдарламалар

Ұлы қоғамның әлеуметтік реформаларының екі басты мақсаты – кедейлікті жою және нәсілдік теңсіздікке қарсы күрес болды. Осы кезеңде білім беру, медициналық қызмет көрсету, қалалық мәселелер және көлік саласындағы жаңа, ірі қаржыландыру бағдарламалары іске қосылды. Ұлы қоғам ауқымы мен көлемі жағынан 1930 жылдардағы Франклин Д. Рузвельттің «Жаңа келісім» ішкі саясатына ұқсас болды, бірақ қабылданған бағдарламалардың түрлері айқын ерекшеленді. 1965 жылы іске қосылған ең ірі және ұзаққа созылған федералдық көмек бағдарламалары – қарттардың медициналық шығындарының көп бөлігін төлейтін Medicare және мұқтаждарға көмектесетін Medicaid болды. Кедейлікке қарсы күрестің басты құралы – 1964 жылғы «Экономикалық мүмкіндік туралы» заң, ол түрлі деңгейдегі қоғамдық кедейлікке қарсы бағдарламаларды бақылау үшін Экономикалық мүмкіндіктер кеңсесін (OEO) құрды. OEO саясаткерлер арасындағы келіспеушілікті көрсетті, кедейлікпен күресудің ең тиімді жолы – кедейлердің табысын ғана арттыру емес, білім беру, кәсіби оқыту және қоғамды дамыту арқылы олардың өзін-өзі жетілдіруіне көмектесу екендігі туралы. Оның маңызды миссиясы – «қоғамдық қатысу» идеясы, яғни кедейлердің оларға көмектесуге бағытталған бағдарламаларды жоспарлау мен басқаруға қатысуы.

Ұрпақтардың көтерілісі және қарсы мәдениет

1960 жылдар өркендеген сайын, жастардың саны артып, 1950 және 1960 жылдардың басындағы әлеуметтік нормалар мен консерватизмге, сондай-ақ Вьетнам соғысының және Суық соғыстың күшеюіне қарсы шыға бастады. Елде еркіндікке ұмтылған әлеуметтік революция болды. Азаматтық құқық қозғалысы дамыған сайын, феминизм және экологиялық қозғалыстар жыныстық революция кезінде өріс алды, наразылықтың ерекше формаларын – ұзын шаштардан бастап рок музыкасына дейін қолданды. Бейбітшілік, махаббат және еркіндікке баса назар аударатын хиппи мәдениеті кеңінен танылды. 1967 жылы Сан-Францискода өткен «Сүйіспеншілік жазы» іс-шарасы мыңдаған жасты жаңа әлеуметтік тәжірибе үшін еркін біріктіріп, осы мәдениетті әлемнің көп бөлігіне таныстыруға көмектесті. Бұған қоса, ЛСД және марихуана сияқты психоделикалық есірткілердің қолданысы да қозғалыстың маңызды бөлігіне айналды. Ол кездегі музыка да маңызды рөл атқарды, фолк-рок, кейіннен эсид-рок және психоделия пайда болды, олар буынның дауысына айналды. Контрмәдениет революциясы 1969 жылы тарихи Вудсток фестивалімен бейнеленді. Ұлы депрессия, Екінші дүниежүзілік соғыс және Суық соғыстың басындағы кезеңдерде адам өлтіру көрсеткіші төмендегеніне куә болған АҚШ-та 1957 мен 1980 жылдар аралығындағы адам өлтіру көрсеткіші 2,5 есеге өсті, зорлау, шабуыл, тонау және ұрлық көрсеткіштері де ұқсас өсімді бастан өткерді және 1990 жылдарға дейін бұрынғы деңгейге оралмады.

Ғарыш жарысының қорытындысы

1957 жылы алғашқы спутник – Спутник-1 ғарышқа ұшырылғаннан бастап, АҚШ ғарыш кеңістігін зерттеуде басымдық үшін Кеңес Одағымен бәсекелесті. Кеңес Одағы 1961 жылы Юрий Гагаринды ғарышқа алғашқы адам ретінде жібергеннен кейін, президент Джон Ф. Кеннеди НАСА-ның олармен деңгейлес болуының жолдарын іздеді және Айға адамды жіберу миссиясын жүзеге асыруға шақырды: «Менің ойымша, бұл ел осы онжылдық бітер алдында Айға адамды қондырып, оны Жерге қауіпсіз жеткізу мақсатына өзін толықтай бағыттауы керек». Осы күш-жігердің нәтижесінде алғашқы экипаждық ұшулар «Джемини» жобасы (1965–1966) және одан кейін «Аполлон» бағдарламасы арқылы жүзеге асырылды. «Аполлон-1» экипажының қазасына қарамастан, «Аполлон» бағдарламасы Кеннедидің мақсатына жетіп, 1969 жылы «Аполлон-11» миссиясымен Айға алғашқы астронавттарды қондырды. Айға шабуылда жеңілгеннен кейін, Кеңес Одағы орбиталық ғарыш станцияларына көшті және 1971 жылы біріншісі – «Салют-1» ұшырылды. АҚШ 1973 жылдан 1974 жылға дейін пайдаланылған «Skylab» орбиталық жұмыс станциясымен жауап берді. АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы қарым-қатынастың жақсарған кезеңінде екі үлкен держава бірлескен ғарыш миссиясын – «Аполлон-Союз» сынақ жобасын жасады. Бұл 1975 жылғы бірлескен миссия АҚШ үшін 1981 жылғы «Space Shuttle» ұшуларына дейінгі соңғы экипаждық ғарыш сапары болды және ол ғарыш жарысының символдық аяқталуы ретінде танылды. Ғарыш жарысы білім беру және таза ғылыми зерттеулерге бұрын-соңды болмаған қаржы жұмсауға алып келді, бұл ғылыми прогресті жеделдетіп, пайдалы технологиялардың пайда болуына ықпал етті.

Вьетнам соғысы

Бұл саясат коммунистік кеңеюге қарсы күресті білдірді, ал коммунистер американдық одақтастардың ең әлсіз жерлерін нысанаға алды. Джонсонның басты міндеті ішкі саясат болғандықтан, ол соғыстағы операциялар туралы халықтың хабардар болуын және Конгрестің бақылауын барынша азайтуға тырысты. Оның көптеген кеңесшілері ұзақ мерзімді перспективаға пессимистікпен қарады, ал Джонсон Конгресс бақылауға алса, Барри Голдуотер айтқандай, «Неге жеңіске жетпейміз?» деген талаптар көтеріледі деп қорқады, оқшаулау емес. Американдық қатысу үнемі артып келе жатқанмен, Джонсон резервтік күштерге немесе Ұлттық гвардияға Вьетнамда қызмет етуге рұқсат бермеді, себебі бұл Конгрестің бақылауын күшейтеді. 1964 жылдың тамызында Джонсон Тонкин шығанағы туралы резолюцияға Конгресте дерлік бірауыздан қолдау тапты, бұл президентке әскери күшті қалауынша қолдануға кең өкілеттік берді. 1965 жылдың шілдесінде кеңескеннен кейін және жарияланбастан, Джонсон соғысты күрт күшейтіп, Вьетконгпен тікелей шайқасу үшін американдық жауынгерлік әскерлерді жіберді, сондай-ақ олардың жабдықтау жолдарын бомбалау үшін АҚШ Әуе күштерін жұмылдырды. 1968 жылға қарай Оңтүстік Вьетнамда жарты миллион американдық әскер мен теңізшілер болды, ал Таиландта және басқа да базаларда қосымша әуе күштері орналастырылды. 1968 жылдың ақпанында Вьетконг Тет шабуылында бүкіл ел бойынша Оңтүстік Вьетнам күштеріне қарсы толыққанды шабуыл жасады. ARVN (Оңтүстік Вьетнам армиясы) шабуылдарды сәтті тойтарды және Вьетконгты тиімсіз күйге жеткізді; одан кейін басты қарсыласы Солтүстік Вьетнам армиясы болды. Дегенмен, Тет шабуылы Джонсон үшін жағдайы нашарлаған жағдайға айналды, өйткені халық АҚШ аз адам түсінген соғысқа терең араласқанын көре бастады. Калифорния губернаторы Рональд Рейган сияқты республикашылар жеңіске жетуді немесе соғыстан шығуды талап етті, ал солшылдар бірден соғыстан шығу туралы талаптарды күшейтті. Керек емес, бірақ қызықтысы, Вьетнамда қызмет еткен 2,5 миллион американдық азаматтың (әскери қызметке жарамды 27 миллион американдықтан) 80% кедей және жұмысшы топтарынан шыққан.

The Containment policy meant fighting communist expansion where ever it occurred, and the Communists aimed where the American allies were weakest. Johnson's primary commitment was to his domestic policy, so he tried to minimize public awareness and congressional oversight of the operations in the war. Most of his advisers were pessimistic about the long term possibilities, and Johnson feared that if Congress took control, it would demand "Why Not Victory", as Barry Goldwater put it, rather than containment. Although American involvement steadily increased, Johnson refused to allow the reserves or the National Guard to serve in Vietnam, because that would involve congressional oversight. In August 1964 Johnson secured almost unanimous support in Congress for the Gulf of Tonkin Resolution, which gave the president very broad discretion to use military force as he saw fit. In July 1965, after extensive consultation and no publicity Johnson dramatically escalated the war, sending in American combat troops to fight the Viet Cong on the ground, and mobilizing the U. S. Air Force to bomb its supply lines. By 1968 a half million American soldiers and Marines were in South Vietnam, while additional Air Force units were stationed in Thailand and other bases. In February 1968 the Viet Cong launched an all out attack on South Vietnamese forces across the country in the Tet Offensive. The ARVN (South Vietnam's army) successfully fought off the attacks and reduced the Viet Cong to a state of ineffectiveness; thereafter, it was the army of North Vietnam that was the main opponent. However the Tet Offensive proved a public relations disaster for Johnson, as the public increasingly realized the United States was deeply involved in a war that few people understood. Republicans, such as California Governor Ronald Reagan, demanded victory or withdrawal, while on the left strident demands for immediate withdrawal escalated. Controversially, out of the 2.5 million Americans who came to serve in Vietnam (out of 27 million Americans eligible to serve in the military) 80% came from poor and working class backgrounds.

Соғысқа қарсы қозғалысы

1964 жылдан бастап соғысқа қарсы қозғалыс күшейді. Кейбіреулер моральдық принциптерден туындаған наразылықпен соғысқа қарсы шығып, модернизацияланған капиталистік Америкаға қарсы вьетнамдық шаруаларды қолдады. Наразылықтың орталығы азаматтық құқықтар қозғалысының қара белсенділері мен элиталық университеттердің студенттері болды. Вьетнам соғысы бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жасырылмады – оны алғашқы теледидар соғысы деп атады – сонымен қатар «Жаңа солшылдардың» соғысқа қарсы күшті қарсылығымен ерекшеленді. Бұқаралық ақпарат құралдарында жиі көрсетілуіне қарамастан, соғысқа қарсы белсенділер американдық халықтың салыстырмалы аз бөлігін құрады, олардың көпшілігі жоғары білімді және орташа табыстан жоғары кіріс көзіне ие болды. Сауалнамалар көрсеткендей, көптеген американдықтар соғысты жеңіске жеткізуді қолдады, бірақ жеңіске жету үшін жаппай жұмылдыру мен әскерге шақыруды кеңейтуге аздай ғана адам дайын болды. Тіпті 1968 жылғы президенттік сайлаудағы республикалық кандидаттар, соның ішінде Никсон мен Калифорния губернаторы Рональд Рейган, Солтүстік Вьетнамға қарсы тотальді соғыс жариялауға және ядролық қару қолдануға шақырмады, себебі Барри Голдуотердің өткір ұстанымы оған төрт жыл бұрын Ақ үйге жол ашпаған болуы мүмкін деп ойлады. Вьетнамдағы әскерге шақыру жүйесінде көптеген кемшіліктер болды, әсіресе орта таптың американдықтарына артық салмақ салу, ал колледж студенттері, мәшһүр адамдар, спортшылар және конгрессмендердің ұлдарын босату. Бірақ соғысқа қарсы белсенділердің айтуынша, әскерге шақырылғандардың көпшілігі жұмыс таба алмаған кедей ақ және қара жастар емес еді. Керісінше, Вьетнамға шақырылғандардың көпшілігі ақ түсті, орта тапқа жататын, жұмысшы отбасынан шыққан адамдар еді. 1965-1973 жылдар аралығындағы сегіз жылда қаза тапқан немесе жарақат алған 58 мың американдық әскери қызметкердің арасында Ivy League бітірушілерінің саны өте аз болды. Шындығында, Вьетнамдағы әскерге шақыру Корей соғысымен салыстырғанда аз адамды қамтыды және жалпы алғанда, бұл қақтығыс көптеген американдықтардың өміріне елеулі өзгерістер енгізбеді. АҚШ өндірісінің үлкен бөлігі соғысқа қолдау көрсетуге жұмсалса да, Азия елдерінен арзан тауарлар импорттау арқылы бұл тапшылық өтеліп, бұрынғы 20 ғасырдың қақтығыстарында болған сияқты, тұтыну тауарларын рациондау немесе қысқарту болған жоқ. 1960 жылдардың соңында АҚШ экономикасы өркендеп, жұмыссыздық 5%-дан төмен болды және ЖІӨ жылына орташа есеппен 6%-ға өсті.

Starting in 1964, the antiwar movement began. Some opposed the war on moral grounds, rooting for the peasant Vietnamese against the modernizing capitalistic Americans. Opposition was centered among the black activists of the civil rights movement, and college students at elite universities. The Vietnam War was unprecedented for the intensity of media coverage—it has been called the first television war—as well as for the stridency of opposition to the war by the "New Left". Despite their high media profile, antiwar activists never represented more than a relative minority of the American population, and most tended to be college educated and from higher than average income brackets. Polls showed that most Americans favored carrying out the war to a victorious conclusion, although conversely, few were willing to carry out mass mobilization and expansion of the draft in the pursuit of victory. Even Republican candidates in the 1968 presidential election, including Nixon and California governor Ronald Reagan, did not call for total war and the use of nuclear weapons on North Vietnam, believing that Barry Goldwater's hawkish stance may have cost him his bid for the White House four years earlier. The Vietnam draft did have numerous flaws in it, especially its high reliance on lower middle class Americans while exempting college students, celebrities, athletes, and sons of Congressmen, although contrary to the claims of antiwar activists, most draftees were not impoverished white and black youths who had no other job opportunity. The average Vietnam draftee was white and from a lower middle class, blue collar background. Only a tiny handful of Ivy League graduates numbered among the 58,000 US servicemen killed or wounded in the eight years between 1965 and 1973. The Vietnam draft in fact took fewer men than the Korean War draft and the conflict on the whole caused little disruption to most Americans' lives. Although a sizable portion of US manufacturing was tied up in supporting the war effort, imports of low cost goods from Asian countries made up for the shortfall and there was no rationing or cutbacks of consumer goods as had occurred in the previous conflicts of the 20th century. The US economy during the late 1960s indeed was booming, with unemployment under 5% and real GDP growth averaging 6% a year.

1968 ж. және Демократиялық партияның ажырасуы

1968 жылы Джонсон 1964 жылғы үстем коалициясының ыдырауына куә болды. Либералды және орталық республикашылар өз партияларына қайтып, Ричард Никсонды GOP-тың кандидаттығына қолдады. Джордж Уоллес Оңтүстік ақтарының көп бөлігін өз жағына тартты, бұл топ бір ғасыр бойы Демократиялық партияның Оңтүстіктегі тірегі болған еді. Көренеу түрде, қара нәсілділер, студенттер мен зиялылар Джонсонның саясатына қарсы шықты. Роберт Кеннеди сайысқа қосылуға әзірленбегендіктен, Миннесота штатының сенаторы Юджин Маккарти соғысқа қарсы платформамен қадам жасап, зиялылар мен студенттердің коалициясын құрды. Маккарти жалпыхалыққа аса танымал болмаса да, мыңдаған студенттердің «Джин үшін тазалану» акциясының арқасында Нью-Гэмпширдегі маңызды алғашқы сайлауда Джонсонға жақын келді, олар есіктен-есікке оның үгітін жүргізді. Джонсон партия ішіндегі көпшілік қолдауын жоғалтқандықтан, бастама көтеріп, жаумен бейбіт келіссөздер бастауға уәде беріп, сайыстан шықты. Джонсонның сайыстан кетуіне байланысты туған мүмкіндікті пайдаланған Роберт Кеннеди де сайысқа қосылып, этникалық топтар мен қара нәсілділердің қолдауына ие болған соғысқа қарсы платформада кандидаттыққа түсті. Вице-президент Хьюберт Хамфри алғашқы сайлауға қатысуға кеш қалды, бірақ Демократиялық партияның дәстүрлі фракцияларынан күшті қолдау жинады. Жаңа кезеңнің жақтасы болған Хамфри Джонсонның соғыс саясатын қолдады. 1968 жылдың сәуір айында Мартин Лютер Кингтің қазасынан кейін ел тарихындағы ең ірі тәртіпсіздіктер орын алды. Кеннеди Калифорния штатындағы алғашқы сайлауда Маккартиден жеңіске жеткенін жариялауға дайын тұрғанда, оған қастандық жасалды; Маккарти партия элитасының Хамфриге көрсеткен қолдауын жеңе алмады. Чикагода өткен Демократиялық партияның ұлттық конвенті үнемі дау-жанжалға толы болды, полиция көшелер мен саябақтарда соғысқа қарсы наразылықтарды тоқтатты, ал Демократиялық партияның терең жіктелуі аренада ашық көрінді. Хамфри штаттық ұйымдардың, қала басшыларының (мысалы, мэр Ричард Дейлидің) және кәсіби одақтардың коалициясымен номинацияны жеңіп алды және жалпы сайлауда республикашыл Ричард Никсон мен тәуелсіз Джордж Уоллеске қарсы күресті. Никсон «хиппи» контрмәдениетін ұнатпайтын, оның пікірінше, «үнсіз көпшілік» деп аталатын орташа американдықтарға үндеді. Никсон Вьетнам соғысын аяқтауда «ар-намыспен бейбітшілікке» қол жеткізуге уәде берді. Ол соғысты вьетнамдықтарға жүктеу стратегиясын белгілеу үшін Никсон доктринасын ұсынды, оны «Вьетнамизация» деп атады. Никсон президенттік сайлауда жеңіске жетті, бірақ демократтар Конгресстің бақылауын сақтап қалды. Демократиялық партиядағы терең жіктелу ондаған жылдар бойы сақталды.

In 1968, Johnson saw his overwhelming coalition of 1964 disintegrate. Liberal and moderate Republicans returned to their party, and supported Richard Nixon for the GOP nomination. George Wallace pulled off the majority of Southern whites, for a century the core of the Solid South in the Democratic Party. Increasingly, the blacks, students, and intellectuals were fiercely opposed to Johnson's policy. With Robert Kennedy hesitant about joining the contest, Minnesota Senator Eugene McCarthy, jumped in on an antiwar platform, building a coalition of intellectuals and college students. McCarthy was not nationally known, but came close to Johnson in the critical primary in New Hampshire, thanks to thousands of students who took off their counter culture garb and went "clean for Gene" to campaign for him door to door. Johnson no longer commanded majority support in his party, so he took the initiative and dropped out of the race, promising to begin peace talks with the enemy. Seizing the opportunity caused by Johnson's departure from the race, Robert Kennedy then joined in and ran for the nomination on an antiwar platform that drew support from ethnics and blacks. Vice President Hubert Humphrey was too late to enter the primaries, but he did assemble strong support from traditional factions in the Democratic Party. Humphrey, an ardent New Dealer, supported Johnson's war policy. The greatest outburst of rioting in national history came in April 1968 following the assassination of Martin Luther King Jr.

Kennedy was on stage to claim victory over McCarthy in the California primary when he was assassinated; McCarthy was unable to overcome Humphrey's support within the party elite. The Democratic national convention in Chicago was in a continuous uproar, with police confronting antiwar demonstrators in the streets and parks, and the bitter divisions of the Democratic Party revealing themselves inside the arena. Humphrey, with a coalition of state organizations, city bosses such as Mayor Richard Daley, and labor unions, won the nomination and ran against Republican Richard Nixon and independent George Wallace in the general election. Nixon appealed to what he claimed was the "silent majority" of moderate Americans who disliked the "hippie" counterculture. Nixon also promised "peace with honor" in ending the Vietnam War. He proposed the Nixon Doctrine to establish the strategy to turn over the fighting of the war to the Vietnamese, which he called "Vietnamization." Nixon won the presidency, but the Democrats continued to control Congress. The profound splits in the Democratic Party lasted for decades.

Әйелдер қозғалысы (1963-1982)

Америкалық әйелдердің теңсіздігі туралы жаңа түсінік елді шарлады, бұл 1963 жылы Бетти Фриданның «Әйел затының мистикасы» атты бестселлері жарық көргеннен басталды. Кітапта көптеген үй шаруасындағы әйелдердің қамалып, қанағатсыздық сезіміне тап болғаны түсіндірілді, американдық мәдениет әйелдер тек қана әйел, ана және үйді күзетуші ретінде ғана толыққанды бола алады деген ұғымды қалыптастырғаны үшін сынға алынды, сондай-ақ әйелдердің ерлермен бірдей барлық жұмысты атқаруға қабілетті екені дәлелденді. 1966 жылы Фридан және басқалар әйелдер үшін NAACP сияқты әрекет ету үшін Ұлттық әйелдер ұйымын (NOW) құрды. Наразылықтар басталды, ал жаңа «Әйелдерді азат ету қозғалысы» өсіп, күшейді, бұқаралық ақпарат құралдарының көп назарын өзіне тартты және 1968 жылға қарай АҚШ-тың басты әлеуметтік революциясы болып, Азаматтық құқықтар қозғалысын ығыстырды. Мыңдаған, кейде миллиондаған адамдар шерулерге, митингтерге, бойкоттарға және пикеттерге қатысты; Фриданның 1970 жылғы «Теңдік үшін әйелдер ереуілі» бүкіл елде сәтті өтті. Қозғалыс ертеде-ақ саяси идеологиясы бойынша фракцияларға бөлінді (NOW сол жақта, Әйелдер теңдігі жөніндегі әрекет лигасы (WEAL) оң жақта, Ұлттық әйелдер саяси кокусы (NWPC) орталықта және сол жақтағы жас әйелдер құрған радикалды топтар). Фриданмен бірге Глория Штайнем де маңызды феминисттік көшбасшы болды, ол NWPC және Women's Action Alliance ұйымдарын бірлесіп құрды және қозғалыстың «Ms.» журналын басқарды. 1972 жылы Конгресс қабылдаған және американдықтардың шамамен жетпіс пайызы қолдаған Конституцияға тең құқықтарды қосатын түзету 1982 жылы ратификацияланбады, оны заңға айналдыру үшін тағы үш штаттың қолдауы қажет болды. Филис Шлафли бастаған елдің консервативті әйелдері ERA-ны үй шаруасындағы әйелдердің мәртебесін төмендетіп, жас әйелдерді әскери қызметке тартуға мүмкіндік береді деп жеңді. Сондай-ақ, ескі, салыстырмалы түрде консервативті Бетти Фридан мен жас феминисттер арасында келіспеушіліктер туды, олардың көпшілігі солшыл саясатты және жұмыс орындары мен табысты ерлерден әйелдерге мәжбүрлеп бөлу сияқты радикалдық идеяларды жақтады. Фриданның басты қызығушылығы жұмыс орнындағы және табыстағы теңсіздік болды, ол аборт және сексуалдық құқықтарды қорғаушылардың әрекеттеріне көп мән бермеді, әсіресе абортты маңызды мәселе деп санамады. Сонымен қатар, феминисттік қозғалыс салыстырмалы түрде жақсы жағдайдағы ақ нәсілді әйелдердің басымдығын сақтады. Ол көптеген афроамерикандық әйелдерді қызықтыра алмады, олар өздерінің жынысына қарағанда нәсілдерінің құрбаны болғанын ойлады және феминисттердің көпшілігі өмірде қиындықтарға тап болған орта таптан шыққан. Әйелдерді азат ету қозғалысы 1982 жылы ERA-ның сәтсіздігімен және Рейган жылдарындағы консервативті атмосферамен аяқталды деп айтуға болады. ERA-ның сәтсіздігіне қарамастан, көптеген федералды заңдар (мысалы, жалақыны теңестіру, жұмыспен қамту, білім беру, жұмыс іздеу мүмкіндіктері, несие беру, жүктілікке байланысты кемсітушілікті тоқтату және НАСА, әскери академиялар және басқа да ұйымдарды әйелдерді қабылдауға міндеттеу), штаттық заңдар (мысалы, жұбайлық зорлық-зомбылықты және некедегі зорлық-зомбылықты тоқтату), Жоғарғы Соттың шешімдері (мысалы, он төртінші түзетудің тең қорғау ережесі әйелдерге де қолданылады деген шешім) және штаттық ERA әйелдердің заң алдындағы тең мәртебесін бекітті, ал әлеуметтік әдет-ғұрыптар мен сана өзгерді, әйелдердің теңдігін қабылдады.

A new consciousness of the inequality of American women began sweeping the nation, starting with the 1963 publication of Betty Friedan's best seller, The Feminine Mystique, which explained how many housewives felt trapped and unfulfilled, assaulted American culture for its creation of the notion that women could only find fulfillment through their roles as wives, mothers, and keepers of the home, and argued that women were just as able as men to do every type of job. In 1966, Friedan and others established the National Organization for Women, or NOW, to act as an NAACP for women. Protests began, and the new "Women's Liberation Movement" grew in size and power, gained much media attention, and, by 1968, had replaced the Civil Rights Movement as the U. S.'s main social revolution. Marches, parades, rallies, boycotts, and pickets brought out thousands, sometimes millions; Friedan's Women's Strike for Equality (1970) was a nationwide success. The movement was split into factions by political ideology early on, however (NOW on the left, the Women's Equity Action League (WEAL) on the right, the National Women's Political Caucus (NWPC) in the center, and more radical groups formed by younger women on the far left). Along with Friedan, Gloria Steinem was an important feminist leader, co founding the NWPC, the Women's Action Alliance, and editing the movement's magazine, Ms. The proposed Equal Rights Amendment to the Constitution, passed by Congress in 1972 and favored by about seventy percent of the American public, failed to be ratified in 1982, with only three more states needed to make it law. The nation's conservative women, led by activist Phyllis Schlafly, defeated the ERA by arguing that it degraded the position of the housewife, and made young women susceptible to the military draft. There was also a disconnect between the older, relatively conservative Betty Friedan and the younger feminists, many of whom favored left wing politics and radical ideas such as forced redistribution of jobs and income from men to women. Friedan's primary interest was also in workplace and income inequality, and she was largely unmoved by the abortion and sexual rights activists, feeling in particular that abortion was an unimportant issue. In addition, the feminist movement remained dominated by relatively affluent white women. It failed to attract many African American females, who tended to be of the opinion that they were victims of their race rather than their gender and that many of the feminists came from comfortable middle class backgrounds who had seldom experienced serious hardship in their lives. The women's liberation movement can be said to have effectively ended with the failure of the ERA in 1982 along with the more conservative climate of the Reagan years. The failure of the ERA notwithstanding, many federal laws (e. g. those equalizing pay, employment, education, employment opportunities, credit, ending pregnancy discrimination, and requiring NASA, the Military Academies, and other organizations to admit women), state laws (i. e. those ending spousal abuse and marital rape), Supreme Court rulings (i. e. ruling the equal protection clause of the Fourteenth Amendment applied to women), and state ERAs established women's equal status under the law, and social custom and consciousness began to change, accepting women's equality.

Аборт

Аборт 1973 жылы Roe v. Wade ісінде Жоғарғы Соттың әйелдердің аборт жасау конституциялық құқығына ие екендігі және оны штат заңдарымен жоюға болмайтыны туралы шешімінен кейін өте даулы мәселеге айналды. Феминистер бұл шешімді құттықтаса, 1890 жылдардан бері абортқа қарсы болған католиктер евангелистік протестанттармен бірігіп, осы шешімді кері қайтаруға тырысты. Республикалық партия абортқа қарсы ұстанымдарды қабылдай бастады, ал демократтар «таңдау құқығын» (яғни әйелдерге аборт жасау құқығын беруді) қолдады. Бұл мәселе содан бері күрделі болып қалып келді. 1973 жылдан кейін келесі он жыл бойына жыл сайын миллионнан астам аборт жасалды; 1977 жылға қарай АҚШ-та аборт миндальша безді алып тастау процедурасынан гөрі жиі жасалатын медициналық шараға айналды.

Жыныстық революция

Контрмәдениет қозғалысы көптеген әлеуметтік табуларды жылдам жойды, нәтижесінде некеден тыс қатынастар, ажырасу және гомосексуализм кеңінен қабылдана бастады. Кейбір адамдар ересектердің өзара келісімімен жасаған жыныстық қатынастарға, тіпті проституцияға қарсы барлық заңдарды жоюды ұсынды, ал ЛГБТ+ қоғам өзінің азаттығы үшін күреске кірісті. 1960 жылдардағы сот шешімдері порнографияға қарсы көптеген заңдарды күштен шығарды, ал гомосексуалистік белсенділер тобының қысымымен Америкалық Психиатриялық Ассоциация 1973 жылы гомосексуализмді психикалық аурулар тізімінен алып тастады. 1967 жылы 1930 жылдан бері киноиндустриясына қатаң цензура салып келген Хэйс кодексі жойылды және оның орнына жаңа фильмдерді мазмұны бойынша бағалау жүйесі енгізілді. 1970 жылдарға қарай Голливудтан жыныстық мазмұны бар фильмдер мен әлеуметтік тақырыптар көбейді. 1970 жылдардың басында кеңінен көрсетілген, көптеген дау тудырған (кейбір штаттарда заңдық қудалауға себеп болған) Х-рейтингті фильмдердің ішінде Марлон Брандоның ойнаған рөлі үшін «Оскарға» ұсынылған «Жұмбақ мойын», «Мисс Джонстағы шайтан» және «Париждегі соңғы танго» фильмдері бар. «Плейбой» журналын көне және сәнді емес етіп көрсеткен «Хастлер» және «Пентхаус» сияқты жаңа, ашық ересектерге арналған журналдар пайда болды. 1960 жылы таблетканың пайда болуымен күрт төмендеген, сондай-ақ 1965 жылы «Грисвольдке қарсы Коннектикут» ісі бойынша Жоғарғы Соттың контрацепцияны заңдастыруы, абортқа деген қабылдаудың артуы және мансапты жоғары қойған жас әйелдердің феминизмнің екінші толқынының ықпалымен некені кейінге қалдыруы немесе отбасы құрусыз бірге тұруды бағалауы нәтижесінде АҚШ-тағы туу көрсеткіші 1965 жылдан бастап қалыпты деңгейден төмендеп, шамамен 20 жыл бойы төмен қалды. Осы кезеңде туған балалар бұқаралық ақпарат құралдарында «балалардың азаюы» (соғыстан кейінгі жылдардағы «балалар буынына» қарсы) деп аталды. Туу көрсеткіші 1970 жылдардың ортасындағы ОПЕК рецессиясы кезінде ең төменгі деңгейге жетті. Алайда, онжылдық аяқталғанда көптеген консервативті американдықтардың жыныстық революция мен либерализмнің шектен шығуына наразылығы күшейді, бұл келесі онжылдықта консерватизмнің қайта жандануына және ЛГБТ+ құқықтары қозғалысына қарсы күшке ұласты.

The counterculture movement had rapidly dismantled many existing social taboos, and there was a growing acceptance of extramarital sex, divorce, and homosexuality. Some people advocated dropping all laws against sex between consenting adults, including prostitution, and LGBT people began the struggle for gay liberation. A series of court rulings in the 1960s had struck down most anti pornography laws, and under pressure from homosexual activist groups, the American Psychiatric Association removed homosexuality from its list of mental disorders in 1973. In 1967, the Hays Code, a censorship guideline imposed on the motion picture industry since the 1930s, was lifted and replaced by a new film content rating system, and by the 1970s, there was a surge in sexually explicit movies and social commentary coming from Hollywood. Notable X rated films that were widely screened in the early 1970s (provoking much public controversy, and in some states, legal prosecution) include Deep Throat, The Devil in Miss Jones, and Last Tango in Paris, starring Marlon Brando, whose performance was nominated for an Academy Award. A new wave of raunchier adult magazines such as Hustler and Penthouse arrived, making Playboy seem dull and old fashioned. Due in large part to the dramatic reduction in the risk of unwanted pregnancy engendered by the introduction of the Pill in 1960, not to mention the legalization of contraception nationwide by the Supreme Court decision in Griswold v. Connecticut in 1965, along with the steadily increasing acceptance of abortion and delayed marriages for career minded young women influenced by second wave feminism, or the chic rejection of the responsibilities of marriage altogether in favor of living together without raising a family, U. S. birthrates fell below replacement level starting in 1965 and remained depressed for almost 20 years; thus, children born during this period became known, at least in the popular press, as "baby busters" (as opposed to the "baby boomers" of the postwar years). Birthrates hit an all time low during the post OPEC recession in the mid 1970s. As the decade drew to a close, however, there was a growing disgust among many conservative Americans over the excesses of the sexual revolution and liberalism, which would culminate in a revival of conservatism during the next decade, and a backlash against the incipient gay rights movement.

Никсон әкімшілігі

Жалпы консервативті саналатынмен, президент Ричард Никсон көптеген либералдық ұстанымдарды қабылдады, әсіресе денсаулық сақтау, әлеуметтік жұмсалымдар, қоршаған ортаны қорғау және өнер мен гуманитарлық ғылымдарды қолдау салаларында. Ол «Жаңа келісім» дәуіріндегі жоғары салықтарды және қатаң экономикалық реттеулерді сақтап, экономикаға белсенді түрде араласты. 1971 жылдың тамызында ол елді Бреттон-Вудс жүйесінің алтын стандартынан шығарды және (біраз уақытқа) бағалар мен жалақыны бақылауға алды («Никсон шокы»). Президенттік лауазымындағы соңғы жылы Никсон ұлттық денсаулық сақтау жүйесін де ұсынды. Никсон АҚШ-тың сыртқы саясатын тыю саясатынан ауыстырып, Кеңес Одағы мен Қытаймен демалысқа қарай бағыттап, оларды бір-біріне қарсы ойнатты (→ Суық соғыс#Тәжіреден демалысқа дейін (1962–1979)). Қытаймен демалыс саясаты ХХІ ғасырда да негізгі саясат болып табылады, ал Кеңес Одағы демалыстан бас тартып, Латын Америкасында, Азияда және Африкадағы өз операцияларын кеңейту үшін американдық төзімділікті пайдаланды. Кеңес Одағы да, Қытай да Американың Вьетнамға араласуына жол беріп, бұрынғы одақтасы Солтүстік Вьетнамды қиын жағдайға түсірді. Никсон «Вьетнамдануды» іске қосты, осы арқылы Оңтүстік Вьетнамның әскері күшейтіліп, АҚШ күштері шығарылуы мүмкін болды. 1971 жылға қарай жауынгерлік әскерлер кетіп, Никсон 1973 жылдың қаңтарында бейбіт келісімге (Париж бейбіт келісімдері) қол жеткізгенін жариялады. 1972 жылы Солтүстік Вьетнам шабуыл жасаса, ол араласатыны туралы Сайгонға берген уәдесі расталды, бірақ 1974 жылдың тамызында отставкаға кеткеннен кейін бұл уәде мәнсіз болды. 1970 жылдың мамырында соғысқа қарсы күрес зорлыққа ұласты, Ұлттық гвардия әскерлері Кент штатындағы оқушылар наразылығына атыс жасады. Елдің жоғары білім беру жүйесі, әсіресе элиталық мектептер жартылай жабылды. 1972 жылы Никсон Корея соғысынан бері қолданылып келген міндетті әскери қызметтің тоқтатылғанын жариялады, ал 1973 жылдың маусымында әскери қызметке шақырылған соңғы американдық азамат шақыру қағазын алды. Президент сондай-ақ 26-шы түзетутің қабылдануын қамтамасыз етті, дауыс берудің ең төменгі жасын 21-ден 18-ге дейін төмендетті. Никсон әкімшілігі студенттік демонстрацияларды радикалды экстремистерге қарсы тұратын орта таптық қала маңындағы тұрғындар мен жұмысші таптық ақ адамдардан тұратын консервативті көпшілікті жұмылдыру үшін пайдаланды. Бұл жұмылдыруда экономика да маңызды рөл атқарды. Вьетнам соғысының және Линдон Джонсонның оған қаржыландыру үшін салықты көтеруге шамасы келмеуінің салдарынан инфляция өсті және нақты табыс төмендеді. Көптеген төменгі орта таптағы ақ адамдар қара және кедейлерге бағытталған федералдық бағдарламаларды сынады, бір байқаушы олардың жалақысы либералды штаттардың әлеуметтік төлемдерінен көбінесе бір саты жоғары екенін, бірақ олар мүңкісіздерге бағытталған әлеуметтік бағдарламалардан шеттетілгенін атап өтті. Сол кезде жарияланған көптеген мақалалар көптеген американдықтар арасында болған наразылық сезімдеріне назар аударды. Орташа табысты американдықтар төменгі табысты американдықтарға да пайдалы болған «Ұлы қоғам» бастамаларынан пайдаланғанмен, мысалы, «Медикер» және білім беруге арналған федералдық көмек, және статистика қара және кедейлердің (көбінесе екі топты біріктіріп қарастырған) төменгі орта таптағы ақтарға қарағанда әлдеқайда қиын өмір сүргенін көрсеткеніне қарамастан, бұзылған аудандар мен геттолардағы тұрғындар қазір бағытты өз қолына алған деген кең таралған сезім болды. 1969 жылы «Ньюсуик» журналы жүргізген сауалнамада орташа американдықтардың көпшілігі қара нәсілділердің жақсы білім алуға, лайықты үйге және жақсы жұмысқа ие болу мүмкіндігі жоғары деп есептеді. Сол сауалнамада 85% қара нәсілді белсенділерді тым оңай босатқан, 84% университеттердегі демонстрацияларға тым мейірімді қараған, 79% әлеуметтік көмек алушылардың көпшілігі өздеріне көмектесе алады деп есептеді. Сарапшылар мұндай сезімдерді «орташа американдықтар» деп аталатын адамдардың экономикалық қауіпсіздігімен байланыстырды, олар жылына 5000-ден 15000 долларға дейін табыс табады және американдық халықтың 55% құрайтын көптеген ақ нәсілді этникалық топтарды қамтиды. Орташа американдықтардың көпшілігі жұмысшы табы, кеңсе қызметкерлері, мектеп мұғалімдері және төменгі эшелондық бюрократтар болды. Уильям Х. Чафтың айтуынша, олар кедей болмаса да, қарыз алу, инфляция және олар қол жеткізген нәрселерді жоғалту қорқынышы сияқты шектеулі өсімділіктің көптеген қиындықтарына тап болды. 1956 жылдан 1966 жылға дейін табыс 86% артты, ал несие алу құны тіпті одан да көп, 113% өсті. Көптеген отбасылар «орта тапқа» жатау үшін күресті, әсіресе инфляцияның өсуі нақты табыстың өсуін тоқтатқан кезде. Күнкөрісін табуға тырысып, көптеген орташа американдықтар кедейлікке қарсы шығындарды және қаралардың талаптарын өздерінің әл-ауқатына қатер деп қарады. Көптеген адамдар 1960 жылдардың соңында аз немесе мүлдем жинақ ақшасы болмады, 1969 жылы халықтың бес бөлігінің бірінде сұйық активтер болмады, ал жартысына жуығы 500 доллардан аз ақшаға ие болды. Уильям Х. Чафтың атап өткеніндей, 1967 жылдың соңына қарай:

Although generally regarded as a conservative, President Richard Nixon adopted many liberal positions, especially regarding health care, welfare spending, environmentalism and support for the arts and humanities. He maintained the high taxes and strong economic regulations of the New Deal era and he intervened aggressively in the economy. In August 1971, he took the nation off the gold standard of the Bretton Woods system and imposed (for a while) price and wage controls (Nixon Shock). During his final year in office, Nixon also proposed a national health care system. Nixon reoriented US foreign policy away from containment and toward detente with both the Soviet Union and China, playing them against each other (→ Cold War#From confrontation to détente (1962–1979)). The detente policy with China is still the basic policy in the 21st century, while the Soviet Union rejected detente and used American toleration to over expand their operations in Latin America, Asia and Africa (→ Foreign relations of the Soviet Union#The 1970s onwards). Both the Soviet Union and China tolerated American involvement in Vietnam, leaving their erstwhile ally North Vietnam stranded. Nixon promoted "Vietnamization," whereby the military of South Vietnam would be greatly enhanced so that U. S. forces could withdraw. The combat troops were gone by 1971 and Nixon could announce a peace treaty (Paris Peace Accords) in January 1973. His promises to Saigon that he would intervene if North Vietnam attacked were validated in 1972, but became worthless when he resigned in August 1974. In May 1970, the antiwar effort escalated into violence, as National Guard troops shot at student demonstrators in the Kent State shootings. The nation's higher education system, especially the elite schools, virtually shut down. In 1972, Nixon announced the end of mandatory military service which had been in effect since the Korean War, and the final American citizen to be conscripted received his draft notice in June 1973. The president also secured the passage of the 26th Amendment, lowering the minimum age of voting from 21 to 18. The Nixon Administration seized on student demonstrations to mobilize a conservative majority consisting of middle class suburbanites and working class whites critical of radical extremists. Economics also played a role in this mobilization. As a result of the Vietnam War, and Lyndon Johnson's failure to raise taxes to pay for it, inflation shot up and real incomes declined. Many lower middle class whites were critical of federal programs targeted towards blacks and the poor, with one observer noting that their wages were often only “a notch or so above the welfare payments of liberal states,” and yet “they are excluded from social programs targeted at the disadvantaged.” Numerous articles published at that time focused on the feelings of discontent that existed amongst many Americans. Although middle income Americans benefited from Great Society initiatives that also benefited low income Americans, such as Medicare and federal aid to education, and despite the fact that statistics indicated that blacks and the poor (with the two groups often treated as one) lived an immeasurably more painful existence than lower middle class whites, there existed a widespread feeling that slum residents and ghetto residents were now in the driver's seat. A poll taken by Newsweek in 1969 found that a plurality of middle Americans believed that blacks had a better chance of getting adequate schooling, a decent home, and a good job. In that same poll, 85% believed that black militants were let off too easily, 84% that campus demonstrators were treated too leniently, and 79% that most people receiving welfare could help themselves. Analysts traced sentiments such as these to the economic insecurity of those dubbed the “middle Americans”, those earning between $5,000 and $15,000 a year and including many white ethnics, who were 55% of the American population. Most of these middle Americans were blue collar workers, white collar employees, school teachers, and lower echelon bureaucrats. Although not poor, according to William H. Chafe they suffered from many of the tensions of marginal prosperity, such as indebtedness, inflation, and the fear of losing what they had worked so hard to attain. From 1956 to 1966, income had increased by 86%, while the cost of borrowing had gone up even more, by 113.% Many families were hard pressed to hold on to their “middle class” status, particularly at a time when rising inflation brought an end to increases in real income. Struggling to get by, many middle Americans viewed antipoverty expenditures and black demands as representing a threat to their own well being. Many people also had little or no savings by the end of the Sixties, with a fifth of the population in 1969 having no liquid assets, and nearly half the population having less than $500. By the end of 1967, as noted by William H. Chafe,

«сол жақтан келген «қалыпты құндылықтарға» қарсы шабуылдар олардың қоғамының жетістіктерімен мақтан тұтатын адамдардың дәстүрлі құндылықтарды қорғауымен теңестірілді. Егер феминистер, қаралар, соғысқа қарсы наразылар және кедейлердің жақтастары статус-квоға кескілестермен шабуыл жасаса, миллиондаған басқа американдықтар тудың астына жиналды және олар өміріне арнаған өмір салты мен құндылықтарын сақтау ниеттерін білдірді. Маңыздысы, сауалнама жүргізушілер Ричард Скаммон мен Бен Ваттербург атап өткендей, наразылар әлі де елдің аз ғана бөлігін құрады. Көптеген американдықтар «жас емес, кедей емес және қара емес; олар орта жастағы, орта тапты және орташа ойлы». Бұл наразыларға көңіл көтеруге орын қалдырмаған жағдай еді».

"Стагфляция"

Президент Джонсон 1964 жылы Конгрессті салықты азайтуды қабылдауға көндірген кезде, ол ішкі бағдарламаларға және Вьетнамдағы соғысқа арналған шығындарды тездетіп арттырды. Нәтижесінде ақша ұсынымының айтарлықтай ұлғаюы болды, бұл көбінесе мемлекеттік дефициттерге байланысты болды, бұл бағаларды жылдам өсірді. Дегенмен, инфляция сонымен қатар елдің халықаралық саудадағы үнемі төмендеп келе жатқан басымдығына және одан әрі, Екінші дүниежүзілік соғыстан бері АҚШ-тың әлемдік экономикалық, геосаяси, коммерциялық, технологиялық және мәдени үстемдігінің азаюына да байланысты болды. 1945 жылдан кейін АҚШ шикізаттарға оңай қол жеткізіп, өнімдері үшін шетелдегі маңызды нарықтарға ие болды; соғыстан кейінгі Еуропаның қирауына байланысты АҚШ әлемдік өнеркәсіптік өнімнің шамамен үштен бірін өндірді. 1960 жылдары өнеркәсіптік дамыған елдер ғана азайып бара жатқан шикізат үшін бәсекелеспей, үшінші әлемнің жеткізушілері де бағаны көтеруді талап етті. Автомобиль, болат және электроника салалары АҚШ-тың ішкі нарығында заманауи зауыттары мен жоғары сапалы өнімдері бар шетелдік өндірушілердің күшейген бәсекесіне тап болды. 1949 жылдан 1969 жылға дейін инфляция жылына шамамен 3% құрады, бірақ 1970 жылдар басталғанда жағдай өзгерді және энергия мен тұтыну тауарларының құны тұрақты түрде өсе бастады. Еуропа мен Жапониядан өндіріс бәсекелестігінің күшеюімен қатар, АҚШ-та өркендеу жылдарында қалыптасқан жалпы бейжайлық салдарынан да қиындықтар туындады. Көптеген американдықтар жақсы күннің мәңгілікке созылатынына сенді және қорғаныс және ғарыш салаларынан басқа инфрақұрылымға және жаңартылған өндіріске инвестиция салуға тырыспады. 1950-60 жылдарға тән ғылым мен прогреске деген шексіз оптимизм мен сенім тез арада жойылды және американдықтар арасында жалпы цинизм мен технологияға сенімсіздікке жол берді, бұл автомобильдер мен өндірістен туындаған ауа мен судың ластануынан қоршаған ортаға тигізетін теріс әсерлерге қатысты алаңдаушылықтың өсуіне байланысты болды, әсіресе 1969 жылы Огайо штатының Кливленд қаласында Куяхога өзенінде болған өрт және 1979 жылы Үш Майл аралындағы ядролық апат. Никсон салықты көтеру және шығындарды азайту арқылы "стагфляция" деп аталатын өсудің баяулауы мен инфляцияны жеңуге уәде берді; бұл Конгресте күшті қарсылыққа ұшырады. Нәтижесінде Никсон бағытын өзгертіп, валютаны бақылауды таңдады; оның Федералды резервке тағайындаған адамдары жоғары пайыздық мөлшерлемелер арқылы ақша ұсынымын қысқартуға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады; ақшаны қысқару саясаты инфляцияны тежеуге көмектеспеді. Никсонның президенттік мерзімінің алғашқы екі жылында өмір сүру құны 15%-ға өсті. Никсонның басты мүдделері дипломатия және сыртқы саясат саласында болды; оның өзі мойындағандай, ішкі істер оны жалықтырды. Оның бірінші Қаржы министрі Дэвид М. Кеннеди, президент оған көп көңіл бөлмеген, жұмсақ сөйлейтін мормон бизнесмені болды. 1971 жылдың қаңтар айында Кеннеди қызметінен кетіп, оның орнына Техас губернаторы және Линдон Джонсонның сенімді серігі Джон Коннали тағайындалды. 1971 жылдың жазында Никсонға экономикалық жағдайды өзгерту үшін шешуші әрекет етуге көпшіліктен күшті қысым көрсетілді. 1971 жылдың 15 тамызында ол АҚШ долларын алтынға айырбастауды тоқтатты, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан бері қолданылып келе жатқан Бретон-Вудс жүйесінің күшін жойды. Нәтижесінде АҚШ долларының құны әлемдік нарықта төмендеді. Девальвация американдық экспортты ынталандыруға көмектесті, бірақ сонымен қатар маңызды материалдар, шикізаттар мен дайын өнімдерді шетелден сатып алуды қымбаттатты. Никсон бұл қадамға баруға құлықсыз болды, өйткені толықтай фиаттық валютаға көшу Кеңес Одағына капитализм құлдырап барады деген ойды ұқтырады деп сендірді. Сондай-ақ, 1971 жылдың 15 тамызында, 1970 жылғы Экономикалық тұрақтандыру туралы заңның ережелеріне сәйкес, Никсон өзінің экономикалық жоспарының "I фазасын" іске қосты: барлық жалақылар мен бағаларды қолданыстағы деңгейден жоғары тоғыз күн бойы тоқтату. Қараша айында "II фаза" жалақы мен бағаны арттыру бойынша міндетті нұсқауларды федералдық агенттік жариялады. Инфляция уақытша төмендеді, бірақ жұмыссыздықтың өсуімен рецессия жалғасты. Рецессияға қарсы күресу үшін Никсон бағытын өзгертіп, экспансиялық ақша және фискалдық саясатты қабылдады. "III фаза" кезінде жалақы мен бағаны қатаң бақылау тоқтатылды. Нәтижесінде инфляция қайтадан өсуді бастады. Әкімшілік көбінесе бейтарап болды; Ақ үйдің барлық баспасөз мәлімдемелері мен публицистикалық шаралары сыртқы саясат мәселелеріне қатысты болды, Гэллаптың сауалнамалары көрсеткендей, американдықтардың 80%-ы экономикалық жағдайға алаңдаса да. Коннали 1973 жылы Қаржы министрі қызметінен кетіп, Еңбек министрі Джордж Шульц оның орнына келді. Әкімшіліктің сыртқы саясат мәселелеріне үздіксіз ден қоюы Гэллаптың сауалнамалары көрсеткендей, экономика мен өмір сүру құнының американдықтардың басым бөлігі үшін басты мәселе екенімен қатысты үлкен контраст құрады. 1973 жылы Ақ үйдің барлық баспасөз мәлімдемелері Вьетнам, үлкен державалар арасындағы қарым-қатынастар және Уотергейт ісіне қатысты болды, ал американдықтардың өміріне тікелей әсер ететін экономикалық мәселелерге көңіл бөлмеді. Инфляциялық қысым экономикалық саясатта маңызды өзгерістерге әкелді. 1930 жылдардағы Ұлы депрессиядан кейін рецессиялар – экономикалық өсудің баяулауы және жоғары жұмыссыздық – ең қауіпті экономикалық қатерлер деп есептелді, оларға қарсы үкіметтік шығындарды арттыру немесе салықты төмендету арқылы күресуге болатын, соның нәтижесінде тұтынушылар көбірек шығын шығаратын еді. 1970 жылдары, әсіресе энергия бағасының күрт өсуі инфляцияға қатысты үлкен қорқыныш тудырды; нәтижесінде үкімет басшылары инфляцияны бақылауға, рецессиямен күресуге қарағанда көбірек назар аударды, шығындарды шектеуге, салықты төмендетуге қарсы тұрып, ақша ұсынымының өсуін тежеді. Ет бағасының өсуі көпшіліктің наразылығын тудырып, 1973 жылы етке бойкот жағдайына әкелді. Никсон әкімшілігінің тұрақсыз экономикалық бағдарламалары болашақ американдық өркендеу перспективалары туралы жалпы ұлттық сананың шатасуын көрсетеді. Никсон және оның кеңесшілері әлемдік экономиканың күрделілігін жақсы түсінбеді (Генри Киссинджер бір рет экономика оған көбінесе түсініксіз екенін мойындады) және олардың барлығы Жаңа мәміле дәуірінде өскен және экономикаға үкіметтің араласуына сенген буынға жатты. Олар күрделі экономикалық мәселелерге жылдам, ұқыпсыз, қысқа мерзімді шешімдерді қалайтын. Осы мәселелер консервативтік реакцияға, көбірек агрессивті сыртқы саясатқа және кедейлер мен аз қамтылғандарға көмекке негізделген шешімдерден бас тартуға жағдай жасады, бұл келесі онжылдықтардағы жағдайды сипаттайтын болады.

At the same time that President Johnson persuaded Congress to accept a tax cut in 1964, he was rapidly increasing spending for both domestic programs and for the war in Vietnam. The result was a major expansion of the money supply, resting largely on government deficits, which pushed prices rapidly upward. However, inflation also rested on the nation's steadily declining supremacy in international trade and, moreover, the decline in the global economic, geopolitical, commercial, technological, and cultural preponderance of the United States since the end of World War II. After 1945, the U. S. enjoyed easy access to raw materials and substantial markets for its goods abroad; the U. S. was responsible for around a third of the world's industrial output because of the devastation of postwar Europe. By the 1960s, not only were the industrialized nations now competing for increasingly scarce raw commodities, but Third World suppliers were increasingly demanding higher prices. The automobile, steel, and electronics industries were also beginning to face stiff competition in the U. S. domestic market by foreign producers who had more modern factories and higher quality products. Inflation had been an extremely gentle 3% a year from 1949 to 1969, but as the 70s unfolded, this began to change and the cost of energy and consumer products began to steadily climb. In addition to the increased manufacturing competition from Europe and Japan, the US faced other difficulties due to the general complacency that set in during the years of prosperity. Many Americans assumed the good times would last forever and there was little attempt at investing in infrastructure and modernized manufacturing outside of the defense and aerospace sectors. The boundless optimism and belief in science and progress that characterized the 1950s–60s quickly eroded and gave way to a general cynicism and distrust of technology among Americans, fueled by growing concern over the negative effects on the environment by air and water pollution from automobiles and manufacturing, especially events such as the Cuyahoga River Fire in Cleveland, Ohio in 1969 and the Three Mile Island nuclear accident in 1979. Nixon promised to tackle sluggish growth and inflation, known as "stagflation", through higher taxes and lower spending; this met stiff resistance in Congress. As a result, Nixon changed course and opted to control the currency; his appointees to the Federal Reserve sought a contraction of the money supply through higher interest rates but to little avail; the tight money policy did little to curb inflation. The cost of living rose a cumulative 15% during Nixon's first two years in office. Nixon's primary interests as president were in the world of diplomacy and foreign policy; by his own admission, domestic affairs bored him. His first Secretary of the Treasury, David M. Kennedy, was a soft spoken Mormon businessman whom the president paid little attention to. In January 1971, Kennedy stepped down from office and was replaced by Texas governor and Lyndon Johnson confidante John Connally. By the summer of 1971, Nixon was under strong public pressure to act decisively to reverse the economic tide. On August 15, 1971, he ended the convertibility of the U. S. dollar into gold, which meant the demise of the Bretton Woods system, in place since World War II. As a result, the U. S. dollar fell in world markets. The devaluation helped stimulate American exports, but it also made the purchase of vital inputs, raw materials, and finished goods from abroad more expensive. Nixon was reluctant to perform this step as he became convinced that moving entirely to fiat currency would give the Soviet Union the idea that capitalism was crumbling. Also, on August 15, 1971, under the provisions of the Economic Stabilization Act of 1970, Nixon implemented "Phase I" of his economic plan: a ninety day freeze on all wages and prices above their existing levels. In November, "Phase II" entailed mandatory guidelines for wage and price increases to be issued by a federal agency. Inflation subsided temporarily, but the recession continued with rising unemployment. To combat the recession, Nixon reversed course and adopted an expansionary monetary and fiscal policy. In "Phase III", the strict wage and price controls were lifted. As a result, inflation resumed its upward spiral. The administration largely remained aloof; practically all press conferences and public statements by the White House dealt with foreign policy issues despite Gallup polls showing that the state of the economy was of concern to 80% of Americans. Connally stepped down as Treasury Secretary in 1973 and Secretary of Labor George Shultz took over the post. The administration's continued preoccupation with foreign policy matters stood in stark contrast to Gallup polls showing that the economy and cost of living was the primary concert for most Americans. Virtually all White House press conferences in 1973 dealt with Vietnam, superpower relations, and Watergate while almost totally ignoring economic issues that had a far more immediate impact on Americans' lives. Inflationary pressures led to key shifts in economic policies. Following the Great Depression of the 1930s, recessions—periods of slow economic growth and high unemployment—were viewed as the greatest of economic threats, which could be counteracted by heavy government spending or cutting taxes so that consumers would spend more. In the 1970s, major price increases, particularly for energy, created a strong fear of inflation; as a result, government leaders concentrated more on controlling inflation than on combating recession by limiting spending, resisting tax cuts, and reining in growth in the money supply. Increases in the price of meat provoked public outcry and cumulated in the 1973 meat boycott. The erratic economic programs of the Nixon administration were indicative of a broader national confusion about the prospects for future American prosperity. Nixon and his advisers had a poor understanding of the complexities of the global economy (Henry Kissinger once confessed that economics were mostly a blank spot to him) and all of them belonged to the generation that came of age during the New Deal era and believed strongly in government intervention in the economy. They preferred quick, dirty, short term fixes to complex economy issues. These underlying problems set the stage for conservative reaction, a more aggressive foreign policy, and a retreat from welfare based solutions for minorities and the poor that would characterize the subsequent decades.

Қылмыс, тәртіпсіздіктер және ішкі қалалардың құлдырауы

1960 жылдардағы қалалық дағдарыс 1970 жылдары одан әрі ушықты, әр жазда көптеген қалаларда ірі тәртіпсіздіктер орын алды. Соғыстан кейінгі қала маңындағы кең аумақты құрылыс Американың ішкі қалаларын ескерусіз қалдырды, өйткені орта таптың ақ тұрғындары біртіндеп көшіп кетті. Төңкерілген тұрғын үйлерге жұмыссыздық пен қылмыс деңгейі жоғары төменгі тап өкілдері қоныстанды. Есірткі саудасы қаланың ең табысты саласына айналды, жақсы қаржыландырылған, қаруланған топтар нарықты бақылау үшін күресті. Өндірістің күрт төмендеуі кейінірек болғанымен, кейбір салалар, мысалы, Жаңа Англиядағы тоқыма өнеркәсібі күрт қысқарды. 1960 жылдардың соңындағы алабұдындардан және «Ұлы Қоғам» идеясының пайда болуынан кейін, қалалардың ішкі аймақтары күрт нашарлай бастады. 1965 жылға дейінгі кезеңде төмен деңгейде болған жалпы мемлекеттік қылмыс көрсеткіші 1967 жылы күрт өсті және келесі ширек ғасыр бойы солай болып қала берді – американдық қоғамды мазалаған күрделі әлеуметтік мәселе. «Заң мен тәртіп» консерваторлық саяси науқанның негізгі ұраны болды, либерализм тәртіпсіздікті тудырды және оны жоюға күш жеткізбеді деген аргументтер айтылды. Қалалардың құлдырауы барлық ірі қалаларға әсер еткенімен, Нью-Йорк қаласы дәстүрлі өнеркәсіптерінің, әсіресе киім өндірісінің жоғалуынан ерекше зардап шекті. Бір кезде ұлттың мәдени, бизнес және өнеркәсіптік орталығы болған қала 1970 жылдары антиутопиялық жағдайға түсті. Нью-Йоркте зорлық-зомбылық және есірткіге қарсы күрес көрінеу шешілмейтін мәселеге айналды. Таймс-сквер ересектерге арналған бизнестерге, секс-жұмыскерлеріне, қорқытушыларға, қарақшыларға және зорлаушыларға толы орынға айналды, ал метро жүйесі тозығы жетіп, қауіпті болды. 1975 жылы қала банкротқа жақын қалғанда, мэр Абрахам Биме федералдық көмек сұрады, бірақ президент Форд бас тартты. 1977 жылдың шілдесінде болған қуат өшірілуі афроамерикандықтар мен испаноязықты тұрғындар көп шоғырланған аудандарда тонаулар мен қиратулардың күшеюіне әкелді. Сол жылы Эдвард Кох Нью-Йоркті жаңартпақ уәде беріп, қала әкімі болып сайланды – бұл процесс келесі 15 жыл ішінде біртіндеп табысқа жетті.

The urban crisis of the 1960s continued to escalate in the 1970s, with major episodes of riots in many cities every summer. The postwar suburbanization boom had left America's inner cities neglected, as middle class whites gradually moved out. Rundown housing was increasingly filled by an underclass, with high unemployment rates and high crime rates. Drugs became the most lucrative industry in the inner city, with well funded, well armed gangs fighting it out for control of their market. While the major decline in manufacturing came later, some industries declined sharply, such as textiles in New England. After the turmoil of the late 1960s and the advent of the Great Society, the urban inner cities began to sharply deteriorate. Nationwide crime rates, which had been low during the period leading up to 1965, suddenly started going up in 1967 and would remain so for the next quarter century, a vexing social problem that plagued American society. "Law and Order" became a conservative campaign theme, using the argument that liberalism had subsidized unrest and failed to cure it. Although urban decay affected all major cities, New York City was hit especially hard by the loss of its traditional industries, in particular garment manufacturing. The city, which had once been the cultural, business, and industrial center of the nation, declined during the 1970s into a dystopian condition. Violent crime and drugs became a seemingly insurmountable problem in New York. Times Square became a Mecca for adult businesses, prostitutes, pimps, muggers, and rapists, and the subway system was in disrepair and dangerous to ride in. With the city facing bankruptcy in 1975, Mayor Abraham Beame requested a Federal bailout, but President Ford declined. In July 1977, a power blackout caused a rash of looting and destruction in mostly African American and Hispanic neighborhoods. That year, Edward Koch was elected mayor with the promise of turning New York around; a process that gradually succeeded over the next 15 years.

1973 жылғы мұнай дағдарысы

Жағдайды одан да қиындатқан нәрсе – Мұнай экспорттаушы елдер ұйымы (ОПЕК) өз күшін көрсетуді бастады; автомобильдерді және үйлерді отынмен қамтамасыз ететін мұнай, қала маңындағы қалалардың үстемдігі күшейген сайын (онда үлкен үйлер мен автомобильдерге ие болу жиі кездеседі), үшінші әлем елдері үшін экономикалық және саяси құралға айналды, олар өз мүдделері үшін күресуді бастады. 1973 жылғы Йом-Киппур соғысынан кейін ОПЕК-тің араб елдері Израильді қолдайтын елдерге – яғни, АҚШ пен Батыс Еуропаға мұнай жөнелтуді тоқтатуға мәлімдеді. Сонымен қатар, ОПЕК-тің басқа елдері бағаларын 400 пайызға көтеруге келісті. Бұл 1973 жылғы әлемдік мұнай дағдарысына әкелді, оның кесірінен АҚШ автокөлік жүргізушілері жанармай құю станцияларында ұзақ кезекте тұрды. Жылу майынан үнемдеу үшін мемлекеттік және жекеменшік мекемелер жабылды, ал зауыттар өндірісті қысқартып, жұмысшыларды босатуға мәжбүр болды. 1970 жылдардағы өршіген инфляцияға мұнай эмбаргосынан артық ешқандай фактор ықпал етпеді, бірақ бұл оқиға онжылдықты сипаттаған әлдеқайда кең энергетикалық дағдарыстың бір бөлігі болды. АҚШ үкіметі эмбаргоға жылдам, бірақ шектеулі тиімділікпен жауап берді. Тұтынуды азайту үшін ұлттық ең жоғары жылдамдық шегі 88 км/сағатқа дейін төмендетілді. Президент Никсон Уильям Э. Саймонды «Энергия сардары» деп тағайындады, ал 1977 жылы Энергетика департаменті құрылды, бұл АҚШ-тың стратегиялық мұнай қорының құрылуына әкелді. Бұл жаңа идея емес еді, себебі 1970 жылдары үкіметте әлі де Орталық батыста миллиондаған фунт гелий сақталған қойма болды, ол 1920 жылдары әскери стратегиялар әуе кемелерін соғыс құралы ретінде қарастырған кезден қалған еді. 1978 жылғы Ұлттық энергетикалық заң да осы дағдарысқа жауап болды. Бензиннің рациондалуы халыққа ұнамай қалды. АҚШ-тың «Үш үлкен» автокөлік өндірушілерінің корпоративтік орташа отын үнемдеу (CAFE) стандарттары қабылданғаннан кейін алғашқы міндеті – қолданыстағы автомобильдердің санаттарын кішірейти білді. 1970 жылдардың соңына қарай 4500 фунт салмағы бар және 121 дюймдік дөңгелек аралығы бар үлкен көліктер бұрынғысымен болмай қалды. Автоматты қосымша берілістер мен электронды отын инъекциясының жаппай өндірісіне дейін дәстүрлі алдыңғы қозғалтқыш/артқы дөңгелекті жүйе компакт автомобильдерден бастап, тиімдірек және/немесе біріктірілген алдыңғы қозғалтқыш/алдыңғы дөңгелекті жүйеге ауыстырылды. Volkswagen Rabbit-ті үлгі ретінде пайдаланып, 1980 жылдан кейін Детройттың көп бөлігі CAFE-нің 27,5 миль/галон талабына жауап ретінде алдыңғы дөңгелекті жүйеге көшті. 1970 жылдары автомобиль өнеркәсібі инфляцияның өсуі, энергия бағасының өсуі және 50-60 жылдардағы ұзақ өркендеу кезеңіндегі бейжайлық салдарынан күрт құлдырады. 1972 жылдан бастап спорттық және жоғары өнімділіктегі автомобильдерге қызығушылық азайды, ал жаңадан енгізілген қауіпсіздік және шығарынды ережелері көптеген американдық автомобильдердің ауырлауына және жүру қабілетімен байланысты проблемаларға әкелді. Үш үлкен компанияның ең кішісі – Крайслер 1976 жылдан бастап қаржылық дағдарысқа ұшырады, бірақ президент Картер компанияның қазіргі басшылығы өз орнында болғанша, федералды құтқару туралы өтінішін қабылдаудан бас тартты. 1978 жылы Ли Якокка Фордтан босатылғаннан кейін Крайслер президенті болып жұмысқа қабылданды және жақында банкротқа ұшырауға жақын компанияны мұра етті. Якокка тартыншақ АҚШ Конгресін қиын жағдайдағы автокөлік өндірушісіне қарызды кепілдік беруге көндірді. Крайслердің қиындықтары ең көп жарияланғанмен, Форд та қиындыққа тап болды және 1980 жылға қарай банкротқа жақын болды. Тек ірі General Motors ғана бұрынғысынша қалыпты жұмыс істеуді жалғастыра алды. 1972 жылдан 1978 жылға дейін өнеркәсіптік өнімділік жылына 1% ғана өсті (1948 жылдан 1955 жылға дейінгі орташа өсім 3,2% құрады), ал АҚШ-тағы өмір сүру деңгейі әлемдегі бесінші орынға төмендеді, Дания, Батыс Германия, Швеция және Швейцария алға шықты. 1972 жылдың ақпан айында Никсон Қытаймен дипломатиялық қарым-қатынас орнату үшін тарихи, ұлттық теледидар арқылы Қытайға сапар жасады. Қытаймен қарым-қатынас Корея соғысынан бері жаман болды, ал Америка Құрама Штаттары Тайваньдағы ұлтшыл режимді Қытайдың заңды үкіметі деп санай берді. Алайда, бір кездері Чан Кайшидің берік қолдаушысы болған Никсон, 1960 жылдардың соңында Қытаймен қарым-қатынасты қалпына келтірудің маңыздылығына көбірек сене бастады, өйткені Маоның Мәдени революциясынан кейін Қытайдың Кеңес Одағымен қарым-қатынасы жаушылыққа айналды. Никсонның Қытайға жасаған сапарынан кейін, Никсон кеңес басшысы Леонид Брежневпен кездесіп, Венада SALT шартына қол қойды.

To make matters worse, the Organization of Petroleum Exporting Countries (OPEC) began displaying its strength; oil, fueling automobiles and homes in a country increasingly dominated by suburbs (where large homes and automobile ownership are more common), became an economic and political tool for Third World nations to begin fighting for their concerns. Following the 1973 Yom Kippur War, Arab members of OPEC announced they would no longer ship petroleum to nations supporting Israel, that is, to the United States and Western Europe. At the same time, other OPEC nations agreed to raise their prices 400%. This resulted in the 1973 world oil shock, during which U. S. motorists faced long lines at gas stations. Public and private facilities closed down to save on heating oil; and factories cut production and laid off workers. No single factor did more than the oil embargo to produce the soaring inflation of the 1970s, though this event was part of a much larger energy crisis that characterized the decade. The U. S. government response to the embargo was quick but of limited effectiveness. A national maximum speed limit of 55 mph (88 km/h) was imposed to help reduce consumption. President Nixon named William E. Simon as "Energy Czar", and in 1977, a cabinet level Department of Energy was created, leading to the creation of the United States' Strategic Petroleum Reserve, not a new idea since the government in the 1970s still had a storage facility in the Midwest containing several million pounds of helium, a relic from the 1920s when military strategists envisioned airships as a major weapon of war. The National Energy Act of 1978 was also a response to this crisis. Rationing of gasoline became unpopular. The U. S. "Big Three" automakers' first order of business after Corporate Average Fuel Economy (CAFE) standards were enacted was to downsize existing automobile categories. By the end of the 1970s, huge 121 inch wheelbase vehicles with a 4,500 pound GVW (gross weight) were a thing of the past. Before the mass production of automatic overdrive transmissions and electronic fuel injection, the traditional front engine/rear wheel drive layout was being phased out for the more efficient and/or integrated front engine/front wheel drive, starting with compact cars. Using the Volkswagen Rabbit as the archetype, much of Detroit went to front wheel drive after 1980 in response to CAFE's 27.5 mpg mandate. The automobile industry faced a precipitous decline during the 1970s due to climbing inflation, energy prices, and complacency during the long years of prosperity in the 50s–60s. There was a loss of interest in sports and performance cars from 1972 onward, and newly mandated safety and emissions regulations caused many American cars to become heavy and suffer from drivability problems. Chrysler, the smallest of the Big Three, began suffering a growing financial crisis starting in 1976, but President Carter declined their request for a federal bailout so long as the company's existing management remained in place. In 1978, Lee Iacocca was hired as Chrysler president following his firing from Ford and inherited a company that was quickly teetering towards bankruptcy. Iacocca managed to convince a reluctant US Congress to approve Federal loan guarantees for the struggling auto manufacturer. Although Chrysler's troubles were the most well publicized, Ford was also struggling and near bankruptcy by 1980. Only the huge General Motors managed to continue with business as usual. From 1972 to 1978, industrial productivity increased by only 1% a year (compared with an average growth rate of 3.2% from 1948 to 1955), while the standard of living in the United States fell to fifth in the world, with Denmark, West Germany, Sweden, and Switzerland surging ahead. In February 1972, Nixon made a historic, nationally televised visit to China in an effort to establish diplomatic relations with the country. Relations with China had been largely hostile since the Korean War, and the United States still maintained that the Nationalist regime in Taiwan was the legitimate government of China. However, Nixon, once a staunch supporter of Chiang Kai shek, came to increasingly believe in the value of restoring relations with China by the late 1960s as China's relationship with the Soviet Union had turned hostile after Mao's Cultural Revolution. After Nixon's trip to China, Nixon met Soviet leader Leonid Brezhnev and signed the SALT Treaty in Vienna.

Уотергейт

Демократтар қырғи қабатты ішкі күреснен кейін либералды Оңтүстік Дакота сенаторы Джордж Макговернді президенттікке ұсынды. Никсон әскери шақыруды тоқтату, Вьетнамнан әскер шығаруды бастау және Қытаймен қарым-қатынасты жаңартқан арқылы Макговерн платформа құра алатын кез келген маңызды мәселені тиімді түрде жойды. Макговерн "қышқыл, кешірім және аборт" жақтасы ретінде қынжылды, ал сайлау күні Никсон Массачусетс штатын қоспағанда, барлық штаттарда жеңіске жетті. Бірақ демократтар Конгресс бақылауын сақтап қалды. Никсонға Вашингтондағы Уотергейт кеңсе кешеніндегі Демократиялық Ұлттық Комитеті кеңсесіне шабуыл жасағаны және оны жасырғаны үшін тергеу жүргізілді. 1974 жылдың 9 мамырында Өкілдер палатасының Сот комитеті Никсонға қарсы ресми және ашық импичмент отырысын ашты. Бір жаңалықтан кейін бір жаңалық елді таң қалдырды, Никсонның өзінің қайта сайлану науқанын қорғау үшін шабуылды жасыруды жоспарлағанына күшті дәлелдер келтірді. Өкілдер палатасының импичментіне және Сенаттың мүмкін айыптауына тап болатын болғандықтан, ол 1974 жылдың 9 тамызынан бастап қызметтен кетті. Оның орнына келген Джеральд Форд, орташа республикашыл, Никсонға алдын ала кешірім берді, Никсонға қатысты тергеулерді тоқтатты, бірақ өзінің беделін төмендетті.

Фордтың әкімшілігі

Білгендей, ол президенттік немесе вице-президенттік лауазымға сайланбаған, Джеральд Форд қызметке кіріскеннен кейін бірден ұлтқа үндеу жасап, "Барлық халықтың президенті" болуге ант берді және олардың қолдауы мен дұғаларын сұрап: "Біздің ұзақ ұлттық қасіретіміз аяқталды" деді. Фордтың әкімшілігі Демократтар бақылайтын Конгресс сол елге барлық көмекті тоқтатуға дауыс бергеннен кейін Оңтүстік Вьетнамның толық құлдырауына куә болды. Фордтың инфляцияның өсуін тежеуге жасаған тырысыстары көп сәттілікке жетпеді, ал оның жалғыз шешімі адамдарды "Жеңіс" (WIN - Инфляцияны жеңіңдер) деген ұран жазылған түймелер тағуға шақыру сияқты көрінді. Ол сондай-ақ Джон Пол Стивенсті Жоғарғы Сот судьясы етіп тағайындады, ол 2010 жылы зейнеткерлікке шықты. Фордтың басшылығымен ел 1976 жылдың 4 шілдесінде 200 жылдығын тойлады, бұл мереке ұлттық, штаттық және жергілікті деңгейде кеңінен аталып өтті. Бұл оқиға Вьетнам, Уотергейт және экономикалық қиындықтардан көңілі қалған американдықтарға біршама жігер берді. Фордтың 1974 жылғы ара сайлаулардан бұрын Ричард Никсонды кешіруі жақсы қабылдамады, демократтар үлкен жетістіктерге қол жеткізіп, жас либералды белсенділердің жаңа буынын билікке әкелді, олардың көпшілігі әскерилер мен ЦРУ-ға күдікпен қарады. Шіркеу комитеті 1950 жылдан бері ЦРУ жасаған көптеген күмәнді іс-әрекеттерді зерттеді, соның ішінде кең ауқымды ішкі бақылау, американдық азаматтарға психотроптық препараттарды қасақана сынау және Үшінші әлемнің түрлі жағымсыз саяси тұлғаларын қолдау. Конгресс соңғы 20 жылдағы ЦРУ іс-қимылдары туралы алты томдық үлкен есеп жариялады. Осының нәтижесінде ЦРУ-ның ішкі бақылау бағдарламаларының саны 1976 жылы 5000-нан 626-ға дейін азайды, ал Рейган жылдары осындай бағдарламалардың тек 32-сі ғана жұмыс істеді. Бұл іс-әрекеттерге жауапты ЦРУ агенттерінің көпшілігі жазаланбады және барлығы мансабын аяқтады. Дегенмен, 1975 жылдың желтоқсанында солшыл радикалдар ЦРУ агенті Ричард Уэлчті өлтіргені қоғамның ашуын тудырды, Уэлчтің қабірі Арлингтон ұлттық зиратына қойылды және оған қаһарманның ескерткіші орнатылды. Уэлчтің кім екенін жазушы және солшыл белсенді Норман Мейлер құрған "Бесінші билік" ұйымы ашты, ал оның өлімі агенттікке деген жұртшылықтың көңілінің жұмсаруына әкелді. Сонымен қатар, 1970 жылдардың ортасында Әділет министрлігі бүлікшіл ұйымдардың тізімін айтарлықтай қысқартты (1970 жылдары үкіметтік агенттіктерге жұмысқа тұрушыларға 1930 жылдары Абрахам Линкольн бригадасында қызмет еткен-жоқпын деп сұрау әлі де жалғасты). Коммунистік партия мүшелері мен гомосексуалдарға мемлекеттік қызметке жол жабу туралы басқа да шектеулер алынып тасталды. ФБР-дің кең ауқымды бақылау бағдарламалары да 1970 жылдары көпшілікке белгілі болды. Белгісіз адам немесе адамдар ФБР-дің аймақтық кеңсесінен құжаттарды ұрлап, бюроның 1960 жылдан бері 2500 мүшесі бар Социалистік жұмысшылар партиясына ену үшін 1000 хабаршыға 300 000 доллар жұмсағанын көрсетті. Конгресс сондай-ақ американдық азаматтарға "қастандық жасау" мақсатымен шетелге саяхаттауға тыйым салатын заң қабылдады, бірақ оның нақты мағынасы нақтыланбады және заң ұлттық қауіпсіздік мүддесі үшін президенттің кез келген уақытта қайтару құқығын қамтитын болды.

Aware that he had not been elected to either the office of president or vice president, Gerald Ford addressed the nation immediately after he took the oath of office, pledging to be "President of all the people," and asking for their support and prayers, saying "Our long national nightmare is over." Ford's administration witnessed the final collapse of South Vietnam after the Democrat controlled Congress voted to terminate all aid to that country. Ford's attempts to curb the growing problem of inflation met with little success, and his only solution seemed to be encouraging people to wear shirt buttons with the slogan WIN (Whip Inflation Now) on them. He also appointed a Supreme Court justice, John Paul Stevens, who retired in 2010. During Ford's administration, the nation also celebrated its 200th birthday on July 4, 1976, widely observed with national, state, and local celebrations. The event brought some enthusiasm to an American populace that was feeling cynical and disillusioned from Vietnam, Watergate, and economic difficulties. Ford's pardon of Richard Nixon just before the 1974 midterm elections was not well received, and the Democrats made major gains, bringing to power a generation of young liberal activists, many of them suspicious of the military and the CIA. The Church Committee investigated numerous questionable activities performed by the CIA since the 1950s, including large scale domestic surveillance, involuntary testing of psychotropic drugs on American citizens, and support for various unsavory Third World political figures. A massive six volume report on CIA actions over the last 20 years was released by Congress. As such, the amount of CIA domestic surveillance programs was dramatically cut from almost 5000 to 626 in 1976, and by the Reagan years, a mere 32 such programs were in operation. Most of the CIA agents responsible for these actions received no punishment and all served out their careers. Nonetheless, the murder of CIA agent Richard Welch by leftist militants in December 1975 provoked public outrage and Welch was given a hero's funeral and buried in Arlington National Cemetery. Welch's identity had been outed by Fifth Estate, an organization founded by writer and left wing activist Norman Mailer, and the nature of his death merely resulted in increased public sympathy for the agency. Also by the mid 1970s, the Justice Department significantly reduced its list of subversive organizations (young hirees for government agencies in the 1970s were still being asked if they had served in the Abraham Lincoln Brigade during the 1930s). Other restrictions barring Communist Party members and homosexuals from government jobs were lifted. The FBI's extensive surveillance programs also became exposed to the public during the '70s. An unknown person or persons managed to steal documents from an FBI field office divulging that the bureau had since the 1960s spent $300,000 on 1000 informants to infiltrate the 2500 member Socialist Workers Party. Congress also passed an act forbidding American citizens from traveling abroad for the purpose of "assassination", although exactly what this meant was not clarified, and the act was subject to being revoked by the president at any time in the interest of national security.

Картер әкімшілігі

Уотергейт даусы сайлаушылардың есінде әлі де жаңа болғанда, 1976 жылы Демократиялық партияның президенттік сайлауында Вашингтоннан шыққан, адалдығымен танымал Жимми Картер, Грузияның бұрынғы губернаторы, ұлттық деңгейде жақсы таныс саясаткерлерден озып шықты. Үкіметке сенім төмендеді, сайлауға қатысу да азайды. Картер АҚШ-тағы Азамат соғысынан бері Оңтүстіктен президенттікке сайланған алғашқы кандидат болды. Ол өзінің Beltway саяси жүйесінің бөлігі емес, сырттан келген адам екенін, сондай-ақ заңгер емес екенін баса көрсетті. Картер өзінің инаугурациясына жаяу барады, энергияны үнемдеуді қолдау үшін Овалдық кеңселерде свитер киіп, популистік шаралар қабылдады. Жаңа президент өзінің әкімшілігін Демократиялық Конгресспен бастады. Демократтар Палатада үштен екі көпшілікті, ал Сенатта – бестен үштік көпшілікті алды. Бұл 1965 жылғы 89-шы АҚШ Конгресінен бері алғашқы рет болды және 2009 жылғы 111-ші АҚШ Конгресіне дейін қайталанбады. Картердің маңызды жетістіктеріне ұлттық энергетикалық саясатты құру және мемлекеттік мекемелерді біріктіру кірді, нәтижесінде АҚШ Энергетика департаменті мен АҚШ Білім департаменті сияқты екі жаңа министрлік құрылды. Конгресс жүк тасымалы, әуе көлігі, теміржол, қаржы, байланыс және мұнай салаларын либералдады, сондай-ақ әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін нығайтты. Өкілдік мәселесінде Картер үкіметтік және сот органдарында рекордтық мөлшерде әйелдер мен ұлттық азшылықтарды тағайындады, бірақ бәрібір феминистік көшбасшылармен келіспеушіліктер туды. Экологтар Аляскадағы Ұлттық саябақтар желісін кеңейту арқылы 103 миллион акр жерді қорғауға бағытталған қоршаған ортаны қорғау жөніндегі күшті заңнаманы ілгерілетуге ұмтылды. Картер сайлауалды науқанында уәде бергендей, ұлттық денсаулық сақтау жоспарын іске асыра алмады немесе салық жүйесін реформалай алмады, нәтижесінде аралық сайлауда республикашылдар Палатаны жеңіп алды. 1974–1975 жылдары ОПЕК эмбаргосынан кейінгі рецессиядан кейін экономикалық өсім 1976 жылы жанданып, 1978 жылға дейін жалғасты. Тұтынушылардың белсенді шығындарына қарамастан, инфляция мен пайыздық ставкалар тұрақты мәселе болып қала берді. Бірақ 1979 жылдың көктемінде Ирандағы кепілге алыну дағдарысы басталғаннан кейін АҚШ экономикасы Ұлы депрессиядан бері ең ауыр рецессияға түсті. Энергетикалық дағдарысты еске салып, президент Картер жылдамдық шектеулерін және ғимараттарды жылытуды шектеу туралы жарлық шығарды. 1979 жылы Картер ұлттық телеарнада сөз сөйлеп, елдің проблемаларын американдықтардың сенімсіздік дағдарысына байланыстырды. Бұл «жағымсыз сөз» оның қайта сайлану мүмкіндігіне одан әрі нұқсан келтірді, өйткені ол пессимистік көзқарас білдіріп, өзінің сәтсіз саясаты үшін американдықтарды кінәлады.

The Watergate scandal was still fresh in the voters' minds when former Georgia governor Jimmy Carter, a Washington, D. C. outsider known for his integrity, prevailed over nationally better known politicians in the Democratic Party presidential primaries in 1976. Faith in government was at a low ebb, and so was voter turnout. Carter became the first candidate from the Deep South to be elected president since the American Civil War. He stressed the fact that he was an outsider, not part of the Beltway political system, and that he was not a lawyer. Carter undertook various populist measures such as walking to the Capitol for his inauguration and wearing a sweater in the Oval Office to encourage energy conservation. The new president began his administration with a Democratic Congress. Democrats held a two thirds supermajority in the House, and a filibuster proof three fifths supermajority in the Senate for the first time since the 89th United States Congress in 1965, and the last time until the 111th United States Congress in 2009. Carter's major accomplishments consisted of the creation of a national energy policy and the consolidation of governmental agencies, resulting in two new cabinet departments, the United States Department of Energy and the United States Department of Education. Congress successfully deregulated the trucking, airline, railway, finance, communications, and oil industries, and bolstered the social security system. In terms of representation, Carter appointed record numbers of women and minorities to significant governmental and judiciary posts, but nevertheless managed to feud with feminist leaders. Environmentalists promoted strong legislation on environmental protection, through the expansion of the National Park Service in Alaska, protecting 103 million acres of land. Carter failed to implement a national health plan or to reform the tax system, as he had promised in his campaign, and the Republicans won the House in the midterm elections. Following the post OPEC embargo recession in 1974–75, economic growth resumed in 1976 and continued through 1978. Despite high rates of consumer spending, inflation and interest rates continued to be a persistent problem. But after the Iranian Hostage Crisis began in the spring of 1979, the US economy sunk into a deep recession, the worst since the Great Depression. Emphasizing the energy crisis, President Carter mandated restrictions on speed limits and the heating of buildings. In 1979, Carter gave a nationally televised address in which he blamed the nation's troubles on the crisis of confidence among the American people. This "malaise speech" further damaged his reelection bid because it seemed to express a pessimistic outlook and blamed the American people for his own failed policies.

Сыртқы істер

Картердің өкімет ету мерзімі 444 күндік ирандық кешірім дағдарысымен және Кеңес Одағымен қарым-қатынастың жақсаруынан жаңа суық соғысқа көшумен ең жақсы танымал. Картердің алғашқы екі жылында сыртқы саясат тыныш болғанымен, Кеңес Одағы күшейіп бара жатқандай көрінді. Ол Куба сияқты одақтастарының көмегімен үшінші әлемдегі ықпалын кеңейтіп, Кеңес әскери шығындарының қарқыны тұрақты түрде өсті. 1979 жылы Кеңес әскерлері Ауғанстанға басып кірді, ондағы марксистік режимді қолдау үшін. Картер наразылық ретінде АҚШ-тың 1980 жылғы Мәскеудегі жазғы Олимпиада ойындарын бойкоттауын жариялады. Тоғыз жылдық соғыстан кейін Кеңес әскерлері Ауғанстандық көтерілісшілерді басып тастай алмады және елден шығып кетті. Осы кезеңде АҚШ үкіметіне, әскеріне және ірі корпорацияларға жасалған кеңес тыңшылығы қатал болды және оны тоқтатуға көбінесе ештеңе істелмеді. 1978 жылдың маусымында Кеңес диссиденті Александр Солженицын Гарвард университетінің бітірушілеріне арнаған сөзінде АҚШ-ты коммунистік тирандылыққа қарсы тұрмағаны үшін сынады. Солженицыннің сөзі Вьетнамнан кейінгі синдромнан зардап шеккен Американы қатты таңқалдырды, ол Оңтүстік-Шығыс Азиядағы сегіз жылдық соғыстың болғанын ұмытуға ұмтылды. Мәскеу өздерінің қаншалықты шектен шыға алатынын сынауын жалғастырды. 1970 жылдардың ортасында Кремль бірнеше ресейлік еврейлерге АҚШ-қа көшіп келуге рұқсат беретінін жариялады, бірақ олардың көпшілігі қылмыскерлер екені кейін белгілі болды және бүкіл жаттығу КСРО-ның түрмелерін "қоғамға жат элементтерден" босату схемасынан асып түспеді. Нәтижесінде АҚШ-тың солтүстік-шығысында ұйымдасқан қылмыс толқыны пайда болды, ал Вашингтондағы мақсатсыз бюрократиялық жанжалдар 1990 жылға дейін олармен күресу үшін ешқандай шаралар қабылданбауына әкелді. Куба 1970 жылдары осындай амал-тәсілдерге жүгінді, саяси диссиденттерге АҚШ-қа көшіп келуге рұқсат берді, олардың барлығы қылмыскерлер, гомосексуалдар, психикалық аурулар және кубалықтар қалаусыз деп санайтын басқалар болып шықты. Осы арада Вьетнам соғысы кезінде назарсыздан қалған Еуропадағы американдық күштер 1950 жылдарғы қару-жарақпен күшейіп келе жатқан Варшава шартының қарсыластарына қарсы тұруға дайындалды. АҚШ әскері Вьетнам соғысынан кейін және әскерге шақырудың тоқтатылуынан кейін психологиялық дағдарысқа тап болды, төменгі моральдық рух, нәсілдік шиеленістер және есірткіге тәуелділік байқалды. Жаңа сарбаздарды тартудың толыққанды жаңа әдістері қолданылды. Картер әкімшілігі 2500 жылдық ирандық монархияның кенеттен, зорлықпен құлауын көрді. 1953 жылы ЦРУ ұйымдастырған төңкеріс шаһ Реза Пахлавиді билікке қайтарғаннан кейін, ол келесі 25 жыл бойы АҚШ-тың одақтасы ретінде құрметтелді және полиция мемлекетін басқарғанына қарамастан, "еркін әлемнің чемпионы" деп аталды, ол байлық пен кедейліктің үлкен айырмашылығына ие болды, Тегерандағы шағын, батыстық стильдегі орта тап бар, ал су мен электр қуаты жоқ провинциялармен салыстырғанда, дәстүрлі өмір салты ғасырлар бойы сақталды. 1970 жылға дейін АҚШ аймақтық қарулану жарысын болдырмау ниетімен Таяу Шығыстағы одақтастарына (негізінен Иран мен Израильден тұратын) қару сатуды шектеді. Никсон әкімшілігі сол жылы бұл шектеулерді алып тастады, ал шаһ қорғаныс министрлігінің Иранға ұшақтарға қажеттілік жоқ деген наразылығына қарамастан, қымбат жаңа әскери тауарларды, соның ішінде F-14 истребителін сатып алу арқылы міндетті болды, олардың сатылуы құпия ақпаратты құлдырату қаупін тудырды. Пахлави 1975 жылға дейін, ол Бағдадпен агрессиясыздық туралы келісімге қол қойғанға дейін, көршілес Ирактағы кеңес қолдаған Баас режиміне қарсы қорғану үшін әскери жабдыққа мұқтаж екенін дәлелдеді, содан кейін екі ел де АҚШ-тың одақтасы болған күрдтерге қарсы әскери шабуылдарға қатысты. Өзінің өмірінің көзі Вашингтонға арқа сүйегеніне қарамастан, шаһ 1973 жылы мұнай бағасын көтеру үшін орта шығыстағы мемлекеттермен бірге әрекет етуге асықты. 1975 жылы Иран монархиясының 2500 жылдығы өте кедей елде үлкен, қымбат шаралар сериясымен атап өтілді, ал шаһқа қарсы өсіп келе жатқан халықтың наразылығы бірнеше жылдан кейін жарыла бастады. 1979 жылға дейін Мемлекеттік департамент шаһ құлатылса, бұл Кеңес Одағы қолдаған шағын "Түдех" партиясынан болады деп есептеді. Иран қоғамын жеткілікті білетін кез келген адам аятолла Хомейни басшылығымен Ислам Республикасының пайда болуын болжаған болар еді, бірақ АҚШ үкіметі мен барлау органдарында мұндай адамдар аз болды. Картердің сыртқы саясатының ең жоғары нүктесі 1978 жылы Египет пен Израиль арасындағы Камп-Дэвид келісімдеріне орталықтандыру болды, бұл 1967 жылдан бері осы екі ел арасындағы соғыс күйін аяқтады. 1979 жылы Картер Никсон бастаған Қытаймен қарым-қатынасты жақсарту процесін аяқтады. Толық дипломатиялық қарым-қатынас сол жылдың 1 қаңтарында сенатор Барри Голдуотер және басқа консервативті республикашылдардың наразылығына қарамастан орнатылды. Тайваньмен ресми емес қарым-қатынас сақталды. Қытай басшысы Дэн Сяопин 1979 жылдың ақпанында АҚШ-қа келді. Картер 1979 жылы SALT II келісімімен қарулану жарысына тағы бір шектеу қоюға тырысты, сонымен қатар Иран Ислам революциясы, Никарагуа революциясы және Кеңес Одағының Ауғанстанға басып кіруіне тап болды. 1979 жылы Картер бұрынғы иран шаһы Мохаммед Реза Пахлавиді АҚШ-қа медициналық көмек алуға рұқсат берді. Жауап ретінде ирандық радикалдар американ елшілігін басып алып, 52 американдық азаматты кешірімге алды, шаһты Иранға қайтарып беруді және өлім жазасын беруді талап етті. Кешірім дағдарысы 444 күнге созылды және Картердің президенттік мерзімінің соңғы жылына үстемдік етті, президенттің сыртқы істердегі құзыреттілігіне нұқсан келтірді. Картердің дағдарысқа жауаптары, Ақ үйдің ішінде қалудан бастап кешірімге алынғандарды құтқаруға жасалған сәтсіз әскери әрекетке дейін, американ халқының әкімшілікке деген сенімін арттырмады.

Carter's term is best known for the 444 day Iranian hostage crisis, and the move away from détente with the Soviet Union to a renewed Cold War. Although foreign policy remained quiet during Carter's first two years, the Soviet Union appeared to be getting stronger. It was expanding its influence into the Third World along with the help of allies such as Cuba, and the pace of Soviet military spending steadily rose. In 1979, Soviet troops invaded Afghanistan to prop up a Marxist regime there. In protest, Carter declared that the US would boycott the 1980 Summer Olympics in Moscow. After nine years of fighting, the Soviets were unable to suppress Afghan rebels and pulled out of the country. Soviet espionage of the US government, military, and major corporations during this period was relentless and little was done to stop it. In June 1978, Soviet dissident Alexander Solzhenitsyn gave the commencement address to the graduating class of Harvard and blasted the US for its perceived failure to stand up to communist tyranny. Solzhenitsyn's speech sent shock waves through an America which was suffering from post Vietnam syndrome and preferred to forget that the eight years of war in Southeast Asia had happened. Moscow continued to test the limits of how much they could get away with. During the mid 1970s, the Kremlin announced that it would allow a number of Russian Jews to move to the United States, however it came out too late that most of them were criminals and the entire exercise amounted to little more than a scheme by the USSR to empty their prisons of "anti social elements". The result was a wave of organized crime in the Northeastern US, and pointless bureaucratic feuds in Washington meant that no action was taken to combat them until the 1990s. Cuba engaged in similar trickery during the 1970s by allowing political dissidents to move to the US, all of whom proved to be criminals, homosexuals, mental patients, and others who the Cubans deemed undesirables. Meanwhile, American forces in Europe, neglected during the Vietnam War, were expected to face the increasingly powerful Warsaw Pact with 1950s era weaponry. The US military faced a sort of psychological crisis in the aftermath of Vietnam and the ending of the draft, with low morale, racial tensions, and drug use. Entirely new methods of recruiting were attempted. The Carter Administration saw the sudden, violent end of the 2500 year old Iranian monarchy. After the CIA engineered coup in 1953 restored Shah Reza Pahlavi to power, he was feted as a US ally for the next quarter century and often referred to as a "champion" of the free world despite running a police state, and one that had great extremes of wealth and poverty, a small, Westernized middle class in Tehran contrasting with entire provinces that lacked running water or electricity, and where traditional lifestyles continued much as they had for centuries. Up to 1970, the US had limited weapons sales to its Middle Eastern allies (which consisted mainly of Iran and Israel) in the hopes of preventing a regional arms race. The Nixon Administration lifted those restrictions that year, and the Shah obliged by purchasing expensive new military items, including F 14 fighter jets over the protests of Defense Department officials that Iran had no military need for the aircraft and selling them risked the possibility of compromising sensitive information. Pahlavi argued that he needed the military hardware to defend against the Soviet backed Baathist regime in neighboring Iraq, until 1975 when he signed a nonaggression pact with Baghdad, after which both countries joined in on military attacks against the Kurds, who had also been a US ally. Despite owing his livelihood to Washington, the Shah nonetheless did not hesitate to join in with fellow Middle Eastern states in conspiring to raise oil prices in 1973. The 2500th anniversary of Iranian monarchy was celebrated in 1975 with an enormous, expensive series of events in an extremely poor country, and the growing populist backlash against the Shah would erupt a few years later. Up until 1979, the State Department took it as writ that if the Shah were ever ousted, it would come from the small, Soviet backed Tudeh Party. Anyone who knew enough about Iranian society could have predicted the arrival of the Islamic Republic under Ayatollah Khomeni, but such individuals were few and far between in the US government and intelligence agencies. The high point of Carter's foreign policy came in 1978, when he mediated the Camp David Accords between Egypt and Israel, ending the state of war that had existed between those two countries since 1967. In 1979, Carter completed the process begun by Nixon of restoring ties with China. Full diplomatic relations were established on January 1 of that year despite protests from Senator Barry Goldwater and some other conservative Republicans. Unofficial relations with Taiwan were maintained. Chinese leader Deng Xiaoping then visited the US in February 1979. Carter also tried to place another cap on the arms race with a SALT II agreement in 1979, and faced the Islamic Revolution in Iran, the Nicaraguan Revolution, and the Soviet Invasion of Afghanistan. In 1979, Carter allowed the former Iranian Shah Mohammad Reza Pahlavi into the United States for medical treatment. In response Iranian militants seized the American embassy in the Iranian hostage crisis, taking 52 Americans hostage and demanding the Shah's return to Iran for trial and execution. The hostage crisis continued for 444 days and dominated the last year of Carter's presidency, ruining the President's tattered reputation for competence in foreign affairs. Carter's responses to the crisis, from a "Rose Garden strategy" of staying inside the White House to the failed military attempt to rescue the hostages, did not inspire confidence in the administration by the American people.