Мормон дінінде көп әйел алу тарихы

Мормондар тарихындағы көп әйел алу (полигамия) практикасы, 19 ғасырдағы даулы мәселе, АҚШ-пен келіспеушіліктер, діни еркіндік туралы ақпарат.

15 мин оқу

100%

Дереккөз: Mormonism and polygamy — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Мормон конфессиялары арасындағы көп әйел алу тарихы

Көп әйел алу (соңғы күнгі қасиеттілер 19 ғасырда көп әйелдік некені немесе қазіргі заманғы фундаменталистік көп әйел алуды ұстанатындар Принцип деп атады) 19 ғасырдың жартысынан астам уақыт бойы Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінің (LDS Church) басшылары тарапынан жүзеге асырылды және 1852 жылдан 1890 жылға дейін соңғы күнгі қасиетті отбасыларының 20 мен 30 пайызы оны ашық түрде қабылдады. Соңғы күнгі қасиеттілердің көп әйел алуы Батыс қоғамында да, LDS Church-тің өзінде де қырқыс дау тудырды. АҚШ көп әйел алу практикасынан үлкен алаңдады, республикалық платформа бір кезде "барбарлықтың екі қалдығы – көп әйел алу және құлдық" деп атады. Бұл туралы шіркеудің президенті Бригам Янг мәлімдеген болатын. 19 ғасырдың басында және 20 ғасырдың басында LDS Church пен АҚШ арасында бұл мәселе бойынша келіспеушіліктер болды: шіркеу бұл практиканы діни бостандық ретінде қорғады, ал федералды үкімет оны жоюға тырысты, бұл жалпы халық пікіріне сай келді. Көп әйел алу, мүмкін, 1857 және 1858 жылдардағы Юта соғысының маңызды факторы болды, себебі республикашылдар демократ президент Джеймс Бьюкененді көп әйел алу мен құлдыққа қарсы күресте әлсіз деп көрсетуге тырысты. 1862 жылы АҚШ Конгресі территорияларда көп әйелдік некені тыйым салған Морриллдің көп әйел алуға қарсы заңын қабылдады, онда: "Заңдар іс-қимылдарды реттеу үшін жасалады және олар тек діни сенімдер мен пікірлерге араласпаса да, іс-қимылдарға кедергі келтіре алады" делінген. Бұл Манифест қазіргі көп әйелдік некелерді бұзбаса да, 1890 жылдан кейін АҚШ-пен қарым-қатынас жақсарды, нәтижесінде Юта 1896 жылы АҚШ штаты ретінде қабылданды. Манифесттен кейін шіркеудің кейбір мүшелері көп әйел алуды жалғастырды, бірақ 1904 жылы шіркеу президенті Джозеф Ф. Смит Конгресс алдында көп әйел алуды жоққа шығарғаннан кейін бұл тоқтатылды және "Екінші Манифест" жарияланды, ол шіркеудегі барлық көп әйелдік некелерді тоқтатуға шақырды және мойынсұнбағандарды қауымнан шығаруды қарастырды. Бірнеше шағын "фундаменталистік" топтар бұл практиканы жалғастыруға тырысып, LDS Church-тен бөлінді, олардың ішінде Апостолдық Біріккен Бауырлар (AUB) және Соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіхтің фундаменталистік шіркеуі (FLDS Church) бар. Ал LDS Church көп әйел алуды ұстанатын мүшелерін қауымнан шығару саясатын жалғастыруда және бүгінде бұл практиканы жалғастыратын фундаменталистік топтардан алшақтауға тырысады. Шіркеудің веб-сайтында "шіркеудің негізгі доктринасы – моногамия" және көп әйел алу – бұл ережеден уақытша ауытқу деп жазылған. Бүгінде көптеген шіркеулер мен Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысынан шыққан топтар көп әйел алуды жалғастыруда.

Polygamy (called plural marriage by Latter day Saints in the 19th century or the Principle by modern fundamentalist practitioners of polygamy) was practiced by leaders of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church) for more than half of the 19th century, and practiced publicly from 1852 to 1890 by between 20 and 30 percent of Latter day Saint families. The practice of polygamy by Latter day Saints has been controversial, both within Western society and the LDS Church itself. The U. S. was horrified by the practice of polygamy, with the Republican platform at one time referencing "the twin relics of barbarism—polygamy and slavery." at the request of Brigham Young, then president of the church. Throughout the 19th and early 20th centuries, the LDS Church and the United States were at odds over the issue: as the church defended the practice as a matter of religious freedom, while the federal government sought to eradicate it, consistent with prevailing public opinion. Polygamy was probably a significant factor in the Utah War of 1857 and 1858, given Republican attempts to paint Democratic president James Buchanan as weak in his opposition to both polygamy and slavery. In 1862, the United States Congress passed the Morrill Anti Bigamy Act, which prohibited polygamous marriage in the territories. stating: "Laws are made for the government of actions, and while they cannot interfere with mere religious belief and opinion, they may with practices." Although this Manifesto did not dissolve existing polygamous marriages, relations with the United States markedly improved after 1890, such that Utah was admitted as a U. S. state in 1896. After the Manifesto, some church members continued to enter into polygamous marriages, but these eventually stopped in 1904 when church president Joseph F. Smith disavowed polygamy before Congress and issued a "Second Manifesto", calling for all polygamous marriages in the church to cease, and established excommunication as the consequence for those who disobeyed. Several small "fundamentalist" groups, seeking to continue the practice, split from the LDS Church, including the Apostolic United Brethren (AUB) and the Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter Day Saints (FLDS Church). Meanwhile, the LDS Church continues its policy of excommunicating members found practicing polygamy, and today actively seeks to distance itself from fundamentalist groups that continue the practice. On its website, the church states that "the standard doctrine of the church is monogamy" and that polygamy was a temporary exception to the rule. Today, various churches and groups from the Latter Day Saint movement continue to practice polygamy.

Шығу тегі

Тарихшы Ричард ван Вагонер Смит Ескі Ұстаздықтағы пайғамбарлардың бірнеше әйел алғаны туралы бөлімдерді оқығаннан кейін көп әйел алуға қызығушылық танытқандығын хабарлайды. 1830-шы жылдары немесе 1840-шы жылдардың басында соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының негізін қалаушы Джозеф Смит өзі құрған Мәсіх шіркеуінің таңдамалы мүшелері арасында діни көп әйел алу амалын жасырын түрде бастады. Иллинойс штатының Науву қаласында Смит шіркеу басшыларына көп әйел алуды таныстырды және бірнеше әйелге үйленді. 1843 жылдың 12 шілдесінде Смит көп әйел алудың теологиясы мен мақсатын сипаттайтын, Құдайдан келген аян екенін айтқан жазбаны диктанттады және тіркеді, оны Ескі Ұстаздықтағы Ыбырайым, Ысқақ және Яқуб сияқты патриархтардың көп әйел алу туралы Киелі кітаптағы суреттерімен байланыстырды. Смит құжатты жазып жатқанда, ол "бұл аянды басынан соңына дейін жақсы білетінін" айтты. Ол кезде бұл амал көпшілікке, соның ішінде сенушілерге де, сенбеушілерге де жасырын сақталды. Шіркеу көп әйел алуды ашық түрде айыптады, ал тек бірқатар мүшелері ғана бұл ілімдерді біліп, көп әйел алуды іске асырды. Көп әйел алу туралы хабардар мүшелердің саны Смит қайтыс болғаннан кейін сегіз жыл өткен 1852 жылдың басында шіркеу көп әйел алуды ашық түрде қолдана бастағанға дейін артты. Кейбір тарихшылар мен сол кездегі куәліктерге сәйкес, сол кезде көп әйел алу ашық түрде үйретіліп, іске асырылды.

Көп әйелділік некелердің түрлері

ЛДС шіркеуінде көп әйел алудың екі түрі болды: мәңгілікке ғана және уақыт пен мәңгілікке. Мәңгілікке ғана жасалған көп әйел алу некелері тек өлгеннен кейінгі өмірде ғана қолданылып, уақыт пен мәңгілікке жасалған некелер бұл дүниеде де, өлгеннен кейінгі өмірде де қолданылды. Смит кейбір әйелдерімен жыныстық қатынаста болды, ал кейбіреулерімен болған жоқ.

Құтқарылу

Көп әйел алу құтқарылу үшін міндетті деп үйретілді. Шіркеудің басқа да басшылары көп әйел алудан бас тартқан ер адамдардың Құдайдың бұйрықтарын орындамайтындықтарын айтты және олардың діни қызметтерінен бас тарту керектігін жеткізді. Шіркеу президенті Джозеф Ф. Смит те құтқарылуға жету үшін көп әйел алудың қажеттігі туралы сөз сөйледі. Сент-Джордж, Ютадағы шіркеу мүшелері 1800 жылдардың соңында көп әйел алусыз "дәрежеге көтерілудің" болмайтыны туралы үйренгендерін хабарлады. Шіркеуге тиесілі газетте көп әйел алудан бас тартқан ерлер мен әйелдердің өмірден кейінгі әлемде төмен дәрежеде болатындығы туралы мақала жарияланды. Көп әйел алудың Құдайдан алынған аян арқылы берілген Құдайдың бұйрығы екені және Құдайдың жоспарының бір бөлігі екені түсіндірілді. Әйелдердің құтқарылуы олардың әйел ретіндегі статусына байланысты деп түсіндірілді.

Ұрпақ

Көп әйел алудың бір себебі - мормон халқының туу арқылы көбеюі. 1853 жылы, кейіннен Бірінші Президенттікке мүше болған Джедедиа М. Грант, Мәсіхті және оның шәкірттерін қудалаудың басты себебі олардың көп әйел алуы болғанын айтты. Ол сондай-ақ Мәсіхтің бірнеше әйелі болғанын – Бетаниялық Мәриям, Марта және Магдалалық Мәриямды – көп әйел алуды қорғау үшін дәлел ретінде келтірді.

Чиркөенің қазіргі заманғы ілімдері

2015 жылы шіркеу жариялаған оқулықта көп әйел алу практикасы соңғы күнгі қасиеттілерді Құдайға жақындататын "сенімді сынау" ретінде сипатталған. Шіркеудің жақында жарияланған басқа құжаттарында балалардың көбеюі мормондардың Құдай оларды көп әйел алуға бұйырды деген сеніміне себеп болғаны айтылады. Шіркеу веб-сайтындағы бір мақалада ертедегі мормондар көп әйел алу туралы пәрменге бағынса, Құдайдан нығмет алады деп сенгендері жазылған.

Жозеф Смит

Тарихшылар арасында Смиттің қанша әйелге үйленгені туралы пікірталас бар. Д. Майкл Куинн 46, Джордж Д. Смит 38, Тод М. Комптон 33 (сондай-ақ сегіз "болжамды әйел"), ал Стюарт Давенпорт 37 деп мәлімдейді. Смиттің әйелдерінің қаншасымен жыныстық қатынаста болғаны белгісіз. Смит заманынан жеткен кейбір мәліметтер оның кейбір әйелдерімен жақын қарым-қатынаста болғанын көрсетеді. 2007 жылға дейін, тарихи құжаттар мен жанама дәлелдерге сүйене отырып, көп әйелдік некеден туған Смит ұрпағы деп саналатын кем дегенде он екі ертедегі "Соңғы күндердің қасиеттілері" анықталды. 2005 және 2007 жылғы зерттеулерде Соренсон молекулалық генеалогия қорының генетигі осы жеңілдердің бесеуінің шын мәнінде Смиттен тарамайтынын "99,9 пайыздық дәлдікпен" көрсетті: Мосиа Хэнкок (Кларисса Рид Хэнкоктың ұлы), Оливер Бьюэлл (Прессидиа Хантингтон Бьюэллдің ұлы), Морони Ллевелин Пратт (Мэри Энн Фрост Пратттың ұлы), Зебулон Джейкобс (Зина Дианта Хантингтон Джейкобс Смиттің ұлы) және Орисон Смит (Фанни Алгердің ұлы). Қалған жеті адамның тексерулері әлі аяқталған жоқ, оның ішінде Джозефин Лион да бар, оның ДНК-сы митохондриялық ДНК арқылы тексерілгенімен, нақты нәтиже берген жоқ. Лионның анасы Сильвия Сешнс Лион, өлім төсегінде қызына Смиттың қызы екенін куәландырған ант берген. ЛДС шіркеуінің апостолы Хебер К. Кимбол 43 әйелге үйленген және олардың 17-сінен 65 бала сүйген.

Мормонның жауабы

Мормондар көп әйел алуға қарама-қарсы сезімдермен жауап берді. Бір тарихшы мормон әйелдерінің көбінесе осы практикамен күрескенін және көп әйел алу туралы пәрменнің құдайлық екендігіне сенудің оны қабылдау үшін маңызды болғанын айтады. Мұрағаттарда болашақ шіркеу басшылары, мысалы Бригам Янг, Джон Тейлор және Хебер К. Кимбол бастапқыда көп әйел алуға қарсы болғаны көрсетілген. Мормон әйелдері қалдырған құжаттар олардың көп әйел алуды қабылдауына себеп болған жеке рухани тәжірибелерін баяндайды. Тағы бір тарихшы, кейбір мормон әйелдері көп әйел алуды және оның әсерін бағалағанын атап көрсетеді.

Мормон еместердің жауабы

Америкалықтардың көпшілігі, шіркеу мүшелері емес, көп әйел алуға қарсы болды, себебі олар бұл амалды американдық құндылықтар мен моральға қайшы деп есептеді. Ал кейбіреулері көп әйел алуды құлдықтың бір түрі ретінде сипаттады. Сенсациялық және көбінесе зорлық-зомбылыққа толы романдар көп әйел алу туралы қияли оқиғаларды таратып, халықтың бұл практикаға және мормондарға деген қарсылығын күшейтті.

Джон К. Беннетт пен "Ақсақалдар тарихы"

Джон К. Беннетт шіркеудің мүшесі және Джозеф Смиттың жақын досы болды, ол зина жасағаны үшін қауымнан шеттетіліп, кейіннен шіркеуден толығымен қуылды. Шіркеуден қуылғаннан кейін Беннет АҚШ-тың шығыс бөлігін аралап, шіркеу туралы лекциялар оқыды. Лекцияларында Беннет шіркеу басшыларының әдепсіз мінез-құлқы, құпия ритуалдар және зорлық-зомбылық туралы айыптаулар жасады. Шіркеу Смитқа қатысты Беннеттің мәлімдемелеріне қарсы куәліктер жинап, газеттерде оларға қайшы дәлелдер жариялады. Релиф қоғамының әйелдері, президенті Эмма Смиттың ынталандыруымен, Беннеттің сөздерін жоққа шығаратын өздерінің оқиғаларын жазды. Олар сондай-ақ Джозеф Смиттың абыройын қорғау үшін петиция жасап, оны Иллинойс штатының губернаторына жіберді. Көп әйелділікке қарсы заңдар шіркеу көп әйелділік практикасын жариялағаннан кейін он жылдан соң қабылдана бастады.

1862 жылы Мориллдің көп әйелдікке қарсы заңы

1862 жылы Морриллдің көп әйел алуға қарсы заңы қабылданды. Бұл заң көп әйел алуды қылмыс деп жариялады, шіркеуді тіркелмеген деп есептеді және шіркеудің жылжымайтын мүліктеріне қойылған шектеулерді күшейтті. Заң көбінесе конституцияға қайшы деп есептелді және тек сирек жағдайларда ғана қолданылды. Заң АҚШ территорияларында көп әйел алуды тыйым салса да, адамдарды көп әйел алудан тоқтатуда нашар және тиімсіз болып көрінді. Дегенмен, көп әйел алу мен шіркеуге бағытталған заңдардың үнемі қаупі болғандықтан, Бригам Янг оған бағынатынын көрсетті.

Уэйд, Крагин және Каллом заңдары

Уэйд, Крагин және Каллом заңдары – АҚШ Конгресінде қабылдана алмаған көп әйелділікке қарсы заңдар еді. Бұл заң жобаларының барлығы Моррилл заңының көп әйелділікке тыйым салуын күшейте түсуді мақсат еткен. 1866 жылғы Уэйд заңы Юта штатындағы жергілікті билікті таратуға мүмкіндік беретін өкілеттікке ие болды. Уэйд заңы қабылдана алмағаннан кейін үш жыл өткен соң, бигамиялық істерді қазылар алқасымен қарау құқығын жоятын Крагин заңы ұсынылды, бірақ қабылданбады. Содан кейін Каллом заңы ұсынылды. Каллом заңының көп әйелділікпен айналысатындарды ең алаңдатқан бөлігі – егер қабылданса, моногамды емес қарым-қатынаста болатын кез келген адам АҚШ азаматы бола алмайды, сайлауда дауыс бере алмайды және қоныс телімдеріне ие болу құқығынан айырылады. Шіркеу басшылығы Каллом заңына ашық қарсылық білдірді. Шіркеуге қарасты газеттерде жарияланған мақалаларда бұл заң мормондарға қатысты әділетсіз және қауіпті деп баяндалды. Каллом заңының ұсынылуы мормондардың, әсіресе мормон әйелдерінің наразылығына әкелді. Әйелдер заң жобасына наразылықтарын білдіру үшін жиналыстар ұйымдастырды. Польша заңы көп әйелге ие ер адамдарды қылмыстық жауапқа тартуға мүмкіндік бергендіктен, көп әйелділікпен айналысатын мормондар үшін маңызды қауіп-қатер болды.

1882 жылы Эдмунд заңына сәйкес

1882 жылдың ақпан айында шіркеудің көрнекті басшысы Джордж К. Кэннон көп әйел алуына байланысты АҚШ Өкілдер палатасында дауыс беру құқығы жоқ орынға ие болмады. Бұл ұлттық саясатта көп әйел алу мәселесін қайта көтеріп, жаңа қызығушылық тудырды. Бір айдан кейін Конгресс Эдмунд заңын қабылдады, ол Моррилл заңына өзгерістер енгізіп, көп әйел алуды 500 доллар айыппұл және бес жылға бас бостандығынан айыру қылмысы ретінде қарастырды. "Заңсыз бірге тұру", мұнда айыптау тарапына неке рәсімі болғанын дәлелдеудің қажеті болмады (тек екі адам бірге тұрғанын дәлелдеу керек болды), 300 доллар айыппұл және алты айға бас бостандығынан айырумен жазаланатын құқық бұзушылық болып есептелді.

1887 жылы Эдмундс-Таккер заңы

1887 жылы Эдмундс-Таккер заңы LDS шіркеуін таратуға және шіркеу мүлкін тәркілеуге мүмкіндік берді; сонымен қатар Эдмундс заңының жазаларын одан әрі күшейтті. Сол жылдың 31 шілдесінде АҚШ Бас прокуроры Джордж Петерс шіркеудің барлық активтерін тәркілеу үшін сотқа шағым түсірді. Шіркеу аумақтық үкімет бақылауын жоғалтып, көптеген мүшелері мен көшбасшылары қашқын ретінде іздеуге алынды. Көзге түспей, көшбасшылар "жасырын" режимде жұмыс істеуге мәжбүр болды. Эдмундс-Таккер заңы қабылданғаннан кейін шіркеудің тиімді институт ретінде жұмыс істеуі қиын болды. Көптеген елді мекендердегі діни басшыларды аралап шыққаннан кейін, шіркеу президенті Уилфорд Вудрафф 1890 жылдың 3 қыркүйегінде Сан-Францискоға белгілі бизнесмендермен және саясаткерлермен кездесу үшін жолға шықты. 21 қыркүйекте ол Солт-Лейк-Ситиге қайтып келді, оның мақсаты – одан арғы жолын анықтау үшін Құдайдан жауап алу еді. Бір жыл өткен соң шіркеу мүшелеріне түсіндіргендей, таңдау бір жағынан көп әйел алуды жалғастырып, ғибадатханаларды жоғалту, "ішіндегі барлық қасиетті амалдарды тоқтату", ал екінші жағынан тірілер мен қайтыс болғандар үшін қажетті қасиетті амалдарды орындау үшін көп әйел алудан бас тарту болып тұрды. Вудрафф тек Құдайдың нұсқауымен әрекет еткенін баса айтты.

1879 Рейнольдс АҚШ-қа қарсы

1879 жылы Жоғарғы Сот айыпталушының діни міндеттемелерді қылмысқа қарсы заңды қорғау ретінде пайдалануы мүмкін емес деген шешім шығарды және «Рейнольдс АҚШ-қа қарсы» ісінде Моррилл бигамияға қарсы заңын қолдады. Соттың мәлімдемесіне сәйкес, діни сенімді ұстану Бірінші түзетуде көзделген дін бостандығы құқығымен қорғалған, бірақ заңға қайшы келетін діни сенімді іске асыру қорғалмайды. «Рейнольдс АҚШ-қа қарсы» ісі – Жоғарғы Соттың дін бостандығы құқығын қорғаныс ретінде пайдаланған алғашқы ісі болды. Бұл шешімге сәйкес, мормондар өз діни сенімдеріне қарамастан, бигамия жасағаны үшін жауапкершілікке тартылуы мүмкін.

1890 Көп әйелге үйленуді тыйым салатын манифест

Вудраффтың аянды тәжірибесінің соңғы элементі 1890 жылдың 23 қыркүйегінің кешінде болды. Келесі күні таңертең ол кейбір жоғары лауазымды тұлғаларға түн бойы Иемізбен күрескенін, қандай бағытты ұстау керектігін анықтау үшін тырысқанын хабарлады. Соның нәтижесінде 510 сөзден тұратын қолмен жазылған манифест пайда болды, онда ол заңға бағыну ниетін білдіріп, шіркеудің көп әйелдік некелерді жалғастыруын немесе оларды қолдауын жоққа шығарды. Бұл құжаттан кейін Бірінші Президенттік кеңесінің мүшесі Джордж К. Кэннон және басқалар оны қазіргі 356 сөздік түріне өңдеді. 1890 жылдың 6 қазанында ол Соңғы күнгі қасиеттілердің Бас конференциясында ұсынылып, бірауыздан бекітілді. 1890 жылы көптеген шіркеу басшылары Манифестті құдайдан жіберілген деп санаса да, оның ауқымы мен мәңгілігі туралы пікірлерде келіспеушіліктер болды. Заманауи пікірлердің бірі – Манифест Юта аймағының штат мәртебесіне қол жеткізуге жасалған әрекетпен байланысты болды. Кейбір басшылар ұзақ жылдар бойы сақталған және құдайлық міндет деп есептелген осы дәстүрді тоқтатуға құлшынбады. Осының салдарынан 1890 жылдан 1904 жылға дейін 200-ден астам көп әйелдік некелер тіркелді.

1904 жылғы Екінші манифест

1904 жылы ғана шіркеу президенті Джозеф Ф. Смит басшылығымен жаңа көп әйел алу практикасы бүкіл әлемде толығымен тыйым салынды. 1890 жылғы манифесттен кейін жасалған некелер туралы әңгімелер тарап, 1904 жылдың қаңтар айынан бастап Смут отырысында берілген куәліктер көп әйелділіктің толығымен жойылмағанын көрсетті. Бұл беймаздық 1904 жылғы сәуірдегі Бас конференцияда аяқталды, Смит «Екінші манифестті» жариялады, ол жаңа көп әйел алуды тыйым салып, бұзушылар шіркеу тәртібіне бағынатынын мәлімдеді. Манифестте көп әйелділікке қатысқандар мен оны жасағандар шіркеуден қуылды деп айтылды. Екінші манифестке қарсы болғандардың ішінде Маттиас Ф. Коули мен Джон В. Тейлор елшілері болды, олар екеуі де Он екі елшінің кворумынан кетті. Коули шіркеу мүшелігін сақтап қалды, бірақ Тейлор кейіннен қауымнан шығарылды. Екінші манифест жаңа көп әйел алудың ресми практикасын тоқтатса да, бұрынғы некелер автоматты түрде бұзылмады. Көптеген мормондар, соның ішінде көрнекті шіркеу басшылары, 1940 және 1950 жылдарға дейін көп әйелділікте өмір сүрді. 1943 жылы Бірінші Президенттікке Ричард Р. Лайманның заңды әйелінен басқа әйелмен бірге тұрғаны туралы мәлімдеме келіп түсті. Шындығында, Лайман 1925 жылы көп әйелділік неке деп есептеген қарым-қатынасты бастаған. Лайман басқа біреуге сенбегендіктен, ол әйелмен жасырын түрде серт берді. 1943 жылға қарай екеуінің жасы жетпіске жуық болды. Лайман 1943 жылдың 12 қарашасында қауымнан шығарылды. Он екі елшінің кворумы газеттерге бір ғана сөйлемді жариялады, онда қауымнан шығарудың себебі тазалық заңын бұзу екені айтылды.

Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының басқа шіркеулеріндегі көп әйел алу

Уақыт өте келе, ЛДС шіркеуінің көп әйел алудан бас тартуын қабылдамағандардың көпшілігі Роки таулары аймағында шағын, жақын қарым-қатынастағы қауымдастар құрды. Бұл топтар "Принципті" сақтауды жалғастыруда. 1940 жылдары ЛДС шіркеуінің апостолы Марк Э. Петерсен мұндай адамдарды сипаттау үшін "мормон фундаменталистері" терминін енгізді. Фундаменталистер жеке тұлға ретінде, отбасы ретінде немесе ұйымдасқан діни ағымдардың құрамында практика жасайды. Бүгінде ЛДС шіркеуі "мормон фундаменталистері" терминін пайдалануға қарсы және мормондардың басты тобы көп әйел алуды үйретеді немесе қолданады деген жаңылыстықтан сақтау үшін "көп әйелділік секталары" терминін қолдануды ұсынады. Иса Мәсіхтің Ақырғы күнгі қасиеттілер Фундаменталистік шіркеуі (FLDS шіркеуі деп те аталады) көп әйел алуды жалғастыруда.

Бақытсыз көп әйел алу жағдайлары

Ертедегі ӘҚШ шіркеуінде көп әйел алуды сынағандар, көп әйел алу кейбір әйелдерге бақытсыздық әкелді деп санайды. Тарихшы Тодд Комптонның "Құдай алдындағы жалғыздық" атты кітабында көп әйелдік некеде болған кейбір әйелдердің бақытсыздыққа ұшыраған жағдайлары сипатталған.

Азғындықпен жыныстық қатынас жасау

Ертедегі ӘҚШ шіркеуінде көп әйел алуды сынағандар, шіркеу басшыларының көп әйел алуды бірнеше жыныстық серіктестермен жыныстық құштарлықты қанағаттандыру мақсатында енгізгенін айтады. Сыншылар шіркеу басшыларының 1833 жылдан 1852 жылға дейін көп әйел алуды құпия ұстағанын көрсетеді, тіпті шіркеу доктринасы (Doctrine and Covenants 101, 1835 жылғы басылымы) көп әйел алудан бас тартып, тек моногамдық некелерге ғана рұқсат берген болатын.

Кәмелетке толмаған көп әйел алу

Тарихшы Джордж Д. Смит соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының алғашқы жылдарында бірнеше әйел алған 153 еркесті зерттеді және екі қыздың он үш, 13 қыздың он төрт, 21 қыздың он бес, ал 53 қыздың он алты жаста екенін анықтады. Тарихшы Тодд Комптон Джозеф Смит он төрт жастағы (мүмкін екі) қызға үйленгенін айтады; Комптонның сөзіне қарағанда, "неке толыққанды болмаған болуы мүмкін". Тарихшы Стэнли Хиршон он және он бір жасар қыздардың қарт ер адамдарға үйленген жағдайларын құжаттаған. Мормондық көп әйел алудағы некеге тұрудың орташа жасы, Смит және қозғалысқа ерте кірген көптеген жандар өмір сүрген Жаңа Англия мен Солтүстік-Шығыс штаттарынан төмен болды, бұл ішінара көп әйел алу салдарынан болды, ал Комптон ерте мормондық кезеңде "[ерте] неке және өте ерте неке қабылданған" деген қорытындыға келді. Бұл некелер көбінесе династиялық мақсатта жасалатын, адамдарды басшылардың отбасыларымен байланыстыруға бағытталған, он тоғызыншы ғасырдағы соңғы күндердің қасиеттілері үшін некенің өмірден кейінгі өмірге қатысты маңыздылығымен шақырылған. Комптонның айтуынша, мормондықтардың ерте некелерінің "нақты салыстырмасы" – "элитаның ерте некелерінің америкалық және еуропалық тарихы, олар некеге тұрған адамдар едәуір үлкен болғанға дейін толыққанды болмаған". Комптон "жасөспірім қыздардың династиялық некелерін, тіпті жыныстық қатынас кешіктірілсе де, мәселелі деп санайды".

Үйленбеген ерлер

Егер кейбір ер адамдардың бірнеше әйелі болса және ерлер мен әйелдердің саны шамамен тең болса, онда кейбір ерлер әйелсіз қалуы сөзсіз. Көп әйел алуды қазір де сақтап жүрген діндерде мұндай еркектерді, жоғары мәртебелі көп әйелді еркектермен бәсекелеспеу үшін, "жоғалған ұлдар" деп атайды және оларды қууға болады.