Кіріспе
Ирландия ақсұлығының атағы, ағылшын монархынан Десмонд графы (Iarla Dheasumhan, яғни Оңтүстік Манстер графы) ретінде берілген, Ирландия жұртында 1329 жылдан бері төрт рет құрылды. Атақ алғаш рет Морис Фицджеральд, 4-ші барон Десмондқа, Оңтүстік-Батыс Ирландиядағы гиберно-нормандық лордқа берілді, және оның ұрпақтары 1583 жылға дейін оны иеленді, сол кезде олар Десмонд көтерілісінде ағылшын тәжіне қарсы көтерілді. 1600 жылдардың басындағы екі қысқа мерзімді жаңартудан кейін, атақ 1628 жылдан бері Уорвикширден шыққан Фелидинг отбасының қолында. Қазіргі иегері – Александр Фелидинг, Денбигтің 12-ші графы және Десмондтың 11-ші графы (4-ші құрылыс).
Earl of Desmond (Iarla Dheasumhan meaning Earl of South Munster) is a title in the peerage of Ireland which has been created four times since 1329. The title was first awarded to Maurice FitzGerald, 4th Baron Desmond, a Hiberno Norman lord in Southwest Ireland, and it was held by his descendants until 1583 when they rose against the English crown in the Desmond Rebellions. Following two short lived recreations of the title in the early 1600s, the title has been held since 1628 by the Feilding family of Warwickshire, England. The current holder is Alexander Feilding, 12th Earl of Denbigh and 11th Earl of Desmond (4th creation).
Атақтың тарихының қысқаша мазмұны
Мунстер Дезмондтары – 12 ғасырдағы Англо-нормандық шапқыншылық кезінде Уэльстен Ирландияға келген қуатты Фицджеральд әулетінің кіші тармағы. Келесі ғасырларда Фицджеральдтар Ирландияда сіңіп кетті, ал 16 ғасырдың соңында Тюдорлардың Ирландияны жаулап алу кезінде, олар протестант ағылшын тәжіне қарсы Дезмонд көтерілістерінде қару қолданды. Осының салдарынан отбасының иеліктері тәркіленді, графтың басы кесілді және титулы жойылды. Англия үкіметі соңғы графтың үлкен ұлы Джеймс Фицджеральдты ондаған жылдар бойы Лондон мұнарасына қамады. Бірақ 1600 жылы, Тоғыз жылдық соғыс кезінде, Мюнстер халқын бағындыру мақсатымен Джеймс босатылды және оның титулы қайта жаңартылды, бірақ мұрагерлік құқығы болмады. Мюнстер халқы жаңа, протестант графты қабылдаудан бас тартты, ал Джеймс бір жылдан кейін қарапайым өмірден озды. Үшінші титул 1619 жылы Джеймс I-нің сүйіктісі Ричард Престонға берілді: Престон Мунстер Дезмондтарының көршісі, туысы және жауы болған Ормондтың 10-шы графының қызы мен мұрагеріне үйленді. Престон еркек баласы болмай қайтыс болды, ал Престонның өлімінен бұрын Джеймс I Дезмонд титулын патшаның тағы бір сүйіктісінің немересі Джордж Феилдингке беруге шешім қабылдады. Осы идея бойынша Джордж Престонның қызы Елизаветаға үйленіп, осылайша Ирландиядағы жерлерді мұраға алған болар еді. Чарльз I 1628 жылы Престонның өлімінен кейін Джордж Феилдингті Дезмонд графы етіп бекітті (төртінші титул), бірақ Джордж тәуелсіз мінезді Елизаветаға үйленбеді. 1675 жылдан бері титул, дәстүрлі ирландиялық иелігінен айырылып, Феилдингтің ұрпақтары Денбиг графының қосымша титулы ретінде сақтап келеді.
Десмонд аумағы
Дезмонд (ирландша: Deasmhumhain, яғни "Оңтүстік Манстер") – Ирландияның оңтүстік-батысындағы тарихи патшалық, 1118 жылы құрылған. Ол қазіргі Корк және Керри округтерінің көп бөлігін қамтиды. Десмондтың шығыс жартысы англо-нормандар басып алып, Десмонд графының иелігіне айналды, ал батыс жартысы 1596 жылға дейін жартылай тәуелсіз гэльдік патшалық ретінде сақталды.
Десмонд бароны
Десмондтар әулеті – Ирландиядағы атақты Фицджеральд әулетінің (Геральдиндер) тармағы, оны Уэльстегі Ланстефан лорды Морис Фицджеральд (шамамен 1105 – 1176 жж.) құрған. Морис ағылшын-норман және уэльс тегінен шыққан. Фицджеральдтар әулетінің ең үлкен ұлы Томас Фицморис, О’Коннелло лорды әулетті құрғанмен, ол отбасының кіші тармағы болды: аға тармақ, Кильдар әулетін Томас інісі Джеральд, Оффаллидің 1-ші лорды құрды. Томас, О’Коннелло лорды 1169 жылы Ирландияға жасаған шабуылында Пемброк лорды (“Strongbow”) үшін маңызды қолдаушы болды. Томас ұлы Джон Фицтомас 1259 жылы Англияның принці Эдуардтан Деси (қазіргі Уотерфорд графтығы) және Десмонд жерлерін алғаннан кейін бірінші Десмонд бароны атанды. Бұл жерлер Эдуардқа өткенге дейін Джонның әйелі Марджери ФицАнтонидің әкесі Томас ФицАнтониге тиесілі болған. Джеральд Фицджеральд, Десмондтың 3-ші графы Элеонора Батлерге үйленді. Оның арқасында Джон Фицджеральд, Десмондтың 4-ші графы және Десмондтың барлық келесі графтары Элеонора де Боун арқылы Англия королі Эдуард I-нің Плантагенет әулетінен шыққан қызы, Руддланның Елизаветасына және оның патшайымы Бургундия әулетінен шыққан Кастилияның Элеонорасына дейін тегін анықтады. Уақыт өте келе, ағылшын деректеріне сәйкес, Фицджеральд әулеті жергілікті ирландтық мәдениетіне толық сіңіп кетті. Бұл әулеттің соңғы Десмонд графы – 14-ші граф Джеральд Фицджеральд болды. Фицджеральдтар мен Фицмористер король Генрих VIII-нің протестанттық реформациясына қарсы тұрды және бірінші және екінші Десмонд көтерілісінің сәтсіз аяқталуынан кейін 14-ші граф 1583 жылдың 11 қарашасында королева Елизавета I-ге адал күштермен жеңіліп, қаза тапты. Оның титулы, сондай-ақ оның отбасының кең байлықтары ағылшын тәжіне қарасты.
Бірінші құрылған графтардың нөмірленуі
Авторлар алғашқы жаратылыстың графтарын 1-ден 14-ке, 1-ден 15-ке немесе 1-ден 16-ға дейін санады, бұл Николайдың, "ақымақ" деп аталған графтың, 3-ші граф ретінде есепке алынуына, сондай-ақ Джонның (де-факто 12-ші граф, 1536 жылы қайтыс болған) және Джеймс Фицджеральдтың (де-юре 12-ші граф Дезмонд, 1540 жылы қайтыс болған) екеуінің де 12-ші граф ретінде саналғандығына немесе 12-ші және 13-ші графтар ретінде саналғандығына байланысты. Уикипедия графтарды 1-ден 14-ке дейін санайды, "ақымақ" деген атауды жойып, Джонды де-факто, ал Джеймсті де-юре графтар ретінде екеуін де 12-ші граф деп санайды, бұл Кокейннің (1916) және Оксфорд ұлттық биографиялық сөздігінің (2004) нұсқауларына сәйкес келеді. Берк (1866), Вебб (1878) және Ұлттық биографиялық сөздік (1889) алғашқы жаратылыстың 15 графы бар екенін, ал Багвелл (1885) – 16 графы бар екенін мойындайды.
Дезмонд граф: Екінші жаратылыс
Екінші жаратылыс 1600 жылы Джеймс Фицджеральдқа, "Мұнара графына" арналған, ол бірінші жаратылыстың соңғы (14-шы графтың) ұлы болды. Ол өмірінің көп бөлігін Лондон мұнарасында тұтқында өткізді және протестантизмге көшуге мәжбүр болды. Тоғыз жылдық соғыс кезінде Мюнстерді басып беру және Суган (талапкер, төменде қараңыз) графының күшеуіне қарсы тұру мақсатымен ағылшыздар оны 1600-01 жылдары уақытша, бірақ сәтсіз графтыққа қалпына келтірді, бірақ халық жаңа протестант графына бас ие алмады. Джеймс титулмен байланысты жерлерге қайта оралмады, оған тек өмір бойына Десмонд графы титулы берілді; ол сондай-ақ, осы титулды ұрпақтарына беру құқығымен барон Инчикин титулымен құрылды, бірақ оның ұрпақтары болған жоқ және ол 1601 жылы қаралы күйде қайтыс болды.
Атаққа үміткерлер
Джеймс Фиц Томас Фицджеральд, Суган (ирланд тілінде: straw, яғни талапкер) графы, Тоғыз жылдық соғыс кезінде атағын қайтаруға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. Джеймстің талабы 13-ші графтың үлкен немересі болғандығына негізделген, бірақ ол туғаннан заңды емес еді. 13-ші графтың алғашқы некесі өзінің үлкен немересімен болуы керек еді: неке қандастық байланыс болғандықтан жарамсыз деп жарияланды, ал Джеймстің әкесі, осы одақтан туған бала, заңды емес деп жарияланды (14-ші граф екінші, заңды некеден туған бала болды). Джеймс 14-ші графтың көтерілісіне қосылмады, ал 14-ші графтың қайтысынан кейін Джеймс титулын қайтару үшін ағылшыздарға лобби жасады, бастапқыда біршама сәттілікке жетті. Бірақ 1598 жылы бұл әрекет сәтсіз аяқталып, ол көтеріліске қосылып, Дезмонд графы атағын алды, 8 мыңнан астам тайпа мүшелеріне жетекшілік етті. Ол 1601 жылы тұтқындалды және 1608 жылы Лондон мұнарасында қайтыс болды деп есептеледі. Джеймстің інісі Джон оған көтеріліске қосылып, Испанияға қашып кетті. Суган графтың қайтысынан кейін Джон және оның ұлы Джеральд титулға таласуды жалғастырды. Джон Барселонада қайтыс болды, ал Джеральд, испан тілінде Конде де Десмонд, император Фердинандтың қызметіне кіріп, 1632 жылы қаза тапты. Дезмондтың қаруындағы ұран "Шанид абу" (Шанид жеңіске!) - бұл Дезмондтың Шанид қамалының бекінісіне сілтеме.
Дезмонд графлығы: үшінші және төртінші жаратылыс
Үшінші жаратылыс 1619 жылы Ричард Престонға, 1-ші Дингвол лордына, сондай-ақ Данмор баронына жасалды. Төртінші жаратылыс Престон тірі кезінде, 1622 жылы Джордж Феилдингке, 1-ші Каллан виконтына, Денбиг графының екінші ұлы және Джеймс I-нің сүйіктісі және жақыны Джордж Вильерстің сіңілі баласына жасалды. Сегіз жасар Феилдингке Престон еркек мұрагер қалдырмай қайтыс болған жағдайда Дезмонд графы атағына құқық берілді. Престон да Джеймс I-нің сүйіктісі және болуы мүмкін жақыны болған; ол қызметкері болған, және жоспар бойынша, Джордж Феилдинг оның қызына үйленбек еді, бірақ бұл орындалмады. 1628 жылы Престон қайтыс болды, ал Джордж Карл I-нің бұйрығымен Дезмонд графы аталды (Престонның шотландтық Дингвол иелігі оның қызы Елизаветаға, Ормонд герцогинясына көшті). Джордж Феилдингтің үлкен ұлы, екінші Дезмонд графы, оның әкесі, екінші Денбиг графы баласыз қайтыс болғаннан кейін үшінші Денбиг графы атағын да мұра етті. Дезмонд графы атағы кейіннен Денбиг графы атағымен бірге беріліп келеді және қазіргі иегері – Денбиг графының он екінші және Дезмонд графының он бірінші ұрпағы.
Дезмонд графтары, екінші құрылған (1600)
Джеймс Фицджеральд, Десмондтың 1-ші графы (1571–1601) Тауэр графы. (14-ші графтың ұлы). Атақ өмір бойына берілген дворян титулы ретінде құрылған.
Дезмонд графтары, үшінші құрылған (1619)
Ричард Престон, Дезмонд графы (1628 жылы қайтыс болды), алғашқы жаратылыстың 10-шы графының шөбересіне үйленді. (тоқыраған)
Дезмонд графтары, төртінші жаратылыс (1622/28)
Джордж Фельдинг, 1-ші Дезмонд графы (1665 жылы қайтыс болды) 1622 жылы титул қайтарылғанда оған құқық берді, 1628 жылы титулды иеленді. Уильям Фельдинг, Дезмондтың 2-ші графы (1685 жылы қайтыс болды) 1675 жылы Денбиг графының жоғарырақ титулын мұралады. Келесі Дезмонд графтары (титул Денбиг графының титулымен бірге сақталды) туралы ақпарат алу үшін Денбиг графтары мен Дезмонд графтарының тізіміне қараңыз.