Гарольд Стассен: Американ саяхатшысы және саяси қайраткері

Кіріспе

Американдық саясаткер (1907–2001)

Гарольд Эдвард Стассен (13 сәуір 1907 – 4 наурыз 2001) – американдық Республикалық партиясының саясаткері, әскери шенеунігі және 1939 жылдан 1943 жылға дейін Миннесота штатының 25-ші губернаторы болған адвокат. 1948 жылы АҚШ президенттігіне республикалық партиядан кандидат болуға үміткер болды. Бір кезде ол басты үміткер саналғанмен, Нью-Йорк штатының губернаторы Томас Э. Дьюиге жеңіліп қалды. Содан кейін ол президенттікке және басқа да лауазымдарға үнемі кандидаттыққа түсіп, оның есімі көп жылдар бойы үміткер ретінде танылды. Миннесота штатының Вест-Сент-Пол қаласында туған Стассен, Миннесота университетін бітіргеннен кейін Миннесота штатының Дакота округінің округтік прокуроры болып сайланды. 1938 жылы Миннесота штатының губернаторы болып сайланды. Стассен – бұл лауазымға сайланған ең жас адам. 1940 жылы Республикалық партияның ұлттық конвенциясында негізгі құттықтау сөз сөйледі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет ету үшін губернатор лауазымынан кетті, адмирал Уильям Халсидің көмекшісі болды. Соғыстан кейін Пенсильвания университетінің президенті болды, 1948 жылдан 1953 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. Стассен 1948 жылы Республикалық партияның ұлттық конвенциясында президенттікке үміткер болуға тырысты, конвенцияның алғашқы екі дауыс беру кезеңінде делегаттардың маңызды бөлігін жеңіп алды. Республикалық партияның алғашқы сайлаулары барысында ол президенттікке үміткерлер арасындағы тұңғыш дебат – Дьюи-Стассен дебатына қатысты. Стассен 1952 жылы Республикалық партияның ұлттық конвенциясында президенттікке үміткер болуға тағы да тырысты және Дуайт Д. Эйзенхауэрге қолдау көрсету арқылы оның кандидатурасын жеңіске жеткізуге көмектесті. Эйзенхауэр әкімшілігінде қызмет еткеннен кейін Стассен түрлі лауазымдарға үміткер болды. 1958 мен 1990 жылдар аралығында Пенсильвания штатының губернаторы, Филадельфия қаласының мэрі, АҚШ сенаторы, Миннесота штатының губернаторы және АҚШ өкілі лауазымдарына кандидаттықтарын қойды, бірақ ешқайсысына жете алмады. Сонымен қатар, ол 1964, 1968, 1976, 1980, 1984, 1988 және 1992 жылдары президенттікке Республикалық партиядан кандидат болуға талпынды.

Harold Edward Stassen (April 13, 1907 – March 4, 2001) was an American Republican Party politician, military officer, and attorney who was the 25th governor of Minnesota from 1939 to 1943. He was a leading candidate for the Republican nomination for president of the United States in 1948. Though he was considered for a time to be the front runner, he lost the nomination to New York governor Thomas E. Dewey. He thereafter regularly continued to run for the presidency and other offices, such that his name became most identified with his status as a perennial candidate. Born in West St. Paul, Minnesota, Stassen was elected as the county attorney of Dakota County, Minnesota after graduating from the University of Minnesota. He won election as Governor of Minnesota in 1938. Stassen is the youngest person elected to that office. He gave the keynote address at the 1940 Republican National Convention. He resigned as governor to serve in the United States Navy during World War II, becoming an aide to Admiral William Halsey Jr. After the war, he became president of the University of Pennsylvania, holding that position from 1948 to 1953. Stassen sought the presidential nomination at the 1948 Republican National Convention, winning a significant share of the delegates on the first two ballots of the convention. During the Republican primaries preceding the convention, he engaged in the Dewey–Stassen debate, the first recorded debate between presidential candidates. Stassen sought the presidential nomination again at the 1952 Republican National Convention, and helped Dwight D. Eisenhower win the nomination by shifting his support to Eisenhower. After serving in the Eisenhower administration, Stassen sought various offices. Between 1958 and 1990, he campaigned unsuccessfully for the positions of Governor of Pennsylvania, Mayor of Philadelphia, United States Senator, Governor of Minnesota, and United States Representative. He further sought the Republican nomination for president in 1964, 1968, 1976, 1980, 1984, 1988, and 1992.

Ерте өмір (19071930)

Стассен бес баланың үшіншісі болып, Миннесота штатының Вест-Сент-Пол қаласында, Елси Эмма (құрметті аты Мюллер) және фермер, сондай-ақ бірнеше рет Вест-Сент-Пол қаласының мэрі болған Уильям Эндрю Стассен отбасында дүниеге келді. Оның анасы неміс, ал әкесі неміс және чех ата-аналарының отбасында Миннесота штатында туған. 11 жасында Стассен бастауыш мектепті бітіріп, төрт жылдан кейін орта мектепті аяқтады. Миннесота университетінде Стассен студенттер аралық дебаттар мен шешендік өнерде көзге түсті, сондай-ақ 1927 жылы университеттің жеңімпаз мылтық командасының капитаны болды. Ол 1927 жылы «Бакалавр» (B.A.) дәрежесін, ал 1929 жылы Миннесота университетінің заң мектебінен «Заңгер» (LL.B.) дәрежесін алды. Сол жылы ол Эстер Гливвеге үйленді.

Саяси мансабының алғашқы жылдары (1930-1938 жж.)

1930 жылы Оңтүстік Сент-Полда Элмер Джей Райанмен заң кеңсесін ашқаннан кейін Стассен Дакота округінің қолданыстағы округтік прокуроры Альфред Джойсты жеңіп, 1931 жылдың 5 қаңтарында қызметке кірді, бұл Джойс заңгерлік практикадан шеттетілгеннен кейін бірнеше ай өткен соң болды. Қызметке кіргеннен үш жыл өткен соң Стассен Миннесота округінің адвокаттар қауымдастығының президенті болып сайланды. 1935 жылы Стассен Миннесота штатындағы Жас республикашылар комитетін құруға қатысты және конвенцияға дейінгі жұмысты жүргізу үшін штаттық комитетке уақытша мүшелер ретінде сайланған үш адамның бірі болды, содан кейін сол жылы оның төрағасы болып сайланды. 1936 жылы Стассен Жас республикашылардың округтік конвенцияларда олардың өкілдігін арттыру және оларды штаттық басшылыққа енгізу талабын қойған күшін басқарды, оның төрағалық мерзімі сол жылы аяқталды. Стассен 1936 жылғы Республикалық ұлттық конвенцияға делегат болды. 1937 жылдың 24 сәуірінде ол Миннесота штатындағы республикалық съезде негізгі құттықтау сөз сөйледі. Қазан айында ол 1938 жылы губернаторлыққа кандидат болады деген ниетін жариялады және қарашада ресми түрде сайлау науқанын бастады. Партияның атқару комитетінің мүшесі болғанына қарамастан, Стассен желтоқсандағы съезде губернаторлыққа қолдау көрсетпеу туралы ұсынысты қолдады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 және 1942 жылдары Миннесота штатының губернаторы болып қайта сайланған Стассен, президент Франклин Д. Рузвельттің сыртқы саясатын қолдады және Перл-Харборға шабуыл жасалғанға дейін штаттық Республикалық партияны американдық оқшаланушылықты жоққа шығаруға үндеді. 1942 жылғы сайлау кампаниясы кезінде, ол қайта сайланса, сол жылдың басында лейтенант-коммандер шенімен қосылған АҚШ Теңіз резервіндегі әскери қызметке өтіп, губернаторлық қызметтен бас тартатынын мәлімдеді. Стассен 1942 жылдың қараша айында губернатор болып қайта сайланды және сайлау алдындағы уәдесіне адал болды, 1943 жылдың 23 сәуірінде губернаторлық лауазымынан кетіп, Теңіз күштеріне тіркелді. Өмірінде тағы 13 сайлауға қатысқанмен, ол сайланған лауазымды соңғы рет осы жолы атқарды. Коммандер шеніне көтерілгеннен кейін, ол Тынық мұхитындағы үшінші флоттың командирі, адмирал Уильям Ф. Хэлсидің штабына қосылды. Ол осы лауазымдағы еңбегі үшін "Ерлік орденімен" марапатталды. Шамамен екі жарым жыл қызметтен кейін, 1945 жылдың 27 қыркүйегінде капитан шеніне көтеріліп, сол жылдың қараша айында әскери қызметтен босатылды.

Президент саясаты (1944-1964 жылдар)

Кейін Стассен АҚШ президенті лауазымына Республикалық партияның тұрақты кандидат ретінде танылды, ол 1944 және 1992 жылдар аралығында тоғыз рет (1944, 1948, 1952, 1964, 1968, 1980, 1984, 1988 және 1992) үміткер болды. Ол ешқашан Республикалық партияның ұсынуын жеңіп алған жоқ, тіпті президент болып та шықпады; шындысы, 1952 жылдан кейін ол тіпті жақын да келмеді, бірақ өлімінен бір жыл бұрын президенттікке белсенді және адал түрде үгіт жүргізе берді. Губернаторлық сайыста жеңіске жеткені, Американың ең жас губернаторы және үлкен қолдауға ие болғандықтан, Стассен 1940 жылдан бастап болашақ Республикалық президенттік үміткер ретінде қарастырылды, тіпті президент болу үшін конституциялық талаптарға сәйкес 35 жасқа толуы 1942 жылға дейін болмаса да. Стассеннің Республикалық партияның президенттік ұсынуына ең күшті тырысы 1948 жылы болды, ол ертегі алғашқы сайлауларда бірнеше күтпеген жеңіске жетті. Оның алдыңғы қатардағы үміткер, Нью-Йорк губернаторы және 1944 жылғы Республикалық партияның президенттік үміткері Томас Э. Дьюиге жасаған қарсылығы соншалықты күшті болды, Дьюи Орегон штатындағы Республикалық партияның алғашқы сайлауынан бұрын Стассенді дебатқа шақырды. 17 мамырдағы Дьюи-Стассен дебаты АҚШ-та президенттік үміткерлер арасындағы алғашқы заманауи дебат болып есептеледі. АҚШ Коммунистік партиясын қылмыстық қылмыс деп жариялау мәселесі бойынша өткен дебат радио арқылы бүкіл елге таратылды. Филадельфиядағы съезде Арканзас штатының сол кездегі Республикалық партия төрағасы Осро Кобб, Оңтүстікте белсенді науқан жүргізуге уәде бергені үшін Стассенді қолдап сөз сөйледі. Кобб Оңтүстікті "біздің партиямыз үшін маңызды табысқа жетуге болатын соңғы шекара" деп сипаттады. Оңтүстік фермерлері мен Орта Батыс Республикашылдары арасында жақындық бар. Партиямыз әр төрт жыл сайын қарсыластарға күміс табақпен ұсынылатын "бір жақты Оңтүстікке" ие болудің сәніне құмар бола алмайды. Екінші раундтан кейін Стассен мен Тафт сайлаудан бас тартып, Дьюи келесі дауыс беруде бірауыздан ұсынушы ретінде таңдалды. 1948 жылдан бері барлық Республикалық партия съездерінде ұсынушы бірінші дауыс беруде таңдалады. 1949 жылы Стассен Америка философиялық қоғамына сайланды. Оның туған штатының делегациясы 1952 жылғы Республикалық партия сайлауында маңызды рөл атқарды, оның қарсылығына қарамастан, оның делегаттары Дуайт Д. Эйзенхауэрге жіберілді. Бұл өзгеріс Эйзенхауэрге Роберт Тафты бірінші дауыс беруде жеңуге көмектесті. Стассен Эйзенхауэр әкімшілігінде қызмет етті, Өзара қауіпсіздік басқармасының директоры (сыртқы көмек) және президенттің қарусыздандыру жөніндегі арнайы көмекшісі сияқты лауазымдарды иеленді. 1956 жылғы Республикалық партия ұлттық съезінде "Никсонды ығыстыру" мақсатымен. Эйзенхауэр әкімшілігінен кеткеннен кейін Стассен Пенсильвания губернаторы (1958 және 1966) және Филадельфия мэрі (1959) лауазымдарына сәтсіз үміткер болды. 1978 жылы Стассен Миннесотаға оралып, АҚШ Сенатына сайлау науқанын бастады. 1982 жылы Миннесота губернаторы, ал 1986 жылы төртінші округ конгресс депутаты сайлауына қатысты. Ол 1956, 1960 және 1972 жылдардан басқа барлық сайлауларда Республикалық партияның президенттік ұсынуына үміткер болды. Ол 1988 жылғы Нью-Гэмпширдегі Республикалық партия праймеризінде 130 дауыс алды, сонымен қатар Демократиялық партия праймеризінде 1 дауыс алды. 1991 жылы Хэппи Чендлер қайтыс болғаннан кейін, Стассен АҚШ-тың кез келген штатының әлі тірі губернаторы атанды. Ол қайтыс болғаннан кейін бұл атақ Нью-Йорк штатының бұрынғы губернаторы Чарльз Полеттиге берілді. Стассен 2001 жылы 93 жасында Миннесота штатының Блумингтон қаласында табиғи себептерден қайтыс болды және Миннесота штатының Мендота Хайтс қаласындағы Акасия парк зиратында жерленді. Миннесота мемлекеттік кіріс департаментінің штаб-пәтері оның құрметіне аталды.

Stassen was later best known for being a perennial candidate for the Republican Party nomination for President of the United States, seeking it nine times between 1944 and 1992 (1944, 1948, 1952, 1964, 1968, 1980, 1984, 1988, and 1992). He never won the Republican nomination, much less the presidency; in fact, after 1952, he never even came close, but continued to campaign actively and seriously for president until just a year before his death. Due to his victory in the gubernatorial race, status as America's youngest governor and overwhelming approval rating Stassen was touted as a possible future Republican presidential nominee starting in 1940 despite the fact that he would not be constitutionally eligible to serve until 1942 due to the requirement that a President be at least 35 years of age. Stassen's strongest bid for the Republican presidential nomination was in 1948 when he won a series of upset victories in early primaries. His challenge to the front runner, New York Governor and 1944 G. O. P. presidential nominee Thomas E. Dewey, was serious enough that Dewey challenged Stassen to a debate on the night before the Oregon Republican primary. The May 17 Dewey–Stassen debate was the first recorded modern debate between presidential candidates to take place in the United States. The debate, which concerned the criminalization of the Communist Party of the United States, was broadcast over the radio throughout the nation. At the convention in Philadelphia, Osro Cobb, the then Republican state chairman in Arkansas, made a seconding speech for Stassen, having been motivated by Stassen's promise if nominated to campaign actively in the South. Cobb described the South as "the last frontier to which we can turn for substantial gains for our party – gains that can be held in the years to come. There is a definite affinity between the southern farmer and the grassroots Midwestern Republicans. Our party simply cannot indulge the luxury of a Solid South, handed on a silver platter to the opposition every four years "

In the first two rounds of balloting, Stassen finished third behind Dewey, the front runner, and Robert Taft. After the second round, Stassen and Taft bowed out and Dewey was selected unanimously as the nominee on the next ballot. In all Republican conventions since 1948, the nominee has been selected on the first ballot. Stassen was elected to the American Philosophical Society in 1949. His home state delegation played a key role in the 1952 Republican contest when, over his objection, his delegates were released to Dwight D. Eisenhower. This swing helped Eisenhower to defeat Robert A. Taft on the first ballot. Stassen served in the Eisenhower Administration, filling posts including director of the Mutual Security Administration (foreign aid) and Special Assistant to the President for Disarmament. to "dump Nixon" at the 1956 Republican National Convention. After leaving the Eisenhower Administration, Stassen campaigned unsuccessfully for governor of Pennsylvania (1958 and 1966) and for mayor of Philadelphia (1959). In 1978, Stassen moved back to Minnesota and ran a campaign for the U. S. Senate. In 1982, he campaigned for the Minnesota governorship and in 1986 for the fourth district congressional seat. He campaigned for the Republican Party presidential nomination in every election except 1956, 1960, and 1972. He was on the ballot in the 1988 New Hampshire Republican primary and received 130 votes, and also received 1 vote in the Democratic primary. On the death of Happy Chandler in 1991, Stassen became the earliest serving governor of any U. S. state still living. When he died, the title was passed to Charles Poletti, a former governor of New York State. Stassen died of natural causes in 2001 in Bloomington, Minnesota, at the age of 93 and is buried at the Acacia Park Cemetery in Mendota Heights, Minnesota. The Minnesota Department of Revenue headquarters near the State Capitol is named for him.

Діндарлық өмірі

Баптист ретінде тәрбиеленген Стассен аймақтық баптист қауымдастықтарымен қатар көптеген басқа да діни ұйымдарда белсенділік танытты. 1960 жылдары ол либералдық көзқарастарымен көзге түсті, әсіресе 1963 жылы Америка баптистері конвенциясының президенті ретінде Мартин Лютер Кингтің Жұмыс және Азаттық үшін Вашингтонға жасаған науқанына қосылды. Стассеннің көптеген саяси ойлары оның діни сенімдерінен туындады. Ол өз дінінде және жергілікті және ұлттық шіркеулер кеңесінде маңызды лауазымдар атқарды. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында Стассен АҚШ-тың дінаралық бейбітшілік комитетімен бірге дін және бейбітшілік тақырыбында бірнеше конференциялар ұйымдастырды. Оның ұлы Глен Стассен белгілі баптист дінтанушысы болды.

Саяси ұстанымдар

Өмір бойы Стассен либералды республикашыл болды және 1948 жылғы республикалық праймеризде сенатор Роберт А. Тафтқа, оның туған штаты Огайодағы сүйікті ұлы мен консервативті коалицияның жетекшісіне қарсы шыққанда, Республикалық партияның консервативті күштеріне қарсы тұрды. Бұл саяси тәртіп бұзушылық деп есептелді және ол жеңіліске ұшырады. Праймериз кезінде Тафт Стассеннің либерализмін сынады, оны жасырын Жаңа кезеңнің жақтасы деп ойлады.

Экономика және еңбекпен қарым-қатынастар

1938 жылы Миннесота губернаторы сайлау науқанында Стассен сату салығының енгізілуіне қарсы шықты, ал кейінірек өмірінде екі немесе одан көп баласы бар жұмыссыз аналарға айына 115 доллар төленетін жалпыға бірдей негізгі кіріс жүйесін қолдады. "Волдорф Астория" қонақ үйінде 900 адам алдында сөйлеген сөзінде Стассен төмен тарифтерді жақтады, себебі Республикалық партияның жоғары тарифтерді қолдауы американ халқына енді пайда келтірмейді деп сенді. Миннесота губернаторы қызметін атқарған кезінде еңбек одақтарымен де, кәсіпкерлікпен де жақсы қарым-қатынас орнатқан Стассен Тафт-Хартли заңына қарсы болды, бұл заң одақ мүшелерінен өздері коммунист емес екендерін куәландыратын қолхатқа қол қоюды талап етті.

Денсаулық сақтау саласындағы көзқарастар

1947 жылы жазған "Мен қайда тұрам!" деген кітабында Стассен ең жоғары ауруханалық және медициналық қызметтерге төлем жасайтын федералды мемлекеттік денсаулық сақтау сақтандыру бағдарламасын жақтады. Әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіндегі әрбір адам сақтандырумен қамтамасыз етілетін болса, ал Әлеуметтік қамсыздандыруға қатыспағандар жылдық белгілі бір мөлшерде төлем жасау арқылы бағдарламаға тіркеле алатын еді. 1992 жылы Республикалық партиядан президенттікке кандидат болған сәтсіз сайлау науқанында Стассен жүкті әйелдер мен 10 жасқа дейінгі балаларға арналған Medicare бағдарламасын кеңейтуді ұсынды.

Азаматтық құқықтар

Стассен өмірі бойы афроамерикалықтардың азаматтық құқықтарын қызу қолдады. Ол Миннесота штатының губернаторы болған кезінде Бірінші дүниежүзілік соғысының афроамерикалық ардагері Сэмюэл Рэнсомты Миннесота Ұлттық гвардиясы штабына тағайындады, бұл дұрыс қадам деп сенді. Миннесота университетінде оқыған жылдары Стассен дебат клубына қатысып, NAACP жетекшісі Рой Уилкинстің інісі Эрл Уилкинсті қабылдау арқылы оны интеграциялауға үлкен үлес қосты. Пенсильвания университетінің президенті ретінде Стассен афроамерикалықтарды университеттің футбол командасына қабылдауға көмектесті, сондай-ақ университет профессорлық құрамына қара нәсілділерді қабылдау үшін күресті. Ол университет медицина факультетінде ешқашан қара нәсілді студент болмағанын анықтады және президент болғаннан кейін осы мәселені шешуге ұмтылды. Кейіннен Стассен 1963 жылы Вашингтондағы жұмыс және бостандық үшін науқанға қатысты, ал Американдық баптистер конвенциясының президенті ретінде Мартин Лютер Кингтің қызметін қолдау үшін қаражат жинауды ұйымдастырды.

Сыртқы саясат

Коммунистік партияны АҚШ-та тыйым салуға шақырғанына қарамастан, Стассен Кубаға салынған эмбаргоға және Вьетнамға әскери араласуға қарсы болды, бұл тұрғысынан көптеген консерваторлардан ерекшеленді. Оның орнына, Солтүстік және Оңтүстік Вьетнамның Біріккен Ұлттар Ұйымына қосылуын қолдады, онда олардың мәселелері шешілуі мүмкін еді.

Біріккен Ұлттар Ұйымы

Стассен Біріккен Ұлттар Ұйымының негізін қалаушылардың бірі болды және өмірінің соңына дейін оны қолдады. 2001 жылдың 4 наурызында 93 жасында қайтыс болған ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Хартиясына қол қойған соңғы тірі адам еді.