Кіріспе
Шанхайдың орталық бөлігіндегі тарихи аудан, Қытай.
Банд – Шанхайдың орталық бөлігіндегі жағалау аймағы және қорғалатын тарихи аудан. Аймақ бұрынғы Шанхай халықаралық қонысының ішінде Чжуншань жолының (Шығыс Чжуншань жолы №1) бір бөлігін қамтиды, ол Хуанпу өзенінің батыс жағалауымен Хуанпудың шығыс бөлігінде орналасқан. Өзен бойындағы аймақ Пудунның Луцзядзюй ауданындағы қазіргі заманғы көкжайларға қарайды. "Банд" термині көбінесе осы жол бөлігіндегі ғимараттар мен кемежайларды, сондай-ақ жақын орналасқан аймақтарды білдіреді. Аймаққа еуропалық стильдің күшті әсері байқалады, көптеген құрылыстар готика, барокко, неоклассикалық, роман, арт-деко және ренессанс архитектурасы сияқты еуропалық қалалардың сәулеттік ерекшеліктерімен салыстырылады. Бұдан өзге, қаладағы танымал дәмханалардың бірнешесі осы жерде орналасқан. 1860-1930 жылдар аралығында Банд Шанхайдың шетелдік қауымдастығының ықпалды және бай орталығы болды, ол заңмен қорғалған келісім шарты порты ретінде жұмыс істеді.
Атауы
"Бунд" термині ағылшын тіліне хинди тілінен қабылданған және бастапқыда бөгет немесе су бұғатын білдірген. Қытайдың келісім шарты жасасқан порларында ол жағалау бойымен созылған, бөгеттелген жағажайға қатысты қолданылды. Бундтың қытайша атауы шығу тегі жағынан байланысты емес: ол тура мағынасында "сыртқы жағалау" дегенді білдіреді және бұл өзен жағасының бөлігін Шанхайдың ескі қаласына жақын орналасқан "ішкі жағалаудан" ажыратады.
Тарих
Шанхай бунда Хуанпу өзенінің жағасында орналасқан ондаған тарихи ғимарат бар, олар бұрын Ұлыбритания, Франция, АҚШ, Италия, Ресей, Германия, Жапония, Нидерланды және Бельгия елдерінен келген көптеген банктер мен сауда үйлерін, сондай-ақ Ресей мен Ұлыбритания консулдықтарын, газетті, Шанхай клубын және масондық клубын қамтыған. Бунд Шанхайдың ескі, қабырғалы қаласының солтүстігінде жатыр. Алғашқыда бұл британдық қоныс болды; кейін британдық және американдық қоныстар Біріккен халықаралық қонысқа біріктірілді. 20-ғасырдың басында Бунд Шығыс Азияның маңызды қаржы орталығына айналғанда, сәндік өнер стиліндегі әсем коммерциялық ғимараттар бой көтерді. Тікелей оңтүстікке қарай, ескі қабырғалы қаланың солтүстік-шығысында орналасқан бұрынғы француз бунда (Шанхай француз концессиясының бөлігі) Бундтан шамамен бірдей болған, бірақ негізінен жұмыс істейтін портолық аймақ ретінде танылды. 1940 жылдарға қарай Бунд Қытайда жұмыс істеген көптеген ірі қаржы институттарының, оның ішінде Қытай Республикасы кезеңіндегі "үлкен төрт" ұлттық банктердің бас кеңсесіне айналды. Алайда, Қытайдағы азамат соғысында коммунистер жеңіске жеткеннен кейін, осы қаржы институттарының көптегені 1950 жылдары Гонконгқа көшірілді. Хотелдер мен клубтар жабылып, басқа мақсаттарға ие болды. Өзен жағасында орналасқан отаршылдық шенеуніктер мен шетелдік қайраткерлердің мүсіндері де алынып тасталды.
Мәдени төңкерістен кейінгі кезең
1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басында Қытай Халық Республикасының экономикалық саясатының жұмсаруымен Бундтағы ғимараттар біртіндеп бұрынғы қызметтеріне қайта оралды. Үкіметтік мекемелер қаржы институттарының пайдасына көшірілді, ал қонақүйлер өздерінің қонақ үй ретіндегі қызметін жаңартты. Осы кезеңде тайфундардың салдарынан болған бірнеше су тасқыны қалалық әкімшілікті өзен жағалауында биік бөгет салуға итермеледі, нәтижесінде бөгет қазір көше деңгейінен шамамен 10 метрге жоғары тұр. 1990-шы жылдары Бундтың орталық бөлігі болып табылатын Жоншан жолы (Сунь Ятсеннің құрметіне аталған) он қатарлы жолға дейін кеңейтілді. Соның салдарынан, жол бойындағы барлық саябақтардың көп бөлігі жойылды. Сондай-ақ осы кезеңде Бунд пен Пудонгты байланыстырған, аймақтың бастапқы мақсатына қызмет еткен паромдық терминалдар алынып тасталды. Бірақ, жақын маңдағы кейбір терминалдардан әлі де демалыс круиздері жасалып тұрады. 1990-шы жылдары Шанхай қалалық әкімшілігі туризмді жандандыру және жақын аудандардағы жер құндылығын арттыру мақсатында, сондай-ақ "колониялық мұраларды" социалистік идеологиямен үйлестіру үшін Бундтың кеңейтілген түсінігін насихаттауға тырысты. Кеңейтілген нұсқасында "Бунд" термині ("Жаңа Бунд" немесе "Солтүстік Бунд") Яньань жолының оңтүстігіндегі аймақтарды және Сучжоу өзенінің солтүстігіндегі (Жабэй) өзен жағалауының бір бөлігін атау үшін қолданылды. Дегенмен, терминнің мұндай қолданылуы туризм туралы әдебиеттен басқа жерлерде сирек кездеседі. 2010 жылдың 28 наурызында, Дүниежүзілік көрменің ашылуына арналған алдын ала шаралар кезінде, Бунд толыққанды жаңарту жобасын аяқтады.
ХХІ ғасырдағы қайта құру
2008 жылдан бастап Бунд бойындағы көлік ағыны күрделі түрде қайта құрылды. Жоспардың бірінші кезеңі Бундтың оңтүстік жағын қамтыды, нәтижесінде Яньань жолының үстінен өтетін эстакадалық автожолдың бір бөлігі бұзылды, соның ішінде Яньань жолы мен Бундтың қиылысындағы үлкен эстакадалық автожолдың шығу құрылысы да алынып тасталды. Екінші кезеңде Бундтың солтүстік жағындағы ғасырлық Ваибайду көпірі бір жыл бойы қалпына келтірілді. Үшінші кезеңде бұрынғы 10 қатарлы Бунд тас жолы екі деңгейлі болып қайта жаңартылды, ал 6 қатарлы қозғалыс жаңа туннель арқылы жүзеге асырылды. Бос қалған жол жағалау бойындағы жасыл жолақты кеңейтуге пайдаланылды. 1991 жылы Ваибайду көпіріндегі қозғалысты жеңілдету үшін салынған жаңа бетон көпір, жаңа екі деңгейлі тас жолдың құрылысынан кейін мәнсіз болып, бұзылды. Бунд 2010 жылғы ЭКСПО көрмесіне дайындықтан кейін 2010 жылдың 28 наурызында жұртшылыққа қайта ашылды. 2014 жылдың 31 желтоқсанында сағат 23:36-да жағалауда адамдардың қағылысуы болды. Оқиғада кем дегенде 36 адам қаза тауып, 47-сі жарақат алды. Негізгі оқиға Чэнь И алаңының жанында болды, онда жаңа жылды қарсы алуға шамамен 300 000 адам жиналған еді. Бунд, Пудун қаласындағы Шанхай әлемдік қаржы орталығынан және оның 100-ші қабатындағы бақылау алаңынан көрінетін ең маңызды нысандардың бірі болып табылады.
Орналасу
Бунд Хуанпу өзенінің жағалауында 1,6 шақырымға созылады. Дәстүрлі түрде Бунд оңтүстіктегі Яньань жолынан (бұрынғы Эдвард VII даңғылы) басталып, солтүстіктегі Сучжоу өзенін кесіп өтетін Вайбайду көпіріне (бұрынғы Бағ көпірі) дейін аяқталады. Бунд Сан Ятсеннің есімімен аталған Чжуншань жолының бір бөлігін қамтиды. Чжуншань жолы – Шанхай қаласының дәстүрлі тұжырымдамалық шекарасын құрайтын, көбінесе айналма жол. Жолдың батысында Батыс классикалық және заманауи стильдердегі 52 ғимарат орналасқан, бұл Бундтың ең басты ерекшелігі (төмендегі сәулет және ғимараттар туралы бөлімді қараңыз). Жолдың шығысында бұрын Хуанпу паркіне дейін созылатын саябақ болған. (Осы саябақта «иттерге және қытайларға кіруге тыйым салынған» деген жазуы бар белгі болған деген аңыз бар, бірақ дәл осы сөздер ешқашан қолданылмаған. Қосымша ақпаратты, соның ішінде белгінің суретін, Хуанпу паркі туралы мақалада табуға болады.) Бұл аудан қазір Чжуншань жолының кеңейтілуіне байланысты кішірейіп қалды. Одан шығысқа қарай 1990 жылдары су тасқынынан сақтану үшін салынған биік бөгет орналасқан. Осы биік қабырғаның салынуы Бундтың келбетін түбегейлі өзгертті. Нанкин жолының қиылысының жанында Бунд бойындағы жалғыз қоладан құйылған мүсін тұр – ол Шанхайдың алғашқы коммунистік мэрі болған әскери офицер Чэнь Идің ескерткіші. Бундтың солтүстік жағында, өзен жағасында Хуанпу паркі орналасқан, онда Шанхай Халық Қаһармандарына арналған ескерткіш мұнарасы орналасқан – Шанхай үкіметінің 1993 жылы Қытай революциясының шейіттерін және Қытайдағы табиғи апаттармен күресте қаза тапқандарды еске алу үшін салған биік, абстрактілі бетон мұнара.
Сәулет және ғимараттар
Бундта әртүрлі сәулеттік стильдегі 52 ғимарат бар, көбінесе эклектикалық, бірақ кейбір ғимараттар негізінен романдық жаңғыру, готикалық жаңғыру, ренессанс жаңғыру, барокко жаңғыру, неоклассикалық немесе Боз-Ар стилінде, ал бірқатар ғимараттар арт-деко стилінде (Шанхайда әлемдегі арт-деко архитектурасының ең бай жинақтарының бірі бар). Оңтүстік жағынан негізгі ғимараттар: Америка клубы, 209 Фучжоу көшесі – генерал Клэр Ченно, содан кейін Қытай поштасының атқарушы директоры 1948 жылға дейін бұл үй-жайларды пайдаланды. 1923 және 1925 жылдар аралығында Curry & Co. компаниясының Ласло Гудек Американың грузин стилінде салған. 1922 жылы сатып алынғаннан кейін ерлер клубы ретінде салынған, ол экспаттар үшін танымал клуб болды. Шамамен 1000 м² жер астымен қоса алты қабаттан тұратын ғимарат, Шанхайдың Бунд аймағында кең таралған болат және бетон конструкциясымен жобаланған. Ішінде барлар, бильярд залы және 50 жатын бөлмесі бар, сонымен қатар төбелік бақ бар. Азия ғимараты (No. 1, The Bund), бастапқыда McBain Building, Royal Dutch Shell және Asiatic Petroleum Company Шанхайдағы кеңселері орналасқан. Шанхай клубы (No. 2, The Bund) – Шанхайдағы британдық азаматтардың басты әлеуметтік клубы. 2010 жылдан бері Шанхайдағы Уолдорф Астория қонақ үйі. Одақ ғимараты (No. 3, The Bund) бұрын бірнеше сақтандыру компанияларына арналған, ал қазір сауда орталығы. Қытай мен Лондондағы Индияның коммерциялық банкі ғимараты (No. 4, The Bund) 1916–1918 жылдар аралығында салынған, Үндістан, Лондон және Қытай сауда банкі орналасқан. Ниссин ғимараты (No. 5, The Bund) – жапондық кеме компаниясы орналасқан. Қытай сауда банкі ғимараты (No. 6, The Bund) – Қытайдағы алғашқы қытайлық банк, қазір HSBC-нің Шанхайдағы филиалы. Ұлы Солтүстік телеграф ғимараты (No. 7, The Bund) – Ұлы Солтүстік телеграф компаниясының үйі. 1882 жылы Шанхайдағы алғашқы телефон станциясының орны. Рассел & Co. ғимараты (No. 9, The Bund), қазіргі уақытта Қытай саудагерлері тобының үйі, сонымен қатар Dolce & Gabbana-ның Шанхайдағы бас дүкені орналасқан. HSBC ғимараты (No. 12, The Bund), қазір Шанхай Пудун даму банкі пайдаланады, ол бір кездері Шанхайдағы Гонконг және Шанхай банктік корпорациясының штаб-пәтері болды, ол 1990 жылдары Шанхай үкіметімен ғимаратты қайта сатып алу туралы келісімге қол жеткізе алмады, Шанхай үкіметі 1950 жылдардан бері пайдаланған ғимараттан көшіп кеткен кезде. Қазіргі ғимарат 1923 жылы аяқталды. Ол кезде "Суец каналы мен Беринг бұғазы арасындағы ең сәнді ғимарат" деп аталды. Оның атақты төбесіндегі мозаикалар толығымен қалпына келтірілді және кіреберіс залында қарауға болады. Кедендік үй (No. 13, The Bund) 1927 жылы бұрынғы дәстүрлі қытай стиліндегі кеден үйінің орнында салынған. Сағат пен қоңырау Англияда Биг Беннің үлгісі бойынша жасалды. Қытай байланыс банкі ғимараты (No. 14, The Bund) – Қытай Халық Республикасы құрылғанға дейін Бундқа салынған соңғы ғимарат. Қазір онда Шанхай кәсіподақ кеңесінің кеңсесі орналасқан. Russo Chinese Bank ғимараты (No. 15, The Bund) қазір Қытайдың шетел валютасы сауда жүйесі (CFETS; бұрын Шанхай алтын биржасы). Bank of Taiwan Building (No. 16, The Bund) қазір Қытай сауда банкі. Солтүстік Қытай Daily News ғимараты (No. 17, The Bund) сол кезде Шанхайдағы ең ықпалды ағылшын тіліндегі газет болды. Бүгінде ол AIA Insurance компаниясының үйі. Chartered Bank ғимараты (No. 18, The Bund) – Standard Chartered Bank-тың Шанхайдағы бас кеңсесі. Қазір бұл ғимаратта дизайнерлік дүкендер, Mr & Mrs Bund мейрамханасы және шығармашылық көрме алаңы орналасқан. Chipolbrok қытай-поляк кеме компаниясының бас кеңсесі (1962–1998). Palace Hotel (No. 19, The Bund), бүгінде Бейбітшілік қонақ үйінің бір бөлігі. Сассон үйі (No. 20, The Bund), оған жалғастырылған Cathay қонақ үйімен Сэр Виктор Сассон салған. Ол өзінің джаз тобымен кафеде танымал болды және әлі күнге дейін. Бастапқыда ең жоғарғы қабатта Сассонның жеке пәтері орналасқан. Бүгінде ол Бейбітшілік қонақ үйінің екінші бөлігін құрайды. Қытай банкі ғимараты (No. 23, The Bund) – Қытай банкінің бас кеңсесі орналасқан. Ғимараттың кішігірім көрінісі Сассонның Бундтағы басқа ешқандай ғимарат оныңінен жоғары көтерілмейтіндігіне деген талаптарымен байланысты. Йокогама Specie Bank ғимараты (No. 24, The Bund) 1945 жылға дейін жапондық Йокогама Specie Bank орналасқан, бүгінде Қытайдың өнеркәсіптік және коммерциялық банкінің Шанхайдағы филиалы орналасқан. Янцзы сақтандыру ғимараты (No. 26, The Bund) қазір Қытай ауыл шаруашылығы банкінің Шанхайдағы филиалы орналасқан. Жардн Мэтисон ғимараты (No. 27, The Bund) сол кездегі күшті Jardine Matheson компаниясының үйі болды. Бүгінде оның жертөлесінде Rolex дүкені, кеңселер, Рузвельт үйі, бар және мейрамхана орналасқан. Glen Line ғимараты (No. 2 East Beijing Road) қазір Шанхай клирингтік орталығына орналасқан. Banque de l'Indochine ғимараты (No. 29, The Bund) – француз банкі Banque de l'Indochine орналасқан. Ұлыбританияның Бас консулдығы (No. 33, The Bund) – Ұлыбританияның Бас консулдығы орналасқан. Ғимарат жаңартылып, 2010 жылы No. 1 Waitanyuan ретінде қайта ашылды, ол үкіметтік қызметкерлерге арналған жеке тамақтану орталығы. Оның бір бөлігі 2010 жылы ашылған Peninsula Hotel, Shanghai құрылысына да пайдаланылды. Gutzlaff Signal Tower, сондай-ақ Бунд ауа райы мұнарасы деп белгілі, бастапқыда Хуанпу өзеніндегі кемелерге ауа райы туралы ақпарат берді, қазіргі құрылысы 1907 жылға дейін салынған. Батыс Бунд өнері мен дизайны (Chinese: 西岸艺术与设计博览会) қараша айында Шанхай, Қытайда өткізілетін жылдық халықаралық заманауи өнер жәрмеңкесін ұйымдастырады.
American Club 209 Fuzhou Rd – General Claire Chennault, then Executive Director of China Post 1, used the premises until 1948. Built by László Hudec of Curry & Co. between 1923 and 1925 in the American Georgian Style. Originally built as an all male club after purchasing the site in 1922, it was a popular club for expatriates. A six story building plus basement, around 1000m2 per floor, designed in the common steel and concrete construction prevalent along The Bund area of Shanghai. Containing bars, billiard room and 50 bedrooms there was also a rooftop garden. Asia Building (No. 1, The Bund), originally the McBain Building, housed the Shanghai offices of Royal Dutch Shell and Asiatic Petroleum Company. Shanghai Club (No. 2, The Bund), which was the principal social club for British nationals in Shanghai. Since 2010 the Waldorf Astoria Shanghai Hotel. Union Building (No. 3, The Bund), previously housed a number of insurance companies, and is now a shopping centre. The Mercantile Bank of India, London and China building (No. 4, The Bund), housed the Mercantile Bank of India, London and China, built between 1916–1918. Nissin Building (No. 5, The Bund), housed a Japanese shipping company. China Merchants Bank Building (No. 6, The Bund), housed the first Chinese owned bank in China, and is now HSBC's Shanghai branch. Great Northern Telegraph Building (No. 7, The Bund), housed Great Northern Telegraph Company. Site of the first telephone switch in Shanghai in 1882.
lt=Russel & Co. Building (No. 9, The Bund), currently housed the China Merchants Group, also houses the Shanghai flagship store for Dolce & Gabbana. The HSBC Building (No. 12, The Bund), now used by the Shanghai Pudong Development Bank, was once the Shanghai headquarters of the Hongkong and Shanghai Banking Corporation, which failed to reach a deal with the Shanghai government to buy the building again in the 1990s, when the Shanghai government moved out of the building that they had used since the 1950s. The present building was completed in 1923. At the time, it was called "the most luxurious building between the Suez Canal and the Bering Strait". Its famous ceiling mosaics have been fully restored, and can be viewed inside the entrance hall. The Customs House (No. 13, The Bund), was built in 1927 on the site of an earlier, traditional Chinese style customs house. The clock and bell was built in England and in imitation of Big Ben. China Bank of Communications Building (No. 14, The Bund), was the last building to be built on the Bund before the founding of the People's Republic. It now houses the Shanghai Council of Trade Unions. Russo Chinese Bank Building (No. 15, The Bund) is now the China Foreign Exchange Trade System (CFETS; previously Shanghai Gold Exchange). Bank of Taiwan Building (No. 16, The Bund) is now the China Merchants Bank. North China Daily News Building (No. 17, The Bund) housed the most influential English language newspaper in Shanghai at the time. Today it houses AIA Insurance. Chartered Bank Building (No. 18, The Bund) housed the Shanghai headquarters of what became Standard Chartered Bank the building now houses designer shops, the restaurant Mr & Mrs Bund, and a creative exhibition space. HQ of Chipolbrok Chinese Polish shipping company (1962–1998). Palace Hotel (No. 19, The Bund), today forms part of the Peace Hotel. Sassoon House (No. 20, The Bund), with the attached Cathay Hotel, was built by Sir Victor Sassoon. It was, and still is today, famous for its jazz band in its cafe. The top floor originally housed Sassoon's private apartment. Today, it forms the other part of the Peace Hotel. Bank of China Building (No. 23, The Bund) housed the headquarters of the Bank of China. The stunted appearance of the building is attributed to Sassoon's insistence that no other building on the Bund could rise higher than his. Yokohama Specie Bank Building (No. 24, The Bund) housed the Japanese Yokohama Specie Bank until 1945, today housed a Shanghai branch of the Industrial and Commercial Bank of China. Yangtze Insurance Building (No. 26, The Bund) today houses a Shanghai branch of the Agricultural Bank of China. Jardine Matheson Building (No. 27, The Bund) housed the then powerful Jardine Matheson company. Today it houses a Rolex store on the ground floor, offices, and the House of Roosevelt, a bar and restaurant. Glen Line Building (No. 2 East Beijing Road) today houses the Shanghai Clearing House. Banque de l'Indochine Building (No. 29, The Bund) housed the French bank, Banque de l'Indochine. Consulate General of the United Kingdom (No. 33, The Bund) housed the Consulate General of the United Kingdom. The building has been renovated and in 2010 re opened as No. 1 Waitanyuan, a private dining facility for government. Part of the site has also been used to build the Peninsula Hotel, Shanghai which opened in 2010. Gutzlaff Signal Tower also known as the Bund Weather Tower, originally provided weather information to ships on the Huangpu River with the current structure dating from 1907. West Bund Art & Design (Chinese: 西岸艺术与设计博览会) hosts an annual international contemporary art fair held Shanghai, China during November.
Көлік
Шанхай метросының 2-желісі Бунд арқылы өтеді, бірақ Бундта станция салу жоспарланбаған. Ең жақын станция – Шығыс Нанкин жолы, Нанкин жолынан бес минуттық жерде. Шығыс 1-Жонгшан жолы – маңызды автобус маршруты. Бұрын Шанхай паромдары Бундта және оның жанындағы кемежайлардан жиі қатынайтын. Қазіргі танымал паром Бундтың оңтүстік жағындағы Цзиньлинг жолы кемежайынан, өзен арғы жағындағы Луцзядзюйдің оңтүстік жағындағы Донгчанг жолы кемежайына қатынайды. Пароммен толық сапар құны 2 юань. Көптеген компаниялар кемежайдан Хуанпу өзеніне круиздер (кеме саяхаттары) ұсынады; Бундтағы және Пудоңдағы барлық ірі ғимараттар әр кеш жарықтандырылады. Бунд көрістік туннелі (外滩观光隧道), өзен төменгі жағындағы жаяу жүргіншілерге арналған туннель, Бундтан Хуанпу өзенін кесіп өтеді. Жолаушылар баяу жылдамдықпен қозғалатын SK адам тасымалдағыштарына отырып, туннельдің қабырғаларына проекцияланған жарық эффекттерімен саяхаттайды. Бұл эффектілер туристік орын ретінде таныстырылады; туннель үшін төлем 2-желімен өзеннен өту құнынан он есе, ал пароммен өту құнынан 20 есе жоғары.
Танымал мәдениетте
Қытай және ағылшын тілдерінде көптеген зерттеулер мен танымал бейнелеулер бар. Бунд британдық жазушы Дж. Г. Баллардтың 1984 жылғы «Күн империясы» романында бейнеленген, ол Жапон шапқыншылығы мен оккупациясы кезінде балалық шағындағы тәжірибесіне негізделген. Роман Стивен Спилбергтің киноға түсірген. Нейл Стивенсонның 1999 жылғы «Криптономикон» романының басындағы беттер 1941 жылдың қарашасында Бундтағы оқиғаны көрсетеді, сол кезде жапондық басқыншылықтың қаупінен азаматтық тәртіп бұзыла бастады. Бунд – Гонконгтың «Бунд» (1980) телесериалы мен «Шанхай Гранд» (1996) фильмінің оқиға орыны (және аты). Екі туындының сюжеті де Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде Бундты бақылау үшін күрескен бандиттерге арналған. «The Bund» – 1930 жылдардағы Шанхай джаз тобынан шабыттанған The Shanghai Restoration Project электрондық музыка тобының бірінші, аттас альбомындағы ән. Әннің аспаптық нұсқасы «The Bund (Instrumental)» 2008 жылы топтың «Day – Night (Instrumentals)» альбомында жарық көрді. Бунд «The Amazing Race 21» жарысының премьерасында, «The Amazing Race: China Rush 1» финалында және «The Amazing Race: China Rush 3» жарысының премьерасында көрсетілді. Бунд – «The King of Fighters XIV» ойынындағы ойналатын кезеңдердің бірі.
Негізгі дереккөздер
Деннис, Николас Белфилд. Қытай мен Жапонияның келісім шарттары бойынша ашылған порттары. Бұл елдердің ашық порттарына толық нұсқаулық, Пекин, Йедо, Гонконг және Макао қалаларымен бірге. 29 карта мен жоспар қосылған жол көрсету кітабы және анықтамалық (1867).