Кіріспе

Гуманистік иудаизм (Yahadut Humanistit) – діни иудаизмге нетеистік балама ұсынатын еврей қозғалысы. Ол иудаизмді дін ретінде емес, еврей халқының мәдени және тарихи тәжірибесі ретінде қарастырады және гуманистік көзқарастағы және зайырлы еврейлерді олардың өзіндік ерекшеліктерін сақтап, маңызды мерекелерде және өмірлік кезеңдерде (мысалы, үйлену тойлары мен бар/бат мицвалар) қатысу арқылы оны тойлауға шақырады. Мұндай шаралар дәстүрлі әдебиеттен нәр алып, сонымен бірге одан асып түсетін рухани мазмұнға толы болуы керек.

Шығу тегі

Қазіргі түрінде гуманистік иудаизм 1963 жылы құрылды. Реформалық иудаизмде оқыған, шағын, зайырлы, теистік емес қауымның раввині ретінде ол еврейлік литургияны өзінің және қауымының философиялық көзқарастарын көрсететіндей етіп жасады. Ол еврей мәдениетін, тарихын және ұлттық ерекшеліктерін гуманистік көзқараспен үйлестірді, сонымен бірге кез келген құдайға қатысты барлық дұғаларды және сілтемелерді жойды. Бұл қауым Мичиган штатының Фармингтон-Хиллс қаласындағы Бирмингем ғибадатханасына айналды. Көп ұзамай Иллинойс штатындағы бұрынғы реформалық қауым және Коннектикут штатының Вестпорт қаласындағы топ оған қосылды. 1969 жылы барлық үш қауым басқа топтармен бірігіп, Гуманистік иудаизм қоғамын (ГИҚ) құрды. 1994 жылы ГИҚ АҚШ және Канададағы 30 қауымда 10 000 мүшеден тұрды; алайда, гуманистік иудаизмнің ұстанымдарымен келісетін, бірақ ГИҚ-қа мүше емес көптеген қауымдар бар. 2020 жылы Pew Research Center гуманистік иудаизмнің, реконструкционизмнің және басқа да кішігірім ағымдардың АҚШ-тың 7,5 миллион еврейінің 4% құрайтынын бағалады. 1986 жылы құрылған Халықаралық зайырлы гуманистік иудаизм институты (ХЗИГИ) гуманистік иудаизмнің академиялық және интеллектуалдық орталығы болып табылады. Қазіргі уақытта оның екі орталығы бар: Иерусалимдегі және Иллинойс штатының Линкольншир қаласындағы алғашқысы. Раввин Адам Халом – ХЗИГИ-нің Америкадағы бөлімшесінің деканы. ХЗИГИ спикерлер, педагогтар, жетекшілер (иврит тілінде мадрихим/от немесе идиш тілінде вегвайзер деп те аталады) және раввиндерге арналған кәсіби оқыту бағдарламаларын ұсынады, сонымен қатар оның басылымдары, қоғамдық семинарлары және қарапайым тыңдаушыларға арналған коллоквиумдары бар.