Садр уд Дин Аға Хан: БҰҰ қашқын комиссары және гуманитарлық қайраткер
Sadruddin Aga Khan
Сұлтан Сәдр әл-Хан – БҰҰ-ның Босқындар Жоғары комиссары (1966-1977). Босқындар мәселесіне жаңа бағыт берді, қалыптасқан ұйымдармен ынтымақтастықты күшейтті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
БҰҰ-ның босқындар жөніндегі жоғарғы комиссары (1933–2003)
UN High Commissioner for Refugees (1933–2003)
Принц Садруддин Ага Хан (17 қаңтар 1933 – 12 мамыр 2003) – Францияда туған мемлекет қайраткері және қоғамдық белсенді, 1966 жылдан 1977 жылға дейін Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар жөніндегі жоғарғы комиссары қызметін атқарды. Осы кезеңде ол агенттіктің назарын Еуропадан тысқа қарай бұрып, күрделі босқындар мәселелерінің күрт өсуіне дайындады. Ол үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) мен БҰҰ агенттіктері арасындағы ынтымақтастықты арттыруды қолдады. Принцтің экологиялық мәселелерге қызығушылығы оны 1970-ші жылдардың соңында Беллерив қорын құруға жетеледі, сондай-ақ ол ислам өнерінің білушісі және құрметті коллекционері болды. Париж қаласында туған ол Сэр Сұлтан Махмет Шах Ага Хан мен ханшайым Андре Ага Ханның ұлы еді. Ол екі рет үйленген, бірақ өзінің баласы болған жоқ. Принц Садруддин 70 жасында рактан қайтыс болды және Швейцарияда жерленді.
Prince Sadruddin Aga Khan (17 January 1933 – 12 May 2003) was a French born statesman and activist who served as United Nations High Commissioner for Refugees from 1966 to 1977, during which he reoriented the agency's focus beyond Europe and prepared it for an explosion of complex refugee issues. He was also a proponent of greater collaboration between non governmental organizations (NGOs) and UN agencies. The Prince's interest in ecological issues led him to establish the Bellerive Foundation in the late 1970s, and he was a knowledgeable and respected collector of Islamic art. Born in Paris, France, he was the son of Sir Sultan Mahomed Shah Aga Khan and Princess Andrée Aga Khan. He married twice, but had no children of his own. Prince Sadruddin died of cancer at the age of 70, and was buried in Switzerland.
Балалық шағы мен білімі
Францияның Нойли-сюр-Сен қаласында дүниеге келген ол, Сұлтан Махмет Шах Ага Хан III және оның француз туған үшінші әйелі, бұрынғы Андре Жозефин Карронның жалғыз баласы еді. Алғашқы білімін Швейцарияның Лозанна қаласында алып, 1954 жылы Гарвард колледжін Phi Beta Kappa құрметімен бітірді. Плимптонмен бірге "Гарвард Лампуни" журналының редакторы болды. Гарвардтың Таяу Шығысты зерттеулер орталығында үш жыл аспирантурада оқығаннан кейін, принц Садруддин өмір бойына созылған халықаралық қызметке белсенді кірісті. Бала кезінде әжесі оған парсы тарихының ұлы дастандарын оқып беретін. Кейін ол оны "ЮНЕСКО-ның зор жетістіктерінің бірі" деп атады, себебі ол өте қиын тарихи кезеңде, әсіресе Таяу Шығыстағы және Қырық жылдық соғыстағы шиеленістерде жүзеге асты. Бұл бастама Біріккен Ұлттар Ұйымының мүше елдері арқылы қаражат жинаған филателиялық бағдарлама және Дүниежүзілік почта одағының қолдауымен танылды. Ол кезде БҰҰ-ның комиссариаты негізінен Шығыс Еуропадан келген босқындарға көмек көрсетуге бағытталған еді. Босқындар мәселесінің ауқымы мен күрделілігі арта түскенде, БҰҰ комиссариаты мен халықаралық қауымдастық жағдайға бейімделуге мүмкіндік алды. Ол БҰҰ атынан гуманитарлық ахуалдарды шешуде түрлі лауазымдарда қызмет етті.
Born in Neuilly sur Seine, France, he was the only child of Sir Sultan Mahomed Shah Aga Khan III and his French born third wife, the former Andrée Joséphine Carron. He received his early education in Lausanne, Switzerland, before graduating Phi Beta Kappa in 1954 from Harvard College. Along with Plimpton, he was an editor for the Harvard Lampoon. After three years of post graduate research at the Harvard Center for Middle Eastern Studies, Prince Sadruddin began a lifelong career of international service. When he was a child, his paternal grandmother used to recite to him the great epic poems of Persian history. He would later describe it as "one of UNESCO's great achievements" because of the challenging historical context in which it took place—in particular the ongoing tensions in the Middle East and the Cold War. The initiative became known for its Stamp Plan, a philatelic programme that raised funds through United Nations member countries, as well as the support of the Universal Postal Union. At the time, the UNHCR's resources were primarily focused on supporting refugees crossing from Eastern Europe. As the scale and complexity of refugee issues continued to increase, the UNHCR and the international community at large was better positioned to adapt. He continued to serve in various capacities dealing with humanitarian situations on behalf of the UN.
Біріккен Ұлттар Ұйымының дипломатиялық мансабы
Принц Садруддин 1978 жылдан бері түрлі лауазымдарда болды: БҰҰ Бас хатшысының арнайы кеңесшісі және миссиясының уәкілі, БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының арнайы баяндамашысы, Халықаралық гуманитарлық мәселелер жөніндегі тәуелсіз комиссияның және БҰҰ-ның қаржылық төтенше жағдайлар жөніндегі тәуелсіз жұмыс тобының координаторы және төрағасы. Кейін ол Ауғанстан халқына қатысты Біріккен Ұлттар Ұйымының гуманитарлық және экономикалық көмек бағдарламаларын үйлестірушісі және Ирактың шекаралық аймақтарындағы мәселелермен айналысқан БҰҰ агенттіктер аралық гуманитарлық бағдарламасының Бас хатшысының атқарушы өкілі болды. 1990 жылдың қыркүйегінде Ирак пен Кувейт арасындағы дағдарысқа қатысты гуманитарлық көмек жөніндегі БҰҰ Бас хатшысының жеке өкілі болып тағайындалуы дипломатиялық шеберлік пен салмақтылықты қажет етті. Ирак президенті Саддам Хусейн БҰҰ-ға күдікпен қарады және елдің шиит мұсылмандарына пайдасы тиетін кез келген іс-әрекеттен қашып жүрді. Осыған қарамастан, принц Садруддин сыртқы істер министрі Тарик Азизбен оңтүстік Ирактың батпақтарындағы қиын жағдайға тап болған ондаған мың шиит мұсылмандарына БҰҰ көмек бағдарламасын құру бойынша сәтті келіссөздер жүргізе алды. Ол Канаданың Роки тауларындағы ұлттық саябақтар жүйесінен үлгі алды. 2006 жылдың мамыр айында Беллерив қорының қызметі Женевада орналасқан Ага Хан қорымен (принц Садруддиннің шөбересі Карим Ага Хан IV 1967 жылы құрған) біріктіріліп, Принц Садруддин Ага Хан Қоршаған ортаны қорғау қоры құрылды.
Prince Sadruddin had, since 1978, been variously: Special Consultant and Chargé de Mission to the Secretary General of the United Nations, Special Rapporteur of the UN Human Rights Commission and Convenor and co chairman of the Independent Commission on International Humanitarian Issues and of the Independent Working Group on the UN Financial Emergency. He was later Coordinator for United Nations Humanitarian and Economic Assistance Programmes Relating to the People of Afghanistan and Executive Delegate of the Secretary General for a United Nations Inter Agency Humanitarian Programme, which dealt with problems of Iraq's border areas. His appointment in September 1990 as Personal Representative of the UN Secretary General for Humanitarian Assistance Relating to the Crisis between Iraq and Kuwait required diplomatic finesse. Iraq's President Saddam Hussein was deeply suspicious of the UN, and was loath to do anything that would benefit the country's Shia Muslims. Despite this, Prince Sadruddin was able to successfully negotiate with Foreign Minister Tariq Aziz for the establishment of a UN relief program for tens of thousands of Shia Muslims trapped in worsening conditions in the marshlands of southern Iraq. It found inspiration in the system of national parks of the Canadian Rockies. In May 2006, the activities of the Bellerive Foundation were merged into the Geneva based Aga Khan Foundation (founded in 1967 by Prince Sadruddin's nephew Karim Aga Khan IV) to form the Prince Sadruddin Aga Khan Fund for the Environment.
Өлім және еске алу
Принц Садруддин 2003 жылғы 12 мамырда Массачусетс штатының Бостон қаласында қатерлі ісіктен қайтыс болды. Ол кездегі БҰҰ-ның жоғары комиссары Руд Любберс БҰҰ-ның және бүкіл гуманитарлық қауымдастықтың қайғысын білдіріп, «Ол БҰҰ тарихында өшпес із қалдырды – агенттікті ең қиын сәттердің бірінен өткізіп әкелді. Садруддиннің есімі БҰҰ-мен біртегі болды» деді. Женева кантонынан келген құрмет көрсету хатында: «Пайғамбар Мұхаммедтен тараған, жоғары парсы әулетінің тағдыры осы шағын еуропалық қаламен және адамның жағдайын жақсартуға бағытталған амбициялы жобамен тығыз байланысты» делінген. Сол кездегі Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Кофи Аннан «Ол адамзатқа құрметпен қатар, қоршаған ортаға деген қамқорлықты да білдірді. Ол кедейлер мен мұқтаждардың мүддесін қорғап, мәдениет пен өнер арқылы адамзатты құрметтеді» деді. Халықаралық қызмет – отбасылық дәстүр болды және Принц Садруддин өмірінің бойы осымен қоршалған. Оның әкесі Британдық Үндістанда ықпалды лауазымдар атқарды. Сондай-ақ ол Ұлттар Лигасының президенті болып екі мерзім қызмет етті. Ал, Принц Садруддиннің немересі, Ясмин ханшайым Альцгеймер ауруына қарсы күреске өмірін арнады. Принц Садруддин мәдениетке құштар болды, оның ішінде музыка, өнер және әдебиет. Ол Еуропа мен басқа елдердегі музыка фестивальдері мен басқа да мәдени шараларда белгілі бір тұлға болды. Оның қоршаған ортаны қорғауға деген қызығушылығы сыртқы демалысқа деген ұнатуымен толықты, ол шаңғы тебуге құштар және тәжірибелі теңізші болды. Бұл жобаның мақсаты – жаңа шығармашылық туындыларды ілгерілету. Жыл сайын «Аға Хан» әдебиет сыйлығы (оның әкесі құрған) табыс етіледі. Дайер 1965 жылы өз-өзіне қол жұмсады. Ол 1972 жылғы 25 қарашада Британдық Вест-Индияда Кэтрин Алея Берикетти Сурсокқа үйленді. Александрияда туған ол ливандық аристократ Сирил Сурсоктың бұрынғы әйелі (Николас Сурсок пен Донна Виттория Серраның ұлы) болды. Олардың Садруддин ханзадамен балалары болмады, бірақ осы некеден ол үш өгей ұлды алды: Александр Сурсок (тайлық принцесса Мом Ражавонгсе Чаруван Рангсит Прайурасакдиге үйленген), Марк Сурсок және Николас Сурсок.
Prince Sadruddin died of cancer in Boston, Massachusetts, on 12 May 2003, Ruud Lubbers, then UNHCR High Commissioner, expressed the sadness of the UNHCR and the entire humanitarian community, commenting that "he left an indelible print on UNHCR's history—leading the agency through some of the most challenging moments. Sadruddin's name became synonymous with UNHCR." A tribute from the Canton of Geneva read: "The destiny of this family of high Persian nobility, descended from the Prophet Muhammad, is inextricably linked to that of this small European town and to an ambitious project to improve the human condition." Then United Nations Secretary General Kofi Annan commented that "he combined respect for humankind with concern for our environment. He worked on behalf of the poor and dispossessed, while celebrating humanity through culture and art." International service was a family tradition, and throughout his life Prince Sadruddin was surrounded by it. His father held influential roles in British India. He also served two terms as President of the League of Nations. Meanwhile, Prince Sadruddin's niece Princess Yasmin, has devoted herself to the fight against Alzheimer's disease. Prince Sadruddin had a taste for culture, including music, art and literature. He was a familiar figure at music festivals and other cultural events, both in Europe and overseas. His concern for the environment was complemented by his enjoyment of the outdoors; he was a keen skier and an accomplished sailor. which was established with the aim of bringing original creative work to the fore. Every year the Review awards the Aga Khan Prize for Fiction (established by his father They had no children and divorced in 1962. Dyer committed suicide in 1965. He married Catherine Aleya Beriketti Sursock on November 25, 1972, in the British West Indies. Born in Alexandria, she was the former wife of Lebanese aristocrat Cyril Sursock (son of Nicolas Sursock and Donna Vittoria Serra of the Dukes di Cassano). She and Prince Sadruddin had no children, but from this marriage he gained three stepchildren: Alexandre Sursock (married to Thai Princess Mom Rajawongse Charuvan Rangsit Prayurasakdi), Marc Sursock, and Nicolas Sursock.
Көркем туындылар жинағы
Өмірі бойында ханзада Садруддин әлемдегі ең көрнекті ислам өнерінің жеке коллекциясын құрды. Ол 50 жылдан астам уақыт бойы құнды суреттер, сызбалар, қолжазбалар және миниатюралардан тұратын баға жетпес жинақты жинаған білімді және беделді коллекционер болды. Ол сонымен қатар 1985 жылға дейін сатқан алғашқы және африкалық өнердің жинағын да жинаған, бұл жинақ 1998 жылы Британ мұражайымен ұйымдастырылды.
During his lifetime Prince Sadruddin assembled one of the finest private collections of Islamic art in the world. He became a knowledgeable and respected collector, accumulating a priceless collection of paintings, drawings, manuscripts and miniatures over 50 years. He had also gathered a collection of primitive and African art which he sold sometime prior to 1985. which was organized by the British Museum in 1998.
Сыйлықтар мен марапаттар
Принц Садруддин Пакистан, Польша және Ватикан сияқты түрлі елдерден бірнеше құрметті докторлық атақтар мен ұлттық наградалар алды, сондай-ақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары сыйлығымен марапатталды. Ол Женеваның «Буржуа д’Онер» орденімен, Францияның «Құрмет Легионының» Командоры және Ватиканның Киелі Сильвестр орденінің (KCSS) кавалер-командоры атанды, сонымен қатар Мысырдың «Нил» орденінің иегері болды.
Prince Sadruddin received several honorary doctorates and national decorations from states as diverse as Pakistan, Poland and the Vatican, as well as the United Nations Human Rights Award. He was awarded the Bourgeois d'Honneur de Geneve, made a Commandeur of the Légion d'honneur of France and a Knight Commander of the Order of St. Sylvester (KCSS) of the Holy See, and was a recipient of the Order of the Nile of Egypt.