Кіріспе

Ұлыбританияның орман шаруашылығына жауапты, министрлікке бағынбаған мемлекеттік департаменті, Англияның орман агенттігі.

Орман шаруашылығы комиссиясы – Англиядағы мемлекеттік орманды басқару және мемлекеттік және жеке орман шаруашылығын реттеуге жауапты министрлікке бағынбаған мемлекеттік департамент. Комиссия бұрын Уэльс және Шотландиядағы орман шаруашылығына да жауапты болған. Алайда, 2013 жылдың 1 сәуірінде Уэльс Орман шаруашылығы комиссиясы басқа агенттіктермен бірігіп, Уэльстің Табиғи ресурстары атанды, ал 2019 жылдың 1 сәуірінде Шотландияда екі жаңа орган (Орман және жер Шотландия және Шотландия Орман шаруашылығы) құрылды. Орман шаруашылығы комиссиясы 1919 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде күрт азайған Ұлыбританияның ормандарын және орманды жерлерін кеңейту мақсатымен құрылды. Комиссия мемлекет атынан ауылшаруашылық жерлерін көптеп сатып алып, ақырында Ұлыбританиядағы ең ірі жерді басқарушы мекемесіне айналды. Бүгінде Орман шаруашылығы комиссиясы үш бөлімге бөлінеді: Англия Орман шаруашылығы, Орман шаруашылығы комиссиясы және Орман зерттеулері. Уақыт өте келе Комиссияның мақсаты ағаш өндіруден асып, көптеген басқа да салаларды қамтыды. Маңызды қызметтердің бірі – ғылыми зерттеулер, олардың бір бөлігі Ұлыбританиядағы зерттеу ормандарында жүргізіледі. Демалыс та маңызды, сондықтан түрлі сыртқы іс-шаралар белсенді түрде қолдау көрсетіледі. Англия ормандарындағы биологиялық әртүрлілікті қорғау және жақсарту да Орман шаруашылығы комиссиясының құзыретіне жатады. Комиссия қылқан жапырақты ағаштарға, әсіресе қылқан жапырақты ормандардың біртектілігіне және биологиялық әртүрліліктің жетіспеушілігіне байланысты сынға ұшырады. 1993 және 2010 жылдары ұйымды жекешелендіруге жасалған әрекеттерге қарсы жалпы халық пен табиғатты қорғау ұйымдары наразылық білдірді.

Рөл

Шотландия үшін жеке органдар құрылғанға дейін Орман шаруашылығы комиссиясы Англия мен Шотландияда 700 000 гектарға жуық жерді (шамамен 1,7 миллион акр) басқарып, елдегі ең ірі жерді басқарушы мекеме болды. Жердің көп бөлігі (70%) Шотландияда, ал 30%-ы Англияда орналасқан. Орман шаруашылығында жүргізілетін жұмыстарға табиғи ортаны күтіп ұстау және жақсарту, демалыс аймақтарын ұйымдастыру, отандық өнеркәсіпті ағашпен қамтамасыз ету, бұрынғы пайдаланбаған жерлерді жаңарту және орман алқаптарын қайта отырғызу кіреді. 1919 жылы комиссияның құрылуының басты себебі орманды кең ауқымда қыру болды. Британияда бастапқы орман жамылғысының бар болғаны 5% ғана қалған еді, сол кездегі үкімет ағаштан стратегиялық резерв құруды көздеген. Одан бері орманды жерлердің көлемі екі есеге артты, комиссияның міндеттері кеңейіп, тұрақты орман шаруашылығына және халыққа тиесілі пайданы арттыруға баса назар аударылды. Орманды алқаптарды құру комиссияның маңызды қызметі болып табылады, ол үкіметпен тығыз байланыста жұмыс істейді және 2060 жылға қарай орманды жамылғыны 12%-ға жеткізу мақсатына қол жеткізу үшін «Үлкен ағаш отырғызу» және «Орман көміртегі кодексі» сияқты бастамаларды қолдайды. Орман шаруашылығы комиссиясы Англиядағы жеке орман шаруашылығын реттеуге жауапты мемлекеттік орган болып табылады; Комиссиядан лицензия алмайынша ағаш кесу көбінесе заңсыз саналады. Комиссия сонымен қатар жаңа жеке орманды өсіруге және дамытуға ынталандырумен айналысады. Бұл міндеттің бір бөлігі жеке орман мен орман алқаптарын қолдау үшін гранттар беру арқылы іске асырылады.

Тарих

Орман шаруашылығы комиссиясы 1919 жылғы Орман шаруашылығы туралы заңның бір бөлігі ретінде құрылды. Комиссия Ұлыбританиядағы орманды жердің көлемін ұлғайту үшін, орман орналастыру және қайта орман орналастыруға жер сатып алу арқылы құрылды. 1920 жылдары Комиссия жаңа ормандарды отырғызу үшін жерге ие болуға баса назар аударды; көптеген жерлер бұрын ауыл шаруашылығына пайдаланылған. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Орман шаруашылығы комиссиясы комиссияның міндеттерін одан әрі жалғастыру үшін Орман шаруашылығы басқармасына және соғыс үшін жеткілікті ағаш өндіру үшін Ағаш жабдықтау бөліміне бөлінді. Соғысқа қажетті ағаштардың көп бөлігі Жаңа Орман мен Дина Орманнан келді. Соғыстан кейін комиссия зерттеу жұмыстарын айтарлықтай арттыра бастады. Зерттеу жұмыстарын кеңейту 1950 жылдары ағаш сатудың күрт өсуіне әкелді, жылдық сату көлемі 2 миллион фунт стерлингтен асты. Бұл комиссияны ағаш өндіру және сатумен қатар табиғатты қорғау және демалысқа да назар аударуға мәжбүр етті. Табиғатты қорғау жұмысына Питер Гартвейт және Сильвия Кроу үлкен үлес қосты. Кроу сонымен қатар Орман шаруашылығы комиссиясына ормандарын рекреациялық мақсаттарға сәйкес келтіруге көмектесті. 1970 жылдары комиссия ормандық коттедждер бөлімін құрды, бұл демалыс кезінде тұру үшін қолжетімді коттедждердің санын арттыруға бағытталған. 1970 жылдары Қаржы министрлігінің "орман отырғызу және қайта отырғызу инвестицияның ресми 10% табысын қамтамасыз ете алмады" деген баяндамасы жарияланды, бұл ағаш өндірісінің ұзақ мерзімді тиімділігіне қатысты алаңдаушылықтарды тудырды. 1986 жылға қарай Орман шаруашылығы комиссиясы мен оның мүлкін толық жекешелендіру туралы талаптар көбейді. Сонымен қатар, 1985 жылғы "Жабайы табиғат және ауыл (өзгерістер) туралы" заң Орман шаруашылығы комиссарларына ағаш өндіру және табиғатты қорғау мүдделері арасында "нақты тепе-теңдікке" жетуге тырысуды міндеттеді. 1987 жылғы Ұлы дауыл Комиссия бақылауындағы ормандарға елеулі зиян келтірді, бірақ құлаған ағаштардың көп бөлігі қалпына келтіріліп, кейін сатылды. 1990 жылдардың басында Орман шаруашылығы департаменті комиссиядан бұрын жеке үкіметтік департамент ретінде әрекет еткен Орман шаруашылығын тартып алды. 1993 жылы Орман шаруашылығын жекешелендіру ұсынылды, бұл көптеген табиғатты қорғау ұйымдарының наразылығын тудырды. 1994 жылы Орман шаруашылығын тексеру тобы есебін жариялағаннан кейін үкімет "Орман шаруашылығы комиссиясының ормандары мемлекеттік секторда қалады" деп мәлімдеді. 2013 жылдың 1 сәуірінде Уэльстің Орман шаруашылығы комиссиясы Уэльстің Табиғи ресурстар басқармасына біріктірілді: осы күннен бастап 2019 жылдың сәуіріне дейін Орман шаруашылығы комиссиясы тек Англия және Шотландия ормандарына жауапты болды. 2010 жылдың қазан айында үкімет Лордтар палатасына Мемлекеттік органдар туралы заң жобасын ұсынды, ол Мемлекеттік хатшыға Англиядағы мемлекеттік ормандарды сатуға немесе жалға беруге мүмкіндік беретін еді. "Гардиан" газетінің хабарлауынша, "жаңалыққа жаһандық жирену мен шоқ сезімі күшті болды". Сол газетте Англия мен Уэльстің Жасыл партиясының жетекшісі, парламенттік депутаты Каролина Лукастың "кешірілмейтін экологиялық вандализм" деп айтқан сөзі келтірілген. Сатуға қарсы онлайн петицияға 500 мыңнан астам адам қол қойды. 2011 жылдың ақпанында "Орманымызды сақта" және "Орманымыздан қол ал" сияқты топтардың қарсылығынан кейін үкімет қазіргі жоспарларынан бас тартқанын және Мемлекеттік органдар туралы заңнан орман шаруашылығы туралы ережелерді алып тастайтынын мәлімдеді. Англиядағы орман және орман саясатының болашақ бағыты және Орман шаруашылығы комиссиясының рөлі туралы кеңес беру үшін "тәуелсіз комиссия" құрылды. Комиссияның 2011 жылдың соңындағы аралық баяндамасында үкімет мемлекеттік орманның пайдасын елемегендігі айтылды. 2010 жылдан бастап Ұлыбританиядағы үнемдеу саясатының нәтижесінде Орман шаруашылығы комиссиясы, көптеген мемлекеттік органдар сияқты, ағаш өндірісінің, демалыстың және кірістің өсуіне қарамастан, ағымдағы шығындарын жабу үшін бюджетінен айтарлықтай қысқартуларға ұшырады. Кейбір бөлімдерде жұмыс орындары едәуір азайды, 2011 жылы 450 жұмыс орны жойылды. 2011 жылы қызметкерлердің жалақысы тоқтатылды, жалақының төменгі деңгейі жұмыстың стандартты мөлшерлемесіне айналды. Бұл бірдей жұмыс істейтін қызметкерлердің жалақысында үлкен айырмашылықтарға және кейбір орман шаруашылығы жұмыс берушілерімен салыстырғанда жалақының бәсекелестігін төмендетті. Дегенмен, Шотландия мен Солтүстік Ирландиядағы басқа да мемлекеттік органдар жалақының өсуін сақтап қалды. Бұл орман шаруашылығы басқару және ақпараттық технологиялар сияқты мамандықтар үшін жұмыскерлерді сақтап қалу және жаңадан жұмысқа алуда қиындықтар тудырды. Уэльстің Орман шаруашылығы комиссиясы (Comisiwn Coedwigaeth Cymru) 2013 жылдың 1 сәуірінде Орман шаруашылығы комиссиясынан бөлініп, Уэльстің қоршаған ортаны қорғау агенттігімен және ауылдық кеңесімен бірігіп, Уэльстің Табиғи ресурстар басқармасын құрды. Бұл қадам орман шаруашылығы шенеуніктері арасында дау тудырды, өйткені жаңа ұйымда индустрияның дауысы жеткілікті деңгейде естілмейді деп алаңдады. 2019 жылдың 1 сәуірінде Шотландияда Орман шаруашылығы және жер Шотландиясы және Шотландияның Орман шаруашылығы атты екі жаңа орган құрылды, олар Комиссияның Шотландиядағы міндеттерін өз мойнына алды. Британияның жоталы аймақтарының көп бөлігі "пайдасыз" және халықтан бос екені, ал ағаштар олардың өнімділігін арттырып қана қоймай, "қой шаруашылығынан гөрі ауылдық халықты көбірек қажет етеді" деп көрсетілді. Олар "шағын шаруашылықтар ең жақсы жерлерге орналастырылып, шаруашылықтарды жүргізуде еңбек құралдарын үнемдеуге және [орман шаруашылығы] жұмысына жеткілікті еңбек күшін қамтамасыз етуге" болатынын көздеді. Орманды аймақтардағы жаңадан қоныстанған отбасылар ауылдық халықтың санына қосымша болады. Бұл комиссияның философиясы шамамен елу жыл бойы сақталды. 1946 жылы келіп жеткен Бас директор жұмыс орындарының құрылуы және "біздің заманымыздың түсініксіз әлеуметтік проблемаларының бірін шешуге" комиссияның көмегі туралы, яғни адамдар мен олардың отбасыларын "жерге қайтаруға" және олардың тартылысын тұрақты етуге жазды, әсіресе шағын шаруашылықтар саясаты арқылы. Орман шаруашылығы комиссиясының "әкесі" лорд Ловат Шотландияда кең аумақтарға ие болды және осы жерде ол және басқа шотланд жер иелері, мысалы сэр Джон Стирлинг Максвелл, орман шаруашылығымен байланысты жерді игеру схемасын ойлап тапты. Комиссияның алғашқы төрағасы ретінде ол осы "ұзақ жылдар бойы армандаған" жоталы аймақтарды халқымен қайта толықтыру арманын бүкіл Ұлыбритания бойынша іске асыра алды, өкіметтегі жақсы байланыстарының арқасында. Схемаға қаржыны бірінші Лейборист үкіметіндегі қазынашыл Филип Сноуден және кейіннен Балдуиннің консервативтік әкімшілігіндегі оның ізбасары Уинстон Черчилль берді. Схема осылайша іске асырылып, жаңа ормандарда шамамен он акр жерді жылдық жалдау құны 15 фунт стерлингтен берілетін шағын шаруашылықтар құрылды. Бастапқыда ормандарда 150 күн жұмыс істеу көзделген, бірақ "іс жүзінде, бұл шағын шаруашылықтар бізді толық жұмысқа алуға қуанған адамымызды тартты". Бар болған және көбінесе қираған шаруашылық үйлері бейімделді және жаңалары аз ғана стандартты дизайнмен салынды. Схема "ешқашан тікелей экономикалық ұсыныс болған жоқ, бірақ моторлық көліктердің жетіспеушілігі және ормандарда білікті ағаш өңдеушілердің сенімді тобының болуы бүгінгі күнге қарағанда маңыздырақ болған соғысқа дейінгі кезеңде жанама пайдасы бағалы болды. Шаруашылықтар үлкен табысқа ие болды және ауылдық жерлерде нақты қажеттілікті қанағаттандырды".

Шағын шаруашылықтардың құрылысы Ұлы депрессиядан кейін баяулады, 1934 жылдан бастап Арнайы аймақтар бағдарламасымен қайта жандандырылды, бірақ содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыспен толығымен тоқтатылды. Барлығы 1,511 шағын шаруашылық салынды. 1945 жылдан кейін саясат үйлерді шаруашылықсыз салуға қарай өзгерді. Бұл Комиссия үшін тиімдірек болды және 1955 жылы 2,688 коттедж салынды. Шағын шаруашылықтар саясаты "мемлекеттік орманның алғашқы жылдарында жеткілікті болды"...

Ұйымдастыру құрылымы

Орман шаруашылығы комиссиясы комиссарлар кеңесі арқылы басқарылады, оған төраға және онға дейін орман шаруашылығы комиссары кіреді. Қазіргі төраға – сэр Уильям Ворсли. Бас атқарушы Ричард Стэнфорд та осы комиссарлардың бірі. Орман шаруашылығы комиссарларын король тағайындайды. Комиссарлармен бірге атқарушы кеңес Орман шаруашылығы комиссиясының стратегиялық басқаруын жүзеге асырады. Орман шаруашылығы комиссиясы Орман қызметтері, Англия орман шаруашылығы және Орман зерттеулері бөлімдерінен тұрады.

Децентрализация

2003 жылы орман саясаты және мемлекеттік орманды басқару Ұлыбританиядағы үш ұлттық әкімшіліктің әрқайсысына жүктелді, содан бері Уэльс (2013 жылы «Уэльстің табиғи ресурстары») және Шотландия («Шотландия орман шаруашылығы» және «Шотландияның орман және жер шаруашылығы» 2019 жылы) үшін жекелеген органдар құрылды. Орман шаруашылығы жөніндегі комиссия Дефра министрлері арқылы Вестминстер Парламентіне есеп беруді жалғастыруда. Алайда, децентрализацияланған ұйымдар бірқатар шекаралық келісімдер бойынша ынтымақтастығын жалғастыруда: «Шотландия орман шаруашылығы» Ұлыбританияның орман шаруашылығы стандартын және орманды жерлердегі көміртегі кодексін басқаруға, сондай-ақ орман шаруашылығы саласында экономикалық кеңес беруге жауапты, «Уэльстің табиғи ресурстары» орман шаруашылығына қатысты зерттеулерді үйлестіреді, ал Орман шаруашылығы комиссиясы бүкіл Ұлыбритания атынан халықаралық орман саясатын қолдау және ағаштар мен орман шаруашылығына қатысты өсімдіктердің денсаулығын сақтау функцияларын үйлестіруге жауапкершілікті жүзеге асыруда. Орман зерттеулері, Орман комиссарларының жеке атқарушы агенттігі, Ұлыбритания бойынша зерттеулер мен деректерді ұсынуды жалғастыруда.

Орман зерттеулері

Орман зерттеулері – Орман шаруашылығы комиссиясының ғылыми зерттеулер мен сараптамалар жүргізетін ғылыми агенттігі. Оның басты міндеттері – британдық орман саясаты үшін ғылыми негіздерді ұсыну және тұрақты орман шаруашылығын жүргізу әдістерін анықтау. Сондай-ақ, академиялық және коммерциялық ұйымдармен бірлесіп немесе олардың тапсырысы бойынша зерттеулер жүргізеді. Орман зерттеулері басқармасында үш зерттеу станциясы бар. Зерттеу станциясы Ұлыбританияның құрамына кіретін әр елде орналасқан: Англиядағы Гэмпширдегі Элис Холт; Шотландиядағы Солтүстік зерттеу станциясы және Уэльстегі кішігірім Аберистуит зерттеу бөлімі. 1970 жылы Мидлотианда Солтүстік зерттеу станциясы ашылды. Орман зерттеулері техникалық қызметтер бөлімі Солтүстік зерттеу станциясынан басқарылады және Орман шаруашылығы комиссиясы мен басқа ұйымдар үшін зерттеулер жүргізу үшін бес далалық стансадан тұратын желіні ұстап тұрады. Техникалық қызметтер бөлімі сонымен қатар алты спутниктік стансаға және зерттеу станциясының балабақшаларына жауапты. 2012 жылы Гвинедте Дифи бассейні мен орман зерттеу платформасы (Dyfi Catchment and Woodland Research Platform) құрылды.

Демалыс

1968 жылғы "Ауылдық жерлер туралы" заң күшіне енгенге дейін Орман шаруашылығы комиссиясының басты мақсаты – ағаш өнімдерін сату көлемін барынша арттыру болатын. Демалысқа назар аудару Орман шаруашылығы комиссиясына Ұлыбританиядағы ашық ауада демалу мүмкіндіктерін ең көп ұсынатын ұйымға айналуға мүмкіндік берді. Комиссия, жерді демалысқа пайдалануды кеңейту үшін, жаяу серуендеу, велосипед тебу және атпен жүрумен айналысатын түрлі қауымдастықтармен бірлесіп жұмыс істейді. Назар аударуға лайық мысал – Шотландияның оңтүстігіндегі 7stanes жобасы, онда жасанды жасалған тау велосипеді жолдары бар жеті арнайы аймақ салынған; қолжетімді кеңейтімдер мүгедек велосипедшілер үшін демалыс жағдайларын қамтамасыз етеді. Жаз айларында комиссия жеті орманның ішінде тікелей музыка концерттері сериясын өткізеді.

Биологиялық әртүрлілік

Ертедегі плантациялар түрлердің жеткіліксіз болуы үшін сынға алынды, бірақ Орман шаруашылығы комиссиясы өз орман алқаптарының жануарлар дүниесі үшін құндылығын қалыпты түрде арттырып келеді. Алғашқы отырғызулармен байланысты қылқан жапырақты ағаштардың үлкен массиштері еуразиялық сискин, алтын қырлы, қызыл кроссбиль, титтер тұқымдасының көп бөлігі, ұзын құлақты сұрғыт, еуропалық түнгі құс, елік, қарағайлы мысық және жоталы мысық сияқты кейбір түрлерге пайдалы болды, бірақ қазір түрлерге көбірек мән беру кең жапырақты және ашық жерлерде тіршілік ететін түрлерді қоса, әлдеқайда көптеген түрлерге жағдай жасайды.

Орман

Ұлыбританияның орманды жерлерінің 26% (0,86 миллион гектар) Англияның орман шаруашылығы, Шотландияның орман және жер басқару қызметі, Уэльстің табиғи ресурстары немесе Солтүстік Ирландияның орман қызметі басқарады. 1919 жылы Орман шаруашылығы комиссиясы құрылғанда, ол бірнеше орманға жауапкершілікті мұра етті, олардың кейбіреулері бұрынғы патшалық ормандар болды және ежелгі ормандық жерлерді қамтыды. Комиссияның алғашқы жылдары сатып алған жердің көп бөлігі қарқынды түрде қылқан жапырақты ағаштармен отырғызылды. Бастапқыда қылқан жапырақты ағаштарға көп көңіл бөлінді, әдетте бір жастағы және өте қараңғы түсті болды, бұл ормандар тым жасанды көрінеді деген сынға ұшырады. Комиссияға бастапқыда топырағы нашар жерлер берілді, көбінесе таулы аймақтарда; қылқан жапырақты ағаштар осындай қиын жағдайларда жақсы өсе алатындықтан қолданылды. 1960 жылдары бұл ағаштар толыққанды өсіп жетілді және Орман шаруашылығы комиссиясына олардың біркелкі ормандары көз жараспайды деген көптеген шағымдар келіп түсті. Содан бері ландшафтты жақсарту Орман шаруашылығы комиссиясының жұмысының маңызды бөлігіне айналды. Барлық ормандар Орманды жоспарлау жоспарымен қамтылған, ол ағаш өндіру, ландшафтты жақсарту, экологиялық қалпына келтіру, демалыс ұйымдастыру және басқа да маңызды мақсаттарды теңестіруге бағытталған. Орман шаруашылығы – ұзақ мерзімді іс, жоспарлар көбінесе болашаққа кемінде жиырма бес немесе отыз жылға созылады.