Кіріспе
1969 жылы Джойс Кэрол Оутстың "them" романы (барлық әріптер кішкентай болып жазылған) – оның "Ғажайыптар елі" төрт кітабының үшіншісі, алдыңғылары "Жер бетіндегі ләззат бақшасы" (1967) және "Қымбат адамдар" (1968), ал келесісі "Ғажайыптар елі" (1971). Бұл роман 1969 жылы Vanguard баспасында жарық көрді және 1970 жылы АҚШ Ұлттық кітап сыйлығының «Көркем әдебиет» номинациясын жеңіп алды. Көп жылдар өткен соң, көптеген сыйлықтар алғаннан кейін Оутс бұл роман мен "Блондинка" (2000) ең көп еске алынатынын, жаңа оқырман осы еңбектердің бірін таңдағанын қалап екенін айтты, бірақ "Мен тағы да бірнеше кітапты таңдауға болатын еді" деп қосты.
Them (stylized in all lowercase) is a novel by Joyce Carol Oates, the third in her "Wonderland Quartet" following A Garden of Earthly Delights (1967) and Expensive People (1968) and preceding Wonderland (1971). It was published by Vanguard in 1969 and it won the U. S. National Book Award for Fiction in 1970. Many years and many awards later, Oates surmised that them and Blonde (2000) were the works she will most be remembered for, and would most want a new reader to select, though she added that "I could as easily have chosen a number of titles."
Жаратылыс
Кітаптың алғы сөзінде Оутс бұл кітаптың көбіне нақты бір отбасының өміріне негізделгенін жазған. Басты кейіпкер "Морин Вендалл" автордың колледж курсында сүре алмағаннан кейін Оутспен пошта арқылы байланысқан, ал бұл хаттар романға енгізілген (демек, сөзбе-сөз), мәтіннің үштен екі бөлігі шамасында. "Роман дерлік өзі жазылды" дей отырып, Оутс оқиғаны ұйымдастырып, оны көркем әдебиет ретінде бейімдеді, бірақ кейбір жерлерде "Морин Вендаллдың" сөздерін өзгеріссіз қосу үшін мәтінді қайта қарады. Оутс Вендоллдардың оқиғасын сенсациялық етудің орнына, шалап өмірді одан да қорқынышты етуден аулақ болды және оқырманды жалықтырмау үшін кейбір бөлімдерді жұмсартты. Ол "Морин Вендалл" үшін мойындау әрекеті уақытша болса да, өте емдік болғанын және отбасының барлық мүшелері әлі де тірі екенін айтты. Оутс кітаптың соңындағы қосымшада "реалистік" элемент – әдеби тәсіл екенін, барлық кейіпкерлер мен оқиғалар толығымен ойдан шығарылған екенін мәлімдеді. Ол Мориннің хаттарын өзі жазды, ал хаттарға жауап берген "Мисс Оутс" та ойдан шығарылған кейіпкер. Оутс сол кезде (1962–1967) Джойс Смит есімін қолданды.
Сюжет
"Олар" американдық өмірдің күрделі күресін бақытты кейіпкерлері - Лоретта, Морин және Жюль арқылы зерттейді, олар неке мен ақша арқылы қалыпты өмірге және американдық арманға қол жеткізуге тырысады. Бұл оқиға Лоретта Ботсфорд пен оның ағасы Броктың 1930 жылдары "орта батыс каналдың оңтүстік жағында орналасқан үлкен қалада" өмір сүрген жасөспірімдерінен басталады. Лоретта Берни Малинге ғашық болып, онымен ұйықтайды. Түнде Брок Берниді атып өлтіреді. Лоретта қашып кетеді және Ховард Вендаллмен кездеседі, ол Берни Малиннің өлімін мойындаған үлкен полиция қызметкері. Кейін олар үйленеді, ол Жюль ұлын тудырады (ол Берни Малиннің ұлы деп айтылады). Лоретта мен Говард ана мен әке Уэндалдың үйіне жақын жерде, қаланың оңтүстік жағында тұрады. Жюльс туғаннан кейін көп ұзамай Говард жезөкшелерден ақша алғаны үшін ұсталады. Уэндоллдар Хауардтың отбасымен бірге ел үйіне көшіп келеді, онда Лоретта қыздары Морин мен Беттиді туды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Говард отбасын тастап, Еуропаға соғысуға кетеді. Осы уақытта Жюль жылдам, белсенді бала болып өседі, ол үлкен балалардың жанында тұрады және ешқашан тыныш болмайды. Морин - тыныш, ұялшақ, нәзік қыз, ал Бетти - ақылды қыз. Жюль бала кезінен бос қораны өртеп жібергенде және Детройтте ұшақ апатқа ұшырағанда отқа қызығушылық танытады. Лоретта балаларымен бірге Детройтке көшіп кетуге шешім қабылдайды, ал Говард әлі де соғыста. Жюль "жаман бала" рөлін ойнайды, ол дүкендерден ұрлық жасап, мектепте темекі шегетін балалармен бірге тұрады. Көптеген адамдар Жюль жиырмадан аспайтынына сенуде. Көп ұзамай Жюль католик мектебінен шығарылып, әпке-қарындастарынан бөлек мемлекеттік мектепке жіберіледі. Уақыт өте келе, Жюль ұсақ ұрлықпен айналысады, бірақ әрқашан жақсы өмірге үміт етеді. Ол Техасқа қашып кетуіне көмектесетін қала маңындағы Надин деген бай қызға ғашық болады. Ол аурудан кейін қонақ үйде қалдырып, машинасын, ақшасын ұрлап кетеді. Говард жұмыс апатынан қайтыс болғаннан кейін, Лоретта қайтадан үйленеді. Ол үй шаруасын Моринге арқа сүйеді. Бос қашуды сезінген Морин бос қалу қорын құру үшін жезөкшелікке бет бұрады. Оның әкесі оның құпиясын білгенде, оны қатты ұрып-соғады. Ол соққы үшін сотталып, түрмеге қамалады, нәтижесінде Лоретта онымен ажырасады, ал Морин бір жыл бойы жүйке бұзылуынан зардап шегеді. Ол күтпеген жерден оралған Лореттаның ағасы Броктың қамқорлығымен және Техастан солтүстікке қарай баяу жүретін Жюльстің хаттарымен біртіндеп қалпына келеді. Кейін Жюль өзінің ағасы үшін жұмыс істеп, бизнесте жақсы нәтижеге қол жеткізеді. Ол үйленген, бірақ олар роман бастайды. Оның психикалық жағдайы нашар, сондықтан оны өлтіреді. Жюль аман қалды, бірақ барлық қозғалтқышын жоғалтты. Мөлдір қазір үйден шығып, машинкада жұмыс істеп, кешкі сабаққа барады. Ол үйленген профессорға көз тігіп, екеуі бір-бірімен қарым-қатынас жасайды. Морин үй шаруасына кірісуді жоспарлап отырғанын шешесіне айтса, Лоретта ашуланады. Жюль сауыққаннан кейін бірнеше романдық қатынастармен күресіп, жеңілген адам болып қалды. Ол қызды зорлап, кейін оны сойғызады. Сонымен қатар ол интеллектуалды радикалдар тобымен араласады. Ол 1967 жылы Детройт шеруінде болды, Лореттаның пәтері өртенген ғимараттардың арасында болды. Қауіп-қатер кезінде Жюльс жаңа бір төңкеріске түсіп, кісі өлтіреді. Кейін Джулс Дирборн қаласында (Мичиган штаты) күйеуімен бірге қалған отбасынан оқшауланған және бала күтіп жүрген Моринге барады. Лоретта аман қалды, ал Жюльс Калифорнияда бақытын сынап көруді жоспарлап отыр.
Қабылдау
Роман американдық жұмысшы табының қиындықтары туралы пікір білдіруі және қалалық өмірді сипаттау арқылы төменгі тап трагедиясын бейнелеуі, сондай-ақ әдеби тілмен күнделікті сөйлеу тілін үйлестіруі үшін мақтауға ие болды. Джеффри Вольф былай деп жазды: "Бұл роман – готикалық атрибуттардың қабірстаны: қан, от, ақылсыздық, анархия, құштарлық, сыбайлас жемқорлық, оқтан өлгендер, қатерлі ісіктен өлгендер, ұшақ апатынан, пышақтан өлгендер, ұрып-сапалау, қылмыс, тәртіпсіздік және тіпті бақытсыздық. Оның негізгі принциптері – жек көру және зорлық-зомбылық". Ентела Кушта реніш білдірді: "Романның соңында Вендалл отбасы толығымен құлап жеңіледі. Лоретта балаларының жайын білмей қалды, ал Морин ағасынан бас тартып, бұрынғы отбасынан өзін арылтуға соңғы қадам жасады. Олар махаббат іздеуді жалғастырса да, Оутстің қала тұрғындары оны таба алмайды. Адамдардың көптігі мен олардың үнемі көшіп-қонып жүруі танысуды мүмкін емес етеді, ал шегінудің ықтималды қорғаныс болып табылады". Сьюзан Коппельман Корнилон: "Оутс ханымның туындыларын оқығанда, оның жыныстық рөлдер мәселесі бойынша өз көзқарасын және пікірін кейіпкерлерінен ажырата ма, жоқ па, оны анықтау қиын" деп жазды. Ол: "Жазушы өзінің кейіпкерлерінде әлеуметтенудің ішкі әрекетін бейнелей алады, бірақ кейіпкерлеріне сіңірілген көзқарастарды нығайтпайды", - деп ұсынды, бірақ Оутстің кейіпкерлері көбінесе сексистік стереотиптер ретінде көрінеді. Джордж Векси 1985 жылы бейсбол жанкүйерлерін сынағанда романға сілтеме жасады: "Мен Мичиган даңғылындағы ескі, соғыс кемесінің сұр түсті стадионына бағыттап, Джойс Кэрол Оутстың мағынасында "Олар" дедім. Қазіргі спорттың мәселесі – жанкүйерлер".
Марапаттар
Роман 1970 жылы Ұлттық кітап сыйлығына ие болды.