Кіріспе

АҚШ, Иллинойс штаты, Чикаго қаласындағы тарихи форт.

Дирборн форты – АҚШ-тың форты, алғаш рет 1803 жылы Чикаго өзенінің жағасында, қазіргі Чикаго қаласында салынған. Оны капитан Джон Уистлер басқарған АҚШ әскерлері салған және ол кездегі АҚШ Соғыс министрі Генри Дирборнның құрметіне аталған. 1812 жылғы соғыс кезінде Дирборн форты шайқасынан кейін алғашқы форт қиратылды, ал оның орнына 1816 жылы сол жерде жаңа Дирборн форты салынды және 1837 жылға дейін қолданыстан шығарылды. Форттың бір бөлігі 1855 жылы Чикаго өзенінің кеңейтілуі салдарынан, ал қалғаны 1857 жылы өрттен жойылды. Дирборн фортының соңғы іздері 1871 жылғы Ұлы Чикаго өрті кезінде жойылған. Форттың орны қазір Мичиган–Вакер тарихи аймағындағы Чикагоның тарихи ескерткіші болып табылады.

Тарихи оқиғалар

Еуропалық зерттеушілер келгенге дейін Чикаго аймағындағы адамдардың қызметі көбінесе белгісіз. 1673 жылы Луи Жолиет пен Жак Маркетт басқарған экспедиция Чикаго портежін кесіп өтіп, Чикаго өзені бойымен саяхат еткен алғашқылардың бірі болды. Маркетт 1674 жылы қайта оралып, өзеннің сағасына жақын жерде бірнеше күн демалды. Ол портежге көшіп, 1674-1675 жылдары қысқы уақытын өткізді. Жолиет пен Маркетт сол кезде Чикаго өзені маңында тұратын үндістер туралы ешқандай мәлімет бермеді. Дегенмен, археологтар Чикаго аймағында сол дәуірге жататын көптеген ежелгі үнді ауылдарының орнын тапты. 1682 жылы Рене Роберт Кавельер, Сиер де Ла Салль Франция үшін, оның ішінде Чикаго аймағын қамтитын үлкен аумақты иеленді. 1682/1683 жылдары қыста де Ла Салльдің екі адамы портежде бекініс салды. 1763 жылы француз-үнді соғысында жеңілгеннен кейін, француздар осы аймақты Ұлыбританияға өткізді. Ол олардың Квебек провинциясының бір бөлігіне айналды. Ұлыбритания кейіннен бұл аймақты АҚШ-қа берді (Америка революциясының соңында), бірақ Солтүстік-Батыс аймағы шамамен 1796 жылға дейін британдықтардың бақылауында қалды. 1785-1795 жылдардағы Солтүстік-Батыс үнді соғысында бірнеше үнді тайпалары жеңілгеннен кейін, 1795 жылдың 3 тамызында АҚШ пен бірнеше басшылар Гринвилл фортында (қазіргі Гринвилл, Огайо) Гринвилл шартына қол қойды. Осы шарттың талаптарына сәйкес, Батыс конфедерациясы деп аталатын үндістер мен шекаралықтардың одағы қазіргі Огайо, Мичиган, Индиана, Висконсин және Иллинойс штаттарының үлкен бөлігін АҚШ-қа өткізді. Бұл Чикаго өзенінің сағасынан басталатын "алты шаршы мильді" қамтыды.

Жергілікті оқиғалар

1696 жылы жақын маңдағы аймақта француз иезуит миссиясы, Қорғаушы періште миссиясы құрылды, бірақ шамамен 1700 жылы тастап кетілді. Түлкі соғыстары 18 ғасырдың басында аймақты еуропалықтар үшін жапты. Аймаққа қайта қоныстанған алғашқы адам Гиллори есімді саудагер болуы мүмкін, ол 1778 жыл шамасында Чикаго өзенінің Волф-Пойнт жанында сауда ошағына ие болған. Француз тілінде сөйлейтін, африкалық текті Жан Батист Пуант-дю-Сабль 1780 жылдары Чикаго өзенінің сағасына жақын жерде, болашақ бекіністің ар жағында өркендеген шаруашылық пен сауда ошағын салды. Ол жерде елді мекен пайда болды және ол Чикагоның негізін қалаушы деп есептеледі. Антуан Уилметт Чикагода тіркелген келесі тұрғын; ол 1790 жылдың шілде айында Чикаго өзенінің сағасына қоныстанғанын мәлімдеді.

Бірінші Дирборн форты

1803 жылдың 9 наурызында соғыс министрі Генри Дирборн Детройттың коменданты полковник Жан Хамтрамкке хат жазып, оған бір офицер мен алты сарбазды Детройттан Чикагоға дейінгі жолды зерттеуге және Чикагодағы жағдайды алдын ала тексеруге бұйырды. Капитан Джон Уистлер жаңа бекіністің командирі болып тағайындалды және зерттеуді аяқтау үшін алты адаммен аттанды. 1803 жылдың 14 шілдесінде әскери бөлім Детройттен Чикагоға құрлықпен сапарға шықты. Уистлер отбасы "Трейси" атты шхунамен Чикагоға келді. Әскерлер 17 тамызда мақсаттарына жетті. "Трейси" кемесі жағадан шамамен жарты мильдей қашықтықта тоқтады, өзен аузындағы құмды тілге байланысты Чикаго өзеніне кіре алмады. Кейін капитан Уистлердің ұлы, лейтенант Уильям Уистлердің әйелі Джулия Уистлер, "Трейсиді" көру үшін 2000-ға жуық үнді қауымы жиналғанын айтты. Әскерлер 1804 жылдың жазына қарай бекіністің құрылысын аяқтады. Бұл екі қабатты қоршаумен қоршалған, екі блокхаусы бар ағаштан салынған бекініс болды (жоғарыдағы схеманы қараңыз). Ескі Ду Сабельдің мүлігін сатып алған Джон Кинзи 1804 жылы Чикагоға келді және бекіністің төңірегінде өскен шағын елді мекеннің азаматтық басшысы болды.

Дирборн форты шайқасы

1812 жылғы соғыс кезінде генерал Уильям Халл 1814 жылдың тамызында Дирборн бекінісін эвакуациялауға бұйрық берді. Капитан Хилд эвакуацияны қадағалады, бірақ 15 тамызда эвакуацияланғандар Форт Дирборн шайқасында шамамен 500 потаватоми үндісінің шабуылына ұшырады. Потаватомилер Хилдті және оның әйелі Ребекканы тұтқынға алып, британдықтарға құны үшін босатты. Бекіністен эвакуацияланған 148 әскер, әйел және баланың 86-сы шабуылда қаза болды. Потаватомилер келесі күні бекіністі толығымен өртеп жіберді.

Екінші Дирборн форты

Соғыстан кейін екінші Дирборн форты (1816) салынды. Бұл қамал ағаштан жасалған қос қабырғадан, офицерлер мен сарбаздар казармаларынан, бақшадан және басқа да ғимараттардан тұрды. Америка әскерлері 1823 жылға дейін фортта гарнизон болып орналасты, содан кейін үндістермен бейбіт келісімге қол жеткізілгеннен кейін гарнизон қажетсіз деп танылды. Уақытша тастап кету 1828 жылға дейін жалғасты, одан кейін Уиннебаго үндістерімен соғыс басталғанда ол қайтадан гарнизонмен толықтырылды. 1856 жылы жазған "Вау Бун" атты естеліктерінде Джульетт Кинзи 1831 жылы Чикагоға келген кездегі фортты былай сипаттады:

Форт 1832 жылғы Қара Шоқпар соғысынан бұрын қысқа мерзімге жабылды, ал 1837 жылы фортты порт құрылысын бақылаушы пайдаланды. 1837 жылы форт және оның қорығы, соның ішінде Грант паркіне айналған жердің бір бөлігі, Федералдық үкімет тарапынан қалаға берілді. 1855 жылы форттың бір бөлігі бұзылды, осылайша Чикаго өзенінің оңтүстік жағалауын тереңдетуге, өзендегі қисықты түзетуге және осы жерде шамамен 150 футқа (46 м) кеңейтуге мүмкіндік болды; ал 1857 жылы өрт форттағы барлық қалған ғимараттарды жойды. Қалған блокхаус және аман қалған бірнеше шағын ғимараттар 1871 жылғы Ұлы Чикаго өрті кезінде қирады.