Кіріспе
Америкалық микробиолог Рита Росси Колвелл (23 қараша 1934 жылы туған) – американдық қоршаған орта микробиологы және ғылыми әкімші. Колвелл бактериология, генетика және океанография салаларында білім алған және жұқпалы ауруларды зерттейді. Колвелл – биоинформатикалық компания CosmosID-тің негізін қалаушысы және төрағасы. 1998 жылдан 2004 жылға дейін ол Ұлттық ғылым қорының 11-ші және алғашқы әйел директоры болды. 2012 жылдан бері EcoHealth Alliance директорлар кеңесінің мүшесі болып табылады.
Rita Rossi Colwell (born November 23, 1934) is an American environmental microbiologist and scientific administrator. Colwell holds degrees in bacteriology, genetics, and oceanography and studies infectious diseases. Colwell is the founder and Chair of CosmosID, a bioinformatics company. From 1998 to 2004, she was the 11th Director and 1st female Director of the National Science Foundation. She has served on the board of directors of EcoHealth Alliance since 2012.
Ерте өмір және білім
Колвелл 1934 жылы 23 қарашада Массачусетс штатының Беверли қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы Луис пен Луиза Россидің сегіз баласы болды, Рита Росси отбасында туылған жетінші бала болды. Оның анасы да, әкесі де ғылыми саладан емес еді. 1956 жылы Рита Пердью университетінің бактериология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Сондай-ақ, ол 1957 жылы Пердью университетінен генетикадан магистр дәрежесін алды. Колвелл 1961 жылы Вашингтон университетінде микробиолог Джон Листонның жетекшілігімен су микробиологиясы бойынша филология ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. Ол Канаданың Оттавадағы Ұлттық зерттеу кеңесінде докторантурадан кейінгі тағылымдамадан өтті.
Мансап
Колвелл әлемдік жұқпалы аурулардың су көздері арқылы таралуын және оның жаһандық денсаулыққа тигізетін әсерін зерттеуімен танылады. Осы зерттеулер барысында ол халықаралық желі құрды, ол ішуге және жуынуға арналған суда жаңа жұқпалы аурулардың пайда болуына назар аударды, бұл мәселе ең алдымен дамып келе жатқан елдер үшін маңызды.
Холераны зерттеу
Колвелл холераны зерттеу барысында, қолайсыз жағдайда холераның белсенсіздікке түсетінін, ал жағдай жақсарғанда қайтадан қалыпты жұмыс істеуін анықтады. Колвелл сондай-ақ климаттың өзгеруі холераның таралуына елеулі әсер етеді деген тұжырым жасады. Колвелл дамып келе жатқан елдерде су тазарту қондырғылары болмаған жағдайда, суды арзан әдістермен сүзгілеудің жолдарын ұсынды. Шамамен үш жылға созылған бір зерттеуде Бангладештің ауылдық аймағындағы 65 ауыл, 133 000 адам қатысқан тәжірибеде, жергілікті су көздерінен таза су алу үшін бүктелген сари матасын немесе су ыдыстарының үстіне орналасқан нейлон торынан жасалған сүзгілерді пайдаланды. Бұл арзан және оңай қол жетімді материалдар бақылау тобымен салыстырғанда (еңбек сүзгісіз) холера ауруын 48%-ға дейін азайтты.
Ұлттық ғылым қоры
Колвелл Ұлттық ғылым қорының (NSF) алғашқы әйел директоры болды және бұл лауазымда 1998 жылдан 2004 жылға дейін қызмет етті. 2002 жылы ол қор мүшелеріне жасаған баяндамасында қордың болашақта қандай мәселелерді шешуі керектігін толық түсіндірді. Ол білімді қоғамның технологияны дамыту ғана емес, сондай-ақ оның дамуын қолдау үшін де маңызды екенін, бұл қолдауды халық пен үкімет екеуі де көрсетуі керек екенін айтты. Колвелл мектепке дейінгі және мектеп жасындағы ғылым мен математикалық білім беруге қызығушылық танытады және ғылым мен инженерия салаларындағы әйелдер мен ұлттық азшылықтардың санын арттыруды қолдайды. Рита Колвелл NSF-тің академиялық ғылым мен инженериядағы әйелдердің мансабын дамытуға бағытталған ADVANCE бағдарламасына қаржыландыруды екі есеге арттыруға жауапты болды. Сондай-ақ Колвелл математикалық және статистикалық ғылымдарды дамытуға 60 миллион доллар инвестиция салуға ықпал етті. 2004 жылы Колвелл Ұлттық ғылым қорының директоры лауазымын аяқтады. Одан кейін ол Canon U.S. Life Sciences компаниясының бас ғалымы болды, бұл Canon компаниясының бөлімшесі. Ол Canon U.S. Life Sciences компаниясының төрағасы лауазымын да атқарды. Мэриленд университетінің Колледж-Парк қаласында ол университеттің Компьютерлік, математикалық және жаратылыстану ғылымдары колледжінің құрамындағы Жоғары компьютерлік зерттеулер институтының (UMIACS) еңбегі сіңген профессоры болып табылады.
CosmosID-тің атауы
Колвелл 2008 жылы CosmosID компаниясын құрды және қазіргі уақытта жаһандық ғылым қызметкері және директорлар кеңесінің төрағасы болып қызмет етеді. 1977 жылы Колвелл марапатқа ие болған "Көрінбейтін теңіздер" фильмін жасады. Осы 26 минуттық фильмде Мэриленд университетінің, Колледж-Парк қаласындағы микробиология бөлімі, теңіз микробиологтарының теңіздегі микроорганизмдерді зерттеу үшін қандай әдістемелерді қолдану қажет екенін көрсетеді. Олар теңіз микробиологтарының мұхиттың ластануының әсерін анықтау үшін теңіздегі микроорганизмдерді зерттеудің маңыздылығын атап өтеді. Колвелл – Америка геофизикалық одағының журналы GeoHealth журналының негізін қалаушы редакторы. Колвелл Жер және ғарыш ғылымдарының адамдар мен экожүйелердегі денсаулық және аурулар туралы терең түсінік беруіне байланысты GeoHealth зерттеулерінің жариялануының артуын мойындады. Колвеллдің Шарон Бертч Макгрейнмен бірге жазған "Өзінің зертханасы: ғылымдағы сексизм арқылы бір әйелдің жеке саяхаты" атты естеліктері 2020 жылдың тамызында жарық көрді. Колвелл The Lancet журналында жарияланған "COVID-19-қа қарсы күресіп жатқан Қытай ғалымдарына, денсаулық сақтау мамандарына және медицина мамандарына қолдау білдіретін мәлімдеме" атты хаттың бірлескен авторы. Аталған хатта авторлар: «COVID-19 табиғи емес деп айтуға негіз жоқ, сондықтан мұндай теорияларды қатаң айыптаймыз» деді. Оның EcoHealth Alliance-пен байланысы мүдделер қақтығысы ретінде жарияланбады.
Жеке өмір
Колвелл күйеуі Джек Колвеллпен Пердью университетінде физикалық химия мамандығы бойынша аспирантурада оқып жүргенде танысты.