Кіріспе

Флорида штатындағы (АҚШ) бұзылған стадион, оның ізбасары

Тампа стадионы («Үлкен Шляпа» және қысқа мерзімге Хоулихан стадионы деп аталған) 1967 жылы ашылған және 1974–75 жылдары едәуір кеңейтілген, Флорида штатының Тампа қаласында орналасқан үлкен, ашық стадион (максималды сыйымдылығы шамамен 74 000 адам) болды. Бұл нысан Ұлттық футбол лигасының «Тампа Бей Буканерс» командасымен тығыз байланысты, ол 1976 жылдан 1997 жылға дейін осы стадионда ойнады. Сонымен қатар, ол 1984 және 1991 жылдары екі «Супер Боул» және 1984 жылғы USFL чемпионатының финалына төңкерілді. «Буканерс» командасының жаңа иелерінің кіріс талаптарын қанағаттандыру үшін 1998 жылы жақын жерде «Реймонд Джеймс» стадионы салынды, ал 1999 жылдың басында Тампа стадионы бұзылды. «Буканерс» командасынан басқа, Тампа стадионында Солтүстік Америка футбол лигасының «Тампа Бей Роудиз», Америка Құрама Штаттары футбол лигасының «Тампа Бей Бандитс», Жоғары лига футбол лигасының «Тампа Бей Мютини» және Тампа университеті мен Оңтүстік Флорида университетінің студенттік футбол командалары өз алаңын өткізді. Бұдан өзге, онда көптеген ірі концерттер өтті, ал бір кезде 1973 жылы Led Zeppelin концертіне 57 000-ға жуық көрермен жиналған, бұл бір әртіске жиналған ең көп көрермендер саны бойынша рекордтық көрсеткішті құрады.

Тарихқа дейінгі кезең және құрылыс

Тампа стадионы орналасқан жер екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Дрю Филд әуежайының шекарасы болған. 1949 жылы Тампа қаласы әуежай мен Батыс Тампаның арасындағы шұнақтан жатқан жерді федералдық үкіметтен сатып алды, мақсаты – болашақта қоғамдық спорт кешенін салу болатын. Ал Лопес алаңы жобаның алғашқы кезеңі болды және 1955 жылы ашылды. Бірақ, одан кейін бірнеше жылға даму тоқтап қалды. Тампа қаласының әуесқой және кәсіби кіші лига спорттарында ұзақ тарихы болғанымен, және екінші дүниежүзілік соғыстан кейін үлкен өркендеуге ие болғанымен, 1960-шы жылдардың басында қалада әлі заманауи футбол стадионы болмады. Ең ірі екі арена да қаланың ортасынан Хиллсборо өзенінің ар жағында орналасқан: 1890 жылдары салынған, бір трибунасы мен үлкен ашық алаңы бар Плант Филд және 1930 жылдары Тампа университетінің футбол командасының үйі ретінде салынған Филлипс Филд. 1960 жылдардың басында Тампаның бірқатар қоғамдық қайраткерлері аймаққа кәсіби футбол франшизасын тарту жоспарларын талқылай бастады және 1964 жылдың 8 тамызында Филлипс Филдте Америка Футбол Лигасының «Буффало Биллз» және «Нью-Йорк Джетс» командалары арасындағы көрсету ойынын ұйымдастырды. Сыйымдылығын 17 000-ға дейін арттыру үшін уақытша трибуналар орнатылса да, нақты қатысушылар саны 6000-нан аспады. Арена кәсіби футбол франшизасын қолдау үшін тым кішкентай және қарапайым екенін түсінген қала, қысқа мерзімде «Тампа Спартанс» командасы үшін пайдаланыла алатын және болашақта NFL немесе AFL франшизасының үй стадионы ретінде кеңейтілуі мүмкін болатын үлкен, заманауи футбол құрылысын салуға шешім қабылдады. Тампа стадионының құрылысы 1966 жылдың күзінде Аль Лопес алаңының сол жақ қабырғасынан кейін басталды, ол сол кезде Флорида штаты лигасының «Тампа Тарпонс» командасының үйі және «Цинциннати Редс» командасының көктемгі жаттығу алаңы болды. Қала 1949 жылы сатып алған жер учаскесі жеке футбол және бейсбол ареналарын, «Редс» командасы үшін жаттығу базасын және бірнеше гектарлық тұрақ алаңын салуға жеткілікті болды.

Бастапқы жоба

1967 жылы ашылған кезде Тампа стадионы ашық аяқ аймақтарымен бірге үлкен арка тәрізді бетон трибуналардан тұратын. Орындықтар ұзын, арқасыз алюминийден жасалған қатарлар болды, оларға қысқа туннельдер (вомитория) арқылы кіріледі, бұл орындықтарды трибуналардың арт жағындағы кең, ашық дәліздермен байланыстырады. Орындықтар екі үлкен деңгейге бөлінген, олардың арасында трибуналардың шамамен ортасында көлденең жол өткен. Трибуналардың еңістігі салыстырмалы түрде тік болғандықтан, әр орыннан алаңды тікелей және кедергісіз көруге болады. Ресми сыйымдылығы 46 481 адамды құрады, ал қажет болған жағдайда бір немесе екі аяқ аймағына уақытша трибуналар қойылатын болды.

Ойын алаңы

Тампа стадионының барлық қызмет ету кезеңінде табиғи шөп жабыны Бермуда шөбінің бірнеше түрлерінен тұрды, ең танымалдары – Тифвей 419. Ойын алаңы тұрақты түрде NFL-дегі ең жақсы алаңдардың бірі саналды және Ұлттық футбол лигасы ойыншылар қауымдастығы жүргізген сауалнамаларда ойыншылардың бағалайтын алаңы деп жиі аталатын.

Жылу

Тампа стадионы негізінен бетоннан салынған. Оның барлық тарихы бойы сыртқы қабырғалары ашық қоңыр немесе ақ түспен боялған, немесе едендер сияқты, бетон қалпында қалдырылған. Орындықтар ұзын алюминийден жасалған орындықтардан тұрды, ал алаңның үстінде немесе отыру орындарында ешқандай шатыр немесе қорғаныш болған жоқ. Стадионның қарапайым дизайны көруге өте жақсы мүмкіндік бергенімен, ол көрермендер мен ойыншыларды Тампаның субтропикалық климатының күшіне толыққанды ұшыратты. Бұл әсіресе стадион 1976 жылы «Буканьерс» командасының алғашқы маусымы үшін толық жабылып, ашық аяқаймақтар арқылы соғып келген жел ағынын тоқтатқаннан кейін айқын болды. Жанкүйерлер кең дәліздердегі көлеңкеде тынығып, тамақтандыру орындары мен дәретханаларды пайдалана алса, алаңдағы ойыншылар мен команда мүшелері мұндай мүмкіндікке ие болмады. Салқындату құралдары әдетте алаң жанындағы орындықтарға орналастырылатын. «Буканьерс» командасына өз алаңында ақ жейде киюге рұқсат берілді, бұл қарсыластарын қараңғырақ (және ыстық) жейделерінде қиын жағдайға түсірді. Жазғы және күзгі айларда стадиондағы іс-шаралар көбінесе кешкі сағаттарға жоспарланып, ыстық және ылғалды ауа райынан сақтануға тырысты. Жергілікті ауа райына назар аудара отырып, табиғи шөппен жабылған алаң Тампаның күшті дауылдары кезінде жылдам су ағызу үшін биікке көтерілген, ал алаң шеттері ортасынан шамамен 18 дюйм төмен болды.

Тампа Спартан университеті

Тампа стадионы өзінің алғашқы спорттық іс-шарасын қабылдауға уақытында аяқталды – 1967 жылғы 4 қарашада Тампа университетінің «Спартан» командасы мен №3 рейтингтегі Теннесси университетінің «Волонтерлер» командасы арасындағы футбол ойыны. «Спартан» командасы бұл ойында 38:0 есебімен жеңіліске ұшыраса да, жаңа стадионда кейіннен сәттілікке жетіп, 1971 жылы I дивизионға көтерілді, бірнеше белгілі командаларды жеңіп, Фредди Соломон және Джон Матусзак сияқты бірнеше ойыншыны НФЛ-ге жіберді. Дегенмен, университет басшылары Тампаға НФЛ франшизасы берілгеннен кейін халықтың қолдауын сақтап қалу мүмкіндігіне күмәнданды. «Тампа U» президенті Б. Д. Оуэнс 1974 жылғы маусымнан кейін футбол бағдарламасын тоқтатып, егер спортты қаржыландыруға тура келсе, университет банкротқа ұшырайтынын мәлімдеді.

Тампа-Бэйдің қарақшылары

Тампа Бей Роудиз стадионның алғашқы кәсіби командасы болды, 1975 жылы ойынға кірісіп, дебюттік маусымда жалғыз (ашық алаңдағы) чемпионатын жеңіп алды. (Команда сонымен қатар Тампа шығанағының арғы жағындағы Санкт-Петербург қаласындағы Bayfront орталығында бірнеше жабық футбол чемпионаттарында жеңіске жеткен.) Роудиз 1984 жылы алғашқы Солтүстік Америка футбол лигасы тарағанға дейін әр жазда Тампа стадионында өз үй ойындарын өткізді. Кейіннен «Роудиз» алдымен тәуелсіз команда ретінде, содан кейін басқа лигаларда (ASL, APSL) өнер көрсетіп, 1990 жылға дейін стадионды жыл сайын пайдаланды. 1991 және 1992 жылдары олар қала ішіндегі кішігірім USF футбол стадионына көшіп, 1993 жылы APSL-дегі соңғы маусымда Тампа стадионына қайта оралды.

Көрмелік ойындар

1964 жылы AFL маусымдық ойынына Филипс Филдте көңілсіз қатынудан кейін, қала кәсіби команда тарту ниетімен жаңа стадионын көрсетуге асықты және 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында Тампа стадионында оннан астам көрмелік ойын ұйымдастырды. Біріншісі 1968 жылдың тамызында NFL-дің «Атланта Фальконс» және «Вашингтон Редскинс» командалары арасындағы маусымдық ойын болды, ол стадионды жартылай толтырды, ал келесі маусымдардағы маусымдық жекпе-жектер де көптеген және ынталы жанкүйерлерді тартты. 1972 жылы «Балтимор Колтс» командасы Тампаның батысында, Хиллсборо округіне кірмейтін аудандағы Лето орта мектебінде маусымдық жаттығуларын өткізіп, барлық үш көрмелік ойынын Тампа стадионында көп көрерменнің алдында ойнады. Бұл маусымдық ойындар NFL иелері мен шенеуніктерге Тампа шығанағы аймағы мен стадионды бағалауға жеткілікті мүмкіндік берді, және 1974 жылдың 24 сәуірінде Тампаға 1976 жылы ойынға кірісетін NFL командасы берілді.

Тампа Бей Буканерс

Буканерлердің алғашқы ресми үй ойыны 1976 жылдың 19 қыркүйегінде өтті, онда «Буканерлер» командасы «Сан-Диего Чарджерс» командасына 23:0 есебімен жеңілді. Бұл үрдіске айналды, себебі команда НФЛ рекордтық 26 ойындық жеңіліс сериясімен өмірге келді. Олар өз алаңында келесі маусымның соңғы ойынында, 1977 жылдың 18 желтоқсанында «Сент-Луис Кардиналс» командасын жеңгенге дейін ешбір ойынды жеңе алмады. Көшпенді жанкүйерлер «Тампа» стадионының алаңына ағылып кіріп, қақпа бағаналарын бұзып тастады. «Буканерлер» 1979 жылғы маусымда NFC Чемпионатының финалын қабылдауға жеткілікті деңгейде жақсарды, бірақ «Лос-Анджелес Рамс» командасына 9:0 есебімен ұтылып қалды. Команда бұл стадионда тағы 18 маусым ойнады, бірақ олардың көп бөлігі қиын өтті. Олар бастапқы үй алаңында тек бір плей-офф ойынын өткізді: 1997 жылдың 28 желтоқсанында NFC Wild Card ойынында «Детройт Лайонс» командасын 20:10 есебімен жеңді. Бұл команданың «Тампа» стадионында өткізген соңғы ойыны болды, себебі 1998 жылы олар «Раймонд Джеймс» стадионына көшті.

Құрмет тобы

1991 жылы ұйым "Құрмет тобын" құрды, онда алғашқы үш мүшенің суреті бейнеленген. Квартербек Даг Уильямс 1992 жылдың 6 қыркүйегінде, ал иесі Хью Калверхаус 1993 жылдың 5 қыркүйегінде қабылданып құрметті мүше атанды. Тампа стадионы жабылуға және бұзылуға дейін басқа мүшелер қосылмады.

Тампа стадионының "Құрмет тобы"

Жыл № АтыПозициясыҚызмет мерзімі
1991 63 Ли Рой Селмон DE 1976–1984
— Джон Маккей Бас бапкер 1976–1984
42 Рикки Белл RB 1977–1981
1992 12 Дуг Уильямс QB 1978–1982
1993 — Хью Калверхаус Иесі 1976–1994

Холихан стадионы

Малкольм Глейзер 1995 жылы «Бакканерс» командасын сатып алғанда «Тампа» стадионының атау құқығын да сатып алды. Сол жылдың қазан айында ол өзінің бизнесінің бірі – «Houlihan's» мейрамханалар желісі арқылы «Bucs» командасына осы құқықтар үшін 10 миллион доллар төледі. Нәтижесінде, 1996 жылы стадионның ресми атауы «Houlihan's Stadium» деп өзгертілді, ал «Houlihan's» акционерлері Глейзерге сот шағымы берді, себебі олар желіде бірде-бір мейрамханасы жоқ аймақта стадионның атау құқығын сатып алуға наразы болды.

Басқа жалға алушылар мен оқиғалар

Тампа стадионы бірнеше команданың қосымша үй алаңы болды және өмірлік кезеңінде түрлі-түрлі шаралар қабылдады.

Үй командалары

1983 жылдан 1985 жылға дейін 12 бастапқы USFL франшизасының бірі – «Тампа Бей Бандитс» стадионның үшінші кәсіби арендаторы болды. «Бандитс» билет сатылымы бойынша жақсы көрсеткіштерге және жанкүйерлердің қолдауына ие болды, сондай-ақ USFL командаларының ішінде бастапқы қаласы мен стадионында қалып, лиганың үш маусымы бойында бір бас бапкерге (бұрынғы «Флорида Гейторс» және «Букс» командаларының ойыншысы Стив Сперриер) ие болған екі команданың бірі болды («Бирмингем Сталлонс» екінші команда). Дегенмен, «Бандитс» 1985 жылғы маусымнан кейін USFL-мен бірге таратылды. Оңтүстік Флорида университетінің «Буллс» футбол командасы 1997 жылы стадионда алғашқы маусымын өткізіп, стадионның екінші және соңғы университет арендаторы атанды. «Буллс» командасы стадиондағы соңғы футбол матчын 1998 жылдың 12 қыркүйегінде «Вальпараисо» командасына қарсы 5:0 есебімен жеңіп, 1998 жылдың 3 қазанында «Реймонд Джеймс» стадионына көшті. 1996 жылы МЖЛ Тампа қаласына алғашқы командаларының бірін орналастырды. «Тампа Бей Мютини» стадионның төртінші және соңғы кәсіби арендаторы болды. «Мютини» командасы стадионына алғашқы үш маусымда үй иесі ретінде пайдаланды, ал 1999 жылы «Реймонд Джеймс» стадионына көшті. Олар стадиондағы соңғы спорттық іс-шараны 1998 жылдың 13 қыркүйегінде өткізді, онда 27 957 көрерменнің алдында «Нью-Йорк Метростарз» командасын 2:1 есебімен жеңді.

Спорттық іс-шаралар

Тампа стадионы екі Супербоулға төңкерілді. Супербоул XVIII, онда Лос-Анджелес Рейдерс Вашингтон Редскинсті 38–9 есебімен жеңді, 1984 жылдың 22 қаңтарында өтті. Супербоул XXV, онда Нью-Йорк Джайентс Буффало Биллсті 20–19 есебімен жеңіп, ең тартысты Супербоул ойыны болды, 1991 жылдың 27 қаңтарында өтті. Тампа стадионы – Супербоул қабылдаған жеті стадионның бірі, қазір бұлардың барлығы жоқ (қалған алтысы – 1980 жылы бұзылған Тулейн стадионы; 2006 жылы Стэнфорд стадионы; 2008 жылы Оранж Боул; 2014 жылы Метродоум; 2017 жылы Джорджия Доум; 2018 жылы Понтиак Сильвердоум және 2021 жылы Джек Мерфи стадионы). Тампадағы келесі Супербоулдар Реймонд Джеймс стадионында өткізілді. NFL Pro Bowl 1978 жылдың 29 қаңтарында Тампа стадионында өтті, ал бұл ойын 30 жыл бойы Гавайидің Гонолулу қаласында өткізілді. Флорида университеті Гайнсвиллден шамамен 120 миль (193 км) солтүстікте орналасқан болса да, жергілікті түлектердің күшті тобы Флорида Гейторс футбол командасын 1968 және 1989 жылдар аралығында Тампа стадионында тоғыз рет тұрақты маусымдық ойын өткізуге көндірді. Дегенмен, Гейторс 1990 жылы кеңейтілгеннен кейін Тампада тұрақты маусымдық ойын өткізбеді, себебі Флорида Филд штаттағы ең ірі футбол алаңына айналды. 1978 және 1979 жылдары стадионда Can Am Bowl өтті, бұл колледждің жұлдыздар ойыны болды, онда АҚШ-тың аға буыны Канаданың аға буынымен күш сынасты. Бұл жарыста Канада футболының ережелері қолданылды, бұл ойын алаңын Канада ойынының талаптарына сәйкес кеңейтуді қажет етті. 1978 жылдан 1996 жылға дейін Тампа стадионында Флорида классикалық дербиі, яғни Бетюн-Кукман университетінің Уайлдкэтс және Флорида A&M университетінің Рэттлерс командалары арасындағы ойын өтті. Бұл екі команда NCAA Футбол Чемпионатының төмен лигасына жататын, тарихи түрде афроамерикандық колледждер еді. 1984 жылдың 15 шілдесінде Тампа стадионында Филадельфия Старс және Аризона Ренглерс командалары арасындағы 2-ші USFL Чемпионатының финалы өтті. 1986 жылдан 1998 жылға дейін колледж футболының Аутбек Боулы (бұрынғы Hall of Fame Bowl, ол Алабама штатының Бирмингем қаласында өткізілді) Жаңа жыл күні Тампа стадионында өтті. 1999 жылғы Аутбек Боулы және одан кейінгі барлық турнирлер Реймонд Джеймс стадионында өткізілді. Тампа стадионы көп жыл бойы қаңтар айының соңында немесе ақпан айының басында (футбол маусымынан кейін, газонға зиян келтірмейтін кезде) USHRA монстр-трак митингін, Monster Jam-ді қабылдады. Оның орнына Реймонд Джеймс стадионы бүгінге дейін Тампада Monster Jam-ді өткізіп келеді. 1971 жылдан бастап Тампа стадионы әр көктемде Америка шақыру сайысын өткізді, ол USEF-тің ең үздік 30 ат споршысын спорттың ең ірі жүлдесі үшін күш сынастырды. Қазір бұл шара Реймонд Джеймс стадионында өтеді.

Концерттер

Стадионда Deep Purple, The Who, Jethro Tull, Santana, Paul McCartney, David Bowie, U2, The Rolling Stones, Jimmy Buffett, The Eagles, Whitney Houston, Jonathan Butler, Genesis, Kenny G, George Michael, Pink Floyd, Grateful Dead сияқты көптеген танымал әртістердің концерттері өтті, сондай-ақ 1988 жылғы Monsters of Rock турнесі барысында бірнеше ірі топтар бірдей сахнада өнер көрсетті. Ағылшын рок-тобы Led Zeppelin бұл жерде екі есімді концерт өткізді. 1973 жылдың 5 мамырында топ 56 800 адамды тартты, ол кезде бұл тарихтағы бір ғана әртістің өнер көрсетуіне жиналған ең көп көрермен санын білдірді және The Beatles-тың 1965 жылы Shea стадионында орнатқан рекордын бұзды. 1977 жылдың 3 маусымында топ қайтадан сахнаға шықты, бірақ концерт үлкен дауылдың салдарынан тоқтатылып, ақырында қысқартылды. Концерт тоқтатылғаннан кейін көрермендер арасында тәртіпсіздік туды, содан кейін Тампа полициясы көзден жас шығаратын газ бен резеңке таяқтарды қолданып, "қырқысты" таратып жіберді. Концерт ұйымдастырушыларының концертті тоқтату туралы шешімі де, құқық қорғау органдарының агрессивті тактикасы да көп сынға ұшырады, нәтижесінде қауіпсіздік шаралары жаңартылғанша Тампа стадионындағы концерттер бір жылға тоқтатылды.

Арнайы іс-шаралар

1979 жылдың наурыз айында евангелист Билли Грэм Тампа стадионында "Флорида батыс жағалауына арналған жаңару жорығын" өткізді, оған бес күн бойы барлығы шамамен 175 000 адам қатысты.

Құру

1995 жылы «Бакканерс» командасын сатып алғаннан кейін жаңа иесі Малкольм Глейзер «Тампа» стадионының жеткіліксіз екенін жариялады және салық төлеушілердің қаражаты есебінен жаңа стадион салынбаса, франшизаны басқа қалаға көшіруге мәлімдеді. Осы талаптарды қанағаттандыру үшін Хиллсбороу округі жергілікті сату салығын арттырып, 1997–1998 жылдары «Тампа» стадионының оңтүстігінде «Реймонд Джеймс» стадионын салды. «Тампа» стадионының бұзу жұмыстары 1998 жылдың 13 қыркүйегінде «Тампа Бей Мютини» клубының соңғы үй матчынан кейін дереу басталды. Көп бөлігінде бұзу шарлары мен ұзын қолды экскаваторлар қолданылды, ал стадионның соңғы бөлігі (стадионның алғашқы Супер Боулға арналған шығыс жағындағы люкс-бокстары) 1999 жылдың 11 сәуірінде жарылыс арқылы қиратылды. «Тампа» стадионының бұрынғы орны қазір «Реймонд Джеймс» стадионының тұрақ және дайындық аймағы болып табылады, ал оның контуры бір кезде стадион периметрін айналаған дөңгелек жолдың ішіндегі жасыл алаңда көрініп тұр.