Швейцариядағы Монтрё джаз фестивалі

Кіріспе

Швейцариядағы музыка фестивалі

Монтрё джаз фестивалі (бұрынғы Festival de Jazz Montreux және Festival International de Jazz Montreux) – Швейцариядағы музыка фестивалі, жыл сайын шілде айының басында Женева көлінің жағасындағы Монтрё қаласында өтеді. Бұл Канаданың Монреаль халықаралық джаз фестивалінен кейін әлемдегі екінші ірі жылдық джаз фестивалі. Фестивальдің бастамашысы және бас ұйымдастырушысы Клод Нобс Монтрёге түрлі суретшілерді шақырды. 2013 жылы Клод Нобс қайтыс болғаннан бері фестивальді Матьё Жатон ұйымдастырып келеді.

Тарих

Монтрё джаз фестивалі 1967 жылы Клод Нобс, Гео Вумар және Рене Лангель Atlantic Records компаниясының Ahmet және Nesuhi Ertegun-ның қолдауымен құрылды. Фестиваль алғаш рет Монтрё казиносында өтті. Бұл жобаны Рэймонд Жосси басқаратын туризм басқармасы жүзеге асырды. Ол үш күнге созылды және негізінен джаз орындаушылары өнер көрсетті. Бұл кезеңнің ең жарқын тұлғалары Чарльз Ллойд, Майлс Дэвис, Кит Джаррет, Джек ДеДжоннет, Билл Эванс, Soft Machine, Weather Report, The Fourth Way, Нина Симон, Ян Гарбарек және Элла Фицджеральд болды. Бастапқыда таза джаз фестивалі болған бұл шара 1970 жылдары өз шеңберін кеңейтіп, бүгінде түрлі музыкалық стильдегі өнерпаздарды ұсынады. Джаз фестивальдің маңызды бөлігі болып қала береді. Фестивальдің кеңеюіне 1990 жылдардың басында көптеген халықаралық жұлдыздарды шақырған Куинси Джонстың атсалысуы да себеп болды. Бүгінгі фестиваль шамамен екі аптаға созылады және 200 мыңнан астам көрерменді қызықтырады. 1970 жылдары фестиваль өрісін кеңейтіп, блюз, соул және рок орындаушыларын да қабылдады, мысалы, Led Zeppelin, Pink Floyd, Frank Zappa, Deep Purple, Canned Heat және тағы да басқалар. Онжылдықтың соңына қарай фестиваль одан да кеңейіп, барлық құрлықтан музыка ұсына бастады (оның ішінде бразилиялық музыкаға ерекше назар аударылды) және үш аптаға дейін созылды. Сантана Монтрёға алғаш рет 1970 жылы келді, ал Ван Моррисон 1974 және 1980 жылдары сахнаға көтерілді. Басқа да өнерпаздардың арасында B.B. King, Stevie Ray Vaughan, Gary Moore, Weather Report, Don Ellis, Crossfire, Buddy Guy, Camarón de la Isla және Tomatito, Soft Machine, Chuck Berry, Peter Tosh, George Clinton және Parliament Funkadelic, Eric Clapton, Luther Allison, Bo Diddley, Stan Getz, Airto Moreira, Joe Henderson, Dizzy Gillespie, Oscar Peterson, Ney Matogrosso, Charles Mingus, Etta James, Sonny Rollins, Son House, Count Basie, Chick Corea, Herbie Hancock, Gilberto Gil, Ray Charles, James Booker, Hermeto Pascoal, Mahavishnu Orchestra, Rory Gallagher, Marianne Faithfull, Elis Regina, Les McCann, Eddie Harris, Pasadena Roof Orchestra, New Order, Jaco Pastorius, Ringo Starr & His All Starr Band, Toto, Zucchero Fornaciari, André Geraissati, Korni Grupa, Jan Akkerman, Joe Satriani, Status Quo, Prince және тағы да көптеген музыканттар болды. 1967 жылдан бері фестиваль жыл сайын швейцариялық немесе халықаралық суретшіге ресми плакатты жасау мүмкіндігін береді. Швейцариялық суретші Пьер Келлер фестивальдің көркемдік кеңесшісі болды. Келлер 1980 жылдары фестиваль үшін суреттер жасау үшін Jean Tinguely, Keith Haring, Niki de Saint Phalle, Shigeo Fukuda және Andy Warhol сияқты суретшілерді шақырды.

The Montreux Jazz Festival opened was founded in 1967 by Claude Nobs, Géo Voumard and René Langel with considerable help from Ahmet and Nesuhi Ertegun of Atlantic Records. The festival was first held at Montreux Casino. The driving force is the tourism office under the direction of Raymond Jaussi. It lasted for three days and featured almost exclusively jazz artists. The highlights of this era were Charles Lloyd, Miles Davis, Keith Jarrett, Jack DeJohnette, Bill Evans, Soft Machine, Weather Report, The Fourth Way, Nina Simone, Jan Garbarek, and Ella Fitzgerald. Originally a pure jazz festival, it opened up in the 1970s and today presents artists working in various styles of music. Jazz remains an important part of the festival. Part of the festival's expansion was due to coproduction by Quincy Jones, who brought many international artists in the early 1990s. Today's festival lasts about two weeks and attracts an audience of more than 200,000 people. In the 1970s, the festival began broadening its scope, including blues, soul, and rock artists; for instance, Led Zeppelin, Pink Floyd, Frank Zappa, Deep Purple, Canned Heat and many others. Towards the end of the decade, the festival expanded even more, including music from all continents (with an emphasis on Brazilian music) and lasting a full three weeks. Santana came to Montreux for the first time in 1970; Van Morrison played in 1974 and 1980. Other artists included B. B. King, Stevie Ray Vaughan, Gary Moore, Weather Report, Don Ellis, Crossfire, Buddy Guy, Camarón de la Isla and Tomatito, Soft Machine, Chuck Berry, Peter Tosh, George Clinton and Parliament Funkadelic, Eric Clapton, Luther Allison, Bo Diddley, Stan Getz, Airto Moreira, Joe Henderson, Dizzy Gillespie, Oscar Peterson, Ney Matogrosso, Charles Mingus, Etta James, Sonny Rollins, Son House, Count Basie, Chick Corea, Herbie Hancock, Gilberto Gil, Ray Charles, James Booker, Hermeto Pascoal, Mahavishnu Orchestra, Rory Gallagher, Marianne Faithfull, Elis Regina, Les McCann, Eddie Harris, Pasadena Roof Orchestra, New Order, Jaco Pastorius, Ringo Starr & His All Starr Band, Toto, Zucchero Fornaciari, André Geraissati, Korni Grupa, Jan Akkerman, Joe Satriani, Status Quo, Prince, and many more. Since 1967, the festival has allowed a Swiss or international artist to design the official poster every year. Swiss artist Pierre Keller was an art consultant to the festival. Keller recruited artists such as Jean Tinguely, Keith Haring, Niki de Saint Phalle, Shigeo Fukuda, and Andy Warhol to create artwork for the festival in the 1980s.

Өткізу орны

Фестиваль бастапқыда Фрэнк Заппаның өнер көрсетуі кезінде 1971 жылдың желтоқсанында өртенген (Deep Purple тобының "Smoke on the Water" әнінде көрсетілгендей) Монтрё казиносында өткізілді. Фестиваль 1975 жылы қайта салынған жаңа Казиноға оралғанға дейін Монтрёдағы басқа залдарда өтті. Фестиваль өсіп, 1993 жылы Монтрё конгресс орталығына көшірілді. 1995 жылдан 2008 жылға дейін ол конгресс орталығы мен казиноны бірдей алып отырды. 2007 жылғы 41-ші MJF-тен бастап, кешкі қойылымдар қайтадан негізінен Монтрё музыка және конгресс орталығына көшірілді (дегенмен казинода кейде жекелеген шаралар өткізіледі), негізінен логистикалық себептерге байланысты: казино конгресс орталығынан шамамен бір қашықтықта орналасқан, бұл команда мүшелеріне, артистерге және техникалық персоналға (сондай-ақ жанкүйерлерге) көп адамды көшелер арқылы бір орыннан екінші орынға оңай жетуді қиындатады. (Бұл жағдай көл жағасындағы жаяу жүргіншілерге арналған жол бойындағы көптеген сатушылар мен қолөнершілердің болуымен күшейеді.) 2007 жылдан бастап конгресс орталығында екі негізгі сахна – Auditorium Stravinski (3500 орындық) және Майлз Дэвис залы (1800 орындық), сондай-ақ Монтрё джаз кафесі және орталық төңірегіндегі бірнеше кішкентай ашық аспан сахналары бар. Тақырыптық қосымша шаралар (Баия, Блюз және т.б.) көлде жүзетін кемелерде және аймақ бойынша қатынайтын пойыз вагондарында өтіп, ал түрлі семинарлар мен жарыстар жақын орналасқан Монтрё және Ле Пети-Палас сарайларында ұйымдастырылады. Конгресс орталығы 2023 жылдың шілдесінде жөндеуге жабылды және 2025 жылы қайта ашылуы күтілуде. Орталық жабық тұрған кезде фестивальдің негізгі концерттері көлде арнайы салынған сахнада өтеді.

Кеңейту

Фестиваль 1980-ші жылдары өзгерді: ол күрт өсіп, музыка стилдерінің одан да кең ауқымын қамтыды. Джаз, бразилиялық музыка сияқты маңыздылығын сақтап, бірақ рок және поп-артистер де шақырыла бастады. Майлс Дэвис Монтрёға бірнеше рет келді, британдық хард-рок тобы Deep Purple сегіз рет фестивальдің басты жұлдызы ретінде өнер көрсетті, ал Status Quo фестивальді екі рет басқарып тұрды. Монтрёдағы танымал әртістердің қатарында Сандра, Макс Роуч, Джеймс Браун, Джордж Клинтон және Parliament Funkadelic, Уинтон Марсалис, Арт Блэки, Джон МакЛафлин, Стиви Рэй Воган, Уэйн Шортер, Аль Ди Меола, Элвис Костелло, Джимми Клифф, Steel Pulse, Майк Олдфилд, Брайан Мей, Марвин Гей, Рори Галлахер, Леонард Коэн, Нина Хаген, Эрик Клэптон, Queen, Фил Коллинз, Джо Кокер, Los Lobos, The Manhattan Transfer, Трейси Чапман және Ван Моррисон болды. 1980 жылдары басталған кеңею содан бері жалғасып келеді – Монтрё джаз фестивалінен әлемдік музыка фестиваліне айналды. Куинси Джонс 1991 жылдан 1993 жылға дейін фестивальдің тең продюсері болды. 1993 жылы фестиваль Казинодан асып, үлкен Конференциялар орталығына көшті. 1980 жылы 75 000 болған келушілер саны 1994 жылы 120 000-ға жетті, ал Монтрёнің көл жағалауындағы серуендеу жолдары мен кафелерінде «Офф-фестиваль» өрбиді. Көптеген «тұрақты» қатысушылар қайта оралды, бірақ көптеген жаңа әртістер де сахнаға шықты: Стинг, Боб Дилан, Фэтс Домино, Deep Purple, Ал Джарро, Чака Хан, Джонни Кэш, Cheap Trick, Cheb Mami, Юссу Н’Дур, Мариан Фейтфулл, Ice T, Jazzmatazz, ZZ Top, Simply Red, Мариса Монте, Джордж Бенсон, Jazzkantine, Аланис Морисетт, Дэвид Боуи, Пол Саймон. 1999 жылы фестивальге 220 000-нан астам адам келді. Фестиваль сондай-ақ белгілі және дарынды студенттік топтарды, оның ішінде биг-бендтер мен вокалдық ансамбльдерді қабылдады. Жас, дарынды музыканттар бірнеше байқауларға қатысуға шақырылады.

Жарыстар

Монтрё джаз суретшілері қоры жыл сайын үш халықаралық байқау ұйымдастырады: соло фортепиано, гитара және дауыс. Әр байқаудың өз қазылар алқасы бар, ол кәсіби мамандардан тұрады және оған әлемге әйгілі музыкант төрағалық етеді (2008 жылы: Фортепиано солосы үшін Фазыл Сэй, гитара үшін Ли Ритенур, дауыс байқауы үшін Пэтти Остин). Сонымен қатар, 2016 жылға дейін жергілікті «Tremplin Lémanique» конкурсы Леман көлі аймақтарының бірінде құрылған джаз топтарына арналған: Францияның Эйн және Жоғарғы Савойя департаменттері мен Швейцарияның Женева, Во және Вале кантондары.

Өнер көрсетулер

1967 жылдан 2016 жылға дейін фестивальде 1300-ден астам суретшілер өнер көрсетті, олардың ішінде Герби Хэнкок (27 рет) және Б. Б. Кинг (21 рет) ең көп қатысқан.