Кіріспе

1986 жылы түсірілген Дэвид Кроненбергтің фильмі

"Құс" – Дэвид Кроненбергтің режиссерлік етіп, сценарийін жазған 1986 жылғы американдық ғылыми-фантастикалық қорқыныш фильмі. Brooksfilms компаниясымен түсіріліп, 20th Century Fox компаниясымен таратылған бұл фильмде Джефф Голдблум, Джина Дэвис және Джон Гетц бас рөлдерде ойнайды. Джордж Лангеланның 1957 жылғы сол аттас қысқа әңгімесі мен 1958 жылғы сол аттас фильмнің сюжетіне негізделген "Құс" эксцентрикалық ғалымның бір тәжірибесі қате кеткеннен кейін, ақырындап құс пен адамның қоспасынан жаралған жаратылысқа айналуын баяндайды. Фильмнің музыкасын Говард Шор жазса, макияж эффекттерін Крис Уолас және макияж суретшісі Стефан Дупуис жасады. "Құс" 1986 жылдың 15 тамызында кеңінен мақталып, көрсетілімге шықты. Бұл фильм кассада 60,6 миллион доллар табыс әкеліп, коммерциялық сәттілікке жетті. Уолас пен Дупуидің фильмдегі жұмысы үшін "Ең үздік макияж" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. Фильмнің слоганы – "Қорқынышпен қара. Өте қорқынышпен қара.", көптеген өзге де туындыларда мәдениеттің бір бөлігі ретінде қолданылған. Уолас режиссерлік еткен жалғасы 1989 жылы жарық көрді.

Сюжет

Сет Брандл, ғажайып, бірақ эксцентрикалық ғалым, баспасөз іс-шарасында ғылыми журналист Ронни Куайфпен кездеседі. Ол оны үйіне және зертханасына алып барып, өзінің өнертабысын көрсетеді: "телеподтар" жиынтығы, бұл капсулалар арасында телепортацияға мүмкіндік береді. Сет Ронниді жаңалықтарды құпия ұстауға көндіреді, ал ол Роннидің шығармаларын мұрағаттайды. Телеподтар жансыз заттарды тасымалдауға қабілетті болса да, олар тірі тіндерді қиратады, бұл эксперимент кезінде бабионның сыртқа айналуымен дәлелденді. Сет пен Ронни қарым-қатынас бастайды. Олардың алғашқы жыныстық қатынасы Сетті тірі тіннің құрылысын түсіну үшін телеподты қайта бағдарламалауға талпындырады және ол екінші бабионды сәтті телепорттайды. Ронни олар тойлаудан бұрын кетеді, ал Сет ол өзінің редакторы Статис Боранспен қарым-қатынасын қайта жандырады деп уайымдайды; шын мәнінде, Ронни Статтиске оның қызғанышынан туындаған, Сетке қызғанышпен байланысты, оның келісімінсіз телепод туралы оқиғаны жариялауға шақырған. Сет өзі жалғыз телепорттанады, үйдегі құстың өзімен бірге хабар таратушы модульге кіргенін білмейді. Ол қабылдау модулінен қалыпты түрде шығады. Сет пен Ронни татуласады. Сеттің күш-қуаты, төзімділігі және жыныстық қуаты артады, ол телепортация оның денесін "тазартады" деп санайды. Ол қант ішуге құштар, ал Ронни Сеттің ақыл-ойының нашарлауына, сондай-ақ, оның арқасындағы жарадан өсіп жатқан таңғажайып, қылшық түктеріне алаңдайды. Сет өркөкірек және зұлым болып, телепортация процесі пайдалы деп тұрып, Ронниді телепортацияға мәжбүрлеуге тырысады. Ол қыздың сұрағын қабылдамай, оны тастап барады да, армрестлингке қатысады. Ол Тани есімді әйелді кездестіріп, оны қоймасына алып келеді. Олар жыныстық қатынасқа түседі, Сет оны телепортацияға мәжбүрлеуге тырысады. Ронни оны телепортациядан құтқарады. Сет Ронниді сыртқа шығарады, бірақ тырнақтары құлап бастағанда, ол телепортация кезінде бірдеңе дұрыс емес екенін түсінеді. Ол компьютердің деректерін қарап, телепод компьютердің оны жіберген модульдегі екі тіршілік түрінің бар екеніне таңғалып, оны молекулалық генетикалық деңгейде ұшпен біріктіргенін біледі. Сеттің денесі құрып, адамнан айрылып барады. Бірнеше апта бойы Роннимен байланыс орнатудан қорқып келгеннен кейін, ол онымен қайта байланысып, адам мен жәндіктің буданына айналып жатқанын айтады. Ол оны "Барбаға" деп атады. Ол тамақты еріту үшін ас қорыту ферменттерін құсып шығара бастады, сонымен қатар қабырға мен төбеге жабысу қабілетін де дамытты. Ол өзінің адамгершілік ақыл-ойы мен жанашырлығын жоғалтып жатқанын түсінеді, оны басқара алмайтын бастапқы импульстер жетелейді. Сет телепод компьютерге синтездік бағдарламаны орнатады, оның денесіндегі ұш гендерін адам ДНК-сымен сұйытуды жоспарлайды. Ронни өзінің Сеттен жүкті екенін біледі және алып құртты тудыру туралы армандайды. Ол Статиске түн ортасында аборт жасатуға дәрігерді көндірді. Сет олардың әңгімелерін естіп, Ронниді аборт жасалмас бұрын ұрлап алады және баласын аяғына дейін көтеруге жалынып сұрайды, өйткені бұл оның адамгершілігінің соңғы қалдықтары болуы мүмкін. Стэтис Сеттің зертханасына мылтықпен кіреді, бірақ Сет оны өзінің желім-жітім құсуымен бүлдіреді. Сет Ронниге өзінің үмітсіз жоспарын ашады: ол телеподтарды оны және оны, олардың туа біткен баласымен бірге бір тұлғаға біріктіру үшін қолданады. Сет оны телеподтардың біріне сүйретіп алып бара жатқанда, ол оның жауын-шашынды қасақана жыртып алады, бұл оның соңғы өзгеруін бастайды. Ол Ронниді бірінші телеподқа тұтқындап, екіншісіне кіреді. Жарақат алған Статис мылтығын Роннидің телеподы мен компьютерді байланыстыратын кабельдерді кесіп тастауға қолданады, бұл Ронниге қашып кетуіне мүмкіндік береді. Құрылыс процесін іске қосқан кезде, құрт өз шатырынан шығып, 2-ші телеподтың металл есігі мен кабельдерімен қорқынышты түрде бірікті. Ақысыз жаратылыс қабылдау камерасынан шықса, ол Рониден азап шегуін тоқтатуды үнсіз сұрайды, ал ол оны көз жасын төгіп өлтіреді.

Алдын ала өндіріс

1980 жылдардың басында қосымша продюсер Кип Оман сценарийші Чарльз Эдвард Погге классикалық ғылыми-фантастикалық қорқыныш фильмі «Муха» фильмін қайта жасау туралы идеямен жүгінді. Пог Джордж Лангеланның повесін оқып, содан кейін ол бұрын көрмеген түпнұсқа фильмді көруден бастады. Бұл жобаға қызығушылық танытқан Пог, продюсер Стюарт Корнфельдпен өндірісті ұйымдастыру мәселесін талқылады, ал Корнфельд дереу келісті. Екеуі 20th Century Fox компаниясының басшыларына идеяларын ұсынды және ынталы жауап алды, содан кейін Погге сценарийдің бірінші нұсқасын жазу үшін қаржы берілді. Ол бастапқыда Лангеланның повесіне ұқсас жоспар жазды, бірақ ол да, Корнфельд та бірден пайда болатын монстрдың орнына, материалды қайта өңдеу арқылы біртіндеп метаморфозаға назар аударудың дұрыс екенін ойлады. Алайда, басшылар сценарийді оқығаннан кейін оған қызығушылық танытпады және жобадан дереу бас тартты. Біраз келіссөздерден кейін Корнфельд келісім шарттарын жасады: егер ол басқа көздерден қаржыландыруды ұйымдастыра алса, Fox фильмді көрсетуге келіседі. Алғашқы фильмді шыққанда көрген Кроненберг бастапқы сценарийді сынға алып, «Мен оны оқығанымды есімде, ал алғашқы он алты беті өте нашар болды» деді. Кроненбергке «Өлі аймақ» фильмін түсіргені үшін алған ақысынан екі есе көп төленді. Кроненберг «Чактың сценарийінен бір шумақ диалог» соңғы нұсқада қалғанын мәлімдеді. Погтың сценарийін кеңінен өңдеуге қарамастан, Кроненберг Жазушылар гильдиясының төрелік отырысында өзі мен Погтың сценарийге бірлесіп авторлық құқыққа ие болуын талап етті, өйткені оның нұсқасы Погтың сценарийін негіз ретінде пайдаланбаған жағдайда мүмкін емес еді. Ол фильм түсірілгеннен кейін ғана Погпен кездесті, ол фильмді ұнатып алған еді. Кроненбергтің айтуынша, Погтың бас ғалымның бейнесі «жай ғана ақылды технократ, жай ғана жақсы сыртқы келбеті бар жігіт» еді.

Кастинг

Брукс Пирс Броснанның Сет Брандл рөлін ойнауын қалады, бірақ Кроненберг бұл актерлік таңдауды қабылдамады. Джон Малкович осы рөлге басты үміткер болды, бірақ ол бас тартты. Джон Литгоуға да рөл ұсынылды, алайда ол рөлдің тым қорқынышты екенін айтып, одан бас тартты. Майкл Китон мен Ричард Дрейфус та қарастырылды. Кроненберг Джефф Голдблумды басты рөлге ұсынды, себебі Голдблум Дрейфус сияқты басқа актерлерден өзгеше, протездік макияжбен ойнауға келісім берді. Корнфельд Гина Дэвистің Голдблумның шынайы өмірдегі әйелі болғандықтан, оның кандидатурасына қарсы болды. Кроненберг Дэвистің ойнауын қалаған, ал Корнфельд оны "басқа актрисаларды қарастыруға мәжбүр етті, бірақ олардың бәрі сәтсіз болды", деп тіпті Корнфельд өзі мойындады. Дэвис Кроненбергтің гинеколог рөлін өзі ойнауын өтінді, өйткені ол бұл рөлді бейтаныс адамның орындауына қаламайтын.

Өшірілген және ауыспалы көріністер

1986 жылдың басында түсірілім аяқталғаннан кейін «Муха» фильмінің алғашқы нұсқасы Fox компаниясының басшыларына көрсетілді, олар қатты әсерленді. Содан кейін сол жылдың көктемінде Торонто қаласындағы Uptown театрында алғашқы нұсқасы көрсетілді. Көрермендердің күшті реакциясынан кейін, фильмнен графикалық және әйгілі «маймыл мысық» эпизоды алынып тасталды, бұл көрермендерге Брандл кейіпкеріне көңіл білдіруді жеңілдету үшін жасалды. Кейін Лос-Анджелестегі Fox студиясында тағы бір алдын ала көрсетілім өтті, және осы нұсқада «көбелек сәби» кодировкасы болды. Бұрынғыдай, көрсетілім нәтижелері бойынша бұл сахнаны кесу қажет болды. Rotten Tomatoes сайтында 74 рецензияның 93%-ы фильмге оң баға берді, ал орташа бағасы 8.4/10 құрады. Сайттың сын пікірінде: «Дэвид Кроненберг өзінің қанға және қорқынышқа деген шектен тыс құмарлығын күшті дамыған кейіпкерлермен үйлестіреді, бұл «Муха» фильмін таң қалдыратын әсерлі трагедияға айналдырады». CinemaScore сауалнамасы бойынша фильмге A+–ден F-қа дейінгі шкалада орташа баға «B» берілді. Шығарылғаннан кейін «Муха» фильмі түпнұсқадан асып түсетін және түпнұсқалық әңгіменің әлеуетін ашатын қайта түсірілім ретінде сипатталды. «Chicago Tribune» газеті оны коммерциялық сәттілікке қол жеткізген сирек кездесетін жеке туынды деп атады. «Los Angeles Times» газеті фильмді көрермендерге оның құрдымға батып бара жатқан жаратылысымен бірге болуға мүмкіндік беретін керемет фильм жасау туындысы деп бағалады. «Time» журналы «Муха» фильмін шоқтықтыратын қорқыныш фильмі және сонымен қатар жылдың ең құштар романтикалық фильмі деп атады. Керісінше, «The New York Times» басылымының Кэрин Джеймс фильмді тым көп қанды, эмоционалдық тереңдіктің жетіспеуі және тональды үйлесімсіздік деп санағандықтан сынға алды. Ол фильм бір мезгілде тым көп нәрсеге тырысады және Голдблумның өнеріне және Кроненбергтің амбициялық көзқарасына қарамастан, соңында сәтсіз аяқталады деп сезінді. Кроненберг «Муха» фильмін кейбір сыншылардың СПИД-тің мәдени метафорасы ретінде қарастырғанына таң қалды, өйткені ол фильмді аурудың өзіне, қатерлі ісік сияқты созылмалы ауруларға және, әсіресе, қартаю процесіне қатысты жалпы аналогия ретінде қарастырды: «Егер сіз немесе сіздің жақыныңыз СПИД-ке шалдыққан болсаңыз, сіз бұл фильмді көресіз және, әрине, онда СПИДті көресіз, бірақ фильмге эмоционалдық жауап беру үшін сіз осы тәжірибеден өтуіңіз керек емес, және менің ойымша, осының өзі фильмнің күші». Бұл СПИД-тің барлық адамдарға әсер етпегенін білдірмейді, және белгілі бір уақыттан кейін адамдар СПИД туралы оқиғаларды барлық жерде көріп жатты, сондықтан мен фильмде адамдардың мұны көруіне ренжімеймін. Бірақ мен үшін «Муха» әңгімесінің жалпыға ортақ мәні бар еді: қартаю және өлім – бәрімізге де қатысты нәрсе. Фильм сыншысы Джин Сискел «Муха» фильмін 1986 жылдың ең үздік фильмдерінің он біріншісі деп атады. 1989 жылы «Premiere» және «American Film» журналдары америкалық кино сыншыларының, режиссерлерінің және басқа да осындай топтардың тәуелсіз сауалнамаларын өткізді, олар 1980-ші жылдардың ең жақсы фильмдерін анықтады, және «Муха» екі тізімге де енді. 2005 жылы «Time» журналының кино сыншылары Ричард Корлис және Ричард Шикел «Муха» фильмін «Барлық уақыттағы 100 ең ұлы фильм» тізіміне қосты. Кейіннен «Time» журналы оны ең үздік 25 қорқыныш фильмнің бірі деп атады. Фильм «Bravo» телеарнасының «100 ең қорқынышты фильм сәттері» тізімінде 33-орында тұрды. Сонымен қатар, «Chicago Film Critics Association» «Муха» фильмін ең қорқынышты фильмдердің 32-орында тұр деп атады. 2021 жылы «The Daily Star» газеті «Муха» фильмін ең үздік қысқа әңгімелерге негіделген фильмдердің тізімінде бірінші орынға қойды, фильмді «қысқа әңгіме қаншалықты үлкенге айналатынын көрсетіп, өзіндік, танылмайтын нәрсеге айналды» деп мақтады.

Мұра

"Қорық. Өте қорқыңдар." деген сөз тіркесі фильмнің маркетингтік слоганы ретінде де қолданылды, және ол настолько кең таралды (көптеген фильмдер мен телесериалдарда пайда болғандықтан) бұл фразаны білетін көптеген адамдар оның "Муха" фильмінен шыққанын білмейді. Heavy metal тобы Ice Nine Kills 2021 жылғы The Silver Scream 2: Welcome to Horrorwood альбомына "F. L. Y" әнін қосты. Ән 1986 жылғы фильмнен шабыттанды.

Жалғасы

1958 жылғы түпнұсқадан кейін екі жалғасы жасалғанмен, Кроненберг өзінің фильмдеріндегі оқиғалардың анық басы мен соңы болатынын айтты және ол ешқашан өзінің фильмінің біріне жалғау жасауды ойламады. Бірақ басқалар Кроненберг фильмдерінің жалғасын жасады, соның ішінде «Сканерлер» (1981) фильмі. «Бұшқыр-2» (1989) фильмін «Бұшқыр» және «Гремлин» фильмдерінің гримі мен арнайы эффектілерін жасаған Крис Уолас түсірді. Бұл «Бұшқырдың» тікелей жалғасы. Фильмде Вероника Куайф Брандлдің мутант ұлын дүниеге әкеліп, кейін қайтыс болады, ал Барток компаниясы телеподтарды қайта іске қосуға тырысады. Дэвид Кроненберг бұл жобаға қатыспады. Жалғауға оралған жалғыз актер – ашулы Статис Боранс рөліндегі Джон Гетц. Вероника Куайф фильмде қысқа ғана көрінеді, оны Гена Дэвис рөлден бас тартқандықтан Сафрон Хендерсон ойнады. Джефф Голдблум Сет Брандлдің архивтік кадрларында екі сахнада пайда болады, соның ішінде бірінші фильмнен алынып тасталған телепортациядан кейінгі сұхбат үзіндісі де бар. Тим Лукас жазған ертеректегі сценарийде Вероника Куайф Барток компаниясының зұлымдықтарымен күреседі. Брандлдің санасы телепод компьютерінде қалған, ал Барток ғалымдары оны құл етіп, клондау жүйесін жасау үшін пайдаланады. Брандл компьютер арқылы Вероникамен байланыса алады және ақырында Барток кешенінің қауіпсіздік жүйелерін бақылап алып, зұлымдарға қарсы қорқынышты шабуыл жасайды. Соңында Вероника Брандлді оның бастапқы денесінің таза нұсқасын қайта құрастыруға көмектеседі, осылайша оны босатады. Кроненберг бұл идеяны сол кезде қолдаған. Гена Дэвис жалғауға қатысуға дайын болды (бірақ «Бұшқыр-2» фильмінен тек кейіпкері ашылу сахнасында өлтірілетініне байланысты бас тартты), ал Голдблум қатысуға ниет білдірмеді (бірақ камео рөліне келісім берді), және бұл сценарий оның қатысуын көрсетеді. Дегенмен, Джим мен Кен Уиттің жазған кейінгі сценарийі Франк Дарабонт жазған соңғы сценарийдің негізі болды. Мик Гаррис та сценарий жазды, оның кейбір элементтері соңғы фильмге енгізілді.

Комикстер

2015 жылдың наурыз айынан бастап IDW Publishing компаниясы Брэндон Сейферттің жазған бес бөлімдік комикс мини-сериалы «The Fly: Outbreak»-ті жариялады. Оқиға «The Fly II» оқиғаларының тікелей жалғасы болып табылады және Сет Брандлдің ұлы Мартин, «The Fly II» фильмінің соңында Антон Бартокқа мутанттық гендерін бергеннен кейін, оны емдеуге тырысқанда қателікке байланысты трансгендік індеттің таралуына себеп болады.

Ренни Харлиннің қосымша жалғасы

1990 жылдары Гина Дэвис "The Fly" фильмінің "Flies" атты балама жалғасын дамытуға қатысты, оны сол кездегі күйеуі Ренни Харлин түсірмек болған. Ричард Джеффристің сценарийінде Вероника егіз ұлдарды дүниеге әкеліп, қиын жағдайдан аман қалған оқиғасы баяндалған. Параноидты Вероника ұлдарының шыбық гибридінің белгілерін дамыта бастауынан қорқады. Олардың шынымен де сондай болатыны белгілі болған соң, ол телепортты пайдаланып, екі ұлдың да таза адамдық гендерін біріктіріп, жаңа бір жаратылыс жасайды. Осының салдарынан билік өкілдері оның балаларының біреуін өлтіргенін ойлайды, себебі енді тек бір бала бар.

Тодд Линкольнның екінші қайта жасауы

2003 жылы «Муха» фильмінің тағы бір қайта түсірілімі дайындалып жатқаны жарияланды, оны Тодд Линкольн режиссерлік етеді, Fox Searchlight Pictures өндіріске алады және 2006 жылы көрсетіледі деп күтілген, бірақ бұл жоспар іске аспады.