Кіріспе
1983 жылы түсірілген Дэвид Кроненбергтің фильмі. «Videodrome» – 1983 жылы түсірілген канадалық ғылыми фантастикалық, дене қорқынышы жанрындағы фильм. Сценарийін және режиссурасын Дэвид Кроненберг жазған, басты рөлдерде Джеймс Вудс, Сонжа Смитс және Дебби Гарри ойнайды. 1980-жылдардың басында Торонто қаласында өтетін оқиғада, кішкентай UHF телеарнасының бас директоры зорлық-зомбылық көріністерін көрсететін сигналды кездейсоқ табады. Ол сигналдың көзін анықтауға тырысқанда, алдау мен сананы бақылаудың күрделі схемалары ашылады. Бұл кезде күшейе түсетін галлюцинациялар оның шындықты қабылдауын қиындатады. «Universal Pictures» компаниясымен таратылған «Videodrome» Кроненбергтің Голливудтың ірі студиясынан қолдау алған тұңғыш фильмі болды. Бұл фильмге дейін ол жасаған фильмдердің ең жоғары бюджеті 5,9 миллион долларға жеткенімен, ол тек 2,1 миллион доллар тауып, кассада сәтсіздікке ұшырады. Фильмдегі арнайы макияж эффектілері, Кроненбергтің режиссерлік шеберлігі, Вудс пен Гарридің актерлік ойыны, «техно-сюрреалистік» стилі және құпия, психосексуалдық тақырыптары жоғары бағаланды. Кроненберг 5-ші «Genie Awards» марапаттауында «Ең үздік режиссер» сыйлығын жеңіп алды және тағы жеті номинацияда жүлдеге ие болды. Қазір культты классика саналатын бұл фильм Кроненбергтің ең жақсы туындыларының бірі және дене қорқынышы мен ғылыми фантастикалық қорқыныш жанрларының маңызды үлгісі ретінде танылады.
Videodrome is a 1983 Canadian science fiction body horror film written and directed by David Cronenberg and starring James Woods, Sonja Smits, and Debbie Harry. Set in Toronto during the early 1980s, it follows the CEO of a small UHF television station who stumbles upon a broadcast signal of snuff films. Layers of deception and mind control conspiracy unfold as he attempts to uncover the signal's source, complicated by increasingly intense hallucinations that cause him to lose his grasp on reality. Distributed by Universal Pictures, Videodrome was the first film by Cronenberg to gain backing from any major Hollywood studio. With the highest budget of any of his films to date, the film was a box office bomb, recouping only $2.1 million from a $5.9 million budget. The film received praise for the special makeup effects, Cronenberg's direction, Woods and Harry's performances, its "techno surrealist" aesthetic, and its cryptic, psychosexual themes. Cronenberg won the Best Direction award and was nominated for seven other awards at the 5th Genie Awards. Now considered a cult classic, the film has been cited as one of Cronenberg's best, and a key example of the body horror and science fiction horror genres.
Сюжет
Макс Ренн – CIVIC TV президенті, сенсациялық бағдарламаларға маманданған Торонтодағы UHF телеарнасы. CIVIC TV-нің рұқсатсыз спутниктік тарелкасының операторы Харлан Макске Видеодромды көрсетеді. Бұл бағдарлама Малайзиядан таратылып жатыр деген болжам бар, онда құрбандар қатыгездікпен азапталып, соңында өлтіріледі. Бұл теледидардың болашағы деп ойлаған Макс Харланға бағдарламаны лицензиясыз пайдалануға бұйрық береді. Ники Бранд, Макспен сексуалдық қатынасқа түсетін садомазохист радио жүргізушісі, Videodrome эпизодынан ғана қозғалады. Ол шоудың шын мәнінде Питтсбургтен таратылатынын білген соң, кастингке баруға тырысады, бірақ қайтып оралмайды. Макс жұмсақ порнография саласындағы Машамен байланысады және одан Videodrome-ды зерттеуге көмектесуін сұрайды. Маша арқылы Макс бұл кадрлардың нақты екенін және саяси қозғалыстың "беті" екенін біледі. Маша оған бұқаралық ақпарат құралдарының тұжырымдамалық теоретиктерінің бірі Брайан О'Бливионның Videodrome туралы білетінін айтады. Макс О'Бливионды үйсіздерге арналған панажайда іздейді, онда олар теледидар көрудің ұзақ сеанстарында болады. Ол О'Бливионның қызы Бьянканың осы панажайды басқаратынын және әкесінің күнделікті өмірді теледидармен алмастыратын әлем туралы көзқарасын қолдайтынын біледі. Кейін Макс О'Бливионның бейнежазбасын көреді, онда Videodrome Солтүстік Америка халқының санасын бақылау үшін күрестің өтетін әлеуметтік-саяси арена екенін түсіндіреді. Макс Никидің тікелей өзіне сөйлеп тұрғанын және ол экранды сүйгенде теледидарының толқындағанын көреді. Мазасыздыққа түскен Макс О'Бливионның үйсіздерге арналған панажайына қайта оралады. Бьянка оған Videodrome мидың қатерлі ісігін тудыратын сигналды тарататынын айтады. О'Бливион мұны өзінің көрісінің бір бөлігі деп санайды, ал галлюцинациялар – шындықтың жоғары деңгейі. О'Бливион оның зұлымдыққа пайдаланылатынын білгенде, серіктестерін тоқтатуға тырысты, бірақ өзінің өнертабысынан қаза тапты. Өлімінен бір жыл бұрын О'Бливион он мыңдаған бейнежазбаларды жасады, олар қазір оның теледидардағы көріністерінің негізін құрайды. Кейінірек сол түні Макс қолына қару ұстап, ішіндегі жарыққа бағыттап тұрғанын көреді. Оған Videodrome-ның продюсері, Spectacular Optical Corporation компаниясының Барри Конвекс хабарласады, бұл компания қару-жарақ компаниясының жасырын қызметі болып табылады, ол Макстың қиялдарын жазу үшін құрылғыны пайдаланады. Макс оянғанда төсегінде Машаның денесін табады. Ол Харланға дәлел ретінде денеге сурет түсіруге шақырады, бірақ ол келгеннен кейін денесі жоғалып кетеді. Videodrome-ның соңғы хабарларын көруге ниеттенген Макс Харланмен студиясында кездеседі. Харлан Максты өздерінің мақсатына тарту үшін Конвекспен бірлесіп жұмыс істегенін айтады. Олар Солтүстік Американың мәдени құлдырауын тоқтатуды мақсат етеді, Videodrome-ды сексуалдық және зорлық-зомбылыққа құмар адамдарды өлтіру үшін пайдаланады. Содан кейін Конвекс Макстың денесіне миын бағдарламалау үшін Betamax таспасын енгізеді. Конвекс әсерімен Макс CIVIC TV-дегі әріптестерін өлтіреді. Ол Бьянканы өлтіруге тырысады, бірақ ол оны Videodrome түсірілімінде Никидің өлтірілуін көрсететін бейнежазбаны көрсетіп тоқтатады. Содан кейін Бьянка Максты әкесінің мақсатына қайта бағдарлайды: "Видеодромға өлім! Жаңа тән ұзақ өмір сүрсін!". Оның бұйрығымен ол Харлан мен Конвексті өлтіреді. Қазір кісі өлтіруден іздеп отырған Макс Порт Лэндстегі тасталған қайыққа тығынады. Теледидарда Ники оған Videodrome-ды әлсіреткенін, бірақ оны жеңу үшін "ескі тәнді тастап", келесі деңгейге көтерілуі керектігін айтады. Теледидар Макстың өзін-өзі басына атып жатқанын көрсетеді, бұл қайықты жарылысқа ұшыратады. Ол көргенін қайталап, "Жаңа тән ұзақ өмір сүрсін" деп айтып, өзін-өзі атып өлтіреді.
Даму
Videodrome-ның қалыптасуы Дэвид Кроненбергтің балалық шағымен байланысты. Кроненберг түнгі уақытта, канадалық телеарналар эфирден шыққан соң, Нью-Йорк штатының Буффало қаласынан американдық телесигналдарды қабылдап, қоғамдық тұтынуға арналмаған, алаңдатарлық нәрселерді көруі мүмкін деген қорқынышқа ұшыраған. Кроненберг түсіндіргендей: "Мен әрқашан қараңғы нәрселерге және басқа адамдардың қараңғы нәрселерге деген құштарлығына қызығушылық таныттым. Сонымен қатар, адамдар бөлмеге жабылып, теледидардың кілтін бұрып, өте қараңғы нәрселерді көру арқылы өздерінің құштарлықтарын зерттеуіне мүмкіндік беруі де қызықты." Кроненберг О'Бливионның негізін қалаушы Маршалл Маклюанды тамашалаған, ал кейін Маклюан Торонто университетінде оқытушы болып жұмыс істеген, Кроненберг студент болып қатысқан, бірақ ол Маклюанның ешбір сабағына қатыспаған. Кроненберг 1970-ші жылдардың басында "Қан желісі" атты сценарий жазу арқылы сексуалдық және зорлық-зомбылықтың бренділенуі және медианың адамдардың шындығына әсер етуі тақырыбын алғаш рет зерттеді. Сценарийде тәуелсіз телекомпанияның қызметкері (Videodrome-дағы Макс Ренн рөліндегі кейіпкер) кинорежиссердің сөзімен айтқанда, "ақша төлеп, ерекше нәрселерді көруге дайын бай адамдарға жазылған жеке телеарнаны" кездейсоқ табады. Кейін ол оқиғаны басты кейіпкердің бірінші тұлғасынан баяндауды жоспарлады, оның басқаларға қаншалықты ақылсыз көрінетіні және өзінің басында қандай басқа шындықты қабылдайтынын көрсетуді көздеді. "Қан желісі" сценарийімен ұқсас идеялар 1977 жылы CBC телеарнасының "Peep Show" бағдарламасындағы Кроненберг режиссерлік еткен "Жертве" атты эпизодында одан әрі зерттелді. Фильмдегі ойдан шығарылған CIVIC TV телеарнасы Торонтоның CITY TV телеарнасының үлгісі бойынша жасалған, ол түнгі бағдарламаларында порнографиялық мазмұн мен зорлық-зомбылық фильмдерін көрсетуімен танымал болған. Виктор Снолицки, Дик Шоутен және Пьер Дэвид Vision 4 компаниясының өкілдері, Канаданың салық саясатын пайдаланып, фильмді қаржыландыруға Кроненбергке көмектесті. Vision 4 Шоутеннің қайтысынан кейін таратылып, "Сканнерлер" фильмін қаржыландырған Filmplan International болып қайта құрылды. Сольницки, Дэвид және Клод Эру Filmplan II құрды, ол Videodrome-ға қаржылық қолдау көрсетті. Бұл Кроненбергтің Канаданың салық саясаты аясында түсірген соңғы фильмі болды. Кроненбергтің артықшылығының артуы оның жобаларын өндіруді жеңілдетті, нәтижесінде фильмнің 5,5 миллион долларлық бюджеті, студиялар мен продюсерлердің үлкен қызығушылығы және актерлердің ішінен таңдауға мүмкіндік болды. "Сканнерлер" фильмінің кассалық табысынан кейін Кроненберг "Джедилердің оралуы" фильмін түсіру ұсынысын қабылдамады, себебі ол басқа режиссерлер жасаған материалды түсіруге ниет білдірмеді. Кроненберг Дэвидпен Монреальде жаңа фильм туралы идеяларды талқылау үшін кездесті, ол екі идея ұсынды, олардың бірі - Videodrome. Фильмге таланттарды тарту үшін алғашқы сценарий пайдаланылған, бірақ өндіріс барысында сценарийге үнемі өзгерістер енгізілді. Актерлер мен түсірілім тобын жинау 1981 жылдың жазында Торонтода басталды, көптеген қосалқы актерлер қаланың жергілікті өнерпаздары болды. Videodrome-ның үш продюсері - Дэвид, Клод Эру және Виктор Сольницки Джеймс Вудсты Макс Ренн рөліне ұсынды, олар оны бұрын өндірген "Модельдер" (1982) фильміне қосуға тырысқан, бірақ сәтті болмады. Вудс "Қызыл шаян" (1977) және "Сканнерлер" фильмдерінің жанкүйері болды және рөл үшін Кроненбергпен Беверли-Хиллзде кездесті, Кроненберг Вудстың сөйлеу өнеріне риза болды.
Түсірілім
Фильм 1981 жылдың 27 қазанынан 23 желтоқсанына дейін Торонтода түсірілді. Бюджеті 5,952,000 долларға жетті, қаржыландыру Канада мен АҚШ-тан тең бөлісті. Фильм бюджетінің 50% "Universal" компаниясынан қаражат есебінен құралды. Түсірілімнің алғашқы аптасы әртүрлі мониторлардың бейнежазбаларын түсіруге арналды. Оларға профессор Брайан О'Бливионның теледидар монологтары, сондай-ақ "Видеодромдағы" азаптау көріністері мен "Самурайдың арманы" және "Аполлон мен Дионис" сияқты жұмсақ порнографиялық бағдарламалар кірді. Монитор көріністері үшін Hitachi SK 91 бейнекамерасы қолданылды. Фильмнің операторлық жұмысын Марк Ирвин атқарды, ол монитор көріністерін түсіруден қатты ұялған. Ол видеотаспаларға қарағанда дәстүрлі кинокамералармен кадрлар жасауға көбірек бейім болды, жарық пен түстің тегіс теледидар стандарттарын ұнатпады және түсірілім тобының барлығы мониторларды бақылап отырғандықтан жеке кадрлар құра алмады. Кроненбергтің айтуынша, "Видеодром" фильмінде шаштараз бен Гарри арасындағы оқиғадан кейін ол алғаш рет түсірілім тобының мүшесін жұмыстан шығарды. "Самурайдың арманы" қысқаметражды фильмі Торонтодағы Global TV студиясында жалға алынған орында жарты күн ішінде дыбыссыз түсірілді және соңғы фильмдегіден бес минутқа ұзақ болды. Үш түрлі финал түсірілді. Фильмнің соңғы нұсқасында Макс тастап кетілген кемеде өзін-өзі атып өлтіруі Джеймс Вудстың идеясы болды. Бастапқы финалдардың бірінде өзіне-өзі қол жұмсаудан кейін эпилог қосу жоспарланған, онда Макс, Бьянка және Ники "Видеодром" түсірілім алаңында пайда болар еді. Бьянка мен Никидің кеудесінде Макстің кеудесі сияқты жарықтар болар еді, олардан деформацияланған, мутациялық жыныс мүшелері шығаратын. Вудс ішкі жараны ыңғайсыз деп тапты.
Музыка
Видеодрома үшін Кроненбергтің жақын досы Говард Шор арнайы музыкалық қосымша жазды. Музыка Макс Реннің видео галлюцинацияларға батып кетуімен үйлесімді болу үшін құрастырылды, ол драмалық оркестрлік музыкадан басталып, электрондық аспаптарды күшейтіп, ақырында баса назар аударады. Осыған жету үшін Шор оркестр үшін толық музыканы жазды, содан кейін оны Synclavier II цифрлық синтезаторына енгізді. Synclavier II-ден алынған, өңделген музыкалық қосымша кейін кішкентай струнный тобымен бірге орындалып жазылды. Нәтижесіндегі дыбыс – нақты және синтезделген дыбыстарды ажыратуды қиындатқан нәзік үйлесім болды. Саундтрек Varèse Sarabande лейблымен винилде де жарық көрді, ал 1998 жылы компакт-дискте қайта шығарылды. Альбом Шордың музыкалық қосымшасының тікелей көшірмесі емес, ремикс болып табылады. Шор кейбір акустикалық номерлерде шағын мәселелер болғанын мойындады, бірақ "жалпы алғанда, олар жақсы жұмыс істеді деп ойлаймын" деді. Ол "мазасыз техно-сюрреалистік фильм" деп сипатталды. Empire журналынан Адам Смит фильмге 5 жұлдыздың 4-ін берді, оны дене қорқынышының "нағыз мысалы" деп атады. Variety журналының редакторы фильмнің "алып қашудан гөрі қызықтырақ" екенін жазды және "керемет визуализация эффектілерін" жоғары бағалады. The Washington Post газетінен Гари Арнольд фильмге теріс пікір білдіріп, оны "бірқатарда басып тастайтын да, жалықтыратын да" деп сипаттады. С. Дж. Хендерсон Videodrome туралы The Space Gamer журналының 63-ші нөмірінде шолу жасады. Хендерсон: "Видеодром Супермен мен оның оғынан жылдам келді де, жылдам кетті, бірақ бұл әлі де тамаша фильм. Бұл – маңызды сұрақтар тудыратын, жоғары сапалы жанрлық фильм" деді. Bloody Disgusting сайтынан Трейс Турман оны "өз уақытынан озып кеткен сегіз қорқынышты фильмнің" бірі деп атады. Total Film журналы оны "барлық уақыттағы ең ерекше 23 фильмнің" бірі деп таңдады. Esquire журналынан Ник Шагер фильмді "1980-ші жылдардың 50 ең жақсы қорқынышты фильмінің" тізімінде 10-шы орынға қойды.
Марапаттар
Фильм жарық көргеннен кейін бірнеше марапатқа ие болды. 1984 жылы Брюссельде өткен Фантастика фильмдерінің халықаралық фестивалінде ол "Өлім үйіндегі қанды шомылу" фильмімен үздік ғылыми-фантастикалық фильм номинациясында тең бөлісті, ал Марк Ирвин театрлық фильмдегі үздік операторлық жұмысы үшін CSC сыйлығын алды. "Видеодром" сонымен қатар сегіз "Джин" сыйлығына ұсынылды, ал Дэвид Кроненберг режиссурадағы ең үлкен жетістігі үшін Боб Кларктың "Рождестволық әңгімесімен" бірдей деңгейде танылды. Бұл Кроненбергтің алғашқы "Джин" сыйлығы болды. Торонто халықаралық кинофестивалі "Видеодромды" тарихындағы ең маңызды 89 фильмнің бірі деп атады.
Үй медиасы
Videodrome 1990-шы жылдардың соңында Universal Studios Home Entertainment компаниясы VHS және DVD форматында шығарды, сондай-ақ фильм LaserDisc-те де жарық көрді. Criterion Collection 2004 жылдың 31 тамызында фильмді DVD-де қайта шығарды, ал олардың Blu-ray нұсқасы 2010 жылдың 7 желтоқсанында қолжетімді болды. Criterion Blu-ray екі аудиокомментарий ұсынады: біреуі Кроненберг пен оператор Марк Ирвинмен, екіншісі актерлер Джеймс Вудс пен Дебора Гарримен. Басқа арнайы мүмкіндіктердің ішінде "Forging the New Flesh" атты деректі фильм, "Samurai Dreams" атты эротикалық видео, 2000 жылғы "Камера" қысқаметражды фильмі, "Videodrome" фильміне арналған үш трейлер және Мик Гаррис жүргізген Кроненберг, Джон Карпентер және Джон Лэндис қатысқан "Fear on Film" сұхбаты бар. 2015 жылы Arrow Films компаниясы фильмді B аймағында Blu-ray форматында, қосымша арнайы мүмкіндіктермен шығарды, олардың ішінде Кроненбергтің "Transfer" (1966) және "From the Drain" (1967) қысқаметражды фильмдері, сондай-ақ "Stereo" (1969) және "Crimes of the Future" (1970) көркем фильмдері кірді. Кроненберг Этчисонды Торонтоға шақырды, онда олар сюжетті талқылап, нақтылады, нәтижесінде роман фильмдегі оқиғаларға мүмкіндігінше жақын болды. Дегенмен, кейбір айырмашылықтар бар, мысалы, "ваннадағы сахна" – Макс Ренннің ваннасынан Сандро Боттичеллидің "Венераның тууы" картинасындағыдай теледидар көтерілетін көрініс, ол фильмде түсірілмеген. Бұл кітапты жазуға кеткен уақыттың нәтижесі болды, ол Этчисонды фильмде пайдаланылған сценарийдің алғашқы нұсқасымен жұмыс істеуге мәжбүр етті.
Пайдаланылған әдебиеттер
Лукас, Тим. Қорқынышты фильмдерді зерттеу. Videodrome. Лейквуд, Колорадо: Centipede Press, 2008.