Кіріспе

Англиядағы географиялық, тарихи және мәдени аймақ – тарихи Орман

Дина орманы – Англияның Глостершир графлығының батыс бөлігіндегі географиялық, тарихи және мәдени аймақ. Ол шамамен үшбұрышты жазық дала, батыста және солтүстік-батыста Уай өзені, солтүстікте Херефордшир, оңтүстікте Северн өзені және шығыста Глостер қаласымен шектелген. Бұл аймақ Англиядағы ең көне орманды аймақтардың бірі болып табылатын аралас орманды алқаптармен сипатталады. 1066 жылға дейін үлкен аумақ патшалық аң аулауға арналған және Жаңа Орманнан кейін Англиядағы екінші үлкен патшалық орман болып сақталды. Атау Глостерширдің Северн мен Уай арасындағы бөлігін көрсету үшін жиі қолданылса да, Дина орманының нақты ауданы орта ғасырлардан бері әлдеқайда кіші. 1327 жылы ол тек патшалық иеліктері мен Сент-Бриавелс жүзіндегі шаруашылықтардың бөліктерін қамтиды деп белгіленді, ал 1668 жылдан кейін тек патшалық иеліктерінен тұрды. Орманның өзі Батыс Дин, Лайдбрук, Синдерфорд, Руспидж және Драйбрук азаматтық шаруашылықтарының және Англия Бикнор шаруашылығындағы жер учаскесінің ішінде орналасқан. Дәстүрлі түрде, жұмыс көздері орман шаруашылығы (ағаш көмірін өндіруді қоса), темір өңдеу және көмір өндіру болды. Археологиялық зерттеулер көмірдің ең ерте пайдаланылуын римдік дәуірге дейін үй жылыту және темір кенін дайындау сияқты өнеркәсіптік процестер үшін жатқызады. Бұл аймақ жергілікті басқару ауданына, Дина орманына және парламенттік сайлау округіне атын берді, екеуі де тарихи Орманнан гөрі кеңірек аумақты қамтиды. Жергілікті биліктің әкімшілік орталығы – Коулфорд, тарихи Орман аймағындағы негізгі қалалардың бірі, Синдерфорд және Лиднимен бірге.

Топоним

Атаудың шығу тегі белгісіз. Аймақтағы уэльс тіліндегі жер-атаулардың көптігі din сөзінің ("қамалданған төбе" мағынасында) бұрмалануын ұсынуы мүмкін. Дегенмен, ұқсас немесе толық сәйкес келетін элементтер көне ағылшын тілінде бүкіл Англияда кездеседі. Уэльс тілінде Дин орманы – Fforest y Ddena. Уэльстің Герральд XII ғасырда жазғанда бұл аймақты Данубия деп атаған, бұл сол дәуірдегі викингтердің қоныстануына байланысты "дандықтардың жері" деп аударылуы мүмкін. Осыдан бастап Dene деген түпнұсқа атау қалыптасқан болуы мүмкін.

Тарихқа дейінгі дәуір

Бұл аймақта мезолит дәуірінде адамдар қоныстанған, сондай-ақ кейінірек мегалиттік ескерткіштердің іздері сақталған, оның ішінде Стаунтон жанындағы Лонгстоун және Вибдон, Строаттағы Броудстоун. Тиденхем мен Блейкениде обалар (барроулар) табылған. Бронза дәуіріне тән егістік жүйелері Литтлдинге жақын Уэлшбери төбесінде анықталды, ал Симмондс Ят және Уэлшбериде темір дәуірінің бекініс орны бар. Археологиялық мәліметтер ертеде теңіз арқылы, мүмкін Лидни арқылы сауда-саттық жүргізілгенін көрсетеді. Римдіктер келгенге дейін бұл аймақты британдық Добунни тайпасы билеген болуы мүмкін, бірақ олардың монеталары аз табылған, ал билік көршілес Силурлермен күресте болған болуы мүмкін.

Римдік Британия

Бұл аймақ шамамен б.з. 50 жылы римдіктер тарапынан басып алынған. Оларды темір кені, охра және ағаш көмірі сияқты табиғи ресурстар қызықтырған. Көмір өндіру саласы, әдетте, рим дәуірінде шағын масштабта құрылған болуы мүмкін. Аймақ Росс-он-Уай маңындағы Пеньярдтың Вестонындағы Арикониум римдік қаласынан басқарылған. Сол жерден Северндегі Ньюнхэм және Лиднидегі портына дейін жол салынған. Саудлиде әлі де көрініп тұрған "Дин жолы", римдік жолдың ортағасырлық қайта құрылымы деп саналады және темір кенін және дайын металл өнімдерін тасымалдау үшін маңызды бағыт болған. Рим дәуірінде Блейкени, Вулластон және басқа жерлерде римдік виллалары болған, ал римдік кезеңнің соңына қарай, шамамен 370 жылы, Лидниде Ноденс құдайына арналған ірі римдік ғибадатхана кешені аяқталған. Орманның орталық бөліктері римдік дәуірден бері аң аулау үшін қорғалып келгеніне сеніледі.

Орта ғасырлар

Бұл аймақ Кантреф Кохтың бір бөлігін құрады және дәстүрлі түрде қазіргі Херефордширде орналасқан Эргинг бритондық патшалығының бір бөлігі саналды. Аймақ тіпті англосаксондық билікке өткен кезде де, Дина орманы Глостер епархиясы емес, Херефорд епархиясының қарауында қалды. Төменгі Уай өзенінің шығысындағы Бичли және Ланкаут түбектері кем дегенде 8 ғасырға дейін Уэльс билігінде болды. Көне құқықтар 1838 жылғы Дина орманы (кендер) заңында заңды түрде бекітілді, бұл жеке тұлғаларға әсер ететін жалғыз мемлекеттік акті болды. Жүзден асқан 18 жастан үлкен тұрғындары Англияның орман шаруашылығы және Ормандықтар қауымдастығы арасындағы келісімге сәйкес орман ішінде қой жаюға құқылы. 2010 жылдың қазан айында бір әйел өзін еркін кенші ретінде тануға құқық алды. Дина орманындағы Клервелл үңгірлерінде қызметкер болып жұмыс істеген және бірнеше жыл бойы охра кенішінде жұмыс істеген Элейн Морман Орман шаруашылығы комиссиясына жыныстық дискриминация жасады деген шағым түсірді. Марк Харпер парламентте бұл мәселені көтергеннен кейін, Орман шаруашылығы комиссиясы өз шешімін кері қайтарып, оны тіркеуге келісті.

Ерте заманауи кезең

Орман Тюдорлар үшін эксклюзивті түрде патшалық аң ауы жері ретінде, содан кейін патша сарайының тамақ көзі ретінде пайдаланылды. Оның темір кенінің мол қоры оны темірдің маңызды көзіне айналдырды. Орманның ағашы ерекше сапалы болды және кеме жасау үшін ең жақсы материал саналды. 17 ғасырда король Карл I парламентсіз билік етуді шешіп, патшалық орман жерлерін беру арқылы қаржы жинауға тырысты. 1620 жылдары Дина орманының бір бөлігі ағаштан босатылды, бұл 1631–1632 жылдары бірқатар бүліктерге әкелді; бұл Оңтүстік-Батыста кең таралған, тосқауылдарға байланысты бүліктердің бір бөлігі болды, бұл Батыс көтерілісі деп белгілі. 1639 жылы ормандық жерлер ағаштан босатылды, ал жер иелері мен еркін иеленушілер өтемақы ретінде алды. Жер патшалыққа тиесілі болды және сэр Джон Винтерге сатылуға тиіс болды. 1641 жылы бүліктер болды. 1642 жылдың наурыз айында Парламент Винтердің жерге деген талабын мойынға алмады, өйткені ол төлем жасауға уақыты келгенде төлемеді. Оның мүлкі Азамат соғысы кезінде Коронаны қолдағандықтан тәркіленді. 1657 жылы Протекторат орманның үштен бір бөлігін қоршауға тырысты, ал екі үшін бір бөлігін қарапайым халыққа қалдырды. Бұл салыстырмалы түрде кеңпейілділік болғанымен, 1659 жылдың сәуір және мамыр айларында жаңа қоршауларды бұзу және мал жаю үшін әкелу арқылы қарсылық туды. Эдвард Масси сияқты роялистер наразыларды Карл II жағына тартуға тырысты. Қайта орнатудан кейін сэр Джон Винтер Дина орманына өз құқығын қайта бекітті. Алайда 1668 жылы Парламент актісімен орман заңдары қайта жаңартылды. 1672 жылы кен өндіруден туындаған қысымды азайту үшін корольдің темір зауыты жабылды. Спич Хаус, Коулфорд пен Синдерфорд арасында 1682 жылы Тау-кен заңдары сотын және "Спич сотын" өткізу үшін салынды, бұл орманды, аңдарды және минералды ресурстарды басқаратын Verderers және Free Miners үшін парламент сияқты орган болды. Гавеллер және оның орынбасары Король атынан тау-кенге бөлінген жерлерді жалға беруге жауапты болды. Көмірдің көп болуына қарамастан, жергілікті теміршілер коктан темір өндіруге қажетті технологияға инвестиция жасауға дайын болған жоқ, тек 18 ғасырдың соңғы онжылдығында ғана, Cinderford, Whitecliff және Parkend-те коктан отқа арналған пештер шамамен бір уақытта салынды. 18 ғасырда шаруалар Король орманының шетінде қарапайым ауылдарды құрды. 1800 жылға қарай бұл елді мекендер Берри Хилл мен Паркендте жақсы қалыптасқан. 1808 жылы Парламент 1808 жылғы Дина және жаңа орман туралы заңды қабылдады, онда орманды жерлерді қоршау туралы ережелер кірді. Бұл қоршау 1814–1816 жылдар аралығында жүзеге асырылды. 1795 және 1801 жылдары нан үшін бүліктер болды. Қарапайым орманшылар бұрыннан кедейлікте өмір сүрді және олардың жағдайы нашарлап кетті. Оларға қоршалған аумақтарға кіруге рұқсат берілмеді және аң аулауға немесе ағаш алып кетуге мүмкіндік болмады. Олар ескі жайылымдық және кен өндіру құқықтарынан айырылды. Келесі бірнеше күн ішінде елдің түкпір-түкпірінен қосымша әскерлер келді. Орманшылардың қарсылығы күйреп, тұтқындалғандардың көпшілігі бүлік жасағандыққа айыпталудың орнына қоршауларды қайта құруды жөн көрді. Джеймс өлім жазасына кесілді, бірақ кейіннен оның жазасы жер аударуға ауыстырылды. Ол 1831 жылдың қазан айында Ван Димен жеріне (Тасмания) жіберілді, бірақ бес жылдан кейін кешірілді, бірақ ол ешқашан үйіне қайтып оралмады. Консерваторлар Дина орманында ұнамайтын, 1874 жылғы сайлау күні Синдерфордтың базар қаласында Консервативтік партия штаб-пәтері мен жақын маңдағы үйлер тоналып, зақымдалған бүлік болды.

"Айыздарды кім өлтірді?"

1889 жылы 26 сәуірде төрт француз және олардың екі аюы Синдерфордта өнер көрсеткеннен кейін Руардеанға бет алды. Оларға ашуланған көпшілік шабуыл жасады, себебі аюлар бір баланы өлтіріп, әйелді жарақаттады деген қауесет тарады. Аюлар өлтіріліп, француздықтар қатты ұрып-соғылды. Бірақ көп ұзамай аюлар ешкімге шабуыл жасамағаны белгілі болды. Полиция тергеу жүргізіп, бір аптадан соң 13 кенші мен жұмысшы Литтлдеандағы судьялар алдына шақырылды. Олар аюларды қастандықпен өлтіргені және француздықтарға шабуыл жасағаны үшін айыпталды. Екеуінен басқа барлығы бір немесе бірнеше айып бойынша кінәлі деп танылды, ал тағы біреуі бір аптадан кейін сотталды. Барлығы 85 фунт стерлинг (1889 жылы 85,0 фунт стерлинг қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) айыппұл төленді. Француздықтарға жомарт өтемақы төлеу үшін де жазылым ашылды. "Аюларды кім өлтірді?" деген сөз тіркесі көп жылдар бойы Рурдеан тұрғындарына арналған қорлау ретінде қолданылып келді, әйтсе де сотталғандардың барлығы Синдерфордтан еді. Денис Поттер оқиғаның көркемделген нұсқасын "Екі арқасы бар аң" атты телеспектаклінде пайдаланды.

Индустрияландырудың өрлеуі мен құлдырауы

Ормандардың Дина көмір кенінің игерілуі 19-ғасырдың басында жергілікті темір зауыттарының сұранысының артуымен қарқынды дамыды. Ұлыбританиядағы алғашқы трамвай жолдары осы жерде көмірді жергілікті порттарға тасымалдау үшін салынғанда, аймақ тау-кен өндірісінің өсуімен және темір мен болат өндірісімен түбегейлі өзгерді. 1818–19 жылдары Дэвид Мушет Даркхилл темір зауытын салды, онда темір және болат өндірісімен тәжірибелер жүргізді. 1845 жылы оның кіші ұлы Роберт Форестер Мушет зауытты басқаруды өз міндетіне алды. Ол Бессемер процесін жетілдіріп, оны шеше алмаған сапа мәселелерін шешті. Металлургиядағы екінші маңызды қадам ретінде ол 1868 жылы Мушет болатын (Р.М.С.) ойлап тапты. Бұл нағыз құралдық болаттың алғашқы үлгісі болды. Ол машина жасау құралдарының жобалауын және өнеркәсіптік металл өңдеу прогресін революциялады, сондай-ақ жылдам кесетін болаттың алдағы дамуына негіз салды. Даркхиллдің қалдықтары халықаралық маңызы бар өнеркәсіптік археологиялық ескерткіш ретінде сақталған және жұртшылыққа ашық. 1842 жылы Парк Геттер орны Принцесса Викторияның құрметіне «Принцесса Рояль» деп атауға ие болды. 1891 жылы «Принцесса Рояль» көмір компаниясы Парк Геттер және Flour Mill Pits кен орындарында жұмыс істеу үшін құрылды. 1930 жылдары ең жоғары өндіріс деңгейіне жетіп, 1300 адамды жұмыспен қамтыды. Кен орындары 1962 жылы жабылды. Синдерфорд 19-ғасырдың ортасында жоспарланған қала ретінде салынған, бірақ елді мекеннің ерекшелігі ретінде кездейсоқ орналасқан шағын үйлердің кеңінен тараған ауылдық елді мекендері сақталды. Спортқа құштарлық, кеншілер клубтарының маңызды рөлі және қола оркестрлерінің құрылуы сияқты басқа британдық көмір кен орындарымен ортақ ерекшеліктер ерекше қоғамдық біртүтастықты қалыптастырды. Бүгінгі таңда фримайнерлер жұмыс істейтін шағын жеке кен орындары бар, ал Хопвелл кені жұртшылыққа ашық. Кен орындарының тоқырауымен аймақта маңызды өзгерістер болды, олар жоғары технологияға көшу арқасында жақсарды, ал компаниялар гранттар мен жұмысқа дайын кадрлардың болуына тартылып, аймаққа орналасты.

Келушілердің баратын жері

Көптеген кен орындары қазір орманмен жаңартылды, ал аймақ көрікті пейзаждармен сипатталады, олар индустриялық дәуірдің қалдықтарымен және шағын қалалармен тізіліп жатыр. Бірқатар өнеркәсіптік аймақтар сақталған, бірақ басты назар пейзаждарды пайдалануға және туристік тартымдылықтар мен демалыс саласынан жұмыс орындарын жасауға аударылған. Тұрғындардың көп бөлігі аймақтан тысқары қалаларда жұмыс істейді, Глостер, Челтенхэм, Бристоль, Ньюпорт және Кардифф қалаларына қатынайды.

Геология

Дин орманы батыстағы Оңтүстік Уэльстің көмір кен орнына ұқсас, Вариска таужарасында қатпарланған палеозойлық жыныстардан тұратын көтеріңкі ойысшадан құралған. Үлкен қалыңдықтағы Ескі қызыл құмтасқа негізделген ойысша, карбон кезеңінің әктастары, құмтастары және көмір қабаттарымен толтырылған, олардың барлығы аймақтың өнеркәсіптік тарихына үлес қосты. Оның ең жоғары нүктесі – Руардиан төбесі.

Экология

Орман жапырақты және мәңгі жасыл ағаштардан құралған. Басым бөлігі – емен, оның ішінде жалпақ жапырақты және қысқа сабақты емендер. Бұтақ және тәтті каштан көптеп өседі, олардың тарихы ғасырларға созбалады. Орман көбелектер мен басқа да жабайы гүлдерге толы. Көкнәрлардың ішінде 1781 жылдан бері өсіп келе жатқан Веймут қарағайы, Норвегия шыршысы, Дуглас шыршысы және қайың бар. Елендердің көп бөлігі – дала елені, олар екінші дүниежүзілік соғыстан бері орманда қоныстанды және саны шамамен 300-ге жетеді (1855 жылға дейін елендер парламент актісіне сәйкес ормандан шығарылған). Орталық аймақтағы кейбір дала елендерінің терісі қара түсті. Шығыс жақтан аз ғана елік және мюнтжак еліктері таралып келіп қоныстанды. Орман жабайы шошқаларға мекендейді; олардың нақты саны белгісіз, бірақ жүзден астам. Олар 2006 жылы заңсыз түрде орманда пайда болды. Орманның солтүстік жағындағы Росс-он-Уай аймағындағы шошқалар тобы 1999 жылы жабайы шошқа шаруашылығынан қашып кеткен, олардың шығу тегі Шығыс Еуропа деп саналады. Екінші рет 2004 жылы Стаунтон маңында үй шошқалары тасталған, бірақ олар таза канды жабайы шошқалар емес. Заңсыз тасталған шошқалардың көзін анықтауға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. Қазір шошқаларды орманның көптеген бөліктерінде кездестіруге болады. Жергілікті халықтың шошқалардың болуына қатысты әр түрлі пікірлері бар. Проблемалардың арасында бау-бақшаларды және демалыс аймақтарын қазу, иттерге шабуыл жасау, жылқыларды қорқыту, жол апаттары және қоқыс қаптарын жырту жатады. Жергілікті билік халықтан пікірлер жинады және Verderers-ке бақылау қажет екенін ұсынды. Халықаралық міндеттемелеріне сәйкес, Ұлыбритания үкіметі адамның қызметінен жойылған түрлерді, соның ішінде жабайы шошқаны қайта енгізуді қарастыруға міндетті. Дина орманы орман құстарымен әйгілі: пидті құс аулаушылар, қызыл балуандар, ағаш құстары, кішігірім тапты жыртқыштар, түнгі құстар және көкпарларды Нагшед пен орманның басқа да бөліктерінде кездестіруге болады. Аралас орман Ұлыбританиядағы шоқбалықтардың ең көп шоғырланған жерлерінің біріне топырақ дайындап береді, ал Нью-Фансидегі қарау орны ақпан және наурыз айларында жұмыс істейді. Дегенмен, осы аймақта шоқбалықтарды заңсыз өлтіру деректері де кездеседі, 2022 жылдың маусым айында бірі мергендікпен жараланған күйінде табылған. Симондс Ят жартасынан саяхатшы соқаларды көруге болады. Ағаштарда ұялайтын мандарин қаздары мен қамыс құсбауырларын Канноп тоғандарында және Канноп өзенінде, ол Паркенд арқылы тоғандардан ағып өтеді, көруге болады. Көбінесе кездесетін көбелектердің ішінде ұсақ жемшөпті фритиллярлар, ағаш ақ және ақ адмирал бар. Горсти-Кнолл жарық құрттарымен, ал Вургринс көлі – құмырсқаларымен әйгілі. Дина орманы Ұлыбританиядағы жалғыз улы жылан – еуропалық жыланның да бекінісі болып табылады, бірақ оның саны қазір күрт төмендеп барады деп есептеледі.

Темір жолдар

Бір кездері Дина орманы дамыған теміржол желісімен мақтанды, оның көп бөлігі 19-ғасырдың басында Орманға минералдық шикізат тасымалын жеңілдету үшін салынған платалық жолдардан пайда болды. Бұл желілердің көпшілігі Северн және Уай теміржолының бөлігі болды, ол Лиднидегі Северн өзенінен Синдерфордқа дейін созылып, Лидбрукқа дейінгі тармақ желілерімен, ол Росс және Монмут теміржолымен байланысты, және Коулфордқа дейінгі желімен, ол Коулфорд теміржолы деп аталатын желі арқылы Уай аңғары теміржолымен байланысты. Forest of Dean теміржолы да Синдерфордқа және оның жақын маңдағы көмір шахталарына қарай жүрді, ол Булло Пиллдегі Оңтүстік Уэльс теміржолынан тармақталды. Аз табысты Дина орталық теміржолы көмір тасымалы үшін басқа желілермен бәсекелесуге тырысты, бірақ Северн және Уайдың көптеген шахталарды байланыстыру үшін ашқан жаңа желісі – Минералдық айналымының ашылуымен ескірді. Бұл теміржолдардың көпшілігі қазір жоқ, ал Орманның көптеген теміржолдары 1968 жылға дейін тасталды. Дина орманы теміржолының Лидни қиылысы мен Норчард арасындағы бөлігі қазір мұралық теміржол болып табылады. Глостер-Ньюпорт желісі жолаушыларды тасымалдауын жалғастыруда. Лидни теміржол станциясы Дина орманына қызмет көрсетеді, 2017–18 жылдары 0,196 миллион жолаушы кіріп-шықты. Станцияға Уэльс көлігімен жүретін пойыздар қызмет көрсетеді, олар Орманды тікелей солтүстікке қарай Челтенхэм мен Глостерге, ал Чепстоу, Ньюпорт, Кардифф және Оңтүстік Уэльстегі басқа да бағыттарға жалғастырады. CrossCountry станцияға шектеулі қызметтер көрсетеді, Орманды Бирмингем Нью-стрит пен Мидлендс айманындағы басқа да бағыттармен байланыстырады.

Танымал мәдениетте

1967 жылы Джон Бергердің «Бақытты адам» атты әлеуметтанулық еңбегі Дин орманында өрбітіп өсті. 1972 жылы Дин орманында осы аттас фильм түсірілді. 1973 жылы Black Sabbath heavy metal тобы Clearwell Castle-ді бесінші альбомын, «Sabbath Bloody Sabbath» альбомын жазу үшін жалдады. Топ шабыт алу үшін қамалдың жер асты зынданында репетиция жасады. 1978 жылы Led Zeppelin тобының мүшелері ажырасып кеткеннен кейін қайтадан қамалға жиналып, «In Through the Out Door» альбомына айналатын әндерді жазып, репетиция жасауға кірісті. «Гарри Поттер» сериясының авторы Дж. К. Роулинг өзінің соңғы «Гарри Поттер» кітабының бірнеше маңызды тарауларын осы орманға орналастырды. 2014 жылдың шілдесінде «Жұлдыздық соғыстар: Күш оянады» фильмінің түсірілімдері Puzzlewood-та жүргізілді. 2023 жылы Channel Four телеарнасының «Өзгерістер» сериалы осы орманды жер ретінде таңдады.