Кіріспе
Юньнаньдағы көл, Қытай Дианчи көлі, Диан көлі және Куньмин көлі деп те аталады, – Юньнань-Гуйчжоу үстіртінде, Куньмин қаласына жақын орналасқан үлкен көл. Оның лақап аты – "Биік тауға орналасқан жарқыраған інжу", және ол Пекиндегі Жазғы сарайдағы Куньмин көлінің үлгісі болды. Юньнань провинциясының қытайша аббревиатурасы осы көлдің атынан шыққан. Бұл теңіз деңгейінен биік орналасқан тұщы сулы жарық көл. Көлдің ұзындығы солтүстіктен оңтүстікке қарай шақырымды құрайды, ал орташа тереңдігі метрді шамалайды. Қытайдағы ең үлкен көлдердің арасында сегізінші орында тұр, ал Юньнань провинциясы бойынша ең ірісі болып табылады.
Dianchi Lake , also known as Lake Dian and Kunming Lake , is a large lake located on the Yunnan Guizhou Plateau close to Kunming, Yunnan, China. Its nickname is the "Sparkling Pearl Embedded in a Highland" and it was the model for the Kunming Lake in the Summer Palace in Beijing. Its name is the source of Yunnan's Chinese abbreviation
It is a freshwater fault lake at above sea level. The lake covers It is long from north to south, and the average depth is It is the eighth largest lake in China and the largest in Yunnan Province.
Этимология
Көлдің қытай таңбасы – радикалдың ("су") және қазіргі айтылуы zhēn, ал көне қытайша айтылуы Бакстер–Сагарт жүйесінде *tin ретінде қайта құрылған фоносемантикалық күрделі таңба. Бұл таңба алғаш рет Ұлы тарихшының жазбаларында Диан мемлекетінің аты ретінде кездеседі. Қазіргі зерттеулер "Диан" атауының ежелгі, құрып кеткен Бо тайпасының тілінен алынғанын және "жазық жер", "бесін" деген мағынаны білдіретінін көрсетеді. 滇 таңбасы Хан әулеті б.з.д. 109 жылы "Дианчи округін" (滇池县) құрғаннан бері көлдің атауы ретінде қолданылып келеді.
Тарих
Дианчи көлі біздің заманымыздың бірінші мыңжылдығында Куан (爨) тәуелсіз мемлекетінің астанасы болған. Сол кезде ол Кунчуан (昆川) деп белгіленген.
Ластану
Көлдің басты мәселесі - ластану. Юньнань провинциясының астанасы Куньмин қаласында, оның бір бөлігі субтропиктік аймақта орналасқан, бұрын су тапшылығы туралы әңгіме болған жоқ, себебі қала Азияның ең ірі тұщы сулы көлдерінің біріне жақын жатыр. Дегенмен, 1990 жылы алғашқы сарқырама құрылысы аяқталғанға дейін Куньмин қаласының 90 пайызы тазартылмаған ағынды сулары көлге құйылып келді. Сонымен қатар, көл маңындағы батпақ жүйесінің көп бөлігі Ұлы серпіліс кезінде дұрыс емес жолмен күріш өндірісін арттыру мақсатында, батпақтарды сырттан әкелінген топырақпен толтыру арқылы жойылды. Ауыл шаруашылығынан ағып келетін су да маңызды мәселе болып табылады. 2001 жылға қарай, көл суын тазалауға миллиардтаған АҚШ доллары жұмсалғанмен, ол ішуге жарамсыз болып қалды. Кейбір сарапшылардың пікірінше, көлдегі балық популяциясының 55 пайыздан астамы осы ауру таратушы ластанудың салдарынан қырылды. Көл суы V санатқа (ең нашар санат) жатқызылған, бұл суды ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік мақсаттарға қолдануға жарамсыз етеді. 2020 жылдың мәліметтері бойынша, көл суы әлі де V санатта бағаланса да, су ортасының функционалдық талаптарына сай деп есептеледі.
Биологиялық әртүрлілік
Юньнаньдағы басқа көлдермен (Фуксян, Килу, Янцзонг, Сингюн және Илонг) бірге Диан көлі экоаймақ ретінде танылған. Юньнаньдағы үш ірі көлдің ішінде, эндемиктердің саны ең көп болғандарының бірі, қалған екеуі – Фуксян мен Эрхай, Диан көлінде биологиялық әртүрліліктің ең күрт жоғалуы байқалды. Диан көліне тән 25 балық түрі мен түршесінің 10-ы осы бассейнге ғана тән: Ахеилогнатус элонгатус, Анабарилиус альбернопс, Анабарилиус полилепис, Ципринус микристиус микристиус, Лиобагрус кинги, Псевдобагрус медианалис, Силурус менто, Синоциклохеилус грахами, Сфаэрофиза дианхиенсис және Ксеноциприс юнаннаненсис. Қалғандары 1990 жылдардан бұрын немесе одан ертерек тіркелмеген, олардың көпшілігі жойылған болуы мүмкін. Тағы екі түр – Schizothorax grahami және Yunnanilus nigromaculatus, жалпы аймаққа тән, бірақ Диан көлінен де жоғалып кеткен. Эндемик емес жергілікті балықтардың ішінде Диан көлінде әлі күнге дейін тек алтын балық пен азиялық батпақты балық ғана тіршілік етеді. Жергілікті балықтардың жағдайына қарағанда, көлде қазір 25-тен астам әкелінген балық түрлері бар. Көптеген жергілікті су өсімдіктері де көлден жоғалып кетті.