Жон Проктор: Сәлем қасіретінің құрбаны

Кіріспе

Қолдан жасалған сиқырға кінәлі (1632–1692)

Джон Проктор (9 қазан 1632 – 19 тамыз 1692) – Массачусетс шығанағындағы колонияның жер иесі болған. Ол және оның әйелі Элизабет Салем сиқыршылық соттарының бір бөлігі ретінде сиқыр жасады деген айыппен сотталып, кінәлі деп танылды, содан кейін ол дарға асылды.

Ерте өмір

Проктор Англияның Саффолк графтығында дүниеге келген. Ол үш жасқа толғанда, оның ата-анасы отбасын Америкаға көшірді. Олар 1635 жылдың 12 сәуірінде "Сьюзан мен Эллен" атты кемемен Лондоннан сапарға шықты. Марта (1655–1658), Бенджамин Проктор осы некеден аман қалған жалғыз бала болды. Проктор Массачусетс штатының Ипсвич қаласын негіздеген Джон Торндайктің қызы Элизабет Торндайкке (1641–1672) үйленді. Олардың жеті баласы болды: Уильям (1674/5); Мэри (1667–1668); және Натаниел Фелтон мен Мэри Скелтонның қызы. 1666 жылы Проктор Салемге көшіп келді. Егер тавернадағы клиенттердің жеткілікті қаражаты болмаса, Элизавета олардың кепілге салынған заттарымен төлеуін талап ететін.

Айыпталу және сот

Алғашқы айыптаулар Проктордың үшінші әйелі Элизабетке (Басетт) қатысты. Ол оны қорғап, айыптаушыларға сенбейтінін ашық білдіргенде, оған да айып тағылды. Абигейл Уильямс Джон Проктордың басты айыптаушысы болғанымен, оны 21 сәуірде оны тұншықтыруға тырысқанын мәлімдеген Мэри Уолкотт және оның бұрынғы қызметшісі Мэри Уоррен де айыптады. Уоррен сотқа Проктор оны дұға қағазын іліп қойғаны үшін ұрып-соққанын, содан кейін "Шайтанның кітабына" қол тигізуге мәжбүрлегенін айтты. Бұдан кейін оның әдепсіздігіне қатысты тағы да жала жауып, айыптаулар күшейді. Проктор спектрлік дәлелдердің шындығына және Ойер мен Терминер сотының заңдылығына күдік тудыра берді, нәтижесінде оның пайдасына 32 көршісі қол қойған петиция жасалды. Петицияда қол қойғандар Проктордың "отбасында христиандық өмір салған және мұқтаж жандарға көмектесуге әрдайым дайын болған" адам екенін жазды. Прокторлар 1692 жылдың 5 тамызында сотталып, кінәлі деп танылып, асылып өлім жазасына кесілді. Проктор мен оның әйелі әлі түрмеде отырғанда, шериф олардың барлық үй мүлкін тәркіледі. Мал арзан бағаға сатылып, сойылып, Батыс Индияға жіберілді. Мейрамханадағы сыра бөшкелері босатылды. Олардың балалары тіршілік көзінен айырылды. Проктор 1692 жылдың 19 тамызында асылып өлтірілді. Елизабет, сол кезде жүкті болған, босанғанға дейін мерзімі ұзартылды, ол сот аяқталғаннан кейін дүниеге келді.

Қарым-қатынасы бар айыптаушы

Тағы бір отбасы мүшесі сот процесіне тартылып, айыптаушылар қатарына қосылды: түрмеге қамалған Бассеттің 16 жасар ұлы Джон Дерич және оның күйеуі Мишель Дерич, ол жақында қайтыс болған еді.

Салдары

1693 жылдың қаңтар айында түрмеде отырған Элизабет Бассетт Проктор ұл тауып, оған Джон есімін қойды. Элизабет пен оның ұлы 1693 жылдың мамырына дейін түрмеде қалды, содан кейін жалпы босатылумен барлық тұтқындар босатылды. Алайда, жалпы сенім бойынша, кінәсіз адамдар дұрыс емес айыпталыпты, бірақ Элизабет айыпты деп танылды және кінәлі саналды. Заң алдында ол «өлген әйел» саналды және күйеуінің мүлкіне талап етуге құқығы болмады. Элизабет сотқа өтінішпен жүгініп, заңдық құқықтарын қалпына келтіру үшін айыпталуды жоюды сұрады. Жеті жыл бойы ешқандай шара қабылданбады. 1696 жылдың маусым айында Элизабет күйеуінің өсиетіне қарсы шағымданып, сотта «әйелім өлім жазасын алғаннан бұрын, сол қараңғы және қайғылы уақытта біреу өсиет жазып, оған қол қою үшін әкелгені анық, онда оның барлық мүлігі көрсетілген» деп куәлік берді. Өсиет расталды және мүлік бөлінді, ал оның келіншектері «менің күйеуімнің некеге тұрмас бұрын маған жасаған келісімі бойынша да, заң бойынша маған тиесілі немесе тиесілі болуы керек зиянды өтеу есебінен де, мүлкінен бір тиын да бермейді, себебі олар мен заң бойынша өлгенмін дейді». 1696 жылдың 22 қыркүйегінде Элизабет Дэниел Ричардсқа қайтадан үйленді. 1703 жылдың 2 наурызында сотталғандардың жиырма бір жұбайы мен балалары, сондай-ақ сотталған, бірақ жазаланбаған үш әйел, оның ішінде Элизабет, Элизабеттің айыпталуын жою туралы апелляциясына қатысты ешқандай шара қабылданбастан бұрын өтініш берді. Олар «адамдардың атынан ұяттылықты алып тастау үшін бірдеңе жасалуын» сұрады. 1703 жылдың маусым айында тағы екі өтініш берілді. Олардың ішінде он бір пастордың айыптау үкімін қайта қарау және азаматтардың атын қалпына келтіру туралы өтініші бар. Массачусетс штатының Өкілдер палатасы ақыры спектралды дәлелдерді қабылдамайтын заң жобасын қабылдады. Алайда, олар тек өтініш білдіргендерге ғана айыпталуын жоюға рұқсат берді. 1705 жылы тағы бір өтініш берілді, онда дұрыс емес айыпталғандар үшін әділ өтемақы талап етілді. 1709 жылдың мамыр айында 22 адам, яғни сиқыршылыққа кінәлі деп танылғандар немесе олардың ата-аналары сиқыршылыққа кінәлі деп танылғандар, 1705 жылғы ұсыныс бойынша шара қабылдау туралы өтінішпен Бас сотқа өтініш берді, онда айыпталуды жою және қаржылық шығындарды өтеу талап етілді. 1710 жылдың мамыр айында заң шығарушы орган өтініштерді тыңдау үшін комиссия тағайындады. Көптеген кешігулерден кейін 1711 жылдың 17 қазанында Бас сот 1709 жылғы өтініште көрсетілген адамдарға қатысты үкімді кері қайтарып, заң жобасын қабылдады және губернатор Джозеф Дадли заңға қол қойды. Тағы жеті адам айыпты деп танылып, бірақ өтінішке қол қоймаған. Олардың айыпталуы жойылмады. Заң жобасында былай делінген: 1709 жылғы өтініштегі 22 адамға 578 фунт 12 шиллинг 0 пенни сомасы тағайындалды, ол тірі қалғандар мен айыпталушылардың туыстары арасында бөлінетін болды. Алайда, айыпталуды жою және ақшалай қаражат тек айыпталушы мен оның мұрагерлеріне, егер олар оны сұраған болса ғана берілді. 150 фунт стерлинг «Джон Проктор мен әйеліне» берілді, бірақ Элизабеттің аты нақты аталмады. Торндайк Проктор отбасының азап шегуі үшін ақша алды. Оның үлкен ағасы Бенджамин бұған қарсы болды, себебі осы уақытқа дейін бауырларына күтім жасауды өз мойнына алған еді. Сот бұл мәселе бойынша ешқандай шара қабылдамады, ақшаны қалай бөлу керектігін отбасына шешуге қалдырды. Есептердің көпшілігі бір жыл ішінде төленді. Проктор отбасына 1500 доллар сыйақы берілді, бұл Массачусетс штатының Бас сотынан айыпталушы сиқыршылардың отбасыларына қарағанда әлдеқайда көп ақша, бұл отбасылардың байлығының ықтимал көрсеткіші. Торндайк Проктор әкесі асылғаннан кейін Лондонның Даунинг отбасынан Groton Farm фермасын сатып алды. Ферма Даунинг фермасы деп аталды. Торндайк кейіннен Даунинг фермасының жартысын өзінің туғаннан басқа ағасы Бенджаминге сатқан. Прокторлардың сегіз ұрпағы 1851 жылға дейін Даунинг фермасында тұрды. 1957 жылы барлық сотталғандар ақталмады. Жалған айыпталғандардың ұрпақтары Бас соттан өздерінің отбасы мүшелерінің атын ақтауын талап етті. 1957 жылы айыпталушылардың кінәсіздігін жариялаған акт қабылданды, алайда ол тек Энн Пудэаторды атымен және басқаларын «басқа да адамдар» деп атады, бірақ сотталғандардың барлық аттарын қамтымады. Сонымен қатар, ескі сот ісін жүргізу негізінде сотқа жүгінуге тыйым салатын қаулы да енгізілген. 1992 жылы Денверс трисентилериялық комитеті Массачусетс штатының Өкілдер палатасын «заңды, діни және саяси институттар оларға сәтсіздікке ұшырағанда шындыққа адал болған осы сотталған адамдардың батылдығы мен тұрақтылығын құрметтеу» туралы резолюция қабылдауға көндірді. Құжатта бұрын айыпталуын жоюға рұқсат етілмегендердің барлық аттары тізілгенімен, олардың бұл адамдар «еске алуға және құрметтеуге лайық» екені ғана көрсетілді. Салем мектебінің мұғалімі Паула Кин және өкілдер J. Michael Ruane және Paul Tirone және т.б. күшті күш-жігерінен кейін, барлық құрбандардың кінәсіздігін жариялайтын жарлықты губернатор Джейн Свифт 2001 жылдың 31 қазанында қол қойды. Сиқыршылық соттарынан 300 жылдан астам уақыт өткен соң, барлық құрбандар өздеріне тағылған кінәдан ақталды.

In January 1693, while still in jail, Elizabeth Bassett Proctor gave birth to a son, whom she named John. Elizabeth and her son remained in jail until May 1693, when a general release freed all of those prisoners who remained jailed. Unfortunately, even though the general belief was that innocent people had been wrongly convicted, Elizabeth had been convicted and was considered guilty. In the eyes of the law, she was considered a "dead woman" and could not claim any of her husband's estate. Elizabeth petitioned the court for a reversal of attainder to restore her legal rights. No action was taken for seven years. In June 1696, Elizabeth filed an appeal to contest her husband's will. She testified in court that "in that sad time of darkness before my said husband was executed it is evident somebody had contrived a will and brought it to him to sign, wherein his whole estate is disposed of." The will had already been probated and assets distributed and she stated that her step children "will not suffer me to have one penny of the estate, neither upon the account of my husband's contract with me before marriage nor yet upon the account of the dower which, as I humbly conceive, doth belong or ought to belong to me by law, for they say that I am dead in the law". On 22 September 1696, Elizabeth remarried to Daniel Richards. On 2 March 1703, twenty one spouses and children of those condemned, as well as three women who were convicted but not executed, including Elizabeth, filed petitions before any action was taken on Elizabeth's appeal for reversal of attainder. They requested that "something may be publicly done to take off infamy from the names". Two more petitions were filed in June 1703. These included requests from eleven ministers to reconsider the convictions and restore the good names of the citizens. The Massachusetts House of Representatives finally passed a bill disallowing spectral evidence. However, they only gave a reversal of attainder for those who had filed petitions. In 1705, another petition was filed requesting a more equitable settlement for those wrongly accused. In May 1709, 22 people who had been convicted of witchcraft, or whose parents had been convicted of witchcraft, presented the General Court with a petition to take action on the 1705 proposal demanding both a reversal of attainder and compensation for financial losses. In May 1710, the legislature appointed a committee to hear the petitions. After many delays, on 17 October 1711, the General Court passed a bill reversing the judgment against the people listed in the 1709 petition and Governor Joseph Dudley signed the bill into law. There were still an additional seven people who had been convicted but had not signed the petition. There was no reversal of attainder for them. The bill read as follows:

The 22 people in the 1709 petition were awarded the sum of £578 12 0 to be divided among the survivors and relatives of those accused. However, reversal of attainder and monies were only awarded to the accused and their heirs who had asked for it. £150 were awarded to "John Proctor and wife, but Elizabeth's name was not specifically mentioned. Thorndike Proctor received money for his family's suffering. His older brother Benjamin objected as he had been the one responsible for taking care of his siblings during this time. The court took no action, leaving it up to the family to determine how to divide the funds. Most of the accounts were settled within a year. The award to the Proctor family was $1500, much more money from the Massachusetts General Court than most families of accused witches, a possible indicator of the wealth of the families involved. Thorndike Proctor purchased the Groton Farm from the Downing family of London, England, following the hanging of his father. The farm was renamed Downing Farm. Thorndike subsequently sold nearly half of Downing Farm to his half brother Benjamin. Eight generations of Proctors resided on the Downing farm, until 1851. By 1957, not all the condemned had been exonerated. Descendants of those falsely accused demanded the General Court clear the names of their family members. In 1957, an act was passed pronouncing the innocence of those accused, however, it only listed Ann Pudeator by name and the others as "certain other persons", still not including all names of those convicted. They also included a resolution prohibiting further lawsuits based on old court proceedings. In 1992, the Danvers Tercentennial Committee persuaded the Massachusetts House of Representatives to issue a resolution honoring "the courage and steadfastness of these condemned persons who adhered to truth when the legal, clerical, and political institutions failed them". While the document did list the names of all those not previously granted reversal of attainder, it only noted that these individuals were "worthy of remembrance and commemoration". After concerted efforts by a Salem schoolteacher named Paula Keene, and Representatives J. Michael Ruane and Paul Tirone et al, a proclamation of innocence for all the victims was finally signed by Governor Jane Swift on 31 October 2001. More than 300 years after the witch trials, all of its victims were finally exonerated of their supposed guilt.

Құймақ

Артур Миллердің 1953 жылы жазылған "Крусибль" пьесасында Джон Проктор басты кейіпкер ретінде бейнеленеді. Оның тарихы қоғамдағы оның күшті және теңдесі жоқ орнына және одан туындайтын әділетсіз айыпталу тағдырына орайластырылған. Дегенмен, пьесаның сюжеті оның нақты тарихынан көп жағынан өзгеше, мысалы:

Пьесада Проктор отыздан асқан, ал Абигейл Уильямс он жеті жаста көрсетілген, бірақ нақты Джон Проктор мен Абигейл Уильямс сиқыршылыққа айыпталу кезінде тиісінше алпыс және он бір немесе он екі жаста болған. Проктордың Абигейл Уильямспен байланысы болғаны көрсетіледі, бірақ ол пастор Самуэль Парристі жек көреді, себебі ол толығымен дүниелік нәрселерге құмар. Ол оны соншалықты жек көреді, бірнеше ай бойы шіркеуге бармайды. Олардың қарым-қатынасы ашылғаннан кейін Элизабет Проктор Абигейлді Проктор үйінен қуады, нәтижесінде Абигейл Элизабет Прокторды сыйқырымен айыптап, оны жолдан кетіру үшін, сондай-ақ Джонмен қарым-қатынасын жалғастыру үшін әрекет етеді. Шындығында, Элизабет Проктор алғаш рет 6 наурызда Энн Путнамнан айыпталып, Проктордың әруағы қызға шабуыл жасады деп мәлімдеген. 14 наурызда Абигейл оны айыптап, Мерси Льюис тағы да айыптамалар жасады. Миллер Мэри Уорренды Прокторды қинауға айыптайды, бірақ бұл 1692 жылдың сәуір айының басында Абигейлдің алғашқы айыптауынан кейін болды. Абигейлдің Джон Прокторды сиқыршылықта айыптағанға дейін оны білгеніне қатысты тарихи дәлелдер жоқ. Миллердің шығармасының 1957 жылғы экрандық бейнесінде Прокторды Ив Монтан сомдады. 1996 жылы пьеса негізінде түсірілген фильмде Проктор рөлін Дэниел Дэй-Льюис ойнады.