Кіріспе

Пираттар патшайымы, О’Мейл кланының басшысы Грейни О’Мейли (Gráinne Ní Mháille, ; шамамен 1603 жылы), сондай-ақ Грейс О’Мейли деп те белгілі, Ирландияның батысындағы О’Мейл әулетінің басшысы және Эоган Дубхдара О’Мейлдің қызы. Әкесінің қайтысынан кейін, ағасы Донал Ан Фиопа О’Мейлге қарамастан, ол құрлықта да, теңізде де иеліктің белсенді басшылығын өз қолына алды. Донал ан Чогаидх (Донал "соғысшы") О’Флайтбхертайға үйлену арқылы оның байлығы мен ықпалы арта түсті, ол шамамен 1000 басқа жуық мал мен жылқыға ие болды. 1593 жылы оның ұлдары Тиббот Бурк және Муркхэд О’Флайтбхертай (Мурроу О’Флаэрти), сондай-ақ оның жартылай інісі Донал Ан Фиопа ("Құбырлар Доналы") Коннахттың ағылшын губернаторы сэр Ричард Бингем тарапынан тұтқынға алынғанда, О’Мейли Англияға кемемен барып, оларды босату туралы петиция тапсырды. Ол өтінішін Гринвич сарайындағы королева Елизавета I-ге ресми түрде ұсынды. О’Мейли ирланд жылнамаларында есімдері тіркелмегендіктен, оның өміріне қатысты деректік мәліметтер көбінесе ағылшын деректерінен, әсіресе Елизавета I атынан оған жазбаша түрінде қойылған он сегіз "Сұрақтар жинағынан" алынған. Ол туралы ағылшын мемлекеттік құжаттарында және осы сияқты басқа да құжаттарда айтылған. Ирландия халық ауыз әдебиетінде ол Gráinne Mhaol (ағылшын тілінде Granuaile) деп белгілі және 16 ғасырдағы ирланд тарихындағы танымал тұлға. Оның есімі сол кездегі ағылшын құжаттарында әртүрліше жазылған, мысалы Gráinne O'Maly, Graney O'Mally, Granny ni Maille, Grany O'Mally, Grayn Ny Mayle, Grane ne Male, Grainy O'Maly және Granee O'Maillie, сирек жағдайда ғана Grace O'Malley деп көрсетілген. Халық мәдениетінде ол көбінесе "Пираттар патшайымы" деп аталады.

Буркпен неке

1566 жылы О'Мэлли екінші рет тұрмысқа шықты, бұл жолы Рисдеард ан Иарайнн ("Темір Ричард") Бурк, 18-ші Мак Уильям Иоштар (1583 жылы қайтыс болған), оның лақап аты Бёрришоулдегі темір зауытынан шыққан, ол оның басты қамалы және тұратын жері болған. Тиббот Бурк, 1-ші виконт Майо осы некеден туған ұл. Әлі де кек алуға қанағаттанбаған О'Мэлли Балликройға жүзіп барып, Дуна қамалындағы гарнизонға шабуыл жасады, қорғаушыларды жеңіп, қамалды өзіне қаратып алды. Макмахондарға жасаған шабуыл – оның біреудің дұғасын бұзудың алғашқы жағдайы емес еді. Аңыз бойынша, тағы бір дворян одан мүлік ұрлап, шіркеуге паналаған. Ол ұры аштықтан өлсін немесе өздігінен тапсырсын деп, оны күтіп отыруға бел буған. Бірақ ұры жер қазып қашып кетті, ал шіркеуді бағып жүрген шенсақ оған паналаған адамға зиян келтіруге тырысқаны үшін оны сөккенімен, үнсіздік сертін бұзды. Оның жауабы тарихқа түспеген. Оның қайтысынан кейін жиырма жылдан астам уақыт өткен соң, Ирландияның ағылшын лорд-депутаты оның жауынгерлерге жетекшілік ету қабілетін еске алды, сондай-ақ ирланд халқы арасында оның әлі де сақталған даңқын атап өтті.

Автономиялық мәртебе

1576 жылы О'Мэлли Лорд-депутат сэр Генри Сиднимен жерлерін тапсыру және қайта иелену рәсіміне қатысты. Рокфлитт Дублиннен бір аптадан астам сапармен алыс болғандықтан, және ол көбінесе теңізде болғандықтан, тәждің билігі өте әлсіз болды. 1593 жылы сэр Ричард Бингем О'Мэллинің өзіне қарсы талаптарына наразылық білдірген хатында, ол оны "соңғы қырық жыл бойы провинциядағы барлық бүліктердің күтушісі" деп айтты. Бингем Коннахт провинциясының президенті болды, оның міндеті сол уақытқа дейін көбінесе тәуелсіз болған жергілікті лордтарды бақылау еді. О'Мэллидің Ирландия Корольдігінің өзінің аймағындағы билігін шектеу үшін толық негіздері мен барлық мүмкіндіктері болды. 1579 жылдың наурыз айында Галвейден келген, шериф Уильям Оге Мартин басқарған жасақ оның Клэр аралындағы қамалын шабуылдады. Бірақ олар жеңіліске ұшырап, мүжілген күйі қашып құтылды.

Елизаветамен кездесу

XVI ғасырдың аяғында Ирландияда ағылшын билігі нығайып, О'Маллидің ықпалы азайды. 1593 жылдың маусым айында О'Малли патшайымға петиция жолдады. Ол, "өмірінің қалған аз уақытында өмір сүруге лайықты қаражат беруін" сұрады. Қайтарымда ол, екі ұлының және екі аман қалған Бурк немерелерінің жерлерін "өз қолына беруге" дайын еді. Сондай-ақ, "өмірі бойы, қайда болса да, Сіздің барлық жауыңызға қандай да бір кедергісіз, қылыш пен отпен шабуыл жасауға еркіндік беруін" өтінді. 1593 жылдың мамыр айында Хью Магуайр (Ферманаг лорды) көтеріліс шығарып, сол кезде сэр Джордж Бингем бақылауында болған Баллимотты өртеп жіберді. Магуайрдің бірі тұтқындалып, Грейстің ұлы Тиббот Не Лонгты Тиронның ағылшындарға қарсы кең ауқымды қастандығына қатыстырды. Тибботты Сэр Ричард Бингем дереу тұтқындап, Атлон түрмесіне жіберіп, мемлекетке опасыздық жасады деп айыптады. Энн Чемберстің "қиялға берілген әңгімелер" деп атаған көптеген әңгімелер, ирландтық әңгіме айту дәстүрінде осы кездесу туралы әңгімені көркейтіп берді.

Соңғы жылдар

Сэр Ричард Бингем королеваның шешімімен келіспей, бастапқыда оның нұсқауларына бағынбады, оны О’Мэлли Ирландияға оралған кезде жеке жеткізген еді. Ол: «Оның ұлдары, туыстары және ізбасарлары өз қаражатынан жүз адамдық күшпен Ирландия жағалауындағы Ұлыбритания соғыстарында, кез келген жағдайда, Ұлыбритания патшасына адал және шын ниетті поддандылар ретінде қызмет ететін болады» деді. Соғыс бойы ол ұлы Тиббот Буркке Тайронның ирланд ақсүйектерінің одағына қарсы тәж үшін күресуге шақырып, қолдау көрсетті. 1595 жылдың қыркүйегінде сэр Ричард Бингемге қарсы қастандық жасалды; ол Англияға қашып, түрмеге қамалды. Сэр Конирс Клиффорд Коннахт губернаторы болып тағайындалды. О’Мэлли өмірі туралы құжаттама көбінесе ағылшын деректерінен алынған, себебі ол ирланд жылнамаларында есімдері жоқ. О’Мэлли отбасының «кітабы», сол дәуірдегі аристократиялық гэль үйлерінде сақталған мақтау-мақтау поэзиясы мен басқа да ұқсас материалдардың жинағы, сақталмаған. Оның замандас суреттері жоқ. Маңызды ақпарат көзі – Елизавета I атынан оған жазбаша қойылған он сегіз «Сұрақ-жауаптар». О’Мэллидің Кинтурк қамалына шабуыл кезінде ұлы Тиобойдты, ол шайқастан қашып бара жатыр деп ойлағанда, сөккені туралы оқиға жазылған: «An ag iarraidh dul i bhfolach ar mo thóin atá tú, an áit a dtáinig tú as?» («Менің қысыма жасырынуға тырысып бағасың ба, сен шыққан жерге?»). Ол сондай-ақ өзінің ізбасарларына қатысты: «Go mb'fhearr léi lán loinge de chlann Chonraoi agus de chlann Mhic an Fhailí ná lán loinge d'ór» (алтынға толы кемеге қарағанда Конрой және МакАналли ұрпақтарына толы кеме жақсырақ) дегенін айтқан. Вестпорт үйінде Грануаль туралы жетекші сарапшы, автор Энн Чемберс құрастырған О’Мэлли өміріне арналған толық көрме де бар.

Театр

Марки Шалоның "Балд Грейс" пьесасы 2005 жылы Чикагодағы "Стокиярдс" театрында тұңғыш рет көрсетілді, ал 2006 жылы Атлантадағы "Гейл" театрында (Америкадағы ең көне ирланд-американдық театр) қойылды. О'Мэллидің өмірін бейнелейтін "Пираттар патшайымы" Бродвей мюзиклі 2007 жылы Хилтон театрында дебют жасады, онда Стефани Дж. Блок О'Мэлли рөлін сомдады. Американдық актриса Молли Лайонс О'Мэллидің өмірін толық баяндайтын "Ең танымал әйел" атты бір актрисаға арналған қойылымды жазып, бас рөлде өнер көрсетті. Ол халықаралық театрларда және фестивальдарда қойылған. 2015 жылы Дж. Костелло, К. Дойл, Л. Эрити және А. Л. Ментксаканың "Грайн" пьесасы Грейс О'Мэллидің өмірін алты эпизодта баяндады. Ол 2015 жылдың қараша айында Дублинде "Born to Burn" өндіріс компаниясымен премьераланды, пьесада барлық рөлдерді әйелдер сомдады – үш әйел және алты ер адам рөлі. Пьесаның мәтіні шектеулі таралыммен "Gur Cake Editions" шебер баспасынан жарық көрді. Ирландиялық актриса, жазушы және режиссер Мэгги Крониннің тұңғыш пьесасы, жеке қойылымы "Ең танымал әйел: Грейс О'Мэллидің әңгімелері" 1989 жылы дебют жасады.

Басқа

Ирландияның Хаут қаласындағы Грейс О'Мэлли саябағы 1576 жылы жақын орналасқан Хаут қамалына баруға тырысқандығын еске түсіреді. Аңызға сүйенсек, кіруге рұқсат берілмеген соң Грануайль бір отбасы мүшесін уақытша қамап алып, содан кейін босатып жіберген. 1948 жылдан бері Ирландия шамдарының басқарушылары "Грануайль" деген атпен үш кеме пайдаланған. 2005 жылы құрылған олардың қазіргі жалғыз шамдық кемесі Ирландия аралының жағалауындағы ең заманауи кеме болып табылады. Флорида штатының Тампа қаласында Грейс О'Мэлли, Гаспарилла пираттық фестиваліне қатысатын көптеген топтардың бірі – "Грейс О'Мэллидің адал серіктері" тобының шабыты болған.