Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық армияның үш атты дивизиядан тұратын корпусы – Desert Mounted Corps (Шөлдегі атты корпусы). 1917 жылдың тамыз айында генерал Эдмунд Алленби бұл корпусты бұрынғы Desert Column (Шөл колоннасы) атауынан өзгертті. Синай және Палестина науқанында қызмет еткен бұл дивизиялар австралиялық жеңіл атты әскер, британдық еоманри және Жаңа Зеландия атты мылтық бригадаларынан құралған, оларды атты артиллерия, жаяу әскер және қолдау бөлімдерімен қамтамасыз етті. Кейін оларға үнді атты әскері мен француз атты әскерінің шағын отряды қосылды. Desert Mounted Corps (DMC) құрамында ANZAC Mounted Division, Australian Mounted Division және Yeomanry Mounted Division болды, қажет болған жағдайда жаяу әскер құрамалары қосылды, Desert Column сияқты. Корпус құрылған алғашқы айда жаттығулар мен «ештеңеліктің» (no man's land) патрульдеуін жалғастырып, маневрлік соғысқа дайындалды. Олардың алғашқы операциясы Бейер-Шеба шайқасындағы XX корпусымен бірлескен шабуыл болды. Мақсаттарына қол жеткізгеннен кейін бірнеше шайқастарға қатысып, бір аптадан соң Газадан Бейер-Шебаға дейінгі ескі шеп бұзылды. Қуып жету кезінде 1917 жылдың желтоқсанында Иерусалим шайқасында Иерусалимді басып алуға дейін Мугар жотасы шайқасында екі түрік армиясымен шайқасты. 1918 жылы Desert Mounted Corps бөлімдері ақпанда Иерихоны басып алуға, наурызда Амманға жасалған бірінші Трансжордан шабуылына және сәуірде Шунет-Нимрин мен Эс-Солтқа жасалған екінші Трансжордан шабуылына қатысты, сондай-ақ жаз бойы Иордан аңғарын басып ұстады. Батыс майдандағы неміс көктемгі шабуылының салдарынан корпус қайта ұйымдастырылды, британдық еоманри полктерінің көпшілігі түсіріліп, Францияға жаяу әскер күштерін толықтыру үшін жіберілді. Yeomanry Mounted Division және 5-атты бригада таратылды, олардың орнына 4-атты дивизия мен 5-атты дивизияны құрайтын үнді атты полктері келді. Олар мамыр айында Иордан аңғарына келіп, корпусқа қосылды және қыркүйекте төрт дивизиямен бірге Мегиддо шайқасының бөлігі – Шарон шайқасының маңызды шабуылдық операцияларына қатысты. Дамаскқа дейінгі қуғын-сүргін, одан кейін Хаританға дейінгі қуғын-сүргін, түрік аумағына шамамен 600 миль (966 км) тереңге ілгерілеу, 107 000 тұтқын мен 500-ден астам артиллерия құралын қолға түсіруге әкелді. Қазан айының соңында Мудрос келісімі Осман империясына қарсы соғысты аяқтады және корпус Сирияда оккупациялық күшке айналды. 1919 жылдың наурызында корпус бөлімдері 1919 жылғы Египет революциясы кезінде Египетті патрульдеді. Desert Mounted Corps 1919 жылдың маусымында таратылды.

Өмірбаян

Мысырдағы Британ империясының басты міндеті Суэц каналын қорғау болды. Оның арқылы өту Үндістан, Австралия және Қашық Шығыстан келген адамдар мен материалдардың теңіздегі жол ақысын едәуір қысқартты. Егер Суэц каналы Осман империясының қолына өтсе, бұл олардың қарсыластары үшін үлкен үгіт жеңісі болар еді және Мысырдың қайтадан басылып алу мүмкіндігін арттырар еді. Бұрын Франциядағы Батыс майданында атты әскерлер корпусы мен үшінші армияға басшылық еткен генерал Эдмунд Алленби 1917 жылдың 28 маусымында Мысыр экспедициялық күштеріне қолбасшылық етті. Сол кезде Бірінші дүниежүзілік соғыстың Таяу Шығыс майданындағы жағдай үміттен тыс еді. Британдық күштер Галлиполиден жеңіліспен қайтарылды, ал Месопотамиядағы науқанда қоршауға түсіп, Кутты қоршаудан кейін капитуляциялауға мәжбүр болды. Синайдағы науқанда түріктер Суэц каналына шабуыл жасау арқылы британдықтармен соғысуға дайын екендіктерін көрсетті. Романи, Магхаба және Рафадағы британдықтардың бастапқы табыстарынан кейін, Газа шайқасының бірінші және екінші кезеңдерінде екі күйреуші жеңіліске ұшырады. Содан кейін олар қорғанысқа көшті. Алленби өздің атты әскерін алдыңғы қолбасшыларына қарағанда әлдеқайда кең ауқымда қолдануды жоспарлады. Осылайша, генерал-лейтенант Гарри Шоуэллдің басшылығымен 1917 жылдың 12 тамызында Шөл атты корпусы құрылды. Бастапқыда II атты корпусы деп атауға ниеттенген, бірақ атау оның алдыңғы корпусы – Шөл колоннасын еске алу үшін таңдалды. Шоуэлл 1920 жылдың 3 қыркүйегінде себептерін былай түсіндірді: «Жаңа атты корпустың атауында түстірткі колоннасының аты мүмкіндігінше сақталды, өйткені оның құрамына кіретін әскерлердің көпшілігі Синай науқанында күресті және олар көп нәрсені істеді». Корпус бастапқыда үш дивизиядан тұрды: Австралия және Жаңа Зеландия атты дивизиясы (ANZ MTD DIV), құрамында 1-ші жеңіл атты, 2-ші жеңіл атты және Жаңа Зеландия атты атқыштар бригадалары болды. Австралия атты дивизиясы (AUS MTD DIV), құрамында 3-ші жеңіл атты, 4-ші жеңіл атты және 5-ші атты бригадалары болды. Соңында, 6-шы атты, 8-ші атты және 22-ші атты бригадаларымен бірге Йеоманри атты дивизиясы (YEO MTD DIV) құрылды. Тағы екі бригада – 7-ші атты және Императорлық түйе корпусы корпус резервінде болды. Алайда, үш полктан тұратын бұл бригадалардың жаяу әскер күші, мылтықпен атқыштар батальонына шамалас болды, өйткені әр төртінші әскер аттарды бақылауға керек болды. Бригаданың басқа да құрамдас бөліктеріне атты артиллериялық батареясы, пулемет эскадрильясы, байланыс взводы, дала взводы, жылдам ветеринариялық бөлім, атты жедел жәрдем және оқ-дәрі колоннасы кірді.

Қайта ұйымдастыру

1918 жылдың сәуір айында Францияда неміс әскерлерінің көктемгі шабуылына жауап ретінде, қолда бар барлық ер адамдар Батыс майданда британдық экспедициялық корпусын күшейтуге жіберілді. Шөлдегі атты корпус өзінің көп бөлігін жоғалтты, олар аттан түсіріліп, жаяу әскер немесе пулемет роталары ретінде қайта даярланды. Бұл "Жаяу әскершілердің атты дивизиясын" таратуға әкеп соқты. Бұл корпустың болашақ операцияларына қауіпті салдарлары тиюі мүмкін еді. Бірақ, жаяу әскершілер 1914 жылдан бері Францияда күресіп келе жатқан тәжірибелі британдық үнді армиясының атты полктерімен алмастырылды. Алленби осы жаңа полктерді екі жаңа дивизия құру үшін пайдаланды: 10-шы, 11-ші және 12-ші атты бригадалары бар 4-ші атты дивизия және 13-ші, 14-ші және 15-ші (Императорлық қызмет) атты бригадалары бар 5-ші атты дивизия. Синай шөлінен Палестинаның оңтүстігіне көшкеннен кейін түйе әскеріне қажеттілік болмады. Маусым айында Императорлық қызметтегі түйе бригадасы да таратылды, оның батальондары аттарға мінгізіліп, 5-ші жеңіл атты бригадасын құрады. Бұл бригада австралиялық атты дивизиясының 5-ші атты бригадасын алмастырды, осылайша дивизия толық құрамына келді. 21 маусымда Императорлық атты дивизия Австралиялық атты дивизияға айналды. 26 маусымда 6-шы атты бригада Австралиялық атты дивизиясынан, ал 22-ші атты бригада ANZAC атты дивизиясынан ауыстырылды, және жақында келген 8-ші атты бригадамен бірге Жаяу әскершілердің атты дивизиясын құрады. 7-ші атты бригада мен Императорлық түйе корпусы бригадасы корпус әскерлері болды. Desert Column екі атты дивизиядан, әрқайсысы төрт бригададан тұрған, үш атты дивизияға қайта ұйымдастырылды: ANZAC атты дивизиясы, Австралиялық атты дивизиясы және Жаяу әскершілердің атты дивизиясы. Алленби 12 шілдеде Робертсонға ЕЭФ-ті тікелей Бас штабтың бағынысында екі жаяу әскер және бір атты корпусқа қайта ұйымдастыруды жоспарлап отырғанын хабарлады. ЕЭФ құрылымы 1917 жылдың ортасында Алленби Францияда басқарған күштердің ұйымдасқан түріне ұқсас болды, бұл сол кездегі британдық жауынгерлік доктринаны көрсетеді. Сонымен қатар, осы корпусқа тікелей басшылық ету үшін Алленби екі ЕЭФ штабын құрды. Оның соғыс штабы Хан Юниске жақын жерде орналасты, ал штаб қызметкерлерінің қалған бөлігі Мысырды саяси және әкімшілік тұрғысынан басқару және әскери жағдайды реттеу үшін Каирде қалды. 12 тамызда генерал-лейтенант П. В. Четвод басқаратын және XX корпус деп аталатын конвенциялық корпус штабы Шығыс күштерін алмастырды. Генерал-лейтенант Э. С. Булфин басқаратын (Салоникадан 60-шы (Лондон) дивизиясының офицері ретінде келді) XXI корпустың штабы құрылды, ал Desert Column штабы генерал-лейтенант Х. Г. Шаувел басқаратын Desert Mounted Corps деп қайта аталды.

1917 жыл

Шөлдегі атты корпустың жоспарланған алғашқы операциясы – оңтүстік Палестинадағы түрік шебін бұзу, ол шығыстағы Бер-Шебадан батыстағы Газадағы Жерорта теңізі жағалауына дейін 30 миль (48 км) созылды. Бер-Шебаны басып алғаннан кейін, атты әскерлер британдықтардың кері шегінетін түрік күштерін қиып, жоюға бағытталды. Бер-Шебаға қарсы атты шабуыл жасау үшін 70 миль (113 км) құрғақ және беймәлім жерді кешу қажет болды. Сондықтан шабуылға дейін түрік позицияларын барлау жұмыстары жүргізіліп, жолдар мен уади өткелдері картаға түсірілді. Шоувел корпусын орналастырды, бір дивизия алға жылжып, Шеллал мен Эль-Гамли арасындағы нашар қорғалған шепті басып алды. Ол сонымен қатар ешкімнің жеріне қысқа және түрік қорғанысын барлау үшін ұзақ мерзімді шалқуларды жүргізді. Екінші дивизия Абасан-эль-Кебир маңындағы алдыңғы шепті қолдады, ал үшінші дивизия Тель-эль-Марракебте демалып тұрды. Әр ай сайын дивизиялар ауысып отыратын, сондықтан ешбір дивизия қажеттіліктен артық уақыт майданда өткізбейтін. Алдағы шабуылға дайындалу үшін әрбір әскерге үш күндік азық-түлік пен қосалқы киімді алып жүруге болатын офицерлік стильдегі ат үстіндегі сөмке берілді. Аттың екі күндік астығы бар екі қап ат құлағына ілінді. Олар үш күндік астық пен екі күндік азық-түлікпен қамтамасыз етілді. Әр екі апта сайын алдыңғы дивизия Беер-Шебаға қарай жаппай қозғалатын; түстен кейін олар түні бойы шерумен жүріп, келесі күні таңертең қала алдындағы биік жерге жететін. Олар сол жерде күні бойы болып, келесі күні түнде базаларына оралатын. Бұл ұзақ мерзімді шалқулар әскер мен аттарды шөлде саяхаттауға үйретті, олар кеткен түстен бастап қайтып келгенше аттарға су болмайтын. Шалқулар түріктерді британдық әскерлердің Бер-Шеба алдында пайда болуына үйретті, олар кері шегінуден бұрын шабуыл жасамады. Бұл шалқу режімі қазан айының соңына дейін жалғасты, содан кейін корпус алдағы шабуылға дайындалды. 30 қазан күні қараңғы түскеннен кейін ANZ MTD DIV Беер-Шебаға бет алды, келесі күні таңғы сағат 08:00-де алғашқы мақсаттарын басып алды. 2-бригада Тель-эль-Сакати төбесіне, Жаңа Зеландия бригадасы Тель-эль-Сабаға қарай жылжыды, ал 1-ЛХ бригадасы резервте болды. Сағат 10:00-де Австралия дивизиясы өзінің бастау нүктесіне жетті – Хашим Занна төбесі, Беер-Шебаға қарап, қалаға кіру жолын барлау үшін қарауылдарды алға жіберді. Сонымен қатар, 7-бригада жақсы салынған түрік қорғанысының қатты қарсылығына тап болып, көтерілуден қашуға мәжбүр болды. ANZ MTD DIV де қатты қарсылыққа тап болды және 13:00-де 2-бригада Тель-эль-Сакатиді басып алды, ал 13:30-да солтүстікке Иерусалимге жолды кесіп тастады. XX корпус батыстағы мақсаттарын бекіткен кезде. Осы уақытқа дейін Жаңа Зеландия бригадасы түрік артиллериясы мен пулемет отына тап болып, алға жылжуға мүмкіндік таппады. 3-ЛХ бригадасы дивизиялық артиллериямен бірге оңтүстіктен шабуылға көмектесу үшін жіберілді. ANZ MTD DIV командалық құрамының генерал-майоры Эдвард Чайтор оңтүстік шабуылға қолдау көрсету үшін өзінің резервтегі 1-ші жеңіл ат бригадасын тағайындады. 2-ші және 3-ші жеңіл ат полктері қорғаныспен өз мақсаттарына жақындай алмады, олар артиллерия мен пулемет оғы арқылы ашық жерде шабуыл жасады, олар өз мақсаттарына жетпеген жердегі депрессияға жеткенше, төмен түсіп, жаяу жүріп күресе алды. 14:00-де 2-жеңіл ат полкі өз мақсатын басып алып, жаңа зеландиялықтардың алдындағы қысымды жеңілдетті, олар өз мақсатын, 120 тұтқын мен бірнеше пулеметтерді басып алып, байнетті шабуыл жасады. Бір-ақ күннің ішінде олар Беер-Шебаның соңғы қорғанысын басып алды, бірақ қаладан өте алмайтын үлкен аймақтар әлі де бар еді. Екі дивизияға 5-ші МТД бригадасын алып тастап, қараңғыға дейін Беер-Шебаны басып алуға бұйрық берілді. 4-ші ЛХ бригадасы 5 км қашықтықта, ол уақытқа дейін ешқандай ұрыс көрмеген, бұйрықты 16:30-да алды. Бригаданың қолбасшысы бригада генерал-майоры Уильям Грант күннің батуына жарты сағат қалғандығын біліп, қалаға оңтүстік-шығыстан шабуыл жасауға шешім қабылдады. Артиллериялық қолдауды сұраған ол екі полкімен жолға шықты. Ноттингемширдің 1/1 Корольдік ат артиллериясы (RHA) және 1/A батареясы, Құрметті артиллерия ротасы (HAC) ашық жерге аттанып, қалаға жақын тоқтады және атысты бастады. Бұл Грант бригадасының түрік қорғанысына шабуыл жасауының белгісі болды. Екі қазбадан өтіп, бригада 10 минут ішінде позицияны басып алды. Грант бригадасын жинап, артында шағын күзет күшін қалдырып, Беер-Шебаға шабуыл жасады және 18:00-ге дейін қаланы басып алып, 1200 тұтқын мен он төрт артиллериялық зеңбіректерді басып алды. AUS MTD DIV қаланы басып алды, ал ANZ MTD DIV солтүстік және солтүстік-батысқа шалқу жасады. Беер-Шеба басып алынғаннан кейін екінші кезең – Газаға шабуыл 1 қараша күні 23:00-де басталды, ал келесі күні таңғы сағат 06:30-ға дейін алдыңғы шеп бұзылып, түрік қорғаушылары кері шегінді. Үшінші кезең – 53-ші (Уэльс) дивизиясы мен Түйе корпусы бригадасының қолдауымен ашық түрік сол жақ фланкіна шабуыл. ANZ MTD DIV Бир-эль-Макрунех маңындағы Хеброн жолына жетіп, жол бойы 200 тұтқын мен бірнеше пулеметтерді басып алды. Аймақтағы судың жетіспеуі салдарынан операциялар тоқтатылды, бұл корпус AUS MTD DIV-ті Беер-Шебада ұстап тұруға мәжбүр етті. Қаланың бастапқыда жеті құдықтан мол су көзі болған, бірақ түріктер шайқас кезінде олардың бесеуін жойды. Келесі бес күн ішінде ANZ MTD DIV, 5-ші, 7-ші атты және Түйе корпусы бригадалары мен 53-ші дивизия Тель-Хувейльфеде тұрып, 3-ші атты дивизияның, 19-шы, 27-ші және 16-шы дивизияның бір бөлігінен түрік қарсы шабуылына тойтарыс берді. Барлық түрік резервтері Шөлдегі атты корпустың алдына шоғырланғаннан кейін, 6 қарашада XXI корпус батыста шабуыл жасап, алғашқы күндік мақсаттарын басып алды. Кешкісін AUS MTD DIV күтілетін өтім мен кері шегінетін түрік күштерін ұстауға дайындалып, Шария аймағына көшті. ANZ және AUS MTD DIV-теріне олардың жолы ашылғанда түрік тылына енуге бұйрық берілді, ANZ MTD DIV оң жақта. YEO MTD DIV 53-ші дивизиямен бірге қалып қоятын. Бұл орналасудың бір бөлігі олардың алдындағы су көзінің болуымен шартталған. 7 қарашада AUS MTD DIV 60-шы (2/2-ші Лондон) дивизиясын қолдап, жаяу шайқасты, ал түн құлай бастағанда ғана олар атқа міне алды және кері шегінетін түріктерді қуалай алды. ANZ MTD DIV жақсырақ тағдырға ие болды және түрік шебінде тесік тапты, Беер-Шеба теміржол желісіндегі Умм-эль-Амейдат станциясына жетіп, 400 тұтқын мен көптеген қару-жарақ пен жабдықтарды басып алды. Сол түні дивизия тағы 3 км шығысқа жылжып, күшті түрік тыл қорғанысына шабуыл жасады. Басқа жерде 7 қарашада XXI корпус Газаны басып алуға ақыры жетті.

Газадан қуғын-сүргін

7 және 8 қараша түнінде түрік әскері жалпы түрде кері шегінді. 60-шы дивизияның қолдауымен Шөлдік атты корпус 8 қараша таңында солтүстік-батысқа қарай ең жоғары жылдамдықпен ілгері жылжуға бұйрық алды. ANZ MTD DIV, 7-ші атты бригадасымен бірге, Газадан солтүстік-шығысқа қарай 12 миль (19 км) жердегі Бурейр мақсатына ие болды, олардың сол жағында AUS MTD DIV, содан кейін 60-шы дивизия орналасты. Корпустың ілгері жылжуына компаниядан бірнеше полкке дейін сандары әртүрлі кедергілер кездесті, бірақ британдықтардың жылдам ілгерілеуі оларға ұйымдасқан қорғаныс құруға мүмкіндік бермеді. Сағат 11:00-де түрік әскері Тель-эль-Неджиледегі 2-ші LH бригадасына қарсы шабуыл жасауға жеткілікті күш жинады, бұл ANZ MTD DIV-ті тоқтатты. Шайтор 7-ші МТД бригадасын өзінің орталығы арқылы Бир-эль-Джемамеге қарай итерді, онда су бар екені белгілі болды. Сағат 13:00-де олар ауылға жеткенге дейін қарсы шабуылға ұшырады, бұл олардың сол қанатын кері шегіндірді. Бригада батыстан келген 1-ші LH бригадасының келуімен ғана құтқарылды, бұл түріктерді кері қайтаруға мәжбүр етті. Жеңіл атты әскерлер ауылға кірді, су сорғы станциясын және солтүстікке қарайғы биік жерді басып алды. AUS MTD DIV және 60-шы дивизиялар да сәттілікке жетті және бірнеше шағын шайқастарда бірнеше ауыр гаубицаларды басып алды. Сағат 15:00-де 60-шы дивизия Хьюдж аймағынан ауыр артиллериялық атысқа түсті және 5-ші МТД бригадасының бөлігі болған Уорвикшир юманри және Королеваның Ворчестершир гусарларының эскадрильяларынан көмек сұрады. Уорвиктердің подполковнигі Хью Чип әскерді түрік артиллериясы байқамайтындай жерге алып келді. Позицияда бір артиллерия батареясы, тағы біреуі тау артиллериясы және төрт пулемет, ал одан әрі екі артиллерия батареясы мен үш ауыр гаубица орналасқан. Юманри эскадрильялары өлі жерден шығып, позицияға қанаттан шабуыл жасады және түріктер өз қаруларын бұрып, жақын қашықтықтан атуды бастағанға дейін оған жуық жетті. Ұрыс минуттар ішінде аяқталды, түрік артиллерияшылары қаза тапты немесе жараланды, ал 12 қару басып алынды. Британдықтардың шығыны ауыр болды, шабуылға шыққан 170 адамның 75-і қаза тапты немесе жараланды. Хьюдж басып алынғаннан кейін AUS MTD DIV аттарына су беруге мүмкіндік алды. Сәтті шабуыл сонымен қатар түріктердің негізгі оқ-дәрі қоймасын және олардың радио код кітаптарын басып алды, олар 1918 жылдың қаңтарына дейін түрік сигналдарын шешу үшін пайдаланылды. Сол күні 4-ші бригадаға солға бұрылып, жағалау бойымен ілгерілеген XXI корпуспен байланысуға бұйрық берілді. Ең жоғары жылдамдықпен, кейде түрік позициялары арқылы өтудің орнына оларды айналып өтіп, бригада түнде Бейт-Ханун маңындағы Императорлық қызмет кавалерия бригадасымен байланысты. Сондай-ақ 8 қарашада YEO MTD DIV британдықтардың сол жағына көшіп, түрік оң жағына шабуыл жасады, бұл оларды 53-ші дивизия мен Тель ХувейКехтегі Түйе корпусы бригадасының алдынан өткізуге мәжбүр етті. 8-ші МТД бригадасы шабуылды бастады, бірақ түрік қорғаушыларын ығыстырғаннан кейін Шарияға қайтаруға бұйрық алды, жағалау жазығында кері шегінген түрік күштерін қууға дайындалды. Газа гарнизонын оқшаулау әрекеті сәтсіз аяқталды, олардың мықты артқы күзеті мен судың жетіспеушілігі корпустың мақсатына жетуіне кедергі келтірді. Оның орнына корпусқа кері шегінген түрік күштерін қууға бұйрық берілді. ANZ MTD DIV мақсаттары Бурейр және одан кейін Эль-Мейддел болды. Оң жақтағы AUS MTD DIV-тің мақсаты Арак эль Меншие және Эль-Фалуж болды. YEO MTD DIV жағалау бойымен ілгеріледі. 9 қарашада таңғы үзілістен кейін ANZ MTD DIV ілгері жылжыды, тек жеңіл қарсылыққа тап болды. 1-ші LH бригадасы Бурейрге сағат 08:30-да кірді. 2-ші LH бригадасы бір сағаттан кейін Эль-Хулейкатқа жақындап келе жатып, ауылдың солтүстік-батысындағы биік жердегі артқы позицияға тап болды. Бригада түскен кезде Эль-Мейдделге жетіп, түрік қорғаушыларын қысқаша шайқаста жеңіп, 170 тұтқынға алды және сумен қамтамасыз етуді басып алды. XXI корпустың ілгерілеуіне қолдау көрсету үшін ANZ MTD DIV-ке солтүстік-шығыстағы Бейт-Дурасқа ілгерілеуге бұйрық берілді. Түн батып, 1-ші LH бригадасы Эсдудке жетті, ал 2-ші LH бригадасы түрік конвойын және 350 тұтқынды тұтқынға алғаннан кейін, Суафир-эль-Шаркие және Арак-Суведан ауылдарында тағы 200 тұтқынға алды. AUS MTD DIV 9 қарашада атын суарды және сол кешке дейін Тель-эль-Хеси, Арак-эль-Меншие және Эль-Фалуж мақсаттарына жолға шықты. Түнде жолға шыққан 3-ші LH бригадасы артиллерия батареясымен алда жүрді, ал 4-ші LH және 5-ші МТД бригадалары одан кейін ілесіп келді. Сағат 04:30-да Тель-эль-Хесиде күндізгі уақытқа дейін күтіп тұрды. Олар ақырында сағат 08:00-де ANZ MTD DIV-пен байланысты. YEO MTD DIV бірнеше сағаттан кейін келді, сондықтан 10 қарашаның ортасына қарай корпус, Жаңа Зеландия бригадасын қоспағанда, Арак-эль-Меншиден жағалауға дейін бір қатарға орналасты. Корпус 35 миль (56 км) ілгері жылжуға жетті, бірақ жабдықтаумен байланысты мәселелер күрделеніп бара жатты, корпустың аттарына күніне асық шамада жем қажет болды. Газа мен Жұмыстық станциясы арасындағы металл жабылмаған жол ғана жабдықтау желісі болды, оның бір бөлігі терең құмнан өтті, онда армияның жүк көліктері толық жүктелген күйде жүре алмады. Ілгерілеуді жалғастыру үшін жаяу әскердің бір бөлігі қазіргі орнында қалуға шешім қабылданды. XX корпусынан 53-ші дивизия және XXI корпусынан 52-ші (Төменгі жер) және 75-ші дивизиялар ғана ілгерілеуді жалғастырды. Шөлдік атты корпустың дивизиялары жағдайы нашар болды, олар бірнеше күн бойы демалыссыз шайқасты және су жетіспеді, кейбір аттар 84 сағаттан астам уақыт бойы су ішпеді, сонымен қатар адамдарға тамақ пен аттарға жем жетіспеді. Кешігу түрік күштеріне консолидация жасауға мүмкіндік берді және 10 қарашаға қарай олар Тель-эль-Мурредегі жағалаудан, Нахр Сукейрейр өзенінің оң жағындағы биік жерлер арқылы, Буркадан Кустинге дейін жаңа қорғаныс желісін құрып жатты.

Мұғар жотасы

10 қарашада 1-ші ЖЖ бригадасы корпустың алдында, өзеннің солтүстік жағалауында бекініп, Джиср Исдудтағы көпірді зардапсыз басып алды. Шығыс жағынан YEO және AUS MTD дивизиялары түрік қорғанысын Кустиннен Байт-Джибринге дейін анықтады. Жаяу әскердің корпустың қатарына жетуі үшін Алленби оларға 13 қарашаға дейін бекініп тұруға бұйрық берді. Оның жоспары – жаяу әскерімен орталыққа шабуыл жасау, ал атты әскерлер оң қанатын айналып өту. YEO MTD дивизиясына, Камел корпусы бригадасымен және Жаңа Зеландия бригадасымен бірге жағалауға жылжуға және Анзак атты дивизиясын алмастыруға бұйрық берілді, бірақ 1-ші ЖЖ бригадасы көпір басын ұстап тұрды. AUS MTD дивизиясы британдықтардың оң қанатын қорғап, Зейта маңында қалды. 1-ші ЖЖ бригадасының қолбасшысы, бригадир-генерал Чарльз Коксқа көпір басын кеңейтуге бұйрық берілді. 11/12 қараша түнде, қолайлы броды таба алмағандықтан, 2-ші жеңіл ат полкі жылқыларын өзеннен жүзіп өтіп, содан кейін Тель-эль-Мурре төбесіндегі түрік позициясын найза шабуылымен басып алды. Сол күні 52-ші (Төмендік) және 75-ші дивизиялар көпір басына өтіп, тоқсан минут ішінде Бурканы басып алды. Оң жақтан AUS MTD дивизиясының жасаған патрульдеуі түріктерді онда олардан әлдеқайда көп күш кездесетініне сендірді. Сағат 13:00-де олар 5-ші MTD бригадасы қорғаған Балинге қарсы екі қысқыштармен шамамен 5000 адамнан тұратын күш жіберді. Бұл маневр британдық позицияны толығымен қоршауға жақындады, «B» батареясы H. A. C. кері шегіну үшін, жақын аралықтан атып, бөлімдерін қорғауға мәжбүр болды. Бригада ауылдан жартылай ғана шығып үлкергенде, түріктер Беркузиде 3-ші ЖЖ бригадасына шабуыл жасады. Жағдай қиын болғандықтан генерал-майор Х. Ходжсон дивизияға Быр-Суммеил мен Хурбет Джеладиеге кері шегінуге бұйрық берді. Бұйрық шығарылып жатқанда, түрік күштерін тасыған пойыз келді және 5-ші MTD бригадасына шабуыл жасады. Бірақ енді дивизияның артиллериясы араласуға және түрік шабуылын тоқтатуға мүмкіндік алды, бұл 5-ші MTD және 3-ші ЖЖ бригадаларына Сумейлге қашуға мүмкіндік берді, онда олар түрік шабуылына қарсы тұра алды. 13 қарашада британдықтардың жаңа шабуылы басталды, екі жаяу әскер дивизиясының сол жағында YEO MTD дивизиясы, ал оң жағында AUS MTD дивизиясы болды. 7-ші MTD бригадасы AUS MTD дивизиясында шаршаған 5-ші MTD бригадасын алмастырды, ал 2-ші ЖЖ бригадасы корпус резервіне айналды. Сағат 08:00-де 8-ші MTD бригадасы тек түрік күштерінің кішкентай бөлігі ұстап тұрған Ебна ауылына жетті. Олар соғысып, Зернука және Кубейбе ауылдарына жетті, олар оң жақтағы соңғы түрік позициялары болды. Екі ауыл да бірнеше пулеметпен қорғалған, бригадалардың ілгерілеуі баяулады. 6-шы MTD бригадасын YEO MTD дивизиясының резервінде қалдырып, 22-ші MTD бригадасы Зернука мен Эль-Мугар арасындағы жолды басып алуға және түрік тылында Акирді басып алуға жіберілді, бірақ 22-ші бригада да ауыр пулемет атысымен тоқтатылды. 52-ші дивизияның Эль-Мугарға шабуыл жасауға тырысқандары да тоқтатылды және YEO MTD дивизиясынан оларға көмектесуді сұрады, ауылға шығыстан шабуыл жасауды сұрады. 6-шы MTD бригадасына тапсырма берілді, бригадир-генерал К. А. К. Годвин Букингемшир корольдік еоманри және Корольдің өз Дорсет еоманриіне 2 миль (3 км) ашық жерде өздерінің артиллериясы мен пулеметтерімен қолданатын ауылға шабуыл жасауға бұйрық берді. Бірнеше минуттан кейін Букингемширдің жауынгерлері түрік желілерін бұзып, позицияны басып алды. Дорсеттерге қиын болды, бірақ екі полк та 129 адам мен 265 жылқыны жоғалтып, 600 түрік сарбазын өлтірді, тағы 1100 тұтқынға алды, үш артиллериялық және бірнеше пулеметті басып алды. 22-ші MTD бригадасы Ақирге шабуыл жасады, бірақ күшті түрік қорғанысымен тоқтатылды, бірақ олар тағы жетпіс тұтқын мен бірнеше пулеметті басып алды. 75-ші дивизия да өз мақсатын қамтамасыз етіп, түрік түнгі қарсы шабуылына қарсы тұрды, ал оң жақта AUS MTD дивизиясы Тель-эль-Турмусты қарсылықсыз басып алды. Келесі күні түрік күштері кері шегінді, корпустар тағы да оларды қуды. Күнінің басында AUS MTD дивизиясы El Tine теміржол стансасын көп мөлшерде оқ-дәрілер мен басқа да жабдықтармен басып алды. Олар түрік майданының артына өтіп, Күш стансасынан шығысқа қарай 3 км жерде орналасты. 52-ші дивизияны басқаратын YEO MTD дивизиясы Акир мен Наанды қарсылықсыз басып алды, бірақ кейбір артиллериялық оқ атудан басқа. Британдық шабуыл түрік күштерін екіге бөлді. Үлкен контингент YEO MTD және AUS MTD дивизияларымен қуып, Иерусалимге қарай төбелер арқылы ішкі жерге қарай бет алды. Ал кішкентай күш теңіз жағалауымен жол тартты, содан кейін ANZ MTD дивизиясы. 1-ші ЖЖ және Жаңа Зеландия бригадалары таңертең Кубейбе мен Зернуканы басып алып, Рамле және Хурбет Сурафендке қарай жол тартты. Ал Камел корпусы сол жақтағы құм төбелерімен жол тартты. Сағат 14:00-де Жаңа Зеландия бригадасы Аюн Карада түрік күштерімен кездесті, бірақ оларды көп қиындықсыз жеңді. Содан кейін жарты сағаттан кейін бригадаға күтпеген шабуыл жасалып, қоршауға алынды, найза шабуылымен ғана тұра алды. 1-ші жеңіл ат және Камел корпусы бригадаларымен күшейтілген Жаңа Зеландиялықтар күнді аяқтады. Ілгерілеу жалғасты, 15 қарашада ANZ MTD дивизиясы Рамлені және 350 тұтқынды қарсылықсыз басып алды, ал ертесі күні Жаңа Зеландия бригадасы Яффаға кірді. Енді түрік күштері Нахр-эль-Аужа өзенінің солтүстік жағалауында бекініп алды, ANZ MTD дивизиясы тоқтатылды, ал армия Иерусалимді басып алуға шоғырланды. Бирсебеден бастап, Шөлдегі атты корпус 85 миль (137 км) жол жүріп, 5720 тұтқынды, алпыс артиллериялық зеңбірек, елу пулемет және көп мөлшерде оқ-дәрілер мен басқа да жабдықтарды басып алды.

Иерусалим

17 қарашада YEO MTD DIV Иерусалим алдындағы төбелер арқылы кері шегінген түрік күштерін қуып, Сидун мен Әбу Шуше ауылдары арасындағы қырқа сызығындағы мықты бекініске тап келді. 4000 сарбаздық күш, артиллерия және пулеметтермен қолданылды, олардың көп бөлігі Әбу Шуше маңында, оңтүстігіне қарай орналасқан. Генерал-майор Джордж де С. Барроу 22-ші MTD бригадасына солтүстіктен, Түйе корпусы бригадасына солтүстік-батыстан, ал 6-шы MTD бригадасына оңтүстік-батыстан шабуыл жасауға бұйрық берді. 07:00-де 22-ші MTD және Түйе корпусы бригадалары жаяу шабуылға көшті. 6-шы MTD бригадасының командирі Гудвин атты шабуыл жасауға шешім қабылдады. Ол өзінің пулемет эскадрильясының жартысын және Беркшир еоманриінің эскадрильясын, ауылдың оңтүстік-батысында орналасқан Беркшир батареясының Р.Х.А. қолдауымен, қорғаныс отын қамтамасыз ету үшін жіберді. Ол Букингемшир еоманриіне Әбу Шушеге шабуыл жасауға бұйрық берді, ал олардың сол жағындағы Беркшир еоманриінің қалған бөлігі ауылдың солтүстігіндегі биікке шабуылдайтын болды. Корольдік Дорсет еоманриі бригада резерві болып, бригаданың оң жақ қанатын қорғайтын болды. Артиллерия мен пулеметтер от ашты, Беркшир еоманриі ауылға қарай ашық жерге шыққанда, бірақ ауыр пулемет атысына тап болғандықтан, дефиледе бас сауғалауға мәжбүр болды. Дорсет еоманриі сол кезде оңтүстікке айналып, позицияны арт жағынан басып алып, пулеметшілердің назарын аударды. Бұны көрген Букингемшир еоманриі жасырын жерден шығып, ауылға шабуыл жасады. Букингемшир еоманриі және Беркшир еоманриінің екі эскадрильясы ауылға Дорсет еоманриі пулемет позициясына шабуыл жасағанда жетті. Позиция басып алынды, бірақ тазалау кезінде қарсы шабуыл жасалды, бригаданың артиллериясы ауыр шығын келтірген кезде олар одан бас тарды. Сағат 09:00 шамасында позиция басып алынды, 400-ден астам түрік сарбазы өлтіріліп, 360 тұтқынға алынды және бірнеше пулеметтер қолға түсті, британдықтардың жоғалтулары отыз жеті өлген және жарақат алғандарды құрады. Түрік сарбаздарының қалғандары 22-ші MTD бригадасымен солтүстікке қарай қуылды, олар бірнеше тұтқындарды ұстады, бірақ белгісіз саны айналадағы төбелерге қашып кетті. Осы уақытқа дейін корпус он жеті күн бойы тоқтамай, 170 миль (274 км) жол жүрді және қайтадан жабдықтау желісінен асып кетті. Олар қазір жұмыс істеп жатқан аймақ аттарға жарамсыз болды, бірақ армияның көлік құралдары жаяу әскер бөлімдерін тез жылжытуға жеткіліксіз болды. Алленби Иерусалимді қоршап алып, қалаға келген күш-жігерді тоқтатып, оның басшыларын соғыссыз қарсы алуға мәжбүрлеуді көздеді. 18 қарашада Луддте орналасқан еоманри дивизиясына Берфилия, Бейт-Ур-эль-Тахта және Бире бағытында мүмкіндігінше жылдам алға жылжуға бұйрық берілді. Қиын жерлерде 8-ші атты дивизия сол түні Бейт-Ур-эль-Тахтаға, ал 22-ші бригада Шилтаға жетті. Сонымен қатар, AUS MTD DIV-тен 3-ші LH және 4-ші LH бригадалары 52-ші және 75-ші дивизияларды Иерусалимнің негізгі жолымен Куриет-эль-Энабқа дейін бастап, Наблус жолына қарай бұрылуға ниеттенді. 5-ші MTD бригадасы өз оң жақ қанатын қорғап, Уади-Сурар бойымен өздігінен қозғалды. 53-ші дивизия Хеброннан шығысқа қарай Иерусалимге қарай Иерихонға баратын жолды кесіп тастау үшін жолға шықты. 19 қарашада жабдықтау мәселесін жеңілдету үшін 75-ші дивизия Эль-Мейдделге қайтқан AUS MTD DIV-тен ауысты. 8-ші MTD және 22-ші MTD бригадалары Бетуния мен Айн Арикке қарай алға жылжуды жалғастырды, бірақ түскі уақытта үлкен түрік күштеріне тап болды. Алға жылжу мүмкін болмағандықтан, екі бригада да 6-шы MTD бригадасының оларға қосылуын күтіп тұрып, бекініп қалды. Келесі күні (20 қараша) 6-шы және 8-ші MTD бригадалары Бетунияға жетуге тырысты, бірақ олар тағы да түрік күштерінің қарсылығына тап болды және түнгі уақытта алға жылжи алмады. Үш бригада да 21 қарашада Бетунияны басып алуға тырысты. 6-шы және 8-ші MTD бригадалары батыстан тікелей шабуыл жасады, ал 22-ші MTD бригадасы солтүстіктен оң жақ қанатты айналып өтуге тырысты. Түрік қорғанысы күшейтіліп, еоманри сарбаздарынан үш есе көп болды, содан шабуыл сәтсіз аяқталды. Позицияны басып алуға жасалған тағы бірнеше әрекет те сәтсіз аяқталды және дивизия сол түстен кейін түрік күштерінің күшімен кері шегінді. Жағдайы енді төтеп беруге келмейтін болды, олар қараңғы түскеннен кейін Бейт-Ур-эль-Фокаға қайтаруға бұйрық берілді. Екі күннен кейін, 23 қарашада жем-шөптің жетіспеушілігі дивизияны барлық аттарын Рамлехке қайтаруға мәжбүр етті. Жаяу әскерлер диверсиялық шабуылдар жасады, ал жаңа зеландиялықтар өзен аузында сәтті өтіп, шағын күзет күштерін жеңді. Содан кейін олар өзен бойымен шабуылдап, түрік қорғанысын тазарды. Жаяу әскер батальонының бірі өзеннен өтіп, Муаннис және Хурбет Хадра көпірінде екі плацдарм құрды. Жаңа зеландиялық эскадрильяның екеуі өтеуші күш ретінде биікке жіберілді, ал үшіншісі өзен аузындағы өтуді қорғады. Түнде дивизия инженерлері Жеришеде өзеннен понтондық көпір салды, оны екінші жаяу әскер батальоны қорғады. Күндіз түріктер күшпен шабуыл жасап, екі өтеуші эскадрильяны кері шегіндіріп, Хурбет Хадрадағы плацдармға шабуыл жасады. Өзен аузындағы фордты ұстап тұрған жаңа зеландиялық эскадрилья, жаңа зеландиялық полкпен күшейтіліп, түрік оң қанатына шабуыл жасады, ал дивизияның үшінші полкі Хурбет Хадра плацдармын қолдау үшін жылжыды. Бірақ сағат 08:30-ға қарай түріктер Хурбет Хадрадағы плацдармды өзеннен тысқары шығарды, одан кейін басқа плацдармдар да соңынан ерді. Түрік шабуылы кері шегінетін дивизияны өзеннен тысқары қууға тырыспады. 27 қарашаға қарай төбелерде орналасқан YEO MTD DIV 800 сарбазға дейін азайды, бұл жаяу әскер батальонынан да аз болды. Мықты қорғаныс шебін ұстай алмай, дивизия қорғалған посттар арасында патрульдеуге кірісті. Zeitun маңындағы үш офицер мен алпыс сарбаздан тұратын постты түрік батальоны, артиллерия мен пулеметтермен қолдау көрсетіп, сол күні шабуылдады. Түнге қарай олардың саны жиырма сегізге дейін азайды, бірақ олар қарсы тұрды. Алленбидің жоспары жұмыс істеді, Иерусалим қоршалып, 9 желтоқсанда қарсылықсыз берілді. 31 қазан мен 9 желтоқсан аралығында корпус 90 миль (145 км) жол жүрді, 9500 тұтқынға алды және сексен артиллериялық зеңбіректерді жаулап алды.

Амман

1918 жылдың қаңтары Яффа мен Иерусалимнің солтүстігінде британдықтардың окоптарды ұстауымен басталды. Шөлдегі атты корпус Газаға демалу және қайта жарақтандыру үшін қайтарылды. Кампания батыста тұрақты траншеялық соғысқа айналды, бірақ шығыста Алленби Амман қаласындағы Хеджаз темір жолына шабуыл жасап, виадук пен темір жол туннелін жоюға шешім қабылдады. ANZ MTD DIV, түйе корпусы бригадасы және 60-шы дивизия рейдті жүзеге асыруға кірісті. Жоспар бойынша 60-шы дивизия өзеннен күшпен өтуі керек еді, содан кейін атты әскерлер Амманға қарай жол тартады, виадукты, туннельді және мүмкіндігінше көп темір жол участасын жарып, сосын кері шегінеді, ал жаяу әскерлер шығыс жағалауда қалып, көпір басын қорғайды. 21 наурызда сағат 08:00-де жаяу әскерлер Эль-Гораниядан 10 шақырым оңтүстікте Иордан өзенінен понтондық көпір салып бітірді, ал 12:00-де бір бригада шығыс жағалауына жетті. 23 наурызға дейін Эль-Гораниядан өту әрекеттері сәтсіз аяқталды, содан кейін таңертең сал арқылы өтіп, сағат 04:00-де Жаңа Зеландия бригадасының бір бөлігі өзеннен өтіп, солтүстікке бет алды. Сегіз сағаттан кейін олар Эль-Горанияның үстіндегі биік жерді басып алып, жетпіс тұтқын мен бірнеше пулеметтерді қолға түсірді. Сол түні Хаджлада екінші, ал Горанияда тағы үш понтондық көпір салынды. 24 наурызда таң атпай тұтас рейд күштері өзеннен өтті. 1-ші жеңіл атты бригада Эль-Мандесиге 5 шақырым қашықтықта көшіп, 60-шы дивизияның Эль-Хауд пен Шунет-Нимринге шабуылдауын қамтамасыз етті. Ауыр шайқастан кейін Эль-Хауд 15:00-де басылып алынды, Жаңа Зеландия эскадрильясы жаяу әскерге көмектесті, содан кейін түрік оң жағына шабуыл жасады, олар Эс-Солтқа шегінді. 2-ші жеңіл атты және түйе корпусы бригадалары Вади Кефрейнді өрлеп, 15:30-да Ружм-эль-Ошқа жетті. Жаңа Зеландия бригадасының қалған бөлігі Вади Джофет арқылы Эль-Сирге дейін жылды, бірақ жаяу әскер түнгі уақытта тек 6 шақырымға ғана жетті. Сол түні жаңбыр жауды, карталардағы жолдар кішкентай өзендерге айналды. Ауа райымен күресіп, 2-ші бригада түн бойы жол жүріп, 04:30-да Айн-эль-Хекрге жетті, жиырма төрт сағатта 26 шақырым қашықтықты басып өтті. Түйе корпусының бригадасы үшін жағдай одан да қиын болды, олардың соңғы бөлімі он бес сағаттан кейін Айн-эль-Хекрге келді. Алдын ала жылжу жалғасты, жаңбыр тоқтамаса да, жерді кесіп өту оңайырақ болды және екі бригаданың алдыңғы қатарлы әскерлері 26 наурызда сағат 05:30-да Эль-Сирден шығысқа қарай 2 шақырым жерде Жаңа Зеландия бригадасымен байланысты. Үш бригада үш түн мен екі күн бойы жол жүрді, Чайтор Амманға шабуыл жасаудың орнына жиырма төрт сағат демалуға шешім қабылдады. Тынығу кезінде 2-ші жеңіл атты бригадасының патрулі түрік позицияларына шабуыл жасап, 170 тұтқынға алды, ал тағы біреуі отыз неміс жүк көлігі мен сазға батып қалған бір көлікті жойды. Сол күні кешке 1-ші жеңіл атты бригадасы мен 60-шы дивизия Ель-Салттың бос тұрған жеріне жетті. Жаяу әскерлері үш күн, үш түн бойы соғысып, қазіргі позицияға жеткен атты әскерлер сияқты шаршады, олар да жиырма төрт сағат демалды. Түнде Чайтор Амманның солтүстігі мен оңтүстігіндегі темір жолды жарып жіберу үшін екі шағын патруль жіберді. Солтүстікке қарай бет алған 2-ші жеңіл атты бригадасының тобы түрік атты әскерлерінің үлкен тобына тап болды және кері шегінуге мәжбүр болды. Жаңа Зеландиялық партия сәттірек болды және Амманнан оңтүстікке қарай 11 шақырым қашықтықтағы темір жол участасын жойды. ANZ MTD DIV 27 наурызда рейдті қайтадан бастады, Ес-Салттан көмекке жаяу әскер бригадасы мен екі тау артиллериясы батареясы келді. Түрік әскерлері бұл үзілісті пайдаланып, өз күштерін арттырды. Чайтор Жаңа Зеландия бригадасына Амманның оңтүстік-батысындағы Вади-Амманды кесіп өтіп, қаланың оңтүстігінен көретін биік жерді басып алуға бұйрық берді. Оларға түйе корпусының батальоны қосылып, сол жердегі темір жолды жоюға кірісті. 2-ші жеңіл атты бригадасына Амманның солтүстігіндегі темір жол желісіне қарай жылжуға және сол жердегі темір жолды жоюға бұйрық берілді. Осыны орындағаннан кейін бригада Амманға солтүстік-батыстан шабуылдайтын, түйе корпусының қалған бөлігі батыстан шабуылдайтын, ал жаяу әскерлер Эс-Салттан қолдау көрсету үшін алға жылжитын. Атты бригадалар сағат 09:00-де жолға шықты, саздықпен күресіп, 15:00-ге дейін Жаңа Зеландиялықтар өз мақсаттарына жетті. Олардың түйе батальоны қирату жұмыстарын бастады және түрік пойызын пулеметтерімен шабуылдап, оны кері шегінуге мәжбүр етті. 2-ші жеңіл атты бригадасы 11:00-ге дейін мақсатына 5 шақырым жетті, сонда оларға артиллериямен қолдау көрсетілген түрік әскерлері шабуыл жасады. Түйе корпусының бригадасы тікелей Амманға бет алғанда бірнеше пулеметтерден шабуылға ұшырады және алға жылжамады, ал Жаңа Зеландия бригадасы да түрік әскерлерінің көбейіп келе жатқан санынан шабуылға ұшырады. Чайтор үш бригадаға жаяу әскер келгенше тұруға бұйрық берді. Түнде 2-ші жеңіл атты бригадасының шағын тобы түрік желісіне сұғып кіріп, Хурбет-эль-Расейфе маңындағы темір жол көпірін жойды. Таң атқанда түрік артиллериясы дивизия позицияларына оқ жаудырды, шамамен сағат 12:00-де екі жаяу әскер батальоны дивизиямен қосылды. Чайтор дереу шабуыл жасауға шешім қабылдады, жаяу әскерлер 2-ші жеңіл атты және түйе корпусы бригадаларының арасында орналасты. Шабуыл сағат 14:00-де басталды және түрік желісіне жақын жеткенде 2-ші жеңіл атты бригадаға қарсы шабуыл жасалды. Британдық шабуылдың бәрі сәтсіз аяқталды және олар түнде қорғаныс позициясына аз ғана шегінді. Жаяу әскер бригадасының қалған бөлігі мен екі тау артиллериясы батареясы келесі күні ортатұстау кезінде келді. Чайтор түнгі шабуыл жоспарлады, Жаңа Зеландия бригадасына Амманнан оңтүстік-шығысқа қарай 2 шақырым жердегі үлкен төбеге шабуыл жасау тапсырылды. Түйе корпусы мен жаяу әскерлер қалаға шабуылдайтын, ал 2-ші бригада солтүстікте диверсиялық операциялар жүргізетін. Шабуыл сағат 02:00-де басталды, Жаңа Зеландиялықтар түріктер оқ атпай-ақ төбенің басына жетті. Бірақ олар кейін ауыр пулеметтен оққа ұшырады, таңда жаяу әскердің қарсы шабуылы жасалды. Түйе корпусы мен жаяу әскер бригадасының шабуылы бастапқыда сәтті аяқталды, бірінші траншея басылып алынды, 200 тұтқынға алынды. Сағат 09:00-ге қарай түйе корпусының бригадасы түрік позициясына жақын болды, бірақ ауыр пулеметтен оққа ұшырады және жаяу әскер бригадасына қарсы шабуыл жасалды. Қарсы шабуыл жеңіліске ұшырады, бірақ британдық жаяу әскерлері түріктерден үнемі қауіп көріп, өз орнында тұруға ғана мүмкіндік алды. Сағат 10:00-де түрік күштерінің көбейіп келуімен Жаңа Зеландиялықтарға шабуыл жасалды, ол жаңадан келген Сомерсет батареясының (R. H. A) көмегімен жеңіліске ұшырады, олар трицат сағаттық жолдан кейін келді. Кейінірек таңда Жаңа Зеландиялықтар мен түйе бригадасы өз позицияларына жасалған тағы бір тікелей шабуылды жеңіп алды. Осы кешке қарай жаяу әскерлер Амманға жетісуге тағы бір әрекет жасады, бірақ екі жақтан келген пулеметтен оқ жаудырып, кері шегінуге мәжбүр болды. Түрік күштерінің күшейіп келе жатқанын ескере отырып, Чайтор Амманды алуға үміт жоқ екенін түсінді. Британдықтар қазір Эс-Солтта да, Амманда да шабуылға ұшырады, қосалқы күштері болмағандықтан 60-шы дивизияның генерал-майоры Джон Шеа, рейд күштерінің бас қолбасшысы, операцияны тоқтатуға шешім қабылдады. Сол түнде ANZ MTD DIV, түйе корпусы бригадасы және қосымша жаяу әскерлер кері шегініп, келесі күні кешке Айн-эль-Сираға жетті. 31 наурызда Эс-Солттағы түрік шабуылдары күні бойына жалғасты, сағат 23:00-ге дейін ешқандай прогресске жетпеген соң олар соңғы аяқтады. Британдық әскерлердің соңғысы 2 сәуірде Иордан өзенінің батыс жағына түнде өтті. Он екі күндік шайқаста 1600 адам қаза тапты, жараланды немесе жоғалып кетті. Түріктердің жоғалғандары 1000 тұтқынға, Эс-Салттағы азық-түлік пен қару-жараққа және шамамен 1700 қаза тапқан және жараланған адамдарға бағаланды. Жаяу әскерлер Горанияда көпір басын ұстап тұрды және Горанияда екінші көпір салынды.

Тұз

Сәуір айында шығыс жағалаудағы түрік күштерінің саны Шунет Нимрин маңында 8000-ға жуық адамға жетті. Алленби араб одақтастарымен бірлесіп, оларды қиып-жою мақсатында шабуыл ұйымдастыруды ұсынды. Шабуылдар корпустың қайта ұйымдастырылуымен бірге болды, сондықтан қолда бар күштер – АНЗ МТД және АУС МТД дивизиялары, 60-шы дивизияның екі жаяу әскер бригадасы, сондай-ақ Императорлық қызмет кавалериясы мен жаяу әскер бригадалары ғана еді. Рейд 29 сәуірде басталды. АУС МТД дивизиясы 1-ші және 2-ші жеңіл атқыштар бригадаларымен күшейтілді. 5-ші МТД және 2-ші жеңіл атқыштар бригадалары Эль-Хадқа, 3-ші жеңіл атқыштар бригадасы Эль-Солтқа, ал 4-ші жеңіл атқыштар және резервтегі 1-ші жеңіл атқыштар бригадалары түріктер бақылауындағы Джиср-эль-Дамиедегі көпірге бет алды. Жаяу әскер Шунет Нимриндегі түрік күштеріне шабуыл жасады, бірақ тек алдыңғы қатардағы бекіністерді ғана басып ала алды. Қорғаушылардың көптігі одан әрі ілгерілеуге мүмкіндік бермеді. Сағат 15:00-де корпус резервтегі 1-ші жеңіл атқыштар бригадасына негізгі күштермен бірге Эль-Салтқа қарай жол жүруді бұйырды. Бұл жерде 3-ші жеңіл атқыштар бригадасы қалаға жақындап келген еді, бірақ солтүстік-батыстан түрік позициясынан қарсылыққа ұшырады. 9-шы және 10-шы жеңіл атқыштар полкінің штыкпен шабуылы салдарынан позиция басып алынды. 8-ші жеңіл атқыштар полкі түрік сарбаздарына толы қалаға кірді. Сағат 19:00-ге қарай қала 300 тұтқын, бірнеше пулемет және Төртінші армия штабымен бақылауға алынды. АУС МТД дивизиясы, 1-ші және 2-ші жеңіл атқыштар бригадалары, сондай-ақ түнде сапар шеккен екі артиллерия батареясы 1 мамыр күні таңда Es Salt-қа жетті. Күштер бригадаларды шығысқа, солтүстікке және батысқа орналастырды, ал 5-ші МТД бригадасы Шунет Нимринге қарай жылжыды. Сағат 07:30-да Иорданның шығыс жағалауында 4000-ға жуық түрік сарбазы пайда болып, 4-ші жеңіл атқыштар бригадасының позициясына шығыстан шабуыл жасады. Сол уақытта батыстан 1000 жаяу әскер мен 500 атты әскер де келді. Бригаданың үш артиллерия батареясы жақындап келе жатқан түрік әскерлеріне оқ ашты, ал батыс жағалауда орналасқан түрік артиллериясы да жауап берді. Бригаданың оң жақ қанатында 4-ші жеңіл атқыштар полкі үш артиллерия батареясының шегінуін қамтамасыз етті. "А" батареясы H.A.C. оң жақта, Ноттингемшир батареясы R.H.A. ортада, ал "B" батареясы H.A.C. оңтүстікте орналасты. "А" және "Нотт" батареялары бірін-бірі қорғап, ашық нысанадан атып кері шегінуге тырысты. Бірте-бірте артиллериялықтар мен аттар атып тасталды, ал артиллериялық қарулар шығу жолы жоқ позицияға тіреліп қалды. Түрік әскері үш жағынан жақындағандықтан, батареядағы оқ-дәрі таусылды. Соңғы тірі қалған артиллериялықтар мен жеңіл атқыштар қаруларын тастап, тауларға қашып құтылды. "B" батареясы H.A.C., бір қаруы аударылып кеткенінен басқа, қоршаудан құтылып, бригаданың шегінуін қамтамасыз ету үшін оңтүстікке қарай қайта орналасты. Түске қарай бригада шағын аңғарда жаңа қорғаныс позициясын тапты. Чайтор жағдайды өзі анықтау үшін келді және бригадаға Умм-эль-Шерт жолының солтүстігіндегі жаңа позицияға қарай шегінуді бұйырды. Осы уақыт аралығында Жаңа Зеландияның екі полкі келді және Иорданнан тау етегіне дейінгі жаңа қорғаныс желісі құрылды. Түрік әскері күні бойы жаңа қорғаныс желісіне үш рет шабуыл жасады, бірақ ауыр зардап шекті. Таң атқанда 5-ші МТД бригадасы Эс-Солттан Ел-Ховайжға 13:00-де келді, бірақ жол көпірін күзетіп тұрған үлкен түрік күшін қалаға шығара алмады. Оларға көмек көрсету үшін 1-ші жеңіл атқыштар бригадасына батыстағы Эль-Ходқа шабуыл жасауға бұйрық берілді. Күннің соңында түрік қорғанысшылары екі бригаданың да шабуылын тойтарыс берді. Сол түні 2-ші жеңіл атқыштар бригадасы да 5-ші МТД-ге көмекке жіберілді, екеуіне де 2 мамыр күні 60-шы дивизияның таңертеңгі шабуылында Шунет Нимрин мен Эль-Ходқа қолдау көрсетуді тапсырды. 4-ші жеңіл атқыштар бригадасының позициясы қауіпті болғандықтан, 1-ші жеңіл атқыштар бригадасына Умм-эль-Шерт жолынан қорғанып, оларға қолдау көрсетуді бұйырды. Бүкіл британдық күш қазір түрік 3-ші атқыштар дивизиясының және солтүстік-батыстан Ел-Солтқа қарай жылжыған жаяу әскер дивизиясының бір бөлігінің, сондай-ақ шығыстан Амманға қарай жылжыған басқа бір жасақтың қатерінде болды. 60-шы дивизияның Шунет Нимринге жасаған шабуылы таңда басталды, бірақ олар күшті түрік күштерінің қарсылығына тап болды және аз ғана ілгеріледі. 08:00-де 5-ші бригада El Howeij көпірінде оң жақ қанатына шабуыл жасады, 10:30-да 2-ші жеңіл атқыштар бригадасы әлі де El Hand мақсатына қарай жолға шықты. Сонымен қатар, Es Salt-тағы 3-ші жеңіл атқыштар бригадасына түрік күштерінің үлкен тобы шабуыл жасады. Қатты қысымға ұшыраған олардың саптары сәл артқа шегінді және 1-ші жеңіл атқыштар бригадасының полкі оларға көмекке жіберілді. Бұл күшейтудің әсері аз болды, бір сағаттан кейін оларды қолдауға тағы бір 1-ші бригада полкі жіберілді. 100 000 оқ және 300 артиллериялық оқтан тұратын көмекші колоннаның уақтылы келгені 3-ші жеңіл атқыштар бригадасының қорғанысына көмектесті. Олардың оқ-дәрісін сақтаған пулеметтері түрік шабуылын тоқтатуға мүмкіндік берді. Британдықтардың ілгерілеуі тоқтап қалды, 2-ші жеңіл атқыштар және 5-ші МТД бригадаларының командирлері дивизия командирі генерал-майор Ходжсонға қараңғы түскенге дейін мақсаттарына жете алмайтындарын хабарлады. Ол оларға Шунет Нимринге шабуылдаған жаяу әскерге көмектесу үшін мүмкіндігінше жалғастыруды бұйырды.