Норман Хартнелл: Британдық сәнгер және патшалық отбасының киімшесінің авторы

Кіріспе

Британдық сәнгер (1901–1979)

Сэр Норман Бишоп Хартнелл (12 маусым 1901 – 8 маусым 1979) – британдық сәнгер, патшалық отбасының әйелдеріне арналған жұмыстарымен ең көп танымал. Хартнелл 1940 жылы Елизавета патшайымға (кейіннен Королева Ана) киім тігуші ретінде Корольдік келісім алды, ал 1957 жылы Елизавета II-ге киім тігуші ретінде тағы бір Корольдік келісім алды. 2020 жылы Принцесса Беатрис Хартнеллдің Елизавета II үшін жасаған көйлегін киіп үйленді.

1923-1934 жылдар

Кембриджтегі байланыстарының арқасында Хартнелл дебютанттар мен олардың аналарынан клиенттерге ие болды, олар Лондон маусымына ортасталған қарбалас әлеуметтік өмір үшін сәнді және ерекше дизайнды қалаған. Кейбіреулер Хартнеллді париждік немесе ескі лондондық киім үйлеріне қарағанда жақсы лондондық балама деп есептеді, ал лондондық баспасөз оның жастығы мен жынысының жаңалығын пайдаланды. Оның дизайндары «Жарқын жастар» мен флапперлердің рухын бейнелесе де, олар күрделі силуэттерді ұсақ-түйектерде және конструкциядағы нәзік романтизммен толықтырды. Бұл ең алдымен Хартнеллдің кешкі және тойға арналған көйлектерге, сотта көрсетуге арналған көйлектерге және қоғамдық тойлардағы қонақтарға арналған түстен кейінгі көйлектерге деген құштарлығында көрінді. Хартнеллдің жетістігі халықаралық баспасөзді қамтып, париждік үлгілерден алынған «қауіпсіз» лондондық киімдерге көңілі толмағандармен өркендеген саудаға мүмкіндік берді. Хартнелл сахна мен экранның жас жұлдыздарымен танымал болды және Гладис Купер, Элси Рэндольф, Гертруда Лоуренс (сонымен қатар Эдвард Молиньедің де клиенті), Джесси Мэтьюс, Мерл Оберон, Эвелин Лэй және Анна Нейгл сияқты көрнекті актрисаларды киіндірді; тіпті атақты француз жұлдыздары Элис Делисия мен Мистингеттің де Хартнеллдің дизайнына қызығушылық танытқандары айтылды. Сатудың нашарлауынан алаңдаған әпкесі Филис Норманның кешкі киімдерге ден қоюын тоқтатып, күнделікті киім жасауға көңіл бөлгенін талап етті. Хартнелл британдық жүн маталарын нәзік және тапқыр түрде пайдаланды; бұрын лондондық киім тігуден шеттетілгенімен, әйелдердің күндізгі киімдерінде жүн маталарын қолдануды Коко Шанель Парижде сәтті көрсетті, ол 1927 және 1929 жылғы коллекцияларына үлкен қызығушылық танытты. Хартнелл британдық алдыңғы және өрнекті ұстанымындағы Чарльз Фредерик Уорттан үлгі алып, өзінің дизайндарын әлемдік сәннің ортасына жеткізді. Хартнелл өзінің ең қымбат киімдерінің ажырамас бөлігі ретінде қымбат және көлемді кестелеуге маманданған, сонымен қатар киімдерінің дәл көшірмелерін жасауға жол бермеу үшін оны қолданды. Хартнеллдің ішкі кестелеу шеберханасы Лондонның ең ірі сәнді шеберханасы болды және ол 1979 жылы қайтыс болғанға дейін жұмысын жалғастырды, сонымен қатар клиенттер мен баспасөз үшін тыныш тамыз айларында кестеленген Рождестволық пошта карточкаларын шығарды, бұл Хартнелл шеберлікпен пайдаланған тиімді жарнамалау тәсілі болды. Хартнеллдің кестелеулерінің түпнұсқалығы мен күрделілігі баспасөз беттерінде жиі сипатталды, әсіресе 1920 және 1930 жылдардағы әлеуметтік жағынан белгілі жас әйелдер үшін жасаған ерекше тойлық көйлектер туралы хабарларда.

Thanks to his Cambridge connections, Hartnell acquired a clientele of débutantes and their mothers, who desired fashionable and original designs for a busy social life centred on the London Season. Hartnell was considered by some to be a good London alternative to Parisian or older London dress houses, and the London press seized on the novelty of his youth and gender. Although expressing the spirit of the Bright Young Things and Flappers, his designs overlaid the harder silhouettes with a fluid romanticism in detail and construction. This was most evident in Hartnell's predilection for evening and bridal gowns, gowns for court presentations, and afternoon gowns for guests at society weddings. Hartnell's success ensured international press coverage and a flourishing trade with those no longer content with 'safe' London clothes derived from Parisian designs. Hartnell became popular with the younger stars of stage and screen, and went on to dress such leading ladies as Gladys Cooper, Elsie Randolph, Gertrude Lawrence (also a client of Edward Molyneux), Jessie Matthews, Merle Oberon, Evelyn Laye and Anna Neagle; even top French stars Alice Delysia and Mistinguett were said to be impressed by Hartnell's designs. Alarmed by a lack of sales, his sister Phyllis insisted that Norman cease his pre occupation eveningwear and instead focus on creating practical day clothes. Hartnell utilised British woollen fabrics to subtle and ingenious effect; though previously sidelined by London dressmaking, the use of wool fabrics in ladies' day clothing had already successfully demonstrated in Paris by Coco Chanel, who showed a keen interest in his 1927 and 1929 collections. Hartnell successfully emulated his British predecessor and hero Charles Frederick Worth by taking his designs to the heart of world fashion. Hartnell specialised in expensive and often lavish embroidery as an integral part of his most expensive clothes, which he also utilised to prevent exact ready to wear copies being made of his clothing. The Hartnell in house embroidery workroom was the largest in London couture, and continued until his death in 1979, also producing the embroidered Christmas cards for clients and press during quiet August days, a practical form of publicity at which Hartnell was adept. The originality and intricacy of Hartnell embroideries were frequently described in the press, especially in reports of the original wedding dresses he designed for socially prominent young women during the 1920s and 1930s.

1934-1940 жылдар

1934 жылға қарай Хартнеллдің табысы оның үй-жайларын басып озды, ол көшіп, Брутон Мьюс артындағы жұмыс бөлмелерінің қабаттарымен жабдықталған үлкен Мейфэр қалалық үйге орналасты. Бірінші қабаттағы салон – заманауилықтың шыңы, шыны мен айналармен әшекейленген, инновациялық жас сәулетші Джеральд Лакост (1909–1983) жасаған және Хартнелл дизайндарының әрбір жаңа маусымы үшін өте қолайлы фон болды. Үлкен 18 ғасырдың соңындағы қалалық үйдің интерьері Ұлыбританиядағы соғыстан бұрынғы коммерциялық дизайнның ең жақсы мысалдарының бірі ретінде сақталған. Хартнелл жаңа ғимаратқа көшкенде, ол демалыс орнын, Ловел Дене, Беркширдегі Виндзор орманындағы королева Аннаның коттеджін сатып алды. Лакост оны үшін қайта жаңартып жасады. Хартнеллдің Лондондағы резиденциясы, The Tower House, Park Village, West Regent's Park, сондай-ақ регенттік стиль мен заманауи жиһаздың сәнді үйлесімімен қайта жаңғыртылды. 1935 жылы Хартнелл британдық патша отбасынан алған көптеген тапсырыстардың біріншісін алды – леди Элис Монтегю Дуглас Скотт пен Глостер герцогы Генридің үйлену тойына арналған үйлену көйлегі мен қалыңдықтардың киімдерін жасады. Екі қалыңдық – Елизавета мен Маргарет. Король Георг V және королева Мэри екеуі де жобаларды мақұлдады, соңғысы да клиентке айналды. 1923 жылы Елизавета Хендли Сеймурдың клиенті болған Йорк герцогинясы қыздарын Хартнелл салонына алып барып, дизайнермен алғаш рет кездесті. Глостер герцогинясының үйлену тойы мен оның жасауы үшін Хартнелл әлемдік танымалдыққа ие болғанымен, қалыңдықтың әкесінің қайтысы және үйлену тойына дейін аза тұту кезеңі үлкен мемлекеттік үйлену тойы ретінде жоспарланған Вестминстер аббаттығында емес, Букингем сарайының капелласында жеке өткізілді. Хартнелл осы оқиғаға арналған дизайны бойынша әлемдік жариялылыққа ие болмағанына өкінді; алайда, патша отбасының жаңа мүшесі Букингем сарайынан бал айларына келе жатқанда Хартнеллдің киімін киіп, көптеген адамдар көрді, ал патшалық мақұлдауы Хартнеллдің бизнесінің өсуіне әкелді. 1937 жылы король Георг VI мен королева Елизаветаның таққа отырғызуы үшін королева Хартнеллден құрметке лайықты киімдерді тапсырды, ал таққа отырғызу көйлегі үшін Хэндли Сеймурға адал болды. 1939 жылға дейін Хартнелл королевадан көптеген тапсырыстар алды, ал 1946 жылдан кейін, кейбір ел киімдерін қоспағанда, ол Хартнеллдің клиенті болды, тіпті ол қайтыс болғаннан кейін де. Хартнеллдің қазіргі сәнді жеке патшалық стильге бейімдеу қабілеті күндізгі және кешкі киімге арналған арықталған киіммен басталды. Жаңа патшайым бойы алшақ болды, ал оның жаңа киімдері оған биіктік пен ерекшелік сыйлады; қоғамдық күндізгі киімдер әдетте ұзын немесе үш ширек ұзын пальтодан, жұқа юбкадан тұрады, көбінесе маңдайшаға немесе мойынға арналған әшекейлермен. Оның патшайымның кешкі киімдері үшін жасаған дизайндары әшекейленбеген жұқа көйлектерден бастап, тізбектермен және шынымен кестеленген кешкі киімдерге дейін өзгерді. Король Хартнеллге Корольдік коллекциядағы Винтерхальтер портреттерін көрсеткеннен кейін, Хартнелл кринолинді әлемдік сәнге қайта енгізген кезде үлкен кешкі оқиғалар үшін дизайндарда стильдің толыққанды өзгеруі болды. Георг король бұрын королева Викторияның ұнатқан стилі патшайымның беделін арттыратынын айтты. Эдвард VIII-ге үйленгеннен кейін Уолис Симпсон, кейіннен Виндзор герцогинясы, Лондон Хартнеллдің клиенті болды, кейіннен оның үйлену тойына киім тіккен Майнбохерді қамқорлады. Бохер Хартнеллдің досы болды, ол 1929 жылы Парижде жазғы коллекциясын көрсеткенде, соңғысына ерте кеңес берді. Ол кезде "Vogue" журналының редакторы Бохер Хартнеллге осыған дейін мұндай керемет, нашар тігілген көйлектерді көргені жоқ екенін айтты. Хартнелл оның кеңесін қабылдады және талантты париждік "Мамселл" Давиді, Лондонның кез-келген сән үйінің ең жоғары жалақы алатын мүшесі деп саналатын және басқа да талантты кесушілер, монтаждаушылар мен тігіншілерді өз дизайндарын 1930 жылдары ең жоғары халықаралық сән стандарттарына сәйкес орындады. 1929 жылы Хартнелл Париждегі халықаралық баспасөзге киімдерін көрсетті, ал оның кешкі киімдерінің еденге ұзындығы он жыл бойы көтерілгеннен кейін жаңа моданың пайда болуы ретінде танылды, ол бүкіл әлемде көшірілді. Оның киімдері баспасөзде соншалықты танымал болды, ол Париж коллекцияларын көрсету үшін Парижде үй ашты. Он жыл ішінде Хартнелл тағы да сәнді кешкі киім силуэтын тиімді түрде өзгертті, 1938 жылдың шілде айында Париждегі мемлекеттік сапар кезінде королева киген кринолин киімдері де әлемдік сенсация тудырды, ол баспасөз бен киножурналдарда көрсетілді. Королеваның анасы, Сесилия Боуз-Лайонның қайтысы сапарға дейін сарай аза тұтуына және маңызды саяси мәні бар, Германия Еуропада соғыс қаупі төндірген кезде, британдық одақтасқа сапардың күндеріне қысқаша кешіктіруге әкелді. Патшалық аза тұту қара және лаванда түстерін талап етті, бұл жоспарланған маусымдық сапар үшін қолданылған барлық түсті киімдерді қайта жасау қажет болды; Хартнеллдің жұмыс орындарындағы қызметкерлер жаңа гардероб жасау үшін ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеді, бұл британдық патшалық аза тұту протоколында бұрыннан бар екенін және жас патшайым үшін беймәлім емес екенін Хартнелл еске алды. Хартнелл француз үкіметімен марапатталды және оның досы Кристиан Диор, соғыстан кейінгі жаңа стильдің толық юбкалы авторы; Диордың өзі Хартнеллдің жаңа дизайндарының ықпалы мен романтикасынан тыс қалған жоқ, ол әдетте әдемі киімдер туралы ойлағанда, 1938 жылғы мемлекеттік сапар үшін Хартнелл жасаған киімдер есіне келетінін, ол сән әлеміндегі жас үміткер ретінде көргенін айтты. Кешкі киім үшін кринолин сәні халықаралық сәнге әсер етті, ал француз дизайнерлері шотландиялық патшайымның және мемлекеттік сапарға Париждегі көптеген шотланд сарбаздарының ықпалына жедел түрде назар аударды; келесі маусымның париждік дизайнерлерінің коллекцияларында клеткалы немесе тартан киімдері көрінді. Королева 1939 жылдың мамыр және маусым айларында Канадаға сапар және Солтүстік Америкаға бару үшін Хартнеллден кең гардероб тапсырды. Әлемдік тарихтың маңызды кезеңінде сапар Солтүстік Америкамен достық байланысты нығайтты, 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін. Король мен королева сапар және сапар бойына үлкен көрермендердің зор ықыласына ие болды және королеваның беделі мен сүйкімділігі, әрине, оның Хартнелл гардеробымен көмектесті; Адольф Гитлер 1939 жылдың қыркүйегіндегі сәтті сапардың киножазбаларын көргеннен кейін королева Елизаветаны "Еуропадағы ең қауіпті әйел" деп атады. 1939 жылға қарай, көбінесе Хартнеллдің табысының арқасында Лондон инновациялық сән орталығы ретінде танылды және американдық сатып алушылар Париждегі сапарларын жалғастырғаннан бұрын оны бірінші болып бару үшін жиі таңдайтын. Хартнеллдің әртүрлі дүкендерге және көшірмешілерге жасаған сатылымдары мол табыс көзі болды. Кейбір француз дизайнерлері, мысалы, ағылшын-ирландиялық Эдвард Молинекс және Эльза Скиапарелли, Лондонда үйлер ашты, олардың әлеуметтік өмірі сарайға ортасталған. Виктор Стибель және Дигби Мортон сияқты жас британдық дизайнерлер Лашассда бұрынғы дизайнер болған Харди Амис болған өз үйлерін ашты. Питер Рассел де өз үйін ашты, олардың барлығы жас әйелдерді тартты. Ескі және консервативті буын әлі де Хэндли Сеймур, Ревилл және Уорт үйінің британдық филиалдары сияқты ескі Лондон үйлеріне қызмет көрсетті. Хартнелл өзін танытқанға дейін, дизайн мен өңдеудегі шығармашылығы үшін әлемдік танымал британдық дизайнер Люсиль ғана болды, ол 1924 жылы Лондондағы үйін жапты. Британдық патша отбасының жас мүшелері Хартнеллге байланысты әлемдік жариялылыққа ие болды. Бұл Хартнелл үшін жеңіс болды...

By 1934, Hartnell's success had outgrown his premises, and he moved over the road to a large Mayfair town house already provided with floors of work rooms at the rear to Bruton Mews. The first floor salon was the height of modernity, a glass and mirror lined Art Moderne space designed by the innovative young architect Gerald Lacoste (1909–1983), and proved the perfect background for each new season of Hartnell designs. The interiors of the large late 18th century town house are now preserved as one of the finest examples of art moderne pre war commercial design in the UK. At the same time Hartnell moved into the new building, he acquired a weekend retreat, Lovel Dene, a Queen Anne cottage in Windsor Forest, Berkshire. The cottage was extensively re modelled for him by Lacoste. Hartnell's London residence, The Tower House, Park Village in West Regent's Park, was also remodelled and furnished with a fashionable mixture of Regency and modern furniture. In 1935, Hartnell received the first of what was to be numerous commissions from the British royal family, in designing the wedding dress and bridesmaid's dresses for the marriage of Lady Alice Montagu Douglas Scott to Prince Henry, Duke of Gloucester. The two bridesmaids were Princess Elizabeth and Princess Margaret. Both King George V and Queen Mary approved the designs, the latter also becoming a client. The Duchess of York, then a client of Elizabeth Handley Seymour, who had made her wedding dress in 1923, accompanied her daughters to the Hartnell salon to view the fittings and met the designer for the first time. Although Hartnell's designs for the Duchess of Gloucester's wedding and her trousseau achieved worldwide publicity, the death of the bride's father and consequent period of mourning before the wedding led to what had been planned as a large state wedding, taking place at Westminster Abbey, instead being held privately in the chapel of Buckingham Palace. Hartnell regretted that his work on the designs for the occasion had been denied worldwide publicity; however, vast crowds did see the newest member of the royal family drive off from Buckingham Palace wearing a Hartnell ensemble for her honeymoon, and the seal of royal approval led to increased business for Hartnell. For the 1937 Coronation of King George VI and Queen Elizabeth, the Queen ordered the maid of honour dresses from Hartnell, remaining loyal to Handley Seymour for her Coronation gown. Until 1939, Hartnell received most of the Queen's orders, and after 1946, with the exception of some country clothes, she remained a Hartnell client, even after his death. Hartnell's ability in adapting current fashion to a personal royal style began with designs with a slimmed down fit for day and evening wear. The new Queen was short, and her new clothes gave her height and distinction; public day clothes usually consisted of a long or three quarter length coat over a slim skirt, often embellished with fur trimmings or some detail around the neck. His designs for the Queen's evening wear varied from unembellished slim dresses to evening wear embroidered with sequins and glass. There was a complete change of style apparent in designs for the grander evening occasions, when Hartnell re introduced the crinoline to world fashion, after the King showed Hartnell the Winterhalter portraits in the Royal Collection. King George suggested that the style favoured earlier by Queen Victoria would enhance the Queen's presence. Wallis Simpson, subsequently the Duchess of Windsor following her marriage to Edward VIII, was also a London Hartnell client, later patronizing Mainbocher, who made her wedding dress. Bocher was a friend of Hartnell's with whom the latter credited with sound early advice, when he showed his 1929 summer collection in Paris. Then a Vogue editor, Bocher told Hartnell that he had seldom seen so many wonderful dresses so badly made. Hartnell took his advice and employed the talented Parisian 'Mamselle' Davide, reputedly the highest paid member of any London couture house, and other talented cutters, fitters and tailors to execute his designs to the highest international couture standards by the 1930s. In 1929, Hartnell showed his clothes to the international press in Paris, and the floor length hems of his evening dresses, after a decade of rising hems, were hailed as the advent of a new fashion, copied throughout the world as evidenced by the press of the time. His clothes were so popular with the press that he opened a House in Paris in order to participate in Parisian Collection showings. Within a decade, Hartnell again effectively changed the fashionable evening dress silhouette, when more of the crinoline dresses worn by the Queen during the State Visit to Paris in July 1938 also created a worldwide sensation viewed in the press and on news reels. The death of the Queen's mother, Cecilia Bowes Lyon, before the visit resulted in court mourning and a short delay in the dates of the visit to a vital British ally, of enormous political significance at a time when Germany was threatening war in Europe. Royal mourning dictated black and shades of mauve, which meant that all the clothes utilising colour for the planned June visit had to be re made; Hartnell's workrooms worked long hours to create a new wardrobe in white, which Hartnell remembered had a precedent in British royal mourning protocol, and was not unknown for a younger queen. Hartnell was decorated by the French government and his friend Christian Dior, creator of the full skirted post war New Look; Dior himself was not immune to the influence and romance of Hartnell's new designs, publicly stating that whenever he thought of beautiful clothes, it was of those created by Hartnell for the 1938 State Visit, which he viewed as a young aspirant in the fashion world. The crinoline fashion for evening wear influenced fashion internationally, and French designers were quick to take up the influence of the Scottish born Queen and the many kilted Scots soldiers in Paris for the State Visit; day clothes featuring plaids or tartans were evident in the next season's collections of many Parisian designers. The Queen commanded another extensive wardrobe by Hartnell for the Royal Tour of Canada and visit to North America during May and June 1939. At a critical time in world history, the visit cemented North American ties of friendship in the months before the outbreak of World War II in September 1939. The King and Queen were received with enormous acclaim by great crowds throughout the tour and visit and the dignity and charm of the Queen were undoubtedly aided by her Hartnell wardrobe; Adolf Hitler termed Queen Elizabeth "the most dangerous woman in Europe" on viewing film footage of the successful tour. By 1939, largely due to Hartnell's success, London was known as an innovative fashion centre and was often visited first by American buyers before they travelled on to Paris. Hartnell had already had substantial American sales to various shops and copyists, a lucrative source of income to all designers. Some French designers, such as Anglo Irish Edward Molyneux and Elsa Schiaparelli, opened London houses, which had a glittering social life centred around the Court. Young British designers opened their own Houses, such as Victor Stiebel and Digby Morton, formerly at Lachasse where Hardy Amies was the designer after 1935. Peter Russell also opened his own House, and all attracted younger women. Older more staid generations still patronised the older London Houses of Handley Seymour, Reville and the British owned London concessions of the House of Worth and Paquin. Before Hartnell established himself, the only British designer with a worldwide reputation for originality in design and finish was Lucile, whose London house closed in 1924. The younger members of the British royal family attracted worldwide publicity, drawing attention to Hartnell by association. Whilst it was a triumph for Hartnell to have gained Queen Mary as a client, the four young wives of her four sons created fashion news. Princess Marina, was a notable figure and a patron of Edward Molyneux in Paris. He designed her 1934 wedding dress and the bridesmaids dresses for her marriage to Queen Mary's fourth son Prince George, Duke of Kent and when Molyneux opened his London salon, also designed by Lacoste, she became a steady client of his until he closed the business in 1950. Thereafter, she was often a Hartnell client. Hartnell would go on to receive a Royal Warrant in 1940 as Dressmaker to the Queen.

1940-1952 жылдар

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1939–45) Хартнель, басқа сәнді дизайнерлер сияқты, үкіметтік сауда және нормалау шектеулеріне, соның ішінде пайдалы схеманың бөлігіне бағынған; киімге рұқсат етілген мата мөлшерінен басқа, түймелердің саны, бекіткіштер, кестелердің мөлшері мен құрамы есептеліп, қатаң бақыланды. Хартнель Отан қорғаушылар қатарына қосылды және карьерасын шетелдік сатып алушыларға сатуға арналған коллекцияларды ұйымдастыру арқылы сақтап қалды, бұл оккупацияланған Франция және Германия дизайнерлерімен, сондай-ақ американдық дизайнерлердің өсіп келе жатқан тобымен бәсекелестікке әкелді. Жеке клиенттер шектеулерге сәйкес жаңа киімдерге тапсырыс берді немесе бар киімдерін өзгертіп тіктірді. Бұл Королеваға да қатысты, ол елдің бомбаланған аймақтарында көбінесе қайта жасалған киімдерін киді. Хартнель үкіметтің «Utility» кампаниясы үшін киім дизайндауға оның келісімін алды, оларды Berketex жаппай өндірді, осы компаниямен ол 1950 жылдарға дейін жалғасқан бизнес қарым-қатынасын орнатты. Осы серіктестік арқылы ол 20 ғасырдың ортасында жаппай өндірілетін дайын киім дизайнымен айналысқан алғашқы жетекші дизайнер атанды. 1916 жылы Люсиль, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық Sears, Roebuck каталогтық дүкендері үшін кең ауқымды киім коллекциясын жасап, үлгі көрсеткен. Хартнель 1942 жылы британдық сәнді дизайнды ішкі және шетелде ілгерілету үшін құрылған Incorporated Society of London Fashion Designers, сондай-ақ IncSoc деп белгілі қоғамның негісқалаушыларының бірі болды. Хартнель соғыс кезінде британдық армия және медициналық корпустың әйелдері үшін униформа дизайндауға шақырылды. Ол Лондон қалалық полициясы мен Метрополитен полициясының медбикелері мен әйел офицерлері үшін қызметтік униформалар жасады. 1946 жылы Хартнель Оңтүстік Америкаға сәтті коллекциясын алып барды, оның клиенттері Эва Перон мен Магда Лупескуді қамтыды. 1947 жылы ол әлемдік сәнге тигізген әсері үшін Neiman Marcus Fashion Award сыйлығын алды және сол жылы Королева Елизаветаның 1947 жылғы Оңтүстік Африкаға сапары кезінде киетін кең гардеробын жасады, ол 1939 жылдан бергі алғашқы Корольдік шетелдік сапар болды. Гардеробқа жіңішке және кринолин стильдері де кірді. Сонымен қатар, Хартнель жас Елизавета және Маргарет ханшайымдарға арналған киімдер жасады; Молино да осы сапар кезінде ханшайымдарға арналған бірнеше күнделікті киімдерді жасады. 46 жасында бұл жұмысқа өте ескі екенінен алаңдаған Хартнельге Королева 1947 жылы ханзада Филипке (кейін Эдинбург герцогы) үйлену үшін Елизавета ханшайымның тойлық көйлегін жасауды бұйырды. Көйлекте сәнге сай, сүйкімді түйреу және толық юбка болды, оған шамамен 10 000 бисер және мыңдаған ақ моншақтар тігілген. Хартнель сондай-ақ, оның кететін киімін және тойға арналған жиынтығын жасады, ол 1950 жылдардың басында Харди Амиеспен толықтырылатын және жаңа клиенттер буынына тартымды болатын оның басты дизайнеріне айналды.

During the Second World War (1939–45) Hartnell in common with other couture designers was subject to government trading and rationing restrictions, part of the utility scheme; apart from specific rules on the amount of fabric allowed per garment, the number of buttons, fastenings and the amount and components of embroideries were all calculated and controlled. Hartnell joined the Home Guard and sustained his career by sponsoring collections for sale to overseas buyers, competing with the Occupied French and German designers, but also a growing group of American designers. Private clients ordered new clothes within the restrictions or had existing clothes altered. This also applied to the Queen, who appeared in her own often re worked clothes in bombed areas around the country. Hartnell received her endorsement to design clothes for the government's Utility campaign, mass produced by Berketex, with whom he entered a business relationship that continued into the 1950s. Through this partnership, he became the first leading mid 20th century designers to design mass produced ready to wear clothing. In 1916, Lucile had shown the way during the First World War by designing an extensive line of clothes for the American catalogue retailers Sears, Roebuck. Hartnell was among the founders of the Incorporated Society of London Fashion Designers, also known as IncSoc, established in 1942 to promote British fashion design at home and abroad. Hartnell was also commissioned to design women's uniforms for the British army and medical corps during the war. He would go on to design service uniforms for nurses and female officers in City of London Police and the Metropolitan Police. In 1946 Hartnell took a successful collection to South America, where his clients included Eva Peron and Magda Lupescu. In 1947, he received the Neiman Marcus Fashion Award for his influence on world fashion and in the same year created an extensive wardrobe for Queen Elizabeth to wear during the Royal Tour of South Africa in 1947, the first Royal Tour abroad since 1939. Both slimline and crinoline styles were included. In addition, Hartnell designed for the young Princess Elizabeth and Princess Margaret; Molyneux also designed some day clothes for the Princesses during this trip. Although worried that he was too old for the job at 46, Hartnell was commanded by the Queen to create the wedding dress of Princess Elizabeth in 1947 for her marriage to Prince Philip (later the Duke of Edinburgh). With a fashionable sweetheart neckline and a full skirt, the dress was embroidered with some 10,000 seed pearls and thousands of white beads. Hartnell also created the going away outfit and her trousseau, becoming her main designer to be augmented by Hardy Amies in the early 1950s and appealing to whole new generation of clients.

1952-1979 жылдар

1952 жылы Георг VI-ның ерте қайтыс болуынан кейін Хартнеллді Елизавета II патшайым 1953 жылғы тәж кигізу киімін жасауға шақырды. Хартнелл мен оның жаңа көмекшісі Иан Томас көптеген эскиздер жасады. Бұлар патшайыммен талқыланды. Оның тілегі бойынша, соңғы үлгіде 1947 жылы патшайымның үйлену тойына арналған ұқсас «жүрек» пішіндес мойын сызығы, сондай-ақ Ұлыбритания мен Достастық елдерінің ұлттық гүлдері бейнеленген, алдыңғы тәж кигізу киімдерінің дәстүрін жалғасқан, толық, ауыр жібек юбка болды. Хартнелл өзінің автобиографиясында қолдауға арналған іш киімдердің күрделі құрылысын және көп сағаттық еңбекті сипаттады; киімнің салмағы тепе-теңдікті сақтауды қиындатты және прототиптердің шайқалуына қарағанда, жұмсақ, алға қарай иілген қозғалысқа мүмкіндік берді. Прототиптерді жасау оның тәжірибелі кесушілері мен тігіншілерінің жұмысы болды, өйткені Хартнелл тігуді білмеді, бірақ конструкцияны және әртүрлі маталарды өңдеуді түсінді. Сонымен қатар, Хартнелл патшайымның құрметті қыздары мен барлық маңызды корольдік әйелдер киетін киімдерді жасады, Вестминстер аббаттығында керемет көрініс жасады. Ол сондай-ақ салтанатқа қатысқан көптеген басқа клиенттерге киімдер жасады, ал оның 1953 жылғы жазғы жинағы, 150-ге жуық үлгіден тұратын «Күміс және алтын жинағы» деп аталды, кейіннен оның автобиографиясының атауы ретінде пайдаланылды, оның көп бөлігін оның көмекшісі Иан Томас суреттеді. Томас 1968 жылы жеке шеберханасын ашты және Харди Амиспен бірге патшайымның гардеробына енген көптеген үлгілерді жасады. Патшайым шетелде көптеген мемлекеттік сапарлар мен Корольдік турлар жасады, сондай-ақ үйде көптеген шаралар өткізді, бұл тек бір үйге уақытын арнауға тым үлкен киім көлемін қажет етті. 1953-1954 жылдары Патшайым Британ Достастығын құрайтын көптеген елдерде кең ауқымды саяхат жасады. Тәж кигізу киімі бірнеше елде Парламент ашылуында киілді, ал оның әртүрлі киімдері халықаралық баспасөздерде және киножурналдарда кеңінен жарияланды, әсіресе бүкіл әлемде киіліп, көшірілген мақтадан жасалған көйлектер үшін, олардың көп бөлігі мамандандырылған көтерме сауда компаниясынан тапсырыс берілді. Хартнеллдің дизайны 1951 жылдан бастап оның екінші дизайнері Харди Амистің бірнеше көйлектерімен толықтырылды. Корольдық отбасының әйелдерінің көпшілігі Хартнеллді, сондай-ақ басқа да лондондық дизайнерлерді үйде және шетелде киюге арналған киімдерін жасау үшін пайдаланды. 1960 жылы Хартнеллдің ханшайым Маргареттің үйлену тойына арналған дизайны оның киімдердің керемет кескінін жасаған соңғы толық мемлекеттік шара болды. Бұл британдық сәннің сәнінің соңғы үні болды. Принцесса көп қабатты ақ принцессалық көйлек киді, ол мүлдем безендірілмеген, көптеген қабатты нәзік жібектен жасалған және патшайымның тәж кигізу киімінің күрделілігі сияқты көп шеберлікті қажет етті, ол контурда қайталанды. Патшайым көк түсті қызылдан жасалған көйлек киді, оған болерика жамылғысы және ханшайымның толық атын еске түсіретін бір гүлмен безендірілген бас киім қосылды. Виктор Стибель ханшайымның сапарға шығарда киетін киімін жасады, ал бүкіл үйлену тойы мен жұптың Лондон портынан HMY Britannia кемесімен аттануы бүкіл әлем бойынша газеттер мен теледидарда жарияланды. 1960 жылдары сән тез өзгерді, ал 1969 жылы Уэльс принцінің тағайындалуында Хартнеллдің патшайым мен патшайым Елизавета анасы үшін жасаған киімдері қысқа, қарапайым дизайн болды, бұл олардың жеке стильдерін көрсетеді. Оның патшалық киімдері сәнді көрінсе де, ерекше көзге түспеді. Хартнелл патшалық тапсырыстармен көбірек айналысты. Бұл ретте оған 1966 жылы өз кәсіпорнын құруға кеткен Томас және өз бизнесін құруға кеткен жапон дизайнері Гунюки Торимару көмектесті. 1968 жылы Хартнелл астаналық полиция үшін әйел полицейлердің формасын қайта жасауға қатысты. 1970 жылы Никарагуаның бірінші ханымы және клиенті Мадам Сомоза Хартнеллге арналған пошта маркасын шығарды. 1950 жылдардың ортасында Хартнелл өзінің атақ-даңқының шыңына жетті және бизнесте қосымша бизнесте көптеген басқалармен бірге 500-ге жуық адам жұмыс істеді. Сол кездегі барлық сән үйлерінде сияқты, әйелдер киімдерінің бағасының өсуі мен талғамның өзгеруі алдағы қиын кезеңдердің белгісі болды. 1950-1960 жылдары Норман Хартнеллдің есімі үнемі баспасөзде кездесті. Ол жылына екі коллекция жасап, театр және кино жұлдыздарымен қарым-қатынасын сақтап қалумен қатар, газет-журналдарға арналған фунттан жасалған кешкі көйлек сияқты жарнамалық акциялар жасады, үйде және шетелде сән көрсетілімдерін ұйымдастырды немесе ең соңғы маталарды және жасанды материалдарды пайдаланды. Концерт пианисті Эйлин Джойс және телешоудың ас әзірлеушісі Фанни Крэдок киген есімді кешкі көйлектер оның инновациялық дизайнер ретіндегі жоғары беделін көрсетеді, әсіресе оның алпысыншы жылдарында. Хартнелл патшайым мен патшайым Елизавета анасы үшін кішкентай масштабта коллекцияларды жасады және олардың уақытын және назарын қажет етті. Бизнес басқа сән бизнестері сияқты операциялық шығындармен күресті және қаржыны нығайтуға көмектесетін әртүрлі тауарлық кәсіпорындар сәтті болды. «In Love» парфюмі, содан кейін басқа парфюмерлік өнімдер 1954 жылы қайтадан енгізілді, одан кейін колготки, тоқыма киімдер, әшекейлер және 1960 жылдардың соңында ерлер киімдері сатылды. Алайда, бұл жоғары көшедегі жастар сәнінің қарқынына қарсы тұру жеткіліксіз болды және ол тіпті Брутон-стрит бизнесін қаржыландыру үшін өзінің шалғайдағы Lovel Dene үйін сатуға мәжбүр болды. 1977 жылы патшайымның күміс мерейтойында Хартнелл KCVO орденімен марапатталды және Бакингем сарайына келгенде патшайымның оны марапаттау үшін патшайым Елизавета анасын тағайындағанын біліп қуанды. The Times газетінің сәнді редакторы Пруденс Глинн оны «Бірінші сән рыцары» деп атады және оның жұмысын «Норман жаулап алуы» деп сипаттады. Хартнелл 1979 жылға дейін кішкентай масштабта коллекцияларды жасады және жасады. Хартнелл 15 маусымда 1979 жылы анасы мен қарындасының қабірінің жанына, Уэст-Сассекс округындағы Клейтон шіркеуінің зиратына жерленді. Лондон қаласындағы еске алу рәсімін оның досы, Саутварк епископы Мервин Стоквуд басқарды, оған көптеген модельдер, қызметкерлер және клиенттер қатысты, соның ішінде 1920 жылдардан бергі оның тұрақты қолдаушысы Барбара Картланд және 1930 жылы «Жылдың дебютанты» атанған Маргарет Уигам қатысты. Чарльз Свиниге үйленгенде оның тамаша Хартнелл көйлегі Кингсбриджте қозғалысты тоқтатты. Маргарет, Аргайл герцогинясы ретінде ол клиент болып қалды. Оның қайтысынан кейін патшайым Елизавета анасы тұрақты клиент болып қалды, сондай-ақ басқа ересек клиенттер де солай болды. Бизнесті жалғастыру және жандандыру үшін Эдвард Молинекс туысы Джон Туллис үйге арналған дизайн жасады, бірақ бизнес сатылды. Мани Сильверман басқаратын консорциум, бұрын Moss Bros компаниясының басшысы, компанияны сатып алды. Джина Фратини мен Мюррей Арбейд қонақ коллекцияларын жасады, ал ғимаратты Майкл Пик толыққанды жаңартудан өткізді, ол оның түпнұсқалық Art Moderne сәнін қайта жандандырды. Лакост схемасының орталық бөлігін құрайтын әйгілі шыны труба, бірінші қабаттан екінші қабаттағы салонға дейін, фасетті Art Moderne ерекшеліктерімен жабынған айналар мен тіреулермен V&A қайта орнатты. Үй бұрынғы Christian Dior дизайнері Марк Бохан жасаған мақұлданған коллекциямен қайта ашылды. 1990 жылдардың басындағы Персы шығанағы соғысы және одан кейінгі экономикалық төмендеу кәсіпорынды құлатты және 1992 жылы үй есіктерін жапты. 2005 жылдың 11 мамырында Норман Хартнеллдің Брутон-стриттегі 26 номерлі үйіне еске алу тақтасы орнатылды.

Following the early death of George VI in 1952, Hartnell was asked by Queen Elizabeth II to design her 1953 Coronation dress. Many versions were sketched by Hartnell and his new assistant Ian Thomas. These were then discussed with the Queen. At her request, the final design had the similar sweetheart neckline used for the Queen's wedding dress in 1947, with a fuller, heavy silk skirt embellished with varied embroideries, including the depiction of the national botanical emblems of the United Kingdom and Commonwealth countries, echoing earlier Coronation dresses. The complicated construction of the supporting undergarments and frustrating hours of work involved were described by Hartnell in his autobiography; the weight of the dress made it difficult to achieve a perfect balance and lend a gentle, forward swaying motion, rather than the lurching, listing motion of the prototypes. The development of the prototypes was the work of his expert cutters and fitters, as Hartnell could not sew, although he understood construction and the handling of various fabrics. In addition, Hartnell designed the accompanying dresses worn by the Queen's Maids of Honour and those of all major Royal ladies in attendance, creating the necessary theatrical tableaux in Westminster Abbey. He also designed dresses for many other clients who attended the ceremony, and his summer 1953 collection of some 150 designs was named "The Silver and Gold Collection", subsequently used as the title for his autobiography, illustrated largely by his assistant Ian Thomas. Thomas subsequently opened his own establishment in 1968 and together with Hardy Amies created many designs included in the wardrobes of the Queen. The Queen undertook an increasingly large number of State visits and Royal tours abroad, as well as numerous events at home, all necessitating a volume of clothing too large for just one House to devote its time to. During 1953–54, the Queen made an extensive Royal tour of most of the countries forming the British Commonwealth. The Coronation dress was worn for the opening of Parliament in several countries, and her varied wardrobe gained press and newsreel headlines internationally, not least for the cotton dresses worn and copied worldwide, many ordered from a specialist wholesale company, Horrockses. Hartnell designs were augmented by a number of gowns from Hardy Amies, her secondary designer from 1951 onwards. Most of the ladies of the royal family used Hartnell, as well as other London designers, to create their clothes for use at home and abroad. Hartnell's design for the wedding dress of Princess Margaret in 1960 marked the last full State occasion for which he designed an impressive tableau of dresses. It also marked the swan song of lavish British couture. The Princess wore a multi layered white princess line dress, totally unadorned, utilising many layers of fine silk, and requiring as much skill as the complexities of the Queen's Coronation dress, which it echoed in outline. The Queen wore a long blue lace day dress with a bolero, echoing the design with a slight bolero jacket and a hat adorned with a single rose, reminiscent of the Princess's full name, Margaret Rose. Victor Stiebel made the going away outfit for the Princess and the whole wedding and departure of the couple from the Pool of London on HMY Britannia received worldwide newspaper and television publicity. Fashion rapidly changed in the 1960s, and by the time of the Investiture of the Prince of Wales in 1969, Hartnell's clothes for the Queen and Queen Elizabeth The Queen Mother were short, simple designs, reflecting their own personal style. His royal clothes created an impeccably neat look that managed to be stylish without making an overt fashion statement. Hartnell became increasingly pre occupied with royal orders. In this he was helped by Thomas, who left to found his own establishment in 1966, and the Japanese designer Gun'yuki Torimaru, who similarly left to create his own highly successful business. In 1968, Hartnell was involved with the redesign of female police uniforms for the Metropolitan Police. In 1970, Madame Somoza, first lady of Nicaragua and client, issued a postage stamp dedicated to Hartnell. In the mid 1950s, Hartnell reached the peak of his fame and the business employed some 500 people together with many others in the ancillary businesses. In common with all couture houses of the era, rising costs and changing tastes in women's clothing were a portent of the difficult times ahead. Throughout the 1950s and 1960s, the name of Norman Hartnell was continually found in the press. Apart from designing two collections a year and maintaining his theatrical and film star links, he was adept at publicity, whether it was in creating a full evening dress of pound notes for a news paper stunt, touring fashion shows at home and abroad or using the latest fabrics and man made materials. Memorable evening dresses were worn by the concert pianist Eileen Joyce and TV cookery star Fanny Cradock and typified his high profile as an innovative designer, although in his sixth decade then considered to be a great age. Hartnell designed and created collections on a smaller scale until 1979 with designs for the Queen and Queen Elizabeth, the Queen Mother still commanding his time and attention. The business struggled with overheads in common with all couture businesses and various merchandising ventures had some success in helping to bolster the finances. The sale of 'In Love' scent and then other scents was re introduced in 1954, followed by stockings, knitwear, costume jewellery and late in the 1960s, menswear. However, it was not enough to turn the tide of high street youthful fashion and he even had to sell his country retreat Lovel Dene to finance the Bruton Street business. At the time of the Queen's Silver Jubilee in 1977, Hartnell was appointed KCVO and on arriving at Buckingham Palace was delighted to find that the Queen had deputed Queen Elizabeth The Queen Mother to invest him with the honour. Prudence Glynn, the astute fashion editor then of The Times termed him "The First Fashion Knight" and his work as "The Norman Conquest". Hartnell designed and created collections on a smaller scale until 1979. Hartnell was buried on 15 June 1979 next to his mother and sister in the graveyard of Clayton church, West Sussex. A memorial service in London was led by the then Bishop of Southwark, Mervyn Stockwood, a friend, and was attended by many models and employees and clients, including one of his earliest from the 1920s, his lifelong supporter Barbara Cartland, and another from a time as the Deb of the Year in 1930, Margaret Whigham. Wearing a spectacular Hartnell dress, her wedding to Charles Sweeny stopped the traffic in Knightsbridge. As Margaret, Duchess of Argyll, she remained a client. After his death, Queen Elizabeth The Queen Mother remained a steadfast client, as did other older clients. In order to continue and revive the business John Tullis, a nephew of Edward Molyneux, designed for the House until the business was sold. A consortium headed by Manny Silverman, formerly of Moss Bros., acquired the company. Guest collections were designed by Gina Fratini and Murray Arbeid and the building was completely renovated under the direction of Michael Pick who brought back to life its original Art Moderne splendours. The famous glass chimney piece forming the focal point of Lacoste's scheme leading on from the ground floor to the first floor salon with its faceted art moderne detailed mirror cladding and pilasters was returned by the V&A as the focal point of the grand mirrored salon. The house re opened with an acclaimed collection designed by former Christian Dior designer Marc Bohan. The Gulf War and subsequent recession of the early 1990s killed the venture and the house closed its doors in 1992. On 11 May 2005, the Norman Hartnell premises were commemorated with a blue plaque at 26 Bruton Street where he spent his working life from 1934 to 1979. The Norman Hartnell name was acquired by Li & Fung as part of an extensive London fashion portfolio which includes Hardy Amies Ltd, acquired in 2008 by Fung Capital. Hardy Amies is now owned by No.14 Savile Row, which in turn is owned by Fung Capital, the private investment holding company of the Fung family also the controlling shareholders of publicly listed Li & Fung Limited and Trinity Limited. Various Norman Hartnell themed housewares have been produced and there are plans to further develop the brand.

Жеке өмір

Хартнель ешқашан үйленбеген, бірақ ерлер арасындағы гомосексуалды қатынастар заңсыз болған кезде тыныш және қарапайым өмір сүрді. Ол өзін беймазат бакалавр деп есептеді, ал оның жақын достары көбінесе көпшілік назарына ілікпейтін, сонымен қатар ол британдық патша отбасының әйелдері мен оның аристократиялық немесе "қоғамдық" клиенттері үшін өзінің беделін және бизнесін құлдыратуға бармады, олар оның табысының негізі болды. Ол олармен сирек араласты. Елизавета II патшайымының тағы бір дизайнері Харди Амис 1959 жылы Парижде оның компаниясынан қатты ләззат алғанын білгенде таң қалды. Олар Францияға мемлекеттік сапар барысында өздері жасаған киімдерді кигендерін көру үшін барған. Хартнель Амисті "әлдеқандай жағымсыз" деп атаған екен. Хартнельдің қайтысынан ұзақ соң, либералды ахуалда Амис сұхбаттардағы бейресми сөздерімен танымал болды. Өзінің бизнестік жетістігін Хартнельдің соңындағы жақымсыз жағдаймен салыстырғанда, ол Хартнельді бірнеше рет "әлсіз" немесе "ақымақ қарт патшайым" деп атады, ал өзін "қатыгез" немесе "ақылды қарт патшайым" деп сипаттады. Хартнельдің көптеген әйел достары болды. Оның көйлектерін бұрынғы Стритхем тұрғыны, бұрынғы Тиллер Гирл Рене Проберт Прайс та киген. Проберт Прайстың 2013 жылы қайтысынан кейін оның шөбере қызы мұра еткен ретро көйлектер коллекциясында Хартнельдің кешкі костюмі бар.

Театр жобалары

Норман Хартнелл бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын мектеп оқушысы кезінде сахна үшін алғашқы эскиздерін жасады, содан кейін Лондондағы Footlights Revue-дегі алғашқы жетістігінен кейін, оған бірінші мақтаулы сын пікірлерін әкелген, кем дегенде жиырма төрт түрлі сахналық қойылымға костюмдер мен декорациялар жасады.

Мәдени суреттер

Ол Netflix драмасы «The Crown»-ның бірінші екі маусымында Ричард Клиффорд сомдаған кейіпкер ретінде бейнеленеді.

Құрметтер

1939 жылы Франция Республикасы оны академиялық пальма орденінің офицері етті. 1953 жылғы Коронациялық құрмет тізімінде ол Корольдік Виктория орденінің 4-дәрежелі мүшесі (MVO) атанды. 1977 жылғы Жаңа жылдық құрмет тізімінде ол Корольдік Виктория орденінің кавалер-командоры (KCVO) болып тағайындалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлттық гвардиядағы қызметі үшін оған Қорғаныс медалі табысталды. Британдық патшалық отбасына 20 жыл қызмет еткені үшін ол Корольдік үйдің ұзақ және адал қызмет медалін алды.