Кіріспе
Артроподтар арқылы тарайтын вирустар класы. Арбовирус – артроподтармен тасымалданатын кез келген вирусқа берілген бейресми атау. "Арбовирус" термині – "артропод тасымалдайтын вирус" деген сөздердің қосылуынан пайдасқан сөз. Тибовирус (кене арқылы тарайтын вирус) кейде артроподтардың ішіндегі кенелер тобы арқылы тарайтын вирустарды дәлірек сипаттау үшін қолданылады. Арбовирустар жануарларға (адамдарды қоса алғанда) және өсімдіктерге де әсер ете алады. Адамдарда арбовирустық инфекцияның белгілері вирусқа ұққаннан кейін 3–15 күннен кейін пайда болады және үш-төрт күнге созылады. Инфекцияның ең көп кездесетін клиникалық көріністері – қызба, бас ауруы және жалпы әлсіздік, бірақ энцефалит және вирустық геморрагиялық қызба да дамуы мүмкін.
Arbovirus is an informal name for any virus that is transmitted by arthropod vectors. The term arbovirus is a portmanteau word (arthropod borne virus). Tibovirus (tick borne virus) is sometimes used to more specifically describe viruses transmitted by ticks, a superorder within the arthropods. Arboviruses can affect both animals (including humans) and plants. In humans, symptoms of arbovirus infection generally occur 3–15 days after exposure to the virus and last three or four days. The most common clinical features of infection are fever, headache, and malaise, but encephalitis and viral hemorrhagic fever may also occur.
Беріліс
Арбовирустар табиғатта вирус тасымалдайтын организм және вирус басқа организмдерге тарататын организм арасындағы цикл арқылы сақталады. Арбовирустар үшін векторлар көбінесе омыртқалы жануарлардың қанын қоректену немесе даму үшін тұтынатын масалар, құйрықтар, құмжауықтар және басқа да буынтұқымдылар болып табылады. Қаны сорылатын омыртқалы жануарлар қожайын рөлінде әрекет етеді, әрбір вектор әдетте нақты бір түрдің қанына бейімді келеді, соның нәтижесінде сол түрлер қожайынға айналады. Вектор мен қожайын арасындағы жұғу векторы омыртқалы жануардың қанын сорғанда жүзеге асады, осы кезде вектордың сілекей бездерінде орналасқан инфекция вирус қожайынның қанымен жанасады. Вирус қожайынның ішінде күшейту процесінен өтеді, онда вирус вируемияны тудыратын жеткілікті деңгейде көбейеді, яғни қанда көптеген вириондар пайда болады. Қожайынның қанында вириондардың көп болуы, оның қанын басқа организмдер тұтынса, вирус та тарауына мүмкіндік береді. Жұқпаған векторлар қоректенген кезде вирус жұқтырса, олар вирус жұқпаған қожайындарға вирус тарата алады, вирус популяциясының күшеюі қайта басталады. Егер омыртқалы жануарда вируемияға қол жеткізілмесе, онда бұл түрді "вирусты таратпайтын қожайын" деп атауға болады, себебі вирус векторға қайта жұқтыра алмайды. Мұндай вектор-қожайын қатынасына Батыс Нил вирусының таралуы мысал бола алады. Culex туысына жататын аналық масалар құстардың қанын жейді, осылайша олар вирус үшін қожайынға айналады. Бұл құстар жұқтырғанда вирус күшейеді және олардың қанымен қоректенетін көптеген масаларды жұқтыруы мүмкін.
Диагностика
Арбовирустық инфекцияның алдын ала диагнозы көбінесе симптомдардың клиникалық белгілеріне, саяхат еткен орындар мен уақытына, іс-әрекеттеріне және инфекция жұққан жердің эпидемиологиялық тарихына сүйенеді. Нақты диагноз әдетте зертханада қанның түрлі зерттеулері арқылы қойылады, әсіресе иммунологиялық, серологиялық және/немесе вирусологиялық техникалар, мысалы ELISA, комплемент байланыстыру, нейтрализациялау тесті және гемагглютинацияны тежеу тесті.