Кіріспе

Мормон батальоны – АҚШ әскери тарихындағы федералдық қызметте болған, тек бір діни ұйымнан жұмылдырылған және бөлімше атауы діни атаумен белгіленген жалғыз діни бөлімше. Еріктілер 1846 жылдың шілдесінен 1847 жылдың шілдесіне дейін, 1846-1848 жылдардағы Мексика-Америка соғысы кезінде қызмет етті. Батальон 534-тен 559 еріктілерден құралды. 1846 жылдың 1 шілдесінде полковник (кейін бригадир-генерал) Стивен У. Керни жіберген капитан Джеймс Аллен мормондардың Москито Крик лагеріне келді. Ол президент Полктің Мексика соғысына қатысу үшін 500 ерікті ер адамнан батальон құру туралы өтінішін жеткізді. Шіркеу мүшелерінің көпшілігі бұл өтінішке күдікпен қарады, себебі федералдық үкімет оларға жасалған қудалауды елемеген еді. Олар үкімет тарапынан бұрынғыдай кемсітуге ұшырауы мүмкін деп алаңдады. Кейн босқындар мормондарына Миссури өзенінің бойындағы Поттаваттами және Омаха үндістерінің жерлерін иеленуге федералдық үкіметтен рұқсат алды. Форт Ливенвортқа жер келісімдері мен батальон талаптарына қатысты хабарламаларды жеткізгеннен кейін, Кейн Миссуридегі мормон лагерьлерінде Литтлді іздеді. 1846 жылдың 17 шілдесінде ол шіркеу басшыларымен және капитан Алленмен кездесу өткізді. Янг сол жазда мормондарды батысқа көшіруді жоспарлаған еді, бірақ жағдай оның жоспарына кедері келтірді. Ол ұсынылып отырған федералдық қызметте Сенттер үшін бірнеше пайдалы жағдайларды көріп тұрды. Олардың әскери қызметке қабылдануы шіркеу үшін жақсы қарым-қатынас құрудың жеңісі болар еді, бұл оның АҚШ-қа адалдығының тағы бір дәлелі болар еді. Наувоодағы шаруашылықтары мен үйлерін тастап кетуге мәжбүр болған соңғы күннің қасиеттілері қысты Миссури өзенінің жағасында өткізбек болды. Бір топ еңбекке қабілетті ер адамдарды жинау қиын болар еді. Көптеген ер адамдар алыс аудандарға таралып, топты асырау үшін жалақылы жұмыс іздеп жүрді. Янг Гарден-Гроувте тұратын қасиеттілерге хат жазып, шақыруды негіздеді және көмек сұрады:

Президент бізге жақсылық жасап, сенімімізді нығайтқысы келеді. Осы бес жүз адамды жабдықтау бізге ешқандай шығын келтірмейді, ал олардың жалақысы отбасыларымен тауларға көшуге жеткілікті болады. Мексика мен АҚШ арасында соғыс жүріп жатыр, Калифорния олардың олжасына айналуы керек, және егер біз алғашқы қоныстанушылар болсақ, ескі азаматтардың қасиеттілерді мазалауға Ханкок немесе Миссуриде сылтау табуы мүмкін емес. Бұл – біздің игілігіміз үшін жоғарыдан келген нәрсе. Янг және он екі мүшенің басқа мүшелерінің қоғамдық мақұлдауы ерлердің әскери қызметке қабылдануы үшін маңызды болды. Кейбір ер адамдар тез ерікті болды, бірақ Янг қарсылық білдіргендерді көндіруге мәжбүр болды. Әр ротаға төрт әйел кір жуушы ретінде тағайындалды, "біздің әскеріміздің кір жуушыларына берілетін азық-түлік пен басқа да жәрдемақыларды алады". Мормон батальоны 1846 жылдың 16 шілдесінде тәжірибелі ардагер генерал Кернидің басшылығындағы Батыс армиясының құрамына ерікті қызметке қабылданды. Оның құрамына Миссуридің екі ерікті полкі, Калифорнияға кемемен сапарлап оны күтіп алған Нью-Йорк еріктілерінің полкі, артиллерия және жаяу әскер батальондары, Кернидің 1-ші АҚШ драгундары және мормондар батальоны кірді. Кейінгі жылдары кейбір мормондар Мормон батальонын АҚШ-тың әділетсіз қысымы және қуғын-сүргін актісі деп қарады.

Саяхат басталады

Батальон 1 тамызда Форт Ливенвортқа келді. Келесі екі аптада олар әр адамға 42 доллардан киім-кешек жәрдемақысын алды, жабдықтарын (1816 жылғы тегіс ұңғылы флинтлок мылтықтары және бірнеше Харперс Ферри 1803 үлгісіндегі мылтықтар) алды және жауынгерлік батальон ретінде ресми түрде ұйымдастырылды. Еріктілер ереже бойынша бекітілген киім-кешек жәрдемақысын қолма-қол ақшамен алды. Топтың негізгі бөлігі сарбаздардың жалақысынан пайда көретініне көз жеткізу үшін Янг Парли Праттты жіберді, ол олардың үлестеген жалақыларын тапсыруын қадағалады. Янг осы ақшаны және кейіннен тапқан жалақыларын Сент-Луис (Миссури штаты) қаласындағы негізгі топқа көтерме бағамен керек-жарақ сатып алуға жұмсады. Ол әскери қызметке шақырылғандарға бұл ақшаның «көктегі Мәңгілік Әкеміздің осы уақыттағы ерекше қамқорлығының белгісі» екенін жазды. Батальоннан үш жеке топ бөлініп, қыстауға Пуэблоға кетті. Келесі үш ай бойы және 1100 миль сапарда Кук батальонды Солтүстік Америкадағы ең қиын өңірлер арқылы жетектеді. Көптеген мормон сарбаздары оған құрмет көрсетіп, оның соңынан еруге үйренді. Топ Нью-Мексикода тағы бір жолдама алды – авантюрист және таушы Жан Батист Шарбоно, ол нәресте кезінде анасы Сакагевиямен бірге Льюис және Кларк экспедициясымен континентті кезіп өткен. Лейтенант Смит және доктор Сандерсон батальонмен бірге, сондай-ақ сол көктемде Вест-Пойнтты жаңадан бітірген лейтенант Джордж Стоунмен де болды. Азамат соғысы кезінде Кук, Смит және Стоунмен Одақ армиясының жоғары лауазымдарына көтерілді, ал Стоунмен кейін Калифорнияның губернаторы болып сайланды.

Билер шайқасы

Олар тек қазіргі Аризона штатындағы Сан-Педро өзені маңында көптеген жабайы сиырларға қарсы шайқасты. Батальон 1846 жылдың желтоқсан айында осы аймаққа жетті, олардың келгені осы жануарлардың қызығушылығын тудырды. Осы топтардың бұқалары кейбір еселдер мен арбаларға зиян келтіріп, екі адамның жаралануына себеп болғаннан кейін, әскерлер қаруларын дайындап, шабуылдап келе жатқан бұқаларға шабуыл жасады, 10–15 жабайы сиырды өлтіріп, осы оқиғаны "Бұқалар шайқасы" деп атады.

Жол аяқталды

Мормон батальоны 1847 жылдың 29 қаңтарында Айова штатынан 2080 мильдік сапардан кейін Сан-Диегоға келді. Келесі бес ай бойы, 1847 жылдың 16 шілдесінде Лос-Анджелесте босатылғанға дейін, батальон Оңтүстік Калифорнияның бірнеше жерінде жаттығулар жасады және қарауылдық міндеттерді орындады. Батальонның Калифорниядағы ең маңызды қызметі – генерал Кернидің армия драгундарының бір ротасын нығайту үшін Кук басшылығымен сенімді бірлік ретінде жұмыс істеу болды. Лос-Анджелестегі Форт-Мур құрылысы Кернидің әскери бақылауын қорғау үшін Кук қолданған шаралардың бірі еді. Батальон қызметінде 22 мормон ер адамы ауру немесе табиғи себептерден көз жұмды. 80 шамасындағы әскерге қайта қатарына қосылды. 15 адам генерал Керниге сүйемелдеп, Джон К. Фремонтты шығысқа, сот отырысына дейін сүйемелдеу үшін таңдалды. Сиерра-Невада тауларынан өтетін саяхаттарында олар Доннер тобының лагерьлерінің біріне кездесті және адам сүйектерін жерлеу және аймақты тазалауға бұйрық берілді. Әскерден босатылғаннан кейін, В ротасының капитаны Джесси Д. Хантер әскери губернатор, полковник Ричард Мейсон тарапынан Оңтүстік Калифорнияның үнді агенті болып тағайындалды. Хантер Калифорнияның үшінші үнді агенті болды, алғашқы екеуі Иоганн Саттер және Мариано Вальехо еді, екеуі де Мейсонның ізашары Стивен Керни тағайындаған. Хантердің міндеті – ранчолар мен миссияларды қарақшылықтан қорғау және үнді жұмыс күшін бақылау, тіпті үндістерден паспорт талап ету болды. Сакраменто аймағындағы Саттердің диірменінде (Sutter's Mill) шамамен 100 босатылған ардагер Джеймс В. Маршалл үшін жұмыс істеді. Генри Биглер өзінің күнделігінде алтынның нақты табылған күнін, яғни 1848 жылдың 24 қаңтарын жазды. Бұл алтынның табылуы келесі жылы Калифорниядағы алтын асығушылығына (Gold Rush) себеп болды. Мормон батальонының Калифорниядан оралған мүшелері соңғы күнгі қасиеттілердің жаңа үйінің экономикасына 17 000 долларлық алтын үлесін қосты. Бұл топтың үш мүшесі "Қайғылы көктем" (Tragedy Spring) деп аталатын жерде қаза тапты.

Қазіргі зерттеулер

Батальонға деген қызығушылықтың қайта жандануы батальонның қызметінің 175 жылдығымен байланысты. Ұлттық мұрағатта сақталған түпнұсқа құжаттар табылды, оның ішінде бастапқы тізімдер мен жалақы төлемдері. Бұл құжаттар транскрипциялармен бірге онлайн қолжетімділікке дайындалып жатыр. Қатысушылардың нақтырақ саны мен тізімі жасалып жатыр. 2021–2022 жылдары батальон өскен маршруттар бойында бірқатар іс-шаралар жоспарлануда.