Каприкорн-1: Алаялған ғарыш саяхаты

Кіріспе

1977 жылы түсірілген Питер Хаймс фильмінің триллері. "The Good Riddance" альбомы.

"Capricorn One" – 1978 жылы британдық өндірісте түсірілген американдық триллер фильмі. Фильмде журналист планетаға экипажпен жіберілген миссияның Марсқа қонғаны туралы хабардың үкімет пен экипаж мүшелерінің күштеп жасаған келісімі арқылы жалған екенін ашады. Фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік еткен – Питер Хаймс, ал продюсерлік Леу Грейдтің ITC Entertainment компаниясымен жасалған. Басты рөлдерде журналист рөлінде Эллиотт Гулд, ал ғарышкерлер рөлінде Джеймс Бролин, Сэм Уотерстон және О. Дж. Симпсон ойнаған. Хал Холбрук NASA-ның жоғары лауазымды шенеунігінің рөлін сомдайды, ол үкіметтік және корпоративтік мүдделерді қолдап, миссияның жалғандығына көмектеседі. Музыкалық қосымшаны Джерри Голдсмит жазған.

Сюжет

"Каприкон-1" – Марсқа алғашқы экипажды жіберуге дайындық жүріп жатыр. Ұшыруға бірден бұрын Чарльз Брубакер, Питер Уиллис және Джон Уокер ғарыш кемесінен күрт шығарылып алынады. Олардың басы құшақтап, шөл даласындағы тастап кетілген әскери базаға ұшып кетеді. Ұшыру жоспар бойынша өтеді, бірақ халық ғарыш кемесінің бос екенін білмейді. Базада NASA өкілі Джеймс Келлоуэй астронавттарға өмірді сақтау жүйесінің бұзылуы оларды ұшу кезінде өлтіретінін хабарлайды. Оның айтуынша, олар Марсқа және кері жолға түсірілген бейнематериалды жалғандауға көмектесуі керек. Тағы бір сәтсіз ғарыш миссиясы NASA қаржысын қысқартуға және жеке мердігерлердің миллиондаған пайдасын жоғалтуына әкеледі. Келлоуэй олардың отбасына қысым көрсетіп, қатысуға мәжбүр етеді. Астронавттар ұшу кезінде тұтқын болып қалады және Марсқа қонғаннан кейін түсірілгендей көрінеді, бірақ шындығында базадағы уақытша телестудияда болады. Бақылау орталығында бірнеше ғана адам құпияны біледі, ал білікті техник Эллиот Уиттер жер бақылауының экипаж телехабарларын ғарыш кемесінің телеметриясы келгенге дейін қабылдап алатынын байқайды. Уиттер бұл туралы басшыларына, соның ішінде Келлоуэйге хабарлайды, бірақ бұл бұзылған жұмыс станциясының кінәсі деп айтылады. Уиттер алаңдаушылығын тележурналист досы Роберт Колфилдпен бөліседі. Уиттер кенеттен жоғалып кетеді, ал келесі күні Колфилд Уиттердің пәтеріне барғанда, онда басқа біреудің тұрып жатқанын және Уиттердің соңғы өміріне қатысты барлық іздердің жойылғанын біледі. Колфилд тергеу жүргізгенде, оның өміріне бірнеше рет қастандық жасалады. Жерге оралғаннан кейін бос ғарыш кемесі атмосфераға қайта кіргенде ақаулы жылу қалқанынан өртеніп кетеді, егер олар бортында болғанда ғарышкерлер қаза табар еді. Астронавттар бұл жалғандықтың құпиясы сақталуы үшін оларды өлтіруге мәжбүр болады. Олар жанармай таусылып, шөл даласына құлап түсуге мәжбүр болатын шағын ұшақпен қашып кетеді. Көмек табу және құпияны ашу мүмкіндігін арттыру үшін олар екіге бөлініп кетеді. Келлоуэй оларды іздеуге тікұшақтарды жібереді. Уиллис пен Уокер табылады, ал Брубакер тұтқындалудан қашып құтылады. Колфилд Брубакердің "әйелімен" сұхбаттасады. Брубакердің әйелі күйеуінің соңғы демалысы туралы айтқан сөзіне түсініксіздікпен қарады. Ол отбасының шындығында басқа жерге барып, фильм түсіріп жатқанын айтады. Брубакерге арнайы эффектілер мен технологияның оны шынайы етіп көрсеткені қызық болды. Колфилд Брубакер мұндай қателікке бармайды деп санайды және ол әйеліне белгілі бір хабар жіберген болуы мүмкін. Колфилд тастап кетілген вестерн фильмінің түсірілім алаңына барады және оған оқ атып өлтіреді. Ол тергеуді жалғастырғанда, федералды агенттер оның үйіне кіріп, оның үйіне тығып қойған кокаин үшін тұтқындайды. Оның ашуланған бастығы Колфилдті босатып, кейін жұмыстан шығарады. Журналист досы Колфилдке Хьюстоннан 480 шақырым жердегі тастап кетілген әскери база туралы айтады. База бос, бірақ Колфилд Брубакердің әшекейін және медальонын тауып, астронавттар сол жерде болған деген қорытындыға келеді. Колфилд шөлді іздеу үшін Альбейн есімді өнімді шашыратушы ұшқышты жалдайды. Олар екі тікұшақты көріп, Брубакер жасырынған жабық жанармай стансасына қарай ұшып барады. Олар оны құтқарып, қуғыншылардан қашып құтылуға тырысады. Тікұшақтар олардың ұшағын каньон арқылы қуып жетеді, бірақ Альбейн оларды егін шашырату құралымен соқырлағанда құлайды. Ақырында, Колфилд пен Брубакер астронавттардың еске алу рәсіміне келеді, онда Келлоуэй мен Брубакердің әйелі оларды көреді және тікелей эфирде шындық ашыққа шығады.

Capricorn One—the first crewed mission to Mars—is on the launch pad. Just before liftoff, astronauts Charles Brubaker, Peter Willis, and John Walker are suddenly removed from the spacecraft. Bewildered, they are flown to an abandoned military base in the desert. The launch proceeds on schedule, with the public unaware the spacecraft is empty. At the base, NASA official James Kelloway informs the astronauts that a faulty life support system would have killed them in flight. He says they must help counterfeit the televised footage during the flight to and from Mars. Another failed space mission would result in NASA's funding being cut and private contractors losing millions in profits. Kelloway threatens their families to force their cooperation. The astronauts remain captive during the flight and appear to be filmed after landing on Mars, although they are actually inside of a makeshift TV studio at the base. At the command center, only a few officials know about the conspiracy until an alert technician, Elliot Whitter, notices that ground control receives the crew's televised transmissions before the spacecraft telemetry arrives. Whitter reports this to his supervisors, including Kelloway, but is told it is due to a faulty workstation. Whitter partially shares his concerns with a TV journalist friend, Robert Caulfield. Whitter suddenly vanishes, and when Caulfield goes to Whitter's apartment the next day, he discovers someone else living there and that all evidence of Whitter's recent life has been erased. As Caulfield investigates, several attempts are made on his life. Upon returning to Earth, the empty spacecraft burns up during atmospheric reentry due to a faulty heat shield, which would have killed the astronauts had they been on board. The astronauts realize officials will need to kill them to keep the hoax a secret. They escape in a small jet which quickly runs out of fuel, forcing a crash landing in the desert. They split up on foot to increase their chances of finding help and exposing the plot. Kelloway sends helicopters after them. Willis and Walker are found, while Brubaker evades capture. Caulfield interviews Brubaker's "widow" after reviewing a televised conversation between the astronauts and their wives. Mrs. Brubaker had seemed confused when her husband mentioned their last family vacation. She explains that the family had actually gone to a different location, where a western movie was being filmed. Brubaker was intrigued by how special effects and technology made it seem real. Caulfield believes Brubaker would never make such a mistake and may have been sending his wife a message. Caulfield goes to the deserted western movie set and is shot at. As he investigates further, federal agents break into his home, arresting him for possessing cocaine that they planted there. His exasperated boss bails Caulfield out, then fires him. A reporter friend tells Caulfield about an abandoned military base located 300 miles (480 km) from Houston. The base is deserted, but Caulfield finds Brubaker's necklace and medallion and concludes the astronauts were there. Caulfield hires a crop dusting pilot named Albain to search the desert. They spot and follow two helicopters to a closed isolated gas station where Brubaker is hiding. They rescue him as he attempts to escape his pursuers. The helicopters chase their plane through a canyon but crash when Albain blinds them with crop spray. Ultimately, Caulfield and Brubaker arrive at the astronauts' memorial service, where Kelloway and Brubaker's wife see them and live network TV coverage exposes the truth.

Қабылдау

Винсент Канби (The New York Times) фильмді «құны жоғары, стильдік тұрғыдан банкротқа ұшыраған, жанды мелодрама» деп атады, ал сценарийінің көп бөлігін «күлкісіз комикстер» деп сипаттады. Керісінше, «Chicago Tribune» газетінің мақалашысы Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың үш жарымын берді және оны «күтпеген жағымды триллер» деп атады, сондай-ақ, «қашқан көлік сахнасы – ұзақ уақыттан бері көрген ең жақсы экшн кадрларының бірі» деді. «Variety» басылымы фильмнің «жетілмеген сценарийі» мен «шашыраңқы актерлік құрамын» сынап, Савалас пен Гулд дуэтін «табысқа жеткені» ал, Уотерстон мен Симпсонға «топтық үйлесім» жетіспейді деді. «Los Angeles Times» газетінің авторы Кевин Томас фильмнің басын ең жақсы бөлігі деп есептеді, ал одан кейінгісі «көптеген кемшіліктері бар, маңызды және әдемі емес арасында ауытқып, ең талапсыз көрермендерді ғана қуантуы мүмкін» болды. Гари Арнольд (The Washington Post) былай деп жазды: «Capricorn One ескі кездердегі оқиғалар тізбегіне оралады, бірақ Хайамстың ескі формулаларды жаңаша бейнелеуге жеткілікті тапқырлығы мен шеберлігі жоқ». «The Monthly Film Bulletin» журналындағы Ричард Комбс: «Осы кеуекті, артық өндірілген фантазияның ішінде ғарыш дәуіріндегі екіұстамалық және Уотергейт стиліндегі тергеу туралы кішкентай, тығыз фильм және ғарыш бағдарламасы мен алдау және манипуляциялауға арналған Голливуд сияқты технологиялар туралы әлдеқайда тапқыр сатира бар. Бірақ қиындық сол, бұл идеалды нұсқа шығуға тырыспай, Лью Грейдтің таңбасы болған шексіз артықшылыққа ләззаттана батып жатыр». AllMovie сыншысы Дональд Гуариско ретроспективті шолуда: «Бұл жағымды жоғары идеялық туынды Питер Хайамстың ең табысты фильмдерінің бірі. Сценарийдің қастандық теориясы үлкен сенімсіздікке ұшыратады, бірақ Хайамс осы қадамға дайын болғандар үшін оны құнды етеді». Capricorn One Rotten Tomatoes сайтында 23 рецензия негізінде 65% мақұлдау рейтингіне ие, орташа бағасы 6.2/10. Сайттың консенсусы: «Көптеген күмәнді сюжеттік амалдар оның әңгімесін көму қаупін тудырады, бірақ Capricorn One қызықты, өткір цинизммен толы қастандық оқиғасын ашуға жетеді».

Vincent Canby of The New York Times called the film "an expensive, stylistically bankrupt suspense melodrama" while describing much of its screenplay as "humorless comic strip stuff." Conversely, Gene Siskel of the Chicago Tribune gave the film three and a half stars out of four and called it "a surprisingly good thriller" with a runaway car sequence "that provides some of the best action footage I've seen in a long time." Variety faulted the film's "underdeveloped script" and "scattershot casting", calling the duo of Savalas and Gould "a bullseye" but Waterston and Simpson lacking in "group chemistry". Kevin Thomas of the Los Angeles Times thought the beginning of the film was the best part, and what follows "is wildly uneven, veering between the serious and the merely silly, and ending up likely to please only the least demanding." Gary Arnold of The Washington Post wrote, "Capricorn One harks back to the old adventure serials, but Hyams doesn't have remotely enough wit or technique to achieve a fresh stylization of vintage formulas." Richard Combs of The Monthly Film Bulletin stated "Somewhere within this flabby, overproduced fantasy about space age double dealing and Watergate type sleuthing lives a smaller, tighter film—and a much wittier satire on the space program and technologies, like Hollywood, designed to deceive and manipulate. The trouble is that this more ideal version is not really struggling to get out but wallowing complacently in the limitless excess that has become the Lew Grade trademark." In a retrospective review, AllMovie critic Donald Guarisco wrote: "This agreeable high concept effort is one of Peter Hyams' most accomplished films. The script's conspiracy theory premise requires a major suspension of disbelief, but Hyams makes it worthwhile for those willing to make that leap." Capricorn One holds a 65% approval rating on Rotten Tomatoes based on 23 reviews, with an average rating of 6.2/10. The site's consensus states: "A string of questionable plot contrivances threaten to bury its story, but Capricorn One manages to unfurl an amusing, sharply cynical conspiracy yarn."

Басқа медиа

Фильмнің екі романы әр түрлі авторлар жазған. Біріншісін Кен Фоллетт жазды (Бернард Л. Росс псевдонімімен) және Ұлыбританияда жарияланды; екіншісін Рон Голарт жазды және АҚШ-та жарияланды. Фоллетт романы Роберт Колфилдке фильмдегіден гөрі көбірек даму мүмкіндігін берді, оның ішінде CBS тілшісі Джуди Дринкуотермен қарым-қатынасын (китапта фильмге қарағанда оған көбірек уақыт бөлінген) көрсетіп, кітапты олар екеуінің бірге болуымен аяқтады. Бұл оқиға оның мансабын құтқарып, CBS-ке жұмысқа орналасуына әкеледі. Фейк Марсқа қону сахналарынан алынған үзінділер түрлі Айға қону жалғандығы туралы деректі фильмдерде иллюстрация ретінде пайдаланылды, атап айтқанда Fox телеарнасының "Құпия теориясы: Біз Айға қондық па?" және Барт Сибрелдің "Айға бара жатқанда қызықты оқиға болды" (2001) фильмінде. Соңғысында DVD мұқабасының алдындағы кадр да бар. 2020–2021 жылдары Capricorn One интернет әдемілдеуінің бір бөлігі ретінде қолданылды. "Wikileaks Невада шөлінде түсірілген Айға қону кескінін жариялады" деген тақырыппен BitChute, Twitter, Facebook және басқа да әлеуметтік желілер мен блогтарға WikiLeaks шығарды деген жорамалмен вирусқа ұқсас бейне жүктелді. Шындығында, WikiLeaks мұндай бейнені жарияламады. Күшті тексеру нәтижесінде бұл бейне Capricorn One фильмінен алынған үзінділерден және тіпті Capricorn One түсірілімінде түсірілген түрлі пленкалардан жасалғандығы анықталды, содан кейін олар Apollo миссиялары мен оқу сессияларынан алынған кадрлармен тіркеліп, монтаждалды.