Кіріспе

Чикасо 1736 жылғы науқаны (28 ақпан – 25 наурыз 1736), сондай-ақ Бірінші Чикасо соғысы деп белгілі, француздар мен олардың одақтастарының қазіргі Солтүстік-Шығыс Миссисипидегі Чикасоның бекінілген елді мекендеріне жасаған екі ірі шайқасынан тұрды. Луизиана губернаторы Жан Батист Ле Мойн де Бьенвилльдің басшылығымен Жоғарғы Луизианадан келген күш 1736 жылғы 25 наурызда Огула Тчетокаға шабуыл жасады. Ал 1736 жылғы 26 мамырда Төменгі Луизианадан келген екінші күш Акиаға шабуыл жасады. Екі шабуыл да қанағатсыздықпен тойтарылды (Аткинсон, 2004).

Стратегиялық жағдай

Жаңа Франция француз империясы оңтүстіктегі Нью-Орлеаннан солтүстіктегі Канадаға дейін созылды. Оның біртігін Миссисипи өзенінің төменгі ағысындағы жауынгер Наччез және Чикасау тайпаларының болуы ғана бұзды. Француздардың осы жауынгер тайпаларды басып тастап, Миссисипи бойымен еркін өтуді қамтамасыз етуге жасаған тырысы Чикасау соғыстарына әкелді. 1716 жылдан бері француздар мен шоктаулар Наччез тайпасына қарсы ашық жойқын науқанға біріккен. 1736 жылға қарай Наччездер өлтірілді немесе тарап кетті, олардың көпшілігі Чикасаулардың арасына паналады. Биенвилл осы Наччез қалдықтарын жоюды және Чикасауларды бағындыруды қалады: "Индейлерге бізге тиіс құрмет пен міндет сезімін ұқтыру үшін батыл және ерекше соққы берудің қажеттігі зор". Ол екі күштің үйлесімді әрекетін жоспарлады: бірі Луизиананың Иллинойс округінің қолбасшысы Пьер д'Артагет басқаруымен солтүстіктен, екіншісі – өзі басқаратын үлкен әскер оңтүстіктен. Бұл күштер 1736 жылдың 31 наурызында "Чикасау ауылдарында" кездесуге тиіс болды.

Огула-Четока шайқасы

Д'Артагет Форт-де-Шартрдан Иллинойс өлкесі бойынша жасақтар жинап, қазіргі Мемфис қаласындағы Чикасо Блаффына үлкен экспедициямен аттанды. Де Моншерво мен де Гранпреден уәделенген жасақтарға қол жеткізе алмағанына қарамастан, ол Чикаго мен де Винсенспен бірге Чикасо жеріне жорығын жалғастырды. Бірақ, елшіден оңтүстік әскерінің кешіккенін және ол өз қалауынша әрекет етуі керектігін естіді. Күтіспей, немесе күте алмай, Д'Артагет 130 француз сарбазы мен ополченесі және 366 Ирокез, Квапа, Майами және Иллинойс жауынгерлерімен Огула-Четокадағы (қазіргі Миссисипи штатының солтүстік-батыс Тюпелосындағы Чаккалиссаның бір бөлігі) көріне оқшауланған ауылға келді. Күн 25 наурыз, "Пальма жексенбісі" еді. 30 французды қорғау үшін қалдырып, Д'Артагеттің солтүстік күштері "үлкен күшпен" шабуыл жасады, бірақ ұсталды, жеңіліске ұшырады және ашулы түрде қуылды, ал құнды оқ-дәрі мен ұңғылған оқтан құралған жүк пойызы жауға түсті. Аман қалғандар кешіккен де Моншервомен кездесу үшін шашырап кетті; Биенвилл ирокездер мен квапалардың берік қарсылығы болмаса, бірде-бір француз тірі қалмас еді деп жазды. Француздық мәліметтерге сәйкес, жиырма бір француз тұтқынға алынды, олардың он тоғызы, соның ішінде шайқаста үш рет жараланған Д'Артагет, өртеліп өлтірілді, кейбіреулері үлкен отқа лақтырылған кезде-ақ қайтыс болған еді. Екі француз түрмеде отырған Чикасо басшысына айырбастау үшін ұсталды, бірақ ақырында Оңтүстік Каролинадағы британдықтарға жіберілді. Дюмон де Монтиньидің сол кездегі естеліктерінде бұл шайқас 1736 жылғы 20 мамырда болған деп қате көрсетілген, бұл көптеген кейінгі есептерде шатасуға себеп болды.

Акия шайқасы

Акияға (қазіргі Оңтүстік Тупело, Миссисипи штаты) Оңтүстік күштері шабуыл жасады. 1736 жылдың наурыз айында француз контингенті – гранадерлер, регулярлы әскерлер, швейцариялықтар және түрлі милиция бөлімдері – Мобил қаласында жиналды. 1 сәуірден бастап француздар Томбигби өзенімен 270 шақырымға дейін, аз шығынмен қайықпен жол тартты. 23 сәуірде армия Томбекбе фортына (қазіргі Джонс-Блафф, Самтер округі, Алабама штаты, осы науқанға дайындықпен салынған) жетті. Онда офицерлерді есептемегенде 544 еуропалық және 45 африкалық ер адам жиналды, содан кейін өзен бойында 600 адамнан тұратын чокто контингентімен кездесті. 4 мамырда Форт-Томбекбеден қайықпен және жаяу жолмен шыққан біріккен әскер өзенмен жоғары қарай жылжып, 22 мамырда қазіргі Амори, Миссисипи штатының маңына жетті. Қайту үшін қажетті жабдықтар мен қайықтарды қорғау үшін базалық лагерьді жедел нығайтып, армия 24 мамырда солтүстік-батысқа қарай, дала арқылы 20 шақырымдай жерде орналасқан ең жақын чикасо ауылына бет түзеді. 26 мамырда әскер Акия, Чокафалая және Апеони атты үш бекінілген төбе ауылына жақындады, олар жиналып «Ұзын қала» деп аталды. Ауылдар көрініске келгенде, олардың бірінің үстінде британ туының желбірегені байқалды. Жақындағанда француздар чикасолардың арасында бірнеше ағылшынның бар екенін көрді. Бұл жайтты анықтағаннан кейін Бьенвильдің жүйесі Шевалье де Ноян дереу шабуылға өтуге шақырды. Біраз пікірталас болғаннан кейін армия француз контингентімен әдеттегі еуропалық тәртіпте шабуылға көшті, ал чоктолар шумен, бірақ тезірек қанаттарды жапты. Апеониді, онда саудагердің үйінде британ туы көтерілген, жалғастырмай, күш Акияға үлкен қалқандар немесе мантелеттер деп аталатын төсеніштердің артынан шабуыл жасады. Француздар дереу чикасолардың бекіністерінен «оқ жауынын» алды, бірақ мантелеттер тиімсіз болып шықты. Шабуыл төбеде тоқтап, құрбандықтар саны арта берді. Бірнеше шеткі үйлер басып алынды, бірақ бірнеше сағаттық шайқастан кейін француздар «қорғанысқа ешқандай бұзушылық жасай алмай» кері шегінді. Түнде чикасолар айналасындағы үйлер мен өсімдіктерді жойып, өздерінің позицияларын нығайтты. Оқ-дәрі мен азық-түлік жетіспеген француз армиясы, жарақат алғандарды көтере алмайтынынан қауіптеніп, d'Artaguette-тен ешқандай ақпарат алмады. Олар шамамен екі жүз адамын жоғалтып (шамамен 100 қаза тапқан, 100 жарақат алған) нәтижесіз аяқталған науқаннан кері қайтты.

Бағалау

Б. Ф. Френч: "Соғыс асығыс басталып, асығыс жүргізілді. Биенвиль дұшпан еліне қоршау құралының қалпы болмаған күйде кірді, бір бекініске шабуыл жасады, содан кейін, 10 мамырда Чикасо елінде кездесуге бұйрық берген Д’Артагетпен байланыс орнатуға тырыспады, тіпті оған тиісті бұйрықтар беруге немесе бір Чикасо тұтқынын алып, Д’Артагеттің іс-қимылдары туралы ақпарат алуға да әрекет етпеді. Ол кері шегінді және науқанды қасіретті аяқтады." Аткинсон фронталдық шабуылдарды "ақымақтық" деп сипаттады, олар іс жүзінде жеңіске жете алмайтын позицияларға жасалған. Аткинсон француздың Шоктау тайпасының Қызыл Аяқ киімді басшысының бақылауларын келтіреді: "Француздар соғыс жүргізудің жолын білмейді. Біз отыздан қырқ адамдық шағын ауылды ғана басып ала алдық, ал керісінше, бірде-бір дұшпанды өлтіргенімізді айта алмай, көптеген адамдарды жоғалттық. Біздің әскерлеріміз ауыр киімдермен тым баяу және тым жақын жүрді, сондықтан Чикасолар кем дегенде біреуін өлтіріп, бірнешеуін жаралау мүмкіндігіне ие болды." Чикасолар ағылшын сауда жолы арқылы, сондай-ақ Оңтүстік Каролина мен Джорджиядағы шағын Чикасо елді мекендері арқылы ағылшын қару-жарағымен жабдықталды. Олардың тікбұрышты қоршаулары қабырғаларындағы ойықтармен, сондай-ақ ойықтары бар дөңгелек бекініс үйлерімен толықтырылды. Осы технологияның арқасында Чикасолар француздар мен Шоктаулардың үздірілмейтін қысымына қарсы өздерінің жерлерін жеңіске жете алмайтын қалпында сақтап қалды, соның ішінде 1739 жылғы қайта науқан және келесі 20 жыл ішінде Шоктаулардың көптеген шағын шабуылдары болды. Бір кезде Акиа шайқасының археологиялық қалдықтары бар деп есептелген ауыл 1938 жылы АҚШ Ұлттық ескерткіші мәртебесін алды. Бірақ Ұлттық саябақтар қызметі Ұлттық ескерткіш құрылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң ғана Акиа мен шайқастың сол жерде болмағанын түсінді. 1961 жылы ол Natchez Trace Parkway құрамына енді. Қазір ол "Чикасо ауылы" деп аталады. Дегенмен, 25 жылдан кейін жүргізілген зерттеулер Акиа мен оның көршілес ауылдарының нақты орналасқан жері Түпелоның оңтүстігіндегі дамыған ауданда екенін анықтады. "Ли Акрес" деп аталатын тұрғын үйлер массиві 1736 жылғы Акиа шайқасының орнын қамтиды, оны тарихшылар Оңтүстік-Шығыстағы француздың аумақтық мүдделеріне қарсы күрестің маңызды кезеңі деп есептейді.