Кіріспе

Англо-ирланд вице-королі (1610–1688)

Генерал-лейтенант Джеймс ФицТомас Батлер, 1-ші Ормонд герцогы, КГ, ПК (19 қазан 1610 – 21 шілде 1688), 1634 жылдан 1642 жылға дейін Ормонд графы, ал 1642 жылдан 1661 жылға дейін Ормонд маркизі ретінде танымал болған англо-ирланд мемлекет қайраткері және әскери қолбасшы. Батлер әулетінің бас әулетінің үзілуінен кейін, ол графтыққа ие болған Килкаш тармағының екінші өкілі болды. Оның досы Страффорд графы оны Ирландиядағы үкіметтік армияның қолбасшысы етіп тағайындады. 1641 жылғы ирланд көтерілісі басталғаннан кейін ол ирланд католик конфедерациясына қарсы үкіметтік күштерге жетекшілік етті; 1642 жылдың тамызында Англиядағы бірінші азамат соғысы басталғанда ол роялистерді қолдады және 1643 жылы конфедерациямен келісімге келіп, әскерін Англияға ауыстыруға мүмкіндік берді. 1649 жылғы қаңтарда I Карлдың өлім жазасынан бұрын ол Конфедерация мен роялистердің күштері арасындағы одақ – Екінші Ормонд бейбітшілігіне келісті, олар Ирландияны Кромвельдің басып алуына қарсы күресті. 1650 жылдары ол Англия королі II Карлмен бірге континентте эмиграцияда өмір сүрді. 1660 жылы Стюарттардың билікке қайта оралуынан кейін Ормонд ағылшын және ирланд саясатының маңызды тұлғасына айналды, Оксфорд университетінің канцлері сияқты көптеген жоғары мемлекеттік лауазымдарды иеленді.

Туған жері

Джеймс 1610 жылғы 19 қазанда Лондонның Клеркенвелл қаласында Томас Батлер мен оның әйелі Элизабет Пойнцтың үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі, виконт Тюрлз деген құрметті атақпен белгілі болған, "Розарияның Уолтері" деп аталған Уолтер Батлердің, 11-ші Ормонд графының үлкен ұлы және мұрагері еді. Оның әкесінің әулеті, Батлерлер, ежелгі ағылшын тегінен шыққан және 1177 жылы король Генрих II Ирландияның бас батлері етіп тағайындаған Теобальд Уолтерден бастау алады. Джеймстің анасы, леди Тёрлс, ағылшын және католик дінінде болған, Глостерширдегі Арон Актоннан шыққан сэр Джон Пойнц пен оның екінші әйелі Элизабет Сиденхэмнің қызы еді. Джеймстің Клеркенвеллдегі туған үйі оның анасының әкесіне тиесілі болған. Джеймс жеті бауырластың бірі болды – үш ағасы мен төрт апасы, олардың барлығы әкесінің шежіресінде тізімделген. Джеймс үлкен ұлы ғана емес, сонымен қатар тұңғыш бала болды, себебі оның үлкен әпкесі 1612 жылы одан кейін дүниеге келді.

Ерте өмір

Оның туылғаннан кейін көп ұзамай ата-анасы Ирландияға оралды, онда оларды 10-шы Ормонд графы Блэк Том құшақ жайып қарсы алды, бірақ оның мұрагері Уолтер емес. Уолтер Джеймстің әкесінің ағылшын Poyntz отбасына үйленуіне қарсы болған еді, ол отбасы католик дінінде болғанымен, тек ақсүйектер еді. Блэк Том 1614 жылдың 22 қарашасында қайтыс болды. Джеймстің әкесінің әкесі 11-ші граф болып тағайындалды, ал Джеймстің әкесі Виконт Тюрлз атағымен мұрагер атанды. Атақ сақталғанмен, Ормонд жерлерін Ричард Престон, 1-ші Десмонд графы талап етті, ол Блэк Томның жалғыз тірі қалған баласы Элизабетке үйленген еді. 1619 жылы оның әкесі Ирландиядан Англияға жол тартқанда, Англси жағалауындағы Скерри жанында кеме апатында қаза тапты. Джеймс әкесінен Виконт Тюрлз атағын мұраға алды. Сол қайғылы оқиғадан кейін бір жыл өткен соң, анасы жас Тюрлсты, енді осылай аталған, Англияға алып келді және оны тоғыз жастағы шағында Финчлидегі католик джентльменмен бірге оқуға берді – бұл, әрине, 11-ші графтың ықпалымен болды. Анасы Джордж Мэтьюге қайтадан тұрмысқа шықты. 1623 жылдың 26 мамырында король Джеймс I Тюрлсты Ричард Престон, Десмонд графының қамқорлығына алды және оны Лондонның Ламбет ауданында Кентербери архиепискобы Джордж Абботтың қамқорлығына берді, оның протестанттық дінде тәрбиеленуі тиіс еді. Ормонд иеліктері тәркіленгендіктен, жас лордтың өзінің және қызметшілерінің киім-кешектері мен шығындарына жылына 40 фунт стерлинг ғана қаражаты болды. Архиепископ оған көңіл бөлмеген сияқты: «Ол тіпті адамгершілікке де үйретілмеген, тіпті латын тілін түсінуге де үйренбеген». Он бес жасында Тюрлс әкесінің әкесімен (содан кейін түрмеден босатылған) Дрюри Лейнде бірге тұруға көшті. Оның әкесінің әкесі, Ормондтың 11-ші графы, қарт кісі болғандықтан, оның протестанттық діни біліміне көп араласпады. Бұл Тюрлстің болашақ өмірі үшін өте маңызды болды, себебі ол, Бетлер әулетіндегі барлық туыстарынан айырмашылығы, протестант еді. Бұл оның отбасының қалған бөлігімен және асыраушыларымен қарым-қатынасын шиеленістірді, өйткені олар жерлерін тартып алудан және діни сенімдері үшін заңдық кемсітуден зардап шекті, ал ол одан аулақ болды. Енді көбірек қаражаты болғандықтан, Тюрлс сарай мен қаланың барлық әуесқойлықтарына белсенді қатысты. Он сегіз жасында ол өзінің досы Джордж Вильерс, Букингем герцогымен Портсмутқа барды, Ла-Рошельді құтқаруға арналған экспедицияға қосылуға ниеттенді; алайда герцог өлтірілгеннен кейін бұл жобадан бас тартылды. Ол Лондон қаласында тұрған кезінде ирланд тілін үйренуге кірісті, оның ішінара білімі кейінірек оған өте пайдалы болды.

Стреффордпен бірге

Тюрлздің мансабы 1633 жылы Томас Вентворттың Ирландия үкіметінің басшысы болып тағайындалуымен басталды, болашақ Страффорд графы Ормондқа үлкен құрмет көрсетті. Чарльз I-ге жазған хатында Вентворт Ормондты "жас болғанымен, сенімді және епті" деп сипаттады. 1633 жылдың 24 ақпанында Тюрлз, әкесінің қайтыс болуынан кейін, 12-ші Ормонд графы атағына ие болды. Лорд Ормонд, енді осылай аталған, Вентворттың ең жақын досы мен серігі болды. 1635 жылдың қаңтарында ол Ирландияның құпия кеңесінің мүшесі атанды. Вентворт католиктерге тиесілі жерлерді кең ауқымда тәркілеуді жоспарлады, бұл корольдік қазынаны толтыру және ирландиялық католиктердің саяси ықпалын әлсірету мақсатында болды, және Ормонд осы саясатты қолдады. Бірақ бұл оның туыстарында наразылық туғызды, олардың көпшілігі Вентвортқа қарсы шығып, ақырында қарулы көтеріліске шықты. 1640 жылы Вентворт Англиядағы Екінші епископ соғысына шақырылғаннан кейін, Ормонд Ирландиядағы әскерлердің бас қолбасшысы болып тағайындалды. Вентвортқа қарсы оппозиция ағылшын Парламентінің графты импичментке жіберуіне және 1641 жылдың мамырында оның өлім жазасына кесілуіне әкелді.

Көтеріліс пен Конфедерациямен күресу

1641 жылы Ирландия көтерілісі басталғанда, Ормонд Дублинде орналасқан Ирландия Корольдік армиясының қолбасшысы болды. Елдің көп бөлігін католик көтерілісшілері, соның ішінде Ормондтың Батлер туыстары басып алды. Бірақ Ормондтың туыстық байланыстары толығымен үзілген жоқ. Оның әйелі мен балалары көтерілісшілердің басшысы Ричард Батлер, 3-ші виконт Маунтгаррет, Батлер әулетінің тағы бір өкілінің бұйрығымен Килкенниден Дублинге қауіпсіз жеткізілді. 1642 жылдың басында ирландтық католиктер өз үкіметін құрды – Католик конфедерациясын, астанасы Килкенни қаласы болды. Олар 1641 жылғы көтерілістің феодалдық жасақтарынан гөрі ұйымдасқан және жақсы жабдықталған тұрақты әскерлерді құруға кірісті. Сол жылы Англия мен Шотландиядан қосымша әскерлер келді. Ирландиялық Конфедерация соғысы басталды. 1642 жылы Ормонд Дублиннен бірнеше жорық ұйымдастырып, Дублин маңындағы аймақты Конфедерация күштерінен тазартты. Ол Пейл аймағын бақылауға алды және ешқандай қарсылықсыз кейбір алыс орналасқан гарнизондарды қайта жабдықтап берді. Лорд-әділдер, сэр Уильям Парсонс, Белламонттың 1-ші баронеті және сэр Джон Борлаз, оның Конфедерация басшыларымен туысқандығына күдікпен қарап, оны қолбасшылықтан шақырды. Бірақ ол 1642 жылдың ақпанында Килдэр графлығының көп бөлігін бақылауға алды. Наурыз айында Дрогеда қаласының қоршауын бұзды. Сәуірде Наас, Ати және Мэриборо қалаларындағы роялистер гарнизондарын құтқарып, Дублинге оралғанда Килруш шайқасында үлкен күшке қарсы жеңіске жетті. 1642 жылдың 30 тамызында ол Ормонд графы атағын алды. Англия Парламентінен алғыс айтты және ақшалай сыйлық алды. 1642 жылдың қыркүйегінде патшадан тікелей тапсырма алып, қайтадан қолбасшылыққа тағайындалды. 1643 жылдың наурыз айында Ормонд әскерлерімен Католик конфедерациясының аумағына терең бойлап, Уэксфорд графтығындағы Нью-Росс қаласына барды. Дублинге оралғанға дейін онда шағын, бірақ шешуші емес жеңіске жетті (Нью-Росс шайқасы). Дегенмен, Ормонд қиын жағдайда болды. Конфедерация аралдың үштен екі бөлігін бақылауда ұстады. 1642 жылдың қыркүйегінде басталған Англиядағы Азамат соғысы Англиядан қосымша күштер мен жабдықтар келу мүмкіндігін жойды, тіпті патша әскерлерді кері шақыруды қалады. Сонымен қатар, 1642 жылдың басында елдің солтүстік-шығысындағы католик көтерілісіне қарсы тұру үшін Ирландияның солтүстік-шығысына армиясын тасыған Шотландиялық Келісімшілер, солтүстік Ирландияны корольге қарсы Англия Парламентінің жағына қосты. Дерри және Корк қаласының маңындағы протестанттар да Парламенттің жағына қосылуға бейімділік танытты және көп ұзамай солай істеді.

Ормондтың тоқтатылуы

Дублинде үш жақты бәсекеге түскен кезде, король Ирландия Корольдік армиясын азайтуға ниеттеніп, Ормонд Конфедерациямен бір жылға "тыныштық" келісімі туралы келіссөз жүргізді. Тыныштық 1643 жылдың 15 қыркүйегінде басталды. Осы келісім бойынша Ирландияның көп бөлігі Католик Конфедерациясының қолына берілді (солтүстіктегі аудандар, Дублин Пэлі, Корк қаласының маңы және бірнеше шағын гарнизондар протестант қолбасшыларының билігінде қалды). Лорд-әділеттер мен Ирландиядағы протестант қауымдылығы бұл келісімге қарсы күшті оппозиция көрсетті. Содан кейін, 1643 жылдың қарашасында корольдің бұйрығымен Ормонд өзінің 4000 шамасындағы әскерін Англияға, Азамат соғысында роялистер жағында күресу үшін жіберді, олардың жартысы Корктан келді. 1643 жылдың қарашасында король Ормондты Ирландияның Лорд-лейтенанты етіп тағайындады. Ол 1644 жылдың 21 қаңтарында қызметке кірісті. Бұл лауазымда бұрын болған Роберт Сидни, Лестердің 2-графы, ешқашан Ирландияға бармаған. Ормондқа жүктелген міндет – корольдің парламенттік жауының күштерін Ирландиядан күшейтуге жол бермеу және Англиядағы роялистер үшін күресу үшін көбірек әскерлерді жеткізу болды. Осы мақсатта, оған Шотландияның солтүстігіндегі Ирландиядағы Шотландиялық келісімшілер армиясын ұстап тұру үшін бар күшін салу тапсырылды. Сондай-ақ, ол Католик Конфедерациясымен келісімшарт жасасуға, олардың әскерлерін парламентарийлерге қарсы қайта бағыттауға мүмкіндік беретін корольдің өкілеттігіне ие болды. 1644 жылдың тамызында Конфедерациямен жасалған тыныштық келісімі тағы бір жылға ұзартылды.

Ирландиялық конфедерациямен келіссөздер

Ормондқа Ирландиядағы түрлі топтарды келісудің қиын міндеті жүктелді. Ежелгі (туған) ирландтар мен ағылшын текті католик ирландтар («Ежелгі ағылшындар») Конфедеративтік Ирландияда – Килкенниде орналасқан тәуелсіз католик үкіметінде өкілдік етті. Олар Англия королі I Чарльзбен діни толеранттылық пен өзін-өзі басқару құқығы үшін келісімге келуді қалаған. Екінші жағынан, Ормондтың Конфедерацияға жасаған кез келген ұступтары Ирландиядағы ағылшын және шотланд протестанттарының қолдауын әлсірететін еді. Сондықтан Ормондтың Конфедерациямен келіссөздері қиынға соқты, тіпті Конфедерация жетекшілерінің көпшілігі оның туыстары немесе достары болғанымен де. 1644 жылы ол Антримнің 1-ші маркизі Рандалл Макдоннеллге Шотландияға ирланд конфедерациясының экспедициясын ұйымдастыруға көмектесті. Аласдер МакКолла басқарған күш шотланд роялистеріне көмек көрсету үшін жіберілді және Шотландияда азамат соғысын тудырды (1644–45 жж.). Бұл Азамат соғыстары кезінде Ирландия католик әскерлерінің Ұлыбританияға жасаған жалғыз әрекеті болды. 1645 жылдың 25 тамызында Эдвард Сомерсет, Гламорган графы, король Чарльз атынан Килкенниде Ирландия католик конфедерацияларымен келісім шартына қол қойды. Бірақ ирланд протестанттарының қарсылығы соншалықты күшті болды, Чарльз келісімді дереу қабылдауға мәжбүр болды, өйткені ағылшын азамат соғысында барлық ирланд протестанттарының қолдауын қарсы тарапқа беруден қорқып. 1645 жылдың 21 қазанында Папаның нунциі Джованни Баттиста Ринуччини Ирландияға келді. 1646 жылдың 28 наурызында Ормонд король атынан Конфедерациямен тағы бір келісімге келді, ол діни жеңілдіктер берді және түрлі шағымдарды жойды. Алайда, Килкеннидегі Конфедерацияның Бас Ассамблеясы келісімді қабылдамады, себебі, ішінара, Папаның елшісі (нунциі) Джованни Баттиста Ринуччининың ықпалымен, ол католиктерді келісімге келуден қайтарды. Конфедерация Ормондпен жасалған келісімнен бас тартты және Ормондпен келісімге қол қойғандарды тұтқындады. Ормонд Дублинді Конфедерацияға қарсы ұстай алмайтынын түсінді. Сондықтан ол ағылшын Ұзақ Парламентіне жүгінді және 1647 жылдың 19 маусымында Дублильді парламентарийлерге беру туралы келісімге қол қойды. Бұл келісімде роялистік протестанттардың және шын мәнінде көтеріліске қатыспаған католиктердің мүдделері де қорғалды. 1647 жылдың тамызының басында Ормонд өзінің басқаруындағы 3000 роялистік әскермен бірге Дублильді Англиядан 5000 парламентарийлік әскермен келген парламентарийлік командир Майкл Джонсқа тапсырды. Ормонд өз кезегінде 1647 жылдың 28 шілдесінде Англияға аттанды, өзінің тапсыруы туралы «ирландтықтарға қарағанда ағылшын көтерілісшілерін артық көретінімді» айтты. 1647 жылдың 8 тамызында роялистік және парламентарийлік әскерлердің біріккен күштері Конфедерацияға қарсы Дунган тауының маңызды шайқасында жеңіске жетті.

Бірінші жер аударылу

Ормонд 1647 жылдың тамыз және қазан айларында Хэмптон-Корт сарайында король Чарльзға қызмет етті, бірақ 1648 жылдың наурыз айында парламент тарапынан тұтқынға алынуынан қашу үшін Париждегі королева мен Уэльс ханзадасымен бірге болды.

Роялистік одақтың қолбасшысы

Сол жылдың қыркүйек айында папаның нунциясы қуылғаннан кейін және жағдайлар жақсарып келе жатқанда, ол Ирландияға оралды, 1648 жылдың 29 қыркүйегінде Корк қаласына жетті. Оның мақсаты – патша үшін барлық тараптарды біріктіру еді. Ирландия конфедераттары енді келісімге көбірек дайын болды, себебі 1647 жылы олар ағылшын парламенттік күштерінен бірқатар әскери жеңілістерді көрді. 1649 жылдың 17 қаңтарында Ормонд көтерілісшілермен олардың дінін еркін өркендету құқығы негізінде бітім жасады. Карл I-нің өлім жазасын алғаннан кейін ол Карл II-ге адал екенін жариялады, ол оны 1649 жылдың қыркүйегінде Гартер орденінің рыцары етті. Ормонд Ирландия конфедераттарының әскерлеріне, сондай-ақ Франциядан Ирландияға келген ағылшын роялистерінің әскерлеріне басшылық етті. Алайда, 1649 жылдың тамызына дейін Ирландияның көп бөлігін бақылауда ұстағанмен, Ормонд 1649-50 жылдары Кромвельдің Ирландияны жаулап алуына кедергі келтіре алмады. Ормонд 1649 жылдың жазында Дублинді қоршауға алып, қайта басып алуға тырысты, бірақ тамыз айында Ратмин шайқасында жеңіліске ұшырады. Содан кейін ол ел бойынша бекітілген қалалар арқылы қорғаныс шебін ұстау арқылы Кромвельді тоқтатуға тырысты. Алайда, Жаңа үлгідегі армия оларды бірінен кейін бірін басып алды, бастапқысы 1649 жылдың қыркүйегінде Дрогеда қаласын қоршаумен басталды. Ормонд өзінің басқаруындағы ағылшын және протестант роялистерінің көп бөлігін жоғалтты, олар 1650 жылдың мамырында көтеріліс жасап, Кромвельге кетіп қалды. Бұл оған тек ирландиялық католик күштерін қалдырды, олар оған үлкен сенімсіздікпен қарады. Ормонд 1650 жылдың соңында лауазымынан алынды.

Екінші жер аударылу

Ол 1650 жылдың 7 желтоқсанында Ирландиядан Францияға Галвейден кемемен аттанды, бірақ Галвей шығанағының оңтүстік жағалауындағы Гленинаг қамалында тоқтады, содан кейін 11 желтоқсанда Францияға сапарға шықты. Ол Йорк герцогы Джерсиден жіберген "Елизавета" атты шағын фрегатта саяхаттады. Қысқы дауылдарға тап болғаннан кейін үш аптадан соң Бретаньдегі Перросқа жетті. Ормандқа басқалармен бірге Инчикин, Беллингс және Дэниел О'Нилл де ілесіп келді. Лейтрим графтығының Джеймстаун қаласындағы августиндік аббатханада өткен синод Ормондты мойынламады және оның жақтастарын қауымнан шығарды. Кромвельдің 1652 жылғы жер бөлісу заңында Ирландиядағы Ормондтың барлық жерлері тәркіленді және ол сол мерзімге дейін басылып берген роялистерге берілген кешірімнен тыс қалды. Оның аты кешірімнен шеттетілген 100-ден астам адамның тізімінде тұрды. Ормонд, ақшасы жетіспесе де, Париждегі Карл II және Королева анамен үнемі бірге болды, корольді 1655 жылы Мазариннің Кромвельмен жасаған келісімі бойынша Франциядан қуылған кезде Экс пен Кельнге сүйемелдеді. 1656 жылдың сәуір айында Ормонд Брюссель шартына қол қойған екі адамның бірі болды, бұл испан әкімшілігімен роялистердің одағын қамтамасыз етті. 1658 жылы ол жасырын түрде және үлкен тәуекелмен Англияға көтеріліс мүмкіндігі туралы сенімді ақпарат алу үшін құпия миссияға барды. Ол 1659 жылы Фуэнтеррабияда корольмен кездесті, Мазаринмен сұхбаттасты және Реставрацияға дейін болған құпия келісімдерге белсенді қатысты. Ормонд пен Королева ана арасындағы қарым-қатынас күрт нашарлады; ол "егер оған сенгенде, король қазір Англияда болар еді" деді, ал Ормонд "егер оған ешқашан сенбегенде, король Англиядан ешқашан шықпаған болар еді" деп жауап берді.

Реставрация қызметі

1660 жылы Карл Англияға патша ретінде оралған кезде Ормонд қазына және флот комиссары болып тағайындалды, үй шаруашылығының лорды, құпия кеңесші, Сомерсет лорды лейтенанты (1672 жылы отставкаға кетті), Вестминстер, Кингстон және Бристольдің жоғары басқарушысы, Дублин Тринити колледжінің канцлері, Ллантони бароны Батлер және Англияның абыройындағы Брекнок графы; 30 наурызда 1661 жылы ол Ирландияның абыройындағы Ормонд герцогы болды және сол жылы Карлдың таққа отырғызуы үшін Англияның жоғарғы басқарушысы тағайындалды. Сонымен қатар, ол Ирландиядағы үлкен иелігін қайтарып алды, патша қызметіне жұмсаған байлығы үшін патша оған үлкен үсыныстар жасады, ал келесі жылы Ирландия Парламенті оған 30 000 фунт стерлинг берді. Дегенмен, Карт бойынша, оның шығындары оның табысынан шамамен миллион фунтқа асып түсті. Сондай-ақ 1662 жылғы Елдестіру актісін қараңыз. 4 қарашада 1661 жылы ол тағы бір рет Ирландияның лорд-лейтенанты атағын алды және сол елдегі жағдайды жақсарту жұмысына белсене кірісті. Басты мәселе жер мәселесі болды, ал түсіндірме актісін 23 желтоқсанда 1665 жылы Ирландия Парламенті арқылы Ормонд қабылдады. Ол 1667 жылы ирландтық малдың импортын тыйым салған Импорттық актқа қарсы шықты, бұл ирланд саудасына ауыр соққы болды, жауап ретінде шотландтық тауарлардың Ирландияға импортын тыйым салып, шетелдік елдермен сауда жасауға рұқсат алды. Ол ирландтық өндіріс пен білімді қолдады және оның күш-жігерінің нәтижесінде Ирландия дәрігерлер колледжі құрылды. Ол судьяларды тағайындауға үлкен ықпал етті: ол заңды қабілетке ие адамдарды тағайындауға ұмтылғанмен, корольге деген адалдығы туралы жазба да қажет болды. Ол Джеймс Доннелан сияқты гель ұрпақтарынан шыққан судьяларды тағайындауға дайын болғаны қызықты, тіпті кейбір Рим католиктері сияқты. Ол Джон Бисс сияқты ескі достарын тиімді болу үшін тым әлсіз деп санаған үшін сынға түсті, бірақ бұл оның басты қасиеттерінің бірі - адалдығын көрсетеді: Элрингтон Болл айтқандай, Ормонд бұрын-соңды жақсы көрген адамдарды ол ақырына дейін жақсы көрген. Өзі мейірімді адам болғандықтан, ол ирланд судьяларын осындай мейірімділік рухын көрсетуге шақырды; ол атап өткендей, кешірімге ие болған адам кейінірек асылуы мүмкін, бірақ асылған адамды ешқашан кешірмейді. Жалпы алғанда, судьялар оның үлгісіне еліктеп, сол дәуірдегі нормаларға сай мейірімділік танытты. Ормондтың тұлғасы әрқашан ерекше болды, оны жоғары бағалады. Ол өзінің адалдығына деген құрметі мен мақтанышымен, тіпті патшаның ықыласынан айырылған кезде де, "Мен соттың алдында қаншалықты жаман болсам да, хроникада жақсы болуды шештім" деп мәлімдеді. Ормонд көп ұзамай соттың ең жауыз адамдарының шабуылдарына ұшырады. Бэкингем оның ықпалын бәсеңдету үшін барынша тырысты. Ормондтың Ирландияны қиын-қыстау кезеңдердегі жауапсыз басқаруы сынға ұшырады. Ол әскерилерді бейбіт тұрғындарға орналастырды және әскери жағдайды жариялады. Бэкингем оны импичментпен қорқытты. 1669 жылдың наурыз айында Ормонд Ирландия үкіметінен және Ирландия істері жөніндегі комитеттен шығарылды. Ол ешқандай шағым білдірмеді, ұлдары мен басқа да ықпалы бар адамдарға өз қызметтерін сақтап қалуға уәде берді және басқа лауазымдарының міндеттерін орындауын жалғастырды, ал оның сипаты мен қызметі 1669 жылы 4 тамызда Оксфорд университетінің канцлері болып сайлануымен танылды. 1670 жылы герцогты өлтіруге ерекше әрекет жасады. Бұл әрекетке 1663 жылы Дублин замогына шабуыл жасау үшін жасалған әрекет, ал кейіннен мұнарадан патшалық тәжді ұрлау үшін атақты болған Томас Блад атты қарақшы мен авантюрист қатысқан. Ормондқа 1670 жылы 6 желтоқсан күні түнде Сент-Джеймс көшесінде көлікпен келе жатқанда Блад және оның серіктері шабуыл жасады, оны күймеден сүйреп шығарып, Пикадилли бойымен аттап, Тибернде асып тастау ниетімен алып кетті. Алайда Ормонд өзіне байланған атты жеңіп, қашып құтылды. Бұл қаскөйлікті, күдіктілер, патшаның қатысуымен Лорд Осссори, Ормондтың ұлы, қылмыс жасады деп ашық айыптаған және егер әкесіне қандай да бір зорлық-зомбылық жасалса, оны дереу өлтірумен қорқытқан Бэкингем бастаған. Типперри округіне қарасты Каррик-он-Суардағы ормандарда Ормонд 1670 жылы қалада жүн өнеркәсібін құруға жауапты болды. 1671 жылы Ормонд Ричард Талботтың 1662 жылғы Елдестіру актісін бұзуға тырысуына қарсы шықты. 1673 жылы ол тағы да Ирландияға барды, 1675 жылы Лондонға қайтып, Чарльзге парламенттегі істер бойынша кеңес берді, ал 1677 жылы тағы да игілікке ие болды және лорд-лейтенанттыққа қайта тағайындалды. Ирландияға келгеннен кейін, ол кірістерді және армияны дұрыс жағдайға келтірумен айналысты. Англиядағы Попиш қастандығынан (1678) туындаған ала-көтеріліс басталған кезде, Ормонд бірден Рим католиктерін, олардың саны 15:1 пропорциясында болған, әлсіз ету шараларын қабылдады; оның шараларының жұмсақтығы мен қоңырлығы Англияда Шафтесбери бастаған шабуылға себеп болды, ол өз ұлы Лорд Осссоримен қорғалды. Оливер Плункеттің қорғауын қоғамда жарияламаса да, ол оған тағылған айыптамалардың анық жалғандығын жеке түрде айыптады - оны өлтіру үшін жалдаған адамдар туралы ол "ешбір оқушы оларды бау-бақшаны тонау жоспарына сенбес еді" деді. 1682 жылы Чарльз Ормондты сарайға шақырды. Сол жылы ол "Ауылдық абыройлы тұлғадан, Лорд Энглесидің Ирландиядағы көтеріліс туралы Лорд Каслхейвеннің естеліктеріне жасаған ескертулеріне жауап", деп жазды және Чарльзға жалпы қолдау көрсетті. 29 қарашада 1682 жылы оған ағылшын герцогтығы берілді, ал 1684 жылдың маусымында ол Ирландияға қайтып келді, бірақ жаңа интригалар салдарынан қазан айында қайта шақырылды. Өкіметін Рочестерге тапсырудан бұрын, Чарльз II қайтыс болды; Ормондтың лорд-лейтенант ретіндегі соңғы әрекеті Дублинде II Джеймсті жариялау болды. Ормонд 1645 жылдан 1688 жылға дейін Дублин университетінің алтыншы канцлері болып та қызмет етті, бірақ оның қызмет мерзімінің алғашқы он бес жылында ол эмиграцияда болды. Кейін Ормонд Оксфордширдегі Корнбуриде зейнеткерлікке шықты, ол Лорд Кларендоннан алған үй болды, бірақ 1687 жылы Джеймстің өкілеттік беруге тырысуына және институтқа Рим католиктерінен шыққан үміткерді қасамдарсыз күшпен таңуға қарсылық көрсету үшін Чартерхаус кеңесіне келді. Ормонд корольдің кешірімін де қабылдамады; Джеймс оның лауазымдарын алудан бас тартты және соңғы күндеріне дейін оны құрметпен ұстады. Ирландияға жасаған ұзақ қызметіне қарамастан, ол өмірінің соңғы жылдарын онда өткізуге ниеті жоқ екенін мойындады.