Кіріспе

Джеймс Пинео Грант (12 мамыр 1922 - 28 қаңтар 1995) – американдық саяхатшы және балалардың құқықтарын қорғаушы. Грант 15 жыл (1980 жылдың қаңтарынан 1995 жылдың қаңтарына дейін) Біріккен Ұлттар Ұйымының Балалар Төтенше Жағдайлар Қорының (ЮНИСЕФ) үшінші атқарушы директоры қызметін атқарды, Бас хатшының орынбасары дәрежесінде. Грант Пекин қаласындағы Пекин Медициналық Колледжінің ауруханасында дүниеге келді. Ол 15 жасқа дейін Қытайда өмір сүрді, оның әкесі Джон Блэк Грант Рокфеллер қоры қаржылаған Пекин Медициналық Колледжінің қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы алғашқы профессоры болды. Грант Калифорния университетінде (Беркли) оқып, 1943 жылы экономика мамандығы бойынша бітірді, ал 1951 жылы Гарвард құқық мектебін аяқтады. Грант халықаралық мемлекеттік қызметін 1940 жылдардың соңында Қытайда Біріккен Ұлттар Ұйымының Көмек және қайта құру басқармасында жұмыс істегеннен бастады. 1962 жылы Таяу Шығыс және Оңтүстік Азия істері жөніндегі Мемлекеттік хатшының орынбасары және Халықаралық Ынтымақтастық басқармасының директорының орынбасары болып тағайындалды, ол АҚШ Халықаралық Даму Агенттігінің алдағысы болды. 1964 жылдан 1967 жылға дейін Грант Түркиядағы USAID миссиясының директоры болып қызмет етті. 1967 жылы ол Оңтүстік-Шығыс Азия бойынша USAID әкімшілігінің көмекшісі болып тағайындалды және 1969 жылға дейін осы лауазымда қалды. 1969 жылы USAID-ден кеткеннен кейін ол Шетелдік Даму Кеңесін құрып, оның президенті және бас директоры болды. Грант ЮНИСЕФ-тің атқарушы директоры болып тағайындалғаннан кейін ШДК-дан кетті. Ол 1980 жылдың қаңтарынан 1995 жылдың қаңтарына дейін осы лауазымда қызмет етті. Маркос Куэто мақаласында айтқандай, "Гранттың сергекті басшылығымен ЮНИСЕФ алғашқы медициналық көмекке қатысты кешенді көзқарастан бас тарта бастады. Грант халықаралық агенттіктер шектеулі ресурстармен және уақытша жергілікті саяси мүмкіндіктермен барынша жұмыс істеуі керек деп сенді. Бұл жалпы мақсаттарды белгілі мерзімге бағытталған нақты шараларға аударуды білдірді. Бірнеше жылдан кейін Грант ЮНИСЕФ-тің "балалар төңкерісін" ұсынған және GOBI-де қамтылған 4 арзан шараны түсіндірген кітабын ұйымдастырды". 1994 жылдың 8 тамызында президент Уильям Клинтон оған "Азаттық медалін" табыс етті. Грант 1993 жылдың мамырында қатерлі ісікке шалдыққан, бірақ 1995 жылдың 23 қаңтарында отставкаға шыққанға дейін ЮНИСЕФ-ті басқаруын жалғастырды және бірнеше күннен кейін 72 жасында қайтыс болды. 2008 жылы Николас Кристоф Гранттың, "әзірге көпке танылмаған американдық көмекші қызметкері", вакцинация мен диареяны емдеуді насихаттау арқылы "Гитлер, Мао және Сталиннің біріктіргенінен де көп адамды құтқарып қалғанын" жазды. Грант БҰҰ-да мүмкін емес нәрсені қабылдамайтын адам ретінде танымал болды: оны көбінесе қағазға жазып, өзіне күліп, "Бұл істеуге болады! Бұл істеуге болады!" деп айтатын.

Әлеуметтік кәсіпкерлік

Джеймс П. Грант USAID директорының орынбасары болған жылдары «Жасыл революцияның» алғашқы қолдаушысы болды, ол техникалық жетістіктердің (жақсартылған тұқымдар, тыңайтқыштар, суару, пестицидтер, механизация) жиынтығының әлеуетін мойындады; «Жасыл революция» әлемдегі аштықты азайтуға септі. 1973 жылы Джонс Хопкинс университетінің денсаулық сақтау мектебіндегі (оның әкесі бірінші түлектердің қатарында болғандықтан, оған ерекше маңызды) жылдық лекциясында Грант Карл Тейлордың Нарангвал зерттеулерінен алынған ғылыми жетістіктерді (балалар пневмониясы, ауызша регидратация терапиясы, жаңа туған нәрестелер тетанусы, отбасылық жоспарлау) түсінді және «Енді біз Балалардың өмір сүру революциясы туралы сөйлесе аламыз!» деді. Грант кейінгі жылдары Джон Родтың «Неге екінші жартысы өледі?» деген лекциясын оқығаннан кейін осы мәселені шешуге деген ынтасы күшейді. Родтың баяндамасы Грантқа жыл сайын «бес жасқа дейінгі 14 миллион баланың өлімін тіркейтінін, ал көпшілігінің үйлерінде диарея, пневмония, нашар тамақтану және еміздеуге болатын аурулардан қайтыс болатынын» түсінуге көмектесті. Джеймс П. Гранттың назарын аударған нәрсе – балалар өлімінің көп бөлігін арзан және қарапайым шаралармен толығымен болдырмауға болатындығы болды. Гранттың көзқарасы: «Мораль қабілетпен бірге жүруі керек». Ол көптеген балалардың алдын алуға болатын себептерден өліміне қарсы шаралардың жеткіліксіз екеніне ренжіді, сондықтан ол және басқаратын ЮНИСЕФ ұйымы «барлық жердегі балаларға қарапайым, төмен құнды денсаулық сақтау шешімдерін ұсыну үшін жаһандық науқанды жоспарлауға және басқаруға» кірісті. 1982 жылы Грант және ЮНИСЕФ балалардың өмір сүру революциясын бастады және балалардың өлімін азайту үшін қарапайым, бірақ тиімді стратегияны ұсынды. Оның стратегиясы GOBI FFF: G – кішкентай балалардың денсаулығын бақылау арқылы нашар тамақтануды анықтау, O – балалар диареясын емдеу үшін ауызша регидратация терапиясы, B – ана сүтімен тамақтандыруды қолдау (жұмыс істейтін аналардың санының артуы және балалар формуласының насихатталуы салдарынан ана сүтімен тамақтандыру көрсеткіштері төмендеді), I – балалардың алты негізгі ауруына қарсы егу: туберкулез, полиомиелит, дифтерия, тетанус, көк жөтел және қызылша. (Олар екі F қосты: тамақ қосымшалары және отбасылық жоспарлау; кейіннен үшінші: қыздардың білімі.) 1990 жылы Гранттың балалардың өмір сүру революциясының арқасында балалардың вакцинациясы 20 пайыздан 80 пайызға дейін өскені есептеледі. Сондай-ақ, 1992 жылы қарапайым процедуралар еміздеуге болатын аурулардан және ауыр дегидратациядан шамамен 4 миллион баланың өлімін сақтады деп есептеледі. Сансыз адамдар полиомиелит (шамамен 3 миллион адам құтқарылды), А витаминінің жетіспеушілігінен соқырлық (шамамен 1 миллион адам құтқарылды) және йод тапшылығынан миға зақымдану (шамамен 10 миллион адам құтқарылды) сияқты мүгедектіктен құтқарылды. Осы өзгерістер Джеймс Гранттың көрегендігі, құлшынысы, шеберлігі, сенімділігі және өзгеге көмектесуге деген еркінің арқасында мүмкін болды.