Кіріспе

Колониалды Америкадағы судья (1652 – 1730)
Сэмюэл Сеуолл (ағылш. Samuel Sewall; 28 наурыз 1652 – 1 қаңтар 1730) – Массачусетс шығанағы провинциясындағы судья, кәсіпкер және баспагер. Ол Салемдегі әйелдерді колдаушылар (сиқыршылар) сот ісіне қатысқандығымен, кейін өкініш білдіргенімен және «Жозефтің сатылуы» (1700) атты құлдыққа сын бағытталған эссесімен ең көп танылды. Ол Массачусетс Жоғарғы Сотының бас судьясы қызметін көп жылдар бойы атқарды.

Өмірбаян

Сеуолл 1652 жылдың 28 наурызында Англияның Хэмпшир графтығындағы Бишопстоук ауылында Генри мен Джейн (Даммер) Сеуоллдың ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі, Ковентри қаласының мэрінің ұлы, 1635 жылы Массачусетс шығанағының колониясына көшіп келді, онда ол Сеуоллдың анасына үйленді және 1640 жылдары Англияға оралды. II Чарльздің Англия тағына қайта оралуынан кейін, Сеуоллдар 1661 жылы Атлант мұхитын қайтадан кесіп өтіп, Массачусетс штатындағы Ньюбериде қоныстанды. Ол, жергілікті басқа ұлдар сияқты, Джеймс Нойстің үйінде оқыды, оның туысы, пастор Томас Паркер, бас оқытушы болды. Паркерден Сеуолл өмір бойы ағылшын және латын тілдерінде жазған өлеңдерге құштарлық танытты. 1667 жылы Сеуолл Гарвард колледжіне қабылданды, оның сыныптастары Эдвард Тейлор мен Дэниел Гукин болды, олармен ол берік достық қарым-қатынас орнатты. Сеуолл 1671 жылы бакалавр, ал 1674 жылы магистр дәрежесін алды. 1674 жылы ол тоғыз ай бойы Гарвард кітапханасының кітапханашысы болып қызмет етті, бұл лауазымды екінші рет атқарушы адам болды. Сол жылы ол күнделік жазуды бастады, оны өмірінің көп бөлігінде жүргізіп келді; ол сол кездегі маңызды тарихи құжаттардың бірі болып табылады. 1679 жылы ол Массачусетс әскери ротасының мүшесі болды. Сеуоллдың магистрлік емтиханы қоғамдық шара болды және колониялық саудагер және монета соғу шебері Джон Халлдың қызы Ханна Халл оған куә болды. Ол жас жігіттің сүйкімділігіне қызығып, оның соңынан ерді. Олар 1676 жылдың ақпан айында үйленді. Оның әкесі, монета соғу шебері ретінде жұмыс істеп, байлыққа кенелген, жаңа үйленгендерге неке сыйлығы ретінде колониялық валютада 500 фунт стерлинг берді. Биограф Ричард Фрэнсис бұл соманың салмағы келіннің салмағына жуық болуы мүмкін екенін айтады, бұл Натаниел Хоторнның сыйлық оның салмағынан монеталармен өлшенген деген аңызына себеп болды. Сеуолл Бостондағы қайын жұртының үйіне көшіп, көп ұзамай осы отбасының ісіне және саяси мәселелеріне араласты. Ханнамен олардың 1717 жылы қайтыс болғанға дейін он төрт баласы болды, бірақ олардың тек бірнешеуі ғана ересек жасқа жетті. Сеуолл колонияның саяси істеріне қатыса бастады, ол колонияның азаматы болып, дауыс беру құқығын алды. 1681 жылы ол колонияның ресми баспашысы болып тағайындалды. Ол алғашқы болып басып шығарған еңбектерінің бірі Джон Буньянның «Көшпенділердің саяхаты» («The Pilgrim's Progress») еңбегі болды. 1683 жылы Халл қайтыс болғаннан кейін, Сеуолл оның орнына колонияның кеңесшілер кеңесіне сайланды, ол заң шығарушы органның жоғарғы палатасы және апелляциялық сот ретінде жұмыс істеді. Сонымен қатар ол Гарвардтың Бақылау кеңесінің мүшесі болды. Сеуолл жергілікті саясатқа қатысып, сот жүйесіндегі көмекші судья лауазымына көтерілді. 1692 жылы ол Салемдегі Ойер және Терминер сотына тағайындалған тоғыз судьяның бірі болды, олар Салем қаласынан және басқа жерлерден сиқыршылыққа айыпталғандарды соттауға міндеттелді. Оның күнделігі сот процестерінің көптеген танымал эпизодтарын, мысалы, Джайлс Коридің азаптау кезінде қайтыс болуын және көптеген айыпталушылардың кінәсіне қатысты халық арасындағы алаңдаушылықты баяндайды. Сол кезде Сеуоллдың ағасы Стивен алғашқы ауырып қалған балалардың бірі - Салем ауылының пасторы Сэмюэл Парристің қызы Бетти Парриске үйін ашты, одан кейін Беттидің «ауруы» басылды. Сеуолл соттарға қатысқан судьялардың ішіндегі ең ерекшесі, кейінірек ол өз рөлінен өкінді, тіпті қоғамдық дұға, ораза және өтемақы күнін жариялауға дейін барды. Сот таратылғаннан кейін Сеуолл отбасы Құдайдың жазасы деп ойлаған нәрселерге ұшырады. Сынақтан кейінгі бес жыл ішінде Сеуоллдың екі қызы және Ханнаның анасы қайтыс болды, ал Ханна өлі туған бала тауып алды. Сеуоллды шын жүректен тәубе етуге көндірген нәрсе - Матай 12:7 аятының оқылуы болды: «Егер сендер «Мен құрбандық шалғандарыңнан гөрі мейірімділік көрсеткендеріңді қалаймын» деген сөздердің мағынасын білсеңдер, кінәсіздерді айыптамас едіңдер». Сеуоллдың үй өмірі ғана емес, сынақтан кейінгі жылдары Массачусетс халқы оларды ұрпақ бойына созылған сәтсіздіктер мен сынақтардың, атап айтқанда Навигациялық актілердің, Жаңа Англия доминионының жариялануы мен Король Филипп соғысының шыңы деп қарастырды. Ол бұны сиқыршылықтың жоқ екендігіне емес, ол негізсіз дәлелдерге сүйене отырып шешім қабылдағанына дәлел деп қарастырды. Ол күнделігінде 1697 жылдың 14 қаңтарында, өзінің пасторы оның кінәсын мойындағанда, ол жиналған үйде тұрғанын жазды. 1693 жылы Сеуолл губернатор сэр Уильям Фипс тарапынан провинцияның жоғарғы соты - Superior Court of Judicature судьясының көмекшісі болып тағайындалды. 1717 жылы губернатор Сэмюэл Шут оны бас судья етіп тағайындады. Сеуолл 1730 жылдың 1 қаңтарында Бостонда 77 жасында қайтыс болды және Бостонның Грэнари зиратындағы отбасылық мазарда жерленді. Сеуолл үш рет үйленді. Оның бірінші әйелі Ханна Халл 1717 жылы қайтыс болды; екі жылдан кейін, 1719 жылы, Сеуолл Эбигейл (Мелиен) Вудменси Тиллейге үйленді, ол жеті айдан кейін қайтыс болды. 1722 жылы ол Мэри (Шримптоун) Гиббске үйленді, ол одан аман қалды. Оның сіңілі ұлы Стивен Массачусетс штатының бас судьясы болды, сондай-ақ оның шөбересі Сэмюэл де бас судья болды.

Аболиционизм

Салемдегі сиқыршыларға қарсы сот процесіне қатысқанынан басқа, Сеуолл сол заманғы көзқарастары бойынша либералды болды. 1700 жылы ол «Жүсіптің сатылуы» атты трактат жазып, жариялады, онда құлдықтың негізсіз және күнәлі екендігін Киелі кітапқа сүйене отырып дәлелдеді. Бұл Жаңа Англияда және жалпы Солтүстік Америкада құлдыққа қарсы жарияланған алғашқы құжат болды. Уағыз сияқты жазылған «Сату» еңбегінде «Азаттық өмірден кейін ең қымбат нәрсе: ешкім одан өзі бас тартпауы керек, ешкім басқаларды одан айырмауы керек, бірақ мұқият ойластырғаннан кейін» делінген. Қара африкалықтарды құл ету – Құдайдың әлемге қатысты жоспарына қайшы келеді, себебі Киелі кітаптарға сәйкес, барлық адамзат «Адамның ұлдары» және «бір қаннан» тараған, олардың барлығы бостандыққа тең құқықтары бар. Сеуолл сондай-ақ, «Американың қара нәсілді азаматтарының бостандығы пайдадан жоғары бағалануы керек» деп жазды. Сеуолл бұдан әрі, көптеген жаңа англиялықтар Африкада құлдыққа түскеніне қайғырудың Массачусетсте африкалықтарды ұстап тұрғанда дұрыс емес екенін айтты. Оның тақырыбы – Исраил ұлы Жүсіп туралы Киелі кітаптағы оқиғаға сілтеме жасайды, оның ағалары оны әділетсіздікпен құлдыққа сатқан, қара американдықтардың құлдыққа түсуін Жүсіптің өзінің негізсіз құлдыққа түсуімен салыстырады. Жаңа Англияда перука сәнге айналған кезде, Сеуолл бұл сәнді қатты сынады, ал Пюританның перука киюіне ешқандай себеп жоқ деп санайтын Коттон Мэзерге қарсы болды. 1673 жылдан 1729 жылға дейін сақталған Сеуоллдың күнделігі оның колониялық өмірдің өзгеретін бағытына қарсы пуритан ретінде өмір сүргенін көрсетеді, Массачусетс діншіл қоғамы бірте-бірте секулярлық көзқарастарды қабылдап, либералды және әлемдік көзқарастас қоғамға айналды.

Мәдениеттің әсері

The Crucible (1996 жылы түсірілген фильм): Сотшы Сэмюэл Сеуолл рөлін актер Джордж Гейнс ойнады. Ерекше айта кететін жайт, ол оқиғаға күмән келтіретін алғашқы судья және фильмнің соңында ол өзінің басшысы, судья Данфорттан сот процестерін тоқтатуды сұрайды, себебі ол және қала тұрғындары соттың салдарынан болған өлім-жазалардан және атқыштардан шаршады.