Кіріспе

Ағылшын сиқыршыларды аулаушы (1620–1647)

Мэтью Хопкинс (1620 – 12 тамыз 1647) – Англия азамат соғысы кезеңінде қызмет еткен ағылшын сиқыршыларды аулаушы. Ол негізінен Шығыс Англияда белсенді болды және Парламент тарапынан ресми мақұлданбаға ие болмаса да, өзін «Бас сиқыршыларды аулаушы» (Witchfinder General) деп жариялады. Пуритан дін қызметкерінің ұлы Хопкинс 1644 жылдың наурыз айында сиқыршыларды іздеумен айналыса бастады және 1647 жылы зейнетке шықты. Хопкинс және оның әріптесі Джон Стирн Англиядағы соңғы 160 жылдағы барлық сиқыршыларды аулаушылардан гөрі көбірек адамды сиқыршылықпен айыптап, дарға асты. Олар сол жылдары сиқыршылыққа қатысты сот процестерінің көбеюіне тікелей себепкер болды.

Ерте өмір

Мэтью Хопкинс туралы 1644 жылға дейін аз мәлімет белгілі, және оның немесе оның отбасы туралы заманауи құжаттар сақталмаған. Ол Суффолк қаласындағы Ұлы Уэнхемде дүниеге келген. Оның әкесі, Джеймс Хопкинс, пуритан дін қызметкері және Суффолк қаласындағы Ұлы Уэнхемдегі Сент-Джон шіркеуінің викарийі болған. Бір кезде отбасы Фрэмлингемдегі жерлер мен үйлерге иелік еткен. Оның әкесі, прихождандарының арасында танымал болды, олардың бірі 1619 жылы үш баласына – Джеймс, Джон және Томасқа Киелі кітаптар сатып алу үшін ақша қалдырды. Джеймс Хопкинс 1634 жылы қайтыс болғанмен, "садақалық және сенімсіздіктің ескерткіштерін жойғаны үшін", 1645 жылы шіркеуге барғанда "реформалауға ештеңе жоқ" деп байқады. Хопкинстің ағасы Джон 1645 жылы Оңтүстік Фэмбридждің пасторы болды, бірақ бір жылдан кейін жұмысын ұмытқандықтан қызметтен алынды. Хопкинс өзінің "Қызылдарды ашу" (1647) кітабында "өзінің тәжірибесін алу үшін алыс сапарға бармағанын" айтады. 1640-жылдардың басында Хопкинс Эссекс қаласындағы Маннингтри қаласына көшті, бұл қала Уэнхемнен шамамен 10 миль (16 км) қашықтықта, Стаур өзенінде орналасқан. Дәстүрге сәйкес, Хопкинс жақында алған мұрасының – жүз маркасын (66 фунт стерлинг 13 шиллинг 4 пенни) пайдаланып, өзін джентльмен ретінде таныстырып, Мистлидегі Торн тавернасын сатып алды. Хопкинс сотта дәлелдерді ұсыну тәсіліне қарап, заңгерлік білімі болған деп есептеледі, бірақ мұны растайтын нақты дәлелдер жоқ.

Жаратушылық

Ланкастердегі сиқыршылыққа қатысты сот процесінен кейін (1612–1634 жж.), Англия королі Чарльз I-нің дәрігері Уильям Харвиге төрт әйелді тексеруге бұйрық берілді, осыдан кейін сиқыршы екенін дәлелдеу үшін материалдық айғақтар қажет болды. Хопкинс пен Джон Стирннің жұмысы айыпталушылардың зұлымдық жасағанын дәлелдеу емес, олардың Ібіліспен келісім жасасқандығын көрсету болды. Осыған дейін сиқыршылардың жасаған зұлымдықтары басқа қылмыскерлердің істерімен бірдей қарастырылды, бірақ сиқыршылықтың құрылымы туралы сол кездегі сенімдерге сәйкес, олар өз күштерін өздерінің еркімен жасаған саналы әрекеттерге байланысты деп есептелді. Содан кейін сиқыршылар христиан дінінен тайды, бұл олардың ең үлкен қылмысы мен күнәсі саналды. Континентальдық және Римдік құқық бойынша сиқыршылық – crimen exceptum: барлық қалыпты заңдық процедураларды күштен шығаратын қылмыс. Ібіліс мойындамайтындықтан, оған қатысты адамнан мойындау алу қажет болды. Стирн мен Хопкинс жүргізген сиқыршылықты іздеу жұмыстары негізінен Шығыс Англияда, Саффолк, Эссекс, Норфолк, Кембриджшир және Хантингдоншир графтықтарында, сондай-ақ Нортгемптоншир және Бедфордшир графтықтарында жүргізілді. Хопкинс пен Стирн округтер арасында саяхаттау үшін қандай да бір қауіпсіздік қағаздарының болуын қажет етті. Оның "Сиқыршыларды ашу" атты кітабында төрт адам түрмеде қайтыс болды, ал он тоғыз адам сотталып, асылды деп көрсетілген. Осы кезеңде Миддлсекс пен жарғылық қалаларды есептемегенде, сиқыршылықпен айыпталған ешбір адамның өлім жазасына кесілгені туралы жазбалар жоқ, оны ассиз судьялары ғана жасай алатын. Хопкинс пен Стирн, денесін тесуші әйелдермен бірге, Англияның шығысын аралап, Парламент оларды сиқыршыларды анықтау және соттау үшін ресми түрде тапсырды деп мәлімдеді. Олардың әйел көмекшілерімен бірге олар өз жұмысы үшін жақсы төленді, және бұл оның іс-әрекеттеріне ықпал еткен болуы мүмкін деген пікір бар. Хопкинс бір қаладан жиырма шиллинг алғанын айтты. Хопкинс пен оның серіктерінің жергілікті қауымға келтірген шығындары соншалық болды, 1645 жылы Ипсуичте арнайы жергілікті салық енгізілуі керек болды. Парламент Хопкинс пен оның командасының іс-әрекеттерінен хабардар болды, бұл туралы 1645 жылғы Бьюри-Сент-Эдмундс сиқыршылық сот процесінің алаңдаулы есебінен көрінеді. Сотқа дейін Парламентке "кейбір белсенді адамдар кейбір жаман өнерді пайдаланып, мойындауға мәжбүрлеген" деген есеп берілді, осыған байланысты осы сиқыршыларды соттау үшін арнайы комиссия құрылды. Англияда азаптау заңсыз болғанымен, Хопкинс құрбандарынан мойындау алу үшін ұйқыдан айыру сияқты әдістерді жиі қолданды. Сондай-ақ, ол айыпталушының қолын күңгірт пышақпен кесіп, қан шықпаса, ол сиқыршы деп есептелді. Оның тағы бір әдісі – суға шомылу тесті, ол сиқыршылар крещениеден бас тартқандықтан, су оларды қабылдамайды деген ойға негізделген. Күдіктілерді креслоға байлап суға тастады: "суда қалғандар" (ағастағандар) сиқыршылар деп саналды. Хопкинске құрбанның рұқсатынсыз "суға шомылу" туралы ескерту жасалды. Бұл 1645 жылдың соңында тесттің заң жүзінде тоқтатылуына әкелді. Егер күдікті сиқыршының денесінде көзге көрінетін белгілер болмаса, көзге көрінбейтін белгілерді тесу арқылы анықтауға болады. Сондықтан "денесін тесушілер" жұмыс істеді, олар айыпталушыларды пышақтармен және арнайы инелермен тесіп, осындай белгілерді іздеді, әдетте күдіктінің барлық денесінен шашы қырқылып алынғаннан кейін. Сиқыршының туысы, мысық немесе ит сияқты жануар, сиқыршының қанын сүттей, белгіден ішеді деп сенді.

Қарсылық

Хопкинс пен оның компаниясы жұмысын бастағаннан кейін тез арада қарсылыққа ұшырады. Гаул Сент-Ньотс қаласынан келген, сиқыршылықпен айыпталған және Хопкинс келгенше түрмеде ұсталып тұрған әйелге көмек көрсеткен. Хопкинс әйелдің тексерілгенін естіген соң, бір кісіге хат жазып, оны "құшақ жайып қарсы ала ма" деп сұрады. Гаул бұл хатты естігеннен кейін "Сиқыршылар мен сиқыршылыққа қатысты ар-ожданның таңдамалы істері" (1646) атты еңбегін жазды және оны Парламенттің мүшесі полковник Уолтонға арнады. Хопкинстен тергеу әдістерінің өзі іздеушілерді сиқыршыларға айналдыра ма, және оның барлық біліміне қарамастан, ол өзі де бір құпияны сақтап отыр ма, әлде "заңсыз азаптау тәсілдерін" қолданды ма деп сұрады.

Колониялық әсер

Хопкинстің 1647 жылы жарық көрген "Солқындарды табу" кітабында оның колданған әдістері сипатталған. Бұл тәжірибелер заң кітаптарында ұсынылған. Хопкинстің кітабы жарық көрген жылдан кейін, Жаңа Англия колонияларында сиқыршылық үшін сот процестері мен жазалаулар Коннектикут штатының Виндзор қаласынан Алс Янгты 1647 жылдың 26 мамырында асып өлтірумен және Маргарет Джонсты кінәлі деп табумен басталды. Губернатор Джон Уинтроптың күнделігінде жазылғандай, Маргарет Джонсқа қарсы жиналған дәлелдер Хопкинстің "іздеу" және "қадағалау" техникаларын қолдану арқылы алынған. Осы кезеңде Жаңа Англияда шамамен сексен адам сиқыршылықпен айналысқан деп айыпталды, олардың он бес әйел және екі ер адам өлім жазасына кесілді. Бұл оқиғалар негізінен 1692-93 жылдары Массачусетс штатының Салем қаласында болды. Бұл сот процестерінің нәтижесінде 19 адам сиқыршылық үшін өлім жазасына кесілді, бір адам, Джайлс Кори, жауап беруден бас тартқаны үшін өлімге дейін қысымға ұшырады, ал 150 адам түрмеге қамалды.

Өлім және мұра

Мэтью Хопкинс 1647 жылғы 12 тамызда Эссекс округының Маннингтри қаласындағы үйінде, плевралық туберкулезден қайтыс болды деген болжам бар. Ол қайтыс болғаннан кейін бірнеше сағат өткен соң Мистли-Хиттегі Әулие Мария шіркеуінің зиратына жерленді. Тарихшы Малкольм Гаскиллдің айтуынша, Мэтью Хопкинс "анти-герой және қорқыныш тудырушы ретінде жасайды – толығымен эфемерлі, шексіз өзгергіш". Тарихшы Росселл Хоуп Роббинс Хопкинстің "өтірік куәлік беру үшін билік тарапынан жалданып, жұмыс істеген адам немесе ақпарат берушімен теңестірілген жаман беделге ие болды" дейді. Тарихшы Джеймс Шарп "ұнамды аңыз" деп сипаттағандай, Хопкинстің өліміне байланысты әңгімелер тарады, оған сәйкес ол өзінің жүзу тестінен өтіп, колдовник ретінде жазаланды, бірақ Мистлидегі приход тіркеуі оның сол жерде жерленгенін куәландырады.