Кіріспе

Англиядағы ірі, жартылай табиғи орман, Шропшир мен Ворчестерширдегі орман. NOTOC

Уайр орманы /ˈwaɪər/ /ˈfɒrɪst/ – Ворчестершир мен Шропшир шекарасында орналасқан, ірі, жартылай табиғи (ішінара басқарылмайтын) орман және ормандық алқап. Ұлттық трастқа тиесілі бұрынғы астық шаруашылығына арналған Ноулз Милл диірмені осы орманның ішінде жатыр.

Табиғат тарихы

Орман жергілікті өлшемдер бойынша 2634 гектар (6509 акр) жерді қамтиды және әртүрлі жануарлар дүниесімен танымал. Уайр орманының көп бөлігі қазірге дейін кесілгенімен, ол Шаттерфордтағы A442 тас жолының шығысынан басталып, шығыста Киддерминстердің солтүстігіне, батыста Клеобери Мортимерге дейін, солтүстіктегі Үстіңгі Арлиден оңтүстіктегі Стоурпортқа жақын Арели Кингске дейін созылады. Бұл Ұлыбританиядағы ең ірі көне ормандық аумақтардың бірі. Forestry England бүгінгі орманның шамамен жартысын күтіп бағуда. Орманның үштен екі бөлігі SSSI (1753,7 га) деп белгіленген, ал тағы бестен бірі (549 га) ұлттық табиғат қорығы ретінде тізімделген. Доулс Брук орманның ортасымен ағып өтеді, ал A456 тас жолы орманның оңтүстік жиегімен өтеді. Бұл Ұлыбританиядағы жартылай табиғи (ішінара басқарылмайтын) ормандық аумақтардың ең үлкендерінің бірі. Орманның құстарының арасында қарақұйрық, суқаршық, ормандағы сарыққұйрық, жалпақ мүңкірт, дақты торғай, ақбас торғай, қызылқұйрық және ұзын құлақты сұлулық сияқты көптеген орман жануарлары мен өсімдіктері бар. Шағын, бірақ әдемі Oecophora bractella көбелегінің сирек кездесетін түрі осы жерде кездеседі және солтүстікке қарай одан әрі таралмайды. Орманның жыландары Сильвия Шелдонның еңбектерінде кеңінен зерттелген. Соңғы кезде Доулс Бруктың саласына 6 еуразиялық бобр (Castor Fiber) қайтадан қоныстандырылды.

Тарих

Уайр орманының тарихи шегі күмәнді. Жақында таратылған жарнамалар Северн өзенінің қарсы жағындағы Киддерминстер Фориндегі Эймор Вудты қамтыды, бірақ ол Вустер соборына тиесілі орман учаскесі ғана еді. Басқа пікір бойынша, ол бір кезде батыс жағалау бойында Вустерден Бриджнортқа дейін созылған, бірақ мұндай дәлелдер жеткіліксіз. Уайр орманының тарихи орманға тән заңдық ерекшеліктері жоқ, керісінше, Мортимер отбасына тиесілі аң аулау құқықтары бар жалпы жер (чэйз) сипаттамаларына ие, олар 1328 жылдан бастап Март графы титулын алған, және ғасырлар бойы Клеобери Мортимер иелігі мен бостандығының иелері болған, ол техникалық тұрғыдан әлі де осындай аң аулау құқығына ие. Заң бойынша, орман тек патшаға ғана тиесілі болуы мүмкін, ал поддандылары тек чэйз-ге ие бола алады. Мортимерлер отбасының аң аулау құқықтары қаншалықты солтүстікке дейін жеткені күмәнді, бірақ ол Домсдей кітабы кезінде олардың үстемдігінде болған оңтүстік-шығыс Шропширдің барлық аумағын қамтыған болуы мүмкін. Олар аң аулау құқығына ие болғанымен, орманның көп бөлігі басқа иеліктерге, мысалы, Жоғарғы Арли және Кинлетке тиесілі болған. Доулз Бруктың солтүстік жағындағы үлкен орман учаскесі – Кингсвуд, Стоттсдон приходының бөлек ауылы. Мортимерлердің негізін салған Бьюдли қаласы, мүмкін, орманнан бөлініп шыққан. Алыс Орман соңғы уақытқа дейін Бьюдли ауданының бір бөлігі болды, бірақ Рок приходындағы Жаңа парктерімен бөлінген. Ормандағы жерлердің көп бөлігі осы ортағасырлық иеліктерге тиесілі болды. Мортимерлер отбасының құқықтары Эдуард IV таққа отыруы нәтижесінде патшаға өтті, ол (басқа нәрселермен қатар) бұрын Март графы болған. «Орман» деген атау осы кезеңнен бастау алған болуы мүмкін. Екі-үш ғасыр бұрынғы орманның аумағы, шамамен, бүгінгідей болған. Клеобери Мортимер иелігі 16 ғасырда сатылып, патшалыққа тек Бьюдли және Фар Форест иеліктері қалды. Осы кезеңде Уайр орманына қатысты тарихи сілтемелер патшалыққа тиесілі осы кішігірім аумаққа қатысты болған сияқты. Шындығында, патшаның қатысуы шамалы болды, өйткені оның құқықтары жергілікті джентльмендерге жалға берілді. Бірнеше жалға беру келісімдері Бьюдли иелігіне қатысты, ал екіншісі «Уайр орманы» деп аталатын бір нәрсеге қатысты. Бұл алыс орманмен байланысты болуы мүмкін, бірақ бұл нақты емес. 17 және 18 ғасырларда орман көмір өндіру үшін интенсивті түрде кесілді. Клеобери Мортимерде, Уилденде және басқа да Стоур аңғарындағы темір балқыту пештерін отынмен қамтамасыз ету үшін пайдаланылды. Олар темірді өндірістен бастап, аяқталған темір бұйымдарын, негізінен, Қара елде жасады. Көмір жағу 20 ғасырға дейін жалғасты. «Тенбери желісі» деп аталатын Северн аңғары темір жолының бір тармағы бір кезде Уайр орманы арқылы өтті. Ол Бьюдли станциясынан солтүстікке қарай негізгі желіден тармақталды және Доулс көпірінен Северн өзенін кесіп өтті, оның тіректері әлі де сақталған. Темір жолдың жол төсеніші қазір орман арқылы жүретін жаяу жолға айналды.

Ноулс Милл

Доулз Брук өзенінде тарихи түрде жұмыс істеген тоғыз диірменнің бірі – Ноулз Милл диірмені он сегізінші ғасырда салынды, ал кейіннен он тоғызыншы ғасырда қайта жаңартылды. Сақталған ғимарат екі қабатты, ал осы жерде темірден жасалған аспалы диірмен және басқа да қалдық жабдықтармен бірге үлкен тісті дөңгелек те бар. Бұл жердегі диірмен туралы алғашқы жазба 1757 жылға дейін барып жетеді, ол жергілікті газетте сатылымға шығарылған.

Есімдес

Уорстершир графтығындағы Уайр Орман аймағы, Кідеerminстер, Бедли және Стурпорт-он-Северн қалаларын қамтиды және атын орманнан алған. Дегенмен, орманның жартысынан астам бөлігі осы ауданға кірмей, керісінше, солтүстіктегі Шропширде орналасқан.