Кіріспе

Ясунари Кавабатаның романы "Го шебері" (名人) – Нобель сыйлығының иегері, жапон жазушысы Ясунари Кавабатаның романы. Алғаш рет 1951 жылы бөлім-бөліммен жарияланған, және Кавабата оны өзінің ең керемет туындысы деп санаған. Кавабатаның өзге әдеби еңбектерінен күрт ерекшеленетін "Го шебері" – автор толық аяқталды деп есептеген жалғыз романы.

Сюжет

Бұл оқиғаның өзі 1938 жылы құрметті шебер Хонинбо Шусай мен жас да талантты ойыншы Минору Китани (кітапта Отаке деп аталған) арасындағы ұзақ Го ойынының жартылай фантастикалық есебі. Бұл матч шамамен алты айға созылды және Шусайдың карьерасындағы соңғы ойыны болды. Роман бойынша, нақты өмірде ойналғандай, бұл ойын 237 жүрістен тұрады және кітапта схемалар арқылы көрсетілген. Отаке (тарихи тұлғасы Китани) қара тастармен 5 ұпаймен жеңіске жетеді. Кавабата бұл матч туралы "Майничи" газеттеріне хабарлаған, кітаптың кейбір бөлімдері оның газет мақалаларының өңделген нұсқаларынан құралған. Роман ойынның орналасқан жері ауысып отыруын баяндайды, әр ойыншының жүрісі арасындағы уақытқа ерекше тоқтала отырып (көбінесе бірнеше күнге созылады). Мейджин болғандықтан Шусайге тиіс құрмет көрсетілмейді. Сондықтан ойыншылар ойынның рәсімдік және салтанатты жақтарына байланысты жиі дауласады. Соңында Шусай аурудан көз жұмады, бұл тарихи Шусайдың матч аяқталғаннан кейін бір жылдан астам уақыттан соң қайтыс болуын көрсетеді.

Тақырыптар

Романның барысында Кавабата бірнеше тақырыпты қамтиды. Романның орталық мәселесі – күші сарқылып бара жатқан ересек ойыншы мен оның жас қарсыласы арасындағы күрес – өмір циклын және ұрпақтар арасындағы қақтығысты бейнелейтін жиі кездесетін мотив. Кавабата кернеудің бір бөлігі ескі дәстүрлер мен жаңа тәжірибелік көзқарас арасындағы қақтығыстан туындайтынын айтады. Мысалы, бәйгеге қатысты қатаң ережелер туралы пікір білдіре келе, автор былай деп жазады: Го өнерінен Жапония мен Шығыстың сұлулығы мүлдем жоқ болып кетті. Барлығы ғылым мен регламентке айналды. Кавабата ойыншылардың бір-бірімен күресінен гөрі, олардың ішкі жан күресіне көбірек қызығушылық танытады: кітапта Шусай мен Отаке ойын қысымы мен одан тыс өмірдегі ауыр ішкі күрестері жанды түрде суреттелген. Соңында, аудармашы Эдвард Сейденстикер бұл туындыны екінші дүниежүзілік соғыста Жапонияның жеңілісіне салмақты теңеу деп санайды – бұл оқиға Кавабатаға терең әсер еткен. Кавабата кітапты соғыс жылдары бастаған, бірақ оны соғыс аяқталғаннан соң ғана аяқтаған.

Жарияланым

Кітап 1972 жылы Сейденстикер аударғаннан кейін ағылшын тіліне аударылды. Оның аудармасы Кавабатаның кейінірек өңдеген нұсқасына негізделген, ол түпнұсқа жапондық кітаптан біршама қысқа болды. Кітап оннан астам басқа тілге аударылған.

Мұра

Бұл кітап Кавабатаның ең танымал және сын тұрғысынан сәтті романдарының бірі болып қала береді. Роман батыста Го ойынының танымалдылығын арттыруға да септігін тигізді, ойын ережелерін бұрыннан білмейтін адамға да түсінікті болатын сипаттамасын ұсынды. Батыстың Го ойыншылары жапон қоғамындағы Гоның орнын зерттеу үшін осы кітапты бастапқы нүкте ретінде пайдаланды, сондай-ақ кітап жас ойыншыларға жиі ұсынылады.