Франц Кламмер: Альпінші-чемпионның өмірі мен жетістіктері

Кіріспе

Австриялық тау шаңғышы Франц Кламмер (3 желтоқсан 1953 жылы туған) – Австрияның бұрынғы тау шаңғысы спортының чемпионы. Кламмер төрт мәрте (1975–1978) Әлем кубогында таудан сырға түсуде үстемдік құрды. Ол 1976 жылғы Инсбрук қысқы Олимпиадасында алтын медаль жеңіп алды, Патшеркофельдегі таудан сырға түсуде 1:45.73 уақытпен 0,33 секунд айырмамен жеңіске жетті. Ол 25 рет Әлем кубогының таудан сырға түсу жарысын жеңіп алды, оның ішінде төрт рет Кицбюхельдегі Ханенкаммда. Сонымен қатар, ол Кицбюхельдегі толық трассадағы ең көп жеңіс (төрт) рекордын сақтап тұр.

Өмірбаян

Мосвальд, Фрешах, Каринтиядағы шаруа отбасында дүниеге келген Кламмер, көптеген альпілік шаруалар сияқты, әр қысқы күні мектепке шаңғымен баратын. Оның туған ауылында шаңғы көтергіштері болмағандықтан, бала кезінде үйінің артындағы жайылымға шығып, таудан төмен шаңғымен сырғанатын. Кламмер 14 жасында жарысқа қатыса бастады, мектепті тастағаннан кейін жазда отбасылық шаруа қожалығында жұмыс істеп, қыста жарыстарға қатысты. Австрияның шаңғы командасына кіру үшін күшті күрес жүргізді, себебі бұл команда дәстүрлі түрде Тироль және Зальцбург штаттарымен басым болған. Ол 1972 жылы Валь-Гардена таудан түсуде әлем кубогындағы тұңғыш рет өнер көрсетті: жарысқа дайындық кезінде тоғызыншы орынды иеленді, бірақ жүйкесіне байланысты жарыс күні 32-орынға ғана қол жеткізді. 1975 жылғы қаңтарда Инсбруктегі Патшеркофельде өткен Олимпиадалық сынақ жарысында Кламмер Швейцарияның қорғаушы Олимпиада чемпионы Бернхард Руссиді жарты секундке жуық есебімен жеңіп алды. 1976 жылғы Қысқы Олимпиадаға қатысқан 22 жасар Кламмер туған жері Австриядағы Инсбрук қаласында таудан түсуден алтын медальді жеңіп алуға үміткер болды. Ол әлем кубогының таудан түсу чемпионатының чемпионы болды және қаңтар айында Венген, Морзин және Кицбюхельде өткен үш таудан түсуде, сондай-ақ өткен жылғы жарыста сол Патшеркофель трассасында жеңіске жетті. 15-ші орыннан старт алған Кламмер бірінші орынға ие болғандардың соңғысы болды және Руссидің жарты секундтан астам көшбасшылықпен жылдамдықты белгілегенін білді. Кламмер қауіпті трассада үлкен тәуекелге барып, апаттың қаупіне қарсы шаңғымен жүріп, 0,33 секунд айырмашылықпен жеңіске жетті, австриялық жанкүйерлерді қуантты. Осыдан он екі жыл бұрын, 1964 жылы, дәл осы трассада Эгон Циммерман 2:18,16 есебімен алтын медаль жеңіп алған. Кламмердің 1:45,73 көрсеткіші 32 секундтан астам жылдам болды. Ол әлем кубогында таудан түсу жарысында үстемдік танытса да, жалпы титул қол жеткізбеді, себебі техникалық мамандар ұпай жинау үшін екі жарысқа (слалом және алып слалом) қатысты, ал жылдамдық маманының тек біреуі болды. Екінші жылдамдық жарысы, супер G, 1982 жылдың желтоқсанына дейін әлем кубогына қатыспады, Кламмердің әлем кубогы мансабының соңына таяу. 1975 жылғы маусымның соңында 9 таудан 8 рет жеңіске жеткеніне қарамастан, ол жалпы әлем кубогында үшінші орынды иеленді. Соңғы жарыс қатарласты слалом болды және Кламмер бірінші раундта жеңілді. Италиялық Густав Тёни финалда швед Ингемар Стенмаркты жеңіп, бес жыл ішінде төртінші рет чемпион атанды. Кламмер 1976 жылы жалпы есепте төртінші, 1977 жылы үшінші, 1978 жылы бесінші орын алды. Кламмер әлем кубогының таудан түсу чемпионатында бес рет жеңіске жетті: 1975, 1976, 1977, 1978 және 1983 жылдары – екінші орынды иеленген ең үздік таудан түсушіге қарағанда екі есе көп. 1975 жылғы маусымда ол 9 әлем кубогының 8 таудан түсу жарысында жеңіске жетті, оның ішінде Кицбюхельдегі Hahnenkamm-дегі беделді Streif трассасында үш рет қатарынан (1975-77) жеңіске жетті. Ол 1984 жылы 30 жасында төртінші рет жеңімпаз атанды. 1978 жылы таудан түсуде төртінші рет қатарынан чемпион атанғаннан кейін, ол 1981 жылғы маусымның соңына дейін ұзақ уақытқа созылған құлдырауды бастан кешірді. Оған ағасының таудан түсу жарысында омыртқа миының жарақаттануы, сондай-ақ шаңғы жеткізушісінің өзгеруі (Фишерден Кнайслге) әсер еткен болуы мүмкін. 1980 жылғы Олимпиада ойындарына төрт мүшеден тұратын Австрияның таудан түсу командасына кіре алмады, Кламмер Олимпиадалық титулын 1980 жылғы Лейк-Плэсидте қорғай алмады. Ол зейнеткерлікке шықпай, қайтадан қатарына қосылу үшін көп уақыт және күш жұмсады. Ақыры 1981 жылдың желтоқсанында тағы бір шаңғыны Кнайслден Близзардқа ауыстырғаннан кейін ол Валь-д'Изерде жеңіске жетті. Келесі маусымда ол бесінші рет әлем кубогының таудан түсу атағын жеңіп алды, содан кейін 1984 жылы Кицбюхельде жеңіске жетті, бұл оның Ханенкаммдегі төртінші жеңісі болды. 1984 жылы Сараевода (бұрынғы Югославия, қазіргі Босния) өткен Олимпиада ойындарында Кламмер Беляшницадағы қиын емес трассада көңіл көншілікке толы ондықты аяқтады. Өзінің ең жақсы кезеңінде (1976 жылдан 1977 жылға дейін) Кламмер 10 рет қатарынан таудан түсуде жеңіске жетті, соның ішінде 1976 жылғы Олимпиададағы үлкен жауапкершілікпен жеңіске жетті. Ол 1975 жылғы маусымда 9 жарыстың 8-інде жеңіске жетті, сондай-ақ 23 жарыстың 19-ында, 26 жарыстың 20-сында және 29 жарыстың 21-інде жеңіске жетті. Оның мансабында 26 таудан түсуде жеңіске жеткен: 25 әлем кубогы және 1 Олимпиада. Бұл жетістіктері оны ең үздік таудан түсушілердің бірі ретінде көрсетеді: Карл Шранц ұзақ мансабында 20 жеңіске қол жеткізсе, Кламмер үш маусымнан кем уақытта 19 жеңіске жетті. 2006 жылы Австрия телеарнасына берген сұхбатында 52 жасар Кламмер өзінің ең үлкен жетістігі туралы сұраққа жауап берді. Ол Инсбруктағы Олимпиада ойындарында алған алтын медалі әдетте оның ең үлкен мансаптық жетістігі деп есептелгенімен, 1984 жылы Кицбюхельде жеңіске жеткені оған ерекше маңызды болғанын айтты, себебі ол он жылдан бері онда жеңіске жетпеген. Оның соңғы әлем кубогы жарысы 1985 жылдың наурыз айында Аспен, Колорадо қаласында өтті. Ол 31 жасында халықаралық жарыстардан зейнеткерлікке шықты. Кламмер 26 әлем кубогы жеңісі, 45 марапатты орын және 87 үздік ондыққа кірді (71 таудан түсу, 5 біріктірілген, 11 алып слалом).

Born into a farming family in Mooswald, community Fresach, Carinthia, and like many alpine farm boys, Klammer skied to school each winter day. His home village did not have any ski lifts, so as a child he climbed up the pasture behind his house to ski downhill. Klammer started racing at the relatively late age of 14, competing in the winter whilst working on the family farm during the summer after he dropped out of school. He had a tough struggle to make the Austrian ski team, traditionally dominated by the states of Tyrol and Salzburg. He made his World Cup debut at the age of 19 in 1972 at the Val Gardena downhill: he finished ninth in the training run for the race, but could only manage 32nd place on race day due to nerves. In the Olympic test event at Patscherkofel at Innsbruck in January 1975, Klammer had defeated defending Olympic champion Bernhard Russi of Switzerland, the runner up, by nearly a half second. Entering the 1976 Winter Olympics, the 22 year old Klammer was the favourite to take the gold medal in the downhill at Innsbruck in his native Austria. He was the defending World Cup downhill champion and had won the three previous downhills in January at Wengen, Morzine and Kitzbühel, and also the previous year's race on the same Patscherkofel course. Starting in 15th position, Klammer was the last of the top seeds and knew that Russi had set a blistering pace to lead by over a half second. Klammer took heavy risks on the treacherous piste, skied on the edge of disaster and won by 0.33 seconds to the delight of the Austrian fans. A dozen years earlier on the same course in 1964, Egon Zimmermann posted a 2:18.16 to win the gold medal. Klammer's 1:45.73 was more than thirty two seconds faster. Although he dominated the downhill event in World Cup competition, the overall title remained elusive, because the technical specialists had two events in which to earn points (slalom and giant slalom), whereas a speed specialist had only one. The second speed event, the super G, was not a World Cup event until December 1982, at the twilight of Klammer's World Cup career. At the end of the 1975 season, despite having won 8 of 9 downhills, he finished third for the overall World Cup title. The final event was a parallel slalom and Klammer lost in the first round. Italy's Gustav Thöni defeated Sweden's Ingemar Stenmark in the finals and won his fourth overall title in five years. Klammer finished fourth overall in 1976, third in 1977, and fifth in 1978. Klammer won the World Cup downhill title five times: 1975, 1976, 1977, 1978 and 1983 – twice more than the next best downhiller. In the 1975 season he won 8 of 9 World Cup downhill races, including his first of three consecutive victories (1975–77) on the prestigious Streif on the Hahnenkamm at Kitzbühel. He won a fourth in 1984, at the age of 30. After his fourth consecutive season title in downhill in 1978, he began a prolonged slump until the end of the 1981 season. He may have been affected by his brother's spinal cord injury in a downhill race, as well as a change of ski supplier (from Fischer to Kneissl). Unable to make the four member Austrian downhill team for the 1980 Olympics, Klammer could not defend his Olympic title at the 1980 Winter Olympics in Lake Placid. Rather than retire, he worked long and hard at a comeback. Finally in December 1981, after another ski change from Kneissl to Blizzard, he won at Val d'Isère. The following season he regained the World Cup Downhill title, his fifth, followed by the 1984 victory at Kitzbuehel, his fourth on the Hahnenkamm. At the 1984 Olympics in Sarajevo, (then Yugoslavia, now Bosnia), Klammer finished a disappointing tenth on a less than challenging course on Bjelašnica. At his peak (Wengen 1976 to Wengen 1977), Klammer won ten consecutive downhills, including the pressure laden win at the 1976 Olympics. He won 8 of 9 during the 1975 season and also won 19 of 23, 20 of 26 and 21 of 29 downhills. His career total is 26 downhill wins: 25 World Cup and 1 Olympic. These achievements mark him as one of the greatest downhill racers ever: Karl Schranz achieved 20 wins over an extended career while Klammer won 19 in less than three seasons. In an interview with Austrian television in 2006, the 52 year old Klammer was asked about his greatest achievement. He answered that although his gold medal at the Olympic Games in Innsbruck was generally regarded as his greatest career achievement, winning at Kitzbühel in 1984 meant something very special to him, considering he hadn't won there in seven years. His final World Cup race was in March 1985 at Aspen, Colorado. He retired from international competition at age 31. Klammer finished with 26 World Cup victories, 45 podiums and 87 top ten finishes (71 downhill, 5 combined, 11 giant slalom).

Автоматтық жарыстар

Альпілік жарыстардан зейнетке шыққаннан кейін Кламмер мотор спортына көшті, жақын арада туристік автомобиль жарыстарына қатысып, бүкіл Еуропа бойынша Mercedes-Benz седандарын жүргізіп, тіпті Австралияға дейін кәсіби түрде жарысқа қатысты. 1990 жылы Кламмер престижді Еуропалық туристік автомобиль чемпионатының бір кезеңінде жеңіс одіс алды.

Мұра

Кламмер австриялық шаңғы спорты жанкүйерлерінің және бүкіл әлемдегі жанкүйерлердің қаһарманы болды, альпілік шаңғы жарысының танымалдылығын арттыруға үлкен үлес қосты. Ол "Кайзер" және "Кламмер Экспресс" деп белгілі. 2015 жылы Daily Telegraph газетіне берген сұхбатында Грэм Беллге Кламмер өзінің табысын басынан аяғына дейін толыққанды бұрылыс жасаған алғашқы тау шаңғышысы болуымен байланыстырды, бұл стильді Карл Шранц және Жан-Клод Килли сияқты бұрынғы буын шаңғышыларының стилінен ажыратады, олар бұрылыстың басында сырғанап, содан кейін бұрылысқа көшеді.