Кіріспе

Алты қыркүйек – 1993 жылдың қыркүйек айында Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінен (LDS Church) шіркеу іліміне немесе басшылығына қарсы немесе оны сынаған ғылыми еңбектер жариялағандары үшін шіркеуден шығарылған немесе қауымнан алынған алты мүше. "Қыркүйек алтысы" деген термин The Salt Lake Tribune газетімен қолданыла бастады және кейіннен бұқаралық ақпарат құралдарында және талқылауларда пайда болды. Кейбір адамдар шіркеу басшылығының зиялылыққа қарсы көзқарасының белгісі ретінде осы әрекетті қарастырды.

Линн Канавел Уайтсайдс

Линн Канавел Уайтсайдс – мормондық феминист және Көктегі Ана туралы сөйлегенімен белгілі. Уайтсайдс бұл топтың алғашқысы болып шіркеу тарапынан тәртіптік шараға алынып, 1993 жылдың 14 қыркүйегінде қауымнан шеттетілді. Формальды түрде әлі де мүше болса да, Уайтсайдс 1993 жылы шіркеуден де, некеден де "жарылып" шыққанын айтады және қазір өзін Американың жергілікті халықтарының философиясын ұстанатын адам деп есептейді.

Авраам Ғилади

Авраам Гилеади – теологиялық тұрғыдан консервативті саналатын еврей ғалымы және әдебиетті талдаушы. 1981 жылы Бригам Янг университетінде ежелгі зерттеулер саласы бойынша Ph.D. дәрежесін алғаннан кейін, 1988 жылы Ишая кітабының жаңа түсіндірме аудармасын, ал 1991 жылы оның эсхатологиялық болжамдарын зерттеуін жариялады. Хью Нибли, Трумэн Г. Мадсен және Эллис Расмуссен сияқты мормон ғалымдары оның еңбегін жоғары бағалады, бірақ оның Исаия болжамдары Иса Мәсіхтен өзгеше, Соңғы Күндерде пайда болатын адам «Давид патшасына» қатысты деген пікірі қырқыс дау тудырды. Оның екінші кітабы шіркеуге тиесілі Deseret Book баспасынан кері тартылды. 15 қыркүйекте оның қауымнан шығарылу себептері әлі анықталған жоқ. Маргарет Тосканоның (оның күйеуі қыркүйектегі алты адамның бірі болған және ол да кейін қауымнан шығарылған) сөзіне қарағанда, Гилеадидің «мормон жазбаларын түсіндіретін кітаптары басшылардың доктринаны анықтауға деген эксклюзивті құқығына қарсы келді». Бірақ Гилеади өзінің осы сипаттамасына келіспейді. Қазіргі таңда Гилеади шіркеудің белсенді мүшесі болып табылады.

Пол Тоскано

Пол Тоскано – Солт-Лейк-Ситидегі адвокат, ол Маргарет Меррилл Тосканомен бірге «Странгерс ин парадоксах: Мормон теологиясындағы зерттеулер» (1990) атты даулы кітаптың авторы. 1992 жылы ол «Мормон Альянсын» құрды. Кейіннен ол «Қайшылықтың қасиеттілігі» (1994) және оның жалғасы «Күмәннің құрбаны» (2007) кітабын жазды. 1993 жылдың 19 қыркүйегінде ол ЛДС шіркеуінен шеттетілді. Шіркеу басшыларының мәлімдемесіне сәйкес, оның шеттетілуіне себеп – діннен тайып, жалған ілім тарату болды. Тосканоның айтуынша, нақты себеп – шіркеу басшыларының заңгерлікке, шіркеу билігіне, мормон тарихын әдемілеуге және иерархиялық авторитарлыққа ерекше құштарлығы болды. Бұл корпоративтік шіркеудің бейнесін, оның мүшелеріне, негізін қалаушы Джозеф Смиттен келген ілімдер мен аяндарға және Иса Мәсіхтің жақсы жаңалықтарына деген міндеттемесінен жоғары қойды. 2007 жылы Тоскано өзінің сенімін «жазадан кейін көзіңді жоғалтқандай» жоғалтқанын жазды. Ол шіркеу басшыларының шіркеудің өсіп келе жатқан зиялылыққа қарсылығы, гомофобиясы, әйелдерге деген жеккөрушілігі және элиталық көзқарасына қатысты сын-ескертпелерін елемегеніне өкінеді. Тосканоның әйелі Маргарет өзінің доктриналық және феминистік көзқарастары үшін тәртіптік кеңеске тартылып, 2000 жылдың 30 қарашасында шеттетілді. Кейбір адамдар оның шеттетілуін 1993 жылы шақырылған «Қыркүйек алтылығының» «жетінші» мүшесі деп санайды, себебі ол 1993 жылы шақырылған, бірақ шіркеу назары күйеуіне ауысты. Маргаретке жаза 2000 жылға дейін кешіктірілді. Маргарет кейін «Жоғалған қабырға: Сион құрылымындағы королевалар мен діни қызметкерлердің ұмытылған орны» және Энн Браудтың редакциялаған «Аталарымыздың сенімдерін өзгерту: американдық дінді өзгертетін әйелдер» (2004) кітабының оныншы тарауын жазды.

Максин Хэнкс

Максин Хэнкс - мормондық феминист теолог, ол "Әйелдер мен билік: Мормондық феминизмнің қайта жандануы" (1992) антологиясын құрастырып, редакциялады. Ол 19 қыркүйекте, Д. Майкл Куиннмен бірге, шіркеуден шеттетілді. 2012 жылдың ақпан айында Хэнкс шіркеу мүшесі ретінде қайтадан шомылдырылды.

Лавина Филдлинг Андерсон

Лавина Филдлинг Андерсон – мормондық феминист жазушы, "Рухани бауырлар: тарихи және мәдени тұрғыдан мормон әйелдері" (1992) және Люси Мак Смиттің естеліктерінен құрастырылған "Люси кітабы" атты кітаптардың редакторы болды. Ол "Ensign" журналының бұрынғы редакторы және 1991 жылдан 2009 жылдың мамырына дейін "Journal of Mormon History" журналының редакторы қызметін атқарды. 23 қыркүйекте ол діннен бас тартқаны үшін қауымнан шығарылды, бұл оның "Диалог: Мормондық ойлар журналында" жарияланған "ЛДС зиялы қауымдастығы және шіркеу басшылығы: заманауи хронология" атты мақаласымен байланысты болды деп хабарланды. 2018 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін Андерсонның епископы оған қайта қабылдау туралы ұсыныс жасады, ол қауымнан шығарылғанына 24 жыл өткен соң бұл ұсынысты бірінші рет жасаған шіркеу басшысы болды. Ол 2023 жылғы 29 қазанда дүние салды.

Д. Майкл Куинн

Д. Майкл Куинн – мормон тарихшысы болды. Басқа зерттеулермен қатар, ол 1890 жылғы манифесттен кейін, көп әйел алу практикасынан ресми түрде бас тартқаннан соң, 1890 жылдан 1904 жылға дейін LDS шіркеуінің санкциялаған көп әйел алуын құжаттады. Ол "Әйелдер және билік: Мормондық феминизмнің қайта жандануы" (1992) кітабының 17-тарауын – "Мормон әйелдері 1843 жылдан бері діни билікке ие" деп жазды. 26 қыркүйекте ол шіркеуден шеттетілді. Куинн "шіркеу мүшесіне лайықсыз мінез-құлық және діннен тайып кету" айыптарына жауап беру үшін тәртіптік кеңеске шақырылды, соның ішінде Майклдың тарихи жазбаларымен байланысы жоқ, өте сезімтал және құпия мәселелер де болды. Ол өмір бойы соңғы күндердің киелісі болып санай берді және 2021 жылы қайтыс болғанға дейін осы ұстанымын сақтап келді.

Шіркеу қабылдаған шаралар

Уайтсайдтан басқа, қыркүйек айындағы алты құтқарылушының барлығы қауымнан шығарылды. Уайтсайдс қауымнан шығарылды, бұл ауыр емес жаза, ол адамды шіркеу мүшелігінен ресми түрде шығармайды. Бүгінгі күнге дейін қыркүйек айындағы алты құтқарылушының үшеуі шіркеу мүшелігін сақтап қалды немесе қайта алды: қайта шомылдырылған Аврахам Гилеади және Максин Хэнкс, сондай-ақ қауымнан шығарылған мүше ретінде қала беретін Линн Уайтсайдс. ЛДС шіркеуі кейде көрнекті мүшесінің қауымнан шығарылғанын жарияласа да, әдеттегі саясат – кез келген қауымнан шығару себептерін, тіпті егер бұл адам іс жүргізудің егжей-тегжейін жарияласа да, жария етуден бас тарту. Алты адамға жіберілген шақырудан (олардың мінез-құлқы «шіркеудің заңдары мен тәртібіне қайшы келгені» айтылған) басқа, шіркеу мүшесінің неліктен тәртіптік жазаға тартылғаны туралы ештеңе айтылмайды. Мұндай тәртіптік іс-шаралар әдетте жергілікті деңгейде, бөлім немесе қасиетті округ деңгейіндегі басшылардың бастамасымен жүзеге асырылады, бірақ қыркүйек айындағы алты құтқарылушының бірі жоғары тұрған шіркеу басшыларының қауымнан шығаруды ұйымдастырғанын айтты. Бұл тәртіптік кеңестерді ұйымдастыруға қатысты рәсімдер шіркеудің қасиетті кітабындағы «Дін және Келісімдер» бөлімінің 102-ші тарауында, сондай-ақ оның басқару нұсқаулығында келтірілген. Қыркүйек айындағы оқиға кезінде тек шіркеу басшыларына ғана қолжетімді болған 1-ші нұсқаулық қолданылды. 2020 жылы шіркеу «Жалпы нұсқаулық: Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінде қызмет ету» атты қайта жаңартылған нұсқаулықты жариялады. 2020 жылғы нұсқаулық шіркеу тәртібіне қатысты кейбір тіл мен рәсімдерді өзгертеді. Кейіннен ЛДС шіркеуі 1995 жылы Дженис Меррилл Оллредті және 2000 жылы Маргарет Меррилл Тосканоны қауымнан шығарды, екеуі де қыркүйек айындағы алты құтқарылушының бірнешесімен ынтымақтастықта жұмыс істеген және 1993 жылы тәртіптік шараларға қатысқан.