Кіріспе

Австралиялық сахна және кино актрисасы (1897–1992)

Фрэнсис Маргарет Андерсон (10 ақпан 1897 – 3 қаңтар 1992), кәсіби аты Джудит Андерсон, сахна, кино және теледидарда сәтті мансапқа ие австралиялық актриса. Өз заманының көрнекті сахналық актрисасы, ол екі "Эмми" және "Тони" сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ "Грэмми" және "Оскар" сыйлықтарына үміткер болды. Ол 20 ғасырдың ең ұлы классикалық сахна актерлерінің бірі деп есептеледі.

Ерте өмір

Франсис Маргарет Андерсон 1897 жылы Оңтүстік Австралияның Аделаида қаласында, төрт баланың ең кішісі болып дүниеге келді. Оның анасы – бұрынғы медбике Джесси Маргарет (қыздығы Солтмарш; 19 қазан 1862 – 24 қараша 1950), әкесі – Шотландияда туған, акционер және пионер-кенші Джеймс Андерсон Андерсон болды. Ол Норвуд жеке мектебіне қабылданды, бірақ бітірмей оқуын аяқтады.

Ерте әрекет ету

Ол 1915 жылы кәсіби дебютін (Франси Андерсон ретінде) Сиднейдегі Корольдік театрдағы «Стафни» рөлімен бастады. Компанияны шотланд актері Джулиус Найт басқарды, ол кейіннен оның актерлік шеберлігінің негізін қалады деп есептеді. Ол «Қызыл пимпернел», «Үш мушкетер», «Мсье Бикоуэр» және Дэвид Гаррик туындыларының қойылымдарында оның серігі болды. 1917 жылы Жаңа Зеландияға гастрольдік сапар жасады. Бір жыл өткен соң, ол актерлік есімін (бірақ заңды түрде емес) Джудитке өзгертті және «Кобра» (1924) пьесасындағы рөлімен алғашқы табысын иеленді, онда Луи Кальхерн де ойнады. Пьеса 35 рет сахналанды. Содан кейін Андерсон 101 қойылым көрсеткен «The Dove» (1925) пьесасында ойнады, бұл оның Бродвейдегі беделін нығайтты. 1927 жылы ол «Үш адамға шай», «Жасыл шляпа» және «Кобра» пьесаларын қойып, Австралияда гастрольдік сапар жасады. Бродвейге оралған соң, ол Джордж Келлидің «Күйеу жігітті қараңыз» (1927–28) пьесасында ойнады және «Анна» (1928) фильмінде басты рөлді сомдады. «Страндж Интерлюд» (1929) пьесасының сәтті қойылымы кезінде Линн Фонтаннның орнын басты. Андерсон «Жүридің ханым» (1930) атты Warner Bros студиясының қысқаметражды фильмінде кинодағы дебютін жасады. Алғашқы толық метражды фильмінде «Қан ақшасы» (1933) рөлінде ойнады. 1931 жылы ол Пиранделлоның «As You Desire Me» пьесасының американдық премьерасында 142 қойылымға қатысты, онда белгісіз әйел рөлін ойнады. (Келесі жылы бұл пьеса Грета Гарбоның ойнауымен фильмге түсірілді.) Ол «Аза болу Электраға айналады» (1932) пьесасының қысқа ғана жандаруында ойнады, содан кейін «От құсы» (1932), «Жеңіс», «Драмдар басталады» (1933) және «Маска және Бет» (1933, Хамфри Богартпен бірге) пьесаларында ойнады. Андерсон содан кейін Бродвейге «Ересек болуға келген» (1934) және «Үшпен бөлінген» (1934) пьесаларына назар аударды.

Бродвей жұлдызы

Ол Эдит Уортонның романы негізінде Зои Акинстің "Қарт қыз" (1935) пьесасындағы басты рөлмен үлкен жетістікке ие болды, бұл рөлді кейін Мириам Хопкинс кинода ойнады. Пьеса 305 рет сахналанды. 1936 жылы Андерсон Джон Гилгудтың "Гамлет" пьесасында Гертруда рөлін ойнады, онда Лилиан Гиш Офелия рөлінде болды. 1937 жылы ол Лондондағы "Олд Вик" труппасына қосылып, Мишель Сент-Денидің қоюымен "Олд Вик" және "Нью Театр" сахналарында Лоуренс Оливьеге қарсы Леди Макбет рөлін ойнады. Ол 1939 жылы "Отбасылық портрет" қойылымымен Бродвейге қайта оралды, оны ол өте ұнатты, бірақ қойылым қысқа ғана уақыт сахнада болды. Кейін ол бұл қойылыммен гастрольдік сапарға шықты.

Ребекка

Андерсон мансабында өркендеуге жетті, ол Альфред Хичкоктің «Ребекка» (1940) фильміне түскен кезде. Үй шаруашылығын жүргізуші миссис Денверс рөлінде, оған жас күйеуәй, «екінші миссис де Винтер» (Джоан Фонтейн) жанын ауырту, тіпті оны өзіне-өзі қол жұмалауға итермелеу қажет болды; сондай-ақ күйеуін (Лоуренс Оливье) тайтқызып, ешқашан көрінбеген, фильм атауындағы «Ребекканың» естелігімен мазақтау керек еді. Фильм үлкен сынға ұшырап, коммерциялық сәттілікке қол жеткізді, ал Андерсон 13-ші «Оскар» сыйлықтарында «Ең үздік екінші пландағы актриса» номинациясына ие болды.

1940 жылдар

Андерсон Эдди Кантордың комедиясы «Қырық кішкентай ана» (1940) фильмінде MGM студиясында екінші рөлде ойнады. Ол сол студияда «Free and Easy» (1941) фильмінде түсті, содан кейін RKO студиясына «Леди Скарфейс» (1941) фильміндегі басты рөлді ойнауға барды. 1941 жылы ол Нью-Йоркте Маргарет Вебстер қойған спектакльде Морис Эванспен бірге Леди Макбет рөлін қайта ойнады, бұл рөлді ол Эванспен бірге теледидарда алғаш 1954 жылы, содан кейін 1960 жылы қайталады (екінші нұсқасы Еуропада көркем фильм ретінде шықты). Спектакль 131 рет көрсетілді. Андерсон 1941 жылдың 2-5 шілдесінде Калифорния штатындағы Кармель-бай-зе-Си қаласындағы ашық ауадағы Орман театрында Робинсон Джефферстің «Трагедиядан асқан мұнара» пьесасында ойнады. Бұл оның кәсіби сахнадағы алғашқы өнері болды. Джон Бёррдің «Кармель Пайн Коун» газетіндегі рецензиясы Андерсонның өнерін жоғары бағалап, қойылымды «сөзсіз сәттілік» деп атады. Режиссер Чарльз О’Нил Андерсонды «Трагедиядан асқан мұнара» және «Отбасылық портрет» пьесаларында ойнауға көндірді. Ол Warner Bros студиясында төрт фильмде түсті: «All Through the Night» және «Kings Row» (екеуі де 1942), «Edge of Darkness» және «Stage Door Canteen» (екеуі де 1943). 1942-1943 жылдары сахнада ол Чеховтың «Үш қарындас» пьесасында Ольга рөлін ойнады, онда Кэтрин Корнелл, Рут Гордон, Эдмунд Гвенн, Денис Кинг және Александр Нокс та ойнады. (Кирк Дуглас, санитар рөлін ойнап, Бродвейдегі дебютін жасады.) Пьеса 123 рет көрсетілді. Қойылымның мәртебесі соншалық, ол Time журналының мұқабасында жарияланды. Андерсон Голливудқа «Лора» (1944) фильміне оралып қайтты. Ол Америка армиясының лагерьлерін аралап шығу үшін Австралияға қысқа уақытқа қайтып келді. Ол Голливудқа «Ешкім қалмады» (1945), «Камера қызының күнделігі» (1946) және «Марта Айверстің ерекше махаббаты» (1946) фильмдерін түсіру үшін оралды. Андерсон Бен Хехт жазған және режиссерлік жасаған «Specter of the Rose» (1946) фильмінде сирек кездесетін басты рөлде ойнады. Ол «Пурсуид» (1947), «Қызыл үй» (1947) және «Тайкун» (1947) фильмдерінде қосалқы рөлдерді ойнады.

Медея

1947 жылы ол ақын Робинсон Джефферс жазған және Джейсон рөлін ойнаған Джон Гилгуд қойған Эврипидтің аттас трагедиясының нұсқасында Медея рөлімен жеңіске жетті. Ол Джефферстің досы және оның Кармельдегі Тор үйіне жиі қонақ болатын. Ол өзінің ойнаған рөлі үшін «Тони» сыйлығын «Ең үздік әйел актер» номинациясы бойынша жеңіп алды. Көрсетілім 214 рет сахналанды. Андерсон осы қойылыммен елдің айналасымен гастрольдік сапарға шықты.

1950 жылдар

Үлкен экранда Андерсон Энтони Маннның «The Furies» (1950) батыс фильмінде алтын іздеуші рөлін ойнады және 1951 жылы Пулитцер сыйлығының «Ойын үйі» үшін «Күміс сым» телефильмінде тұңғыш рет теледидарда пайда болды. Ол «Билли Роуз шоуы» және «Сомерсет Моэм телетеатры» сериалдарында қонақ ретінде ойнады. Андерсон Джефферстің «Трагедиядан тыс мұнара» (1950) қойылымымен Бродвейге оралды және 1951 жылы «Медея» мен «Эльгин сағаты» атты пьесаларды неміс тілінде гастрольде көрсетті. Ол «Жұлдыз және тарих» сериалының бірнеше эпизодында, «Климакс!» сериалында ойнады, сондай-ақ Сесил Б. Демилдің «Он қазына» (1956) эпопеясында Мемнет рөлін сомдады. 1955 жылы «Медеямен» Австралияға гастрольдік сапар жасады. 1956 жылы «Продюсерлердің тамашасы» үшін «Цезарь мен Клеопатра» қойылымында ойнады. Андерсон 1958 жылы «The DuPont Show of the Month» телешоуы үшін «Сан-Луис-Рей көпірі» романының бейімделуіне түсті және Теннесси Уильямстың «Ыстық төбедегі мысық» пьесасының экрандық нұсқасында Бёрл Айвз «Биг Дэдди» рөлінде ойнаған «Биг Мама» рөлін сомдады. Ол Speed Lampkin-нің «Күн туады» (1958) атты, қысқа ғұмырлы пьесасымен Бродвейге қайта оралды. «Мен фильмдер туралы көп білмеймін», - деді ол сол кезде. «Мен оларды сирек көремін». Андерсон 1959 жылы теледидарда «Медея» рөлін қайта ойнады, сондай-ақ сол жылы Лоуренс Оливьемен бірге «Ай және алты тиын» телефильмінде ойнады. Ол «Вагон пойызы» эпизодындағы «Фелиция патшалығының тарихы» эпизодында рөл алды және «Playhouse 90» мен «Біздің американдық мұрамыз» сериалдарының бірнеше эпизодында пайда болды. Кейінірек ол 1984 жылдан 1987 жылға дейін NBC телеарнасының күндізгі «Санта-Барбара» операсында Минкс Локридж рөлін ойнады.

1960 жылдар

1960 жылы ол Чеховтың «Шағала» пьесасында мадам Аркадина рөлін алдымен Эдинбург фестивалінде, содан кейін Олд Викте Том Куртенэй, Сирил Лакхэм және Тони Бритонмен бірге ойнады. Сол жылы ол теледидар үшін «Бесік әні» және «Макбет» фильмдерінде де өнер көрсетті. Ол Леди Макбет рөлін ойнағаны үшін «Эмми» сыйлығын жеңіп алды. Ол «Сыңрауқұлақ» (1960) және «Неге есікті соғу керек?» (1961) фильмдерінде эпизодтық рөлдерді ойнады. 1961 жылы ол «Макбет», «Медея» және «Мұнара» спектакльдерін қоса бір кештік турне ұйымдастырды. Андерсон теледидардағы «Сиерра-де-Кобре арбағы» (1964) фильмінде түсті. 1966 жылы ол сахнада «Елизавета королева» рөлінде өнер көрсетті, бірақ қойылым нашар сынға ілікті. Ол «Елизавета королева» телехикаясының телеверсиясында (1968, Чарлтон Хестонмен бірге) басты рөлде ойнағаны үшін мақтауға ие болды. Одан кейін «Девлин ісі» (1969) және «Жылқы есімді адам» (1970) фильмдері шықты. Соңғысы оның «Неге есікті соғу керек?» фильмінен кейінгі алғашқы көркем фильмі болды. 1970 жылы ол ұзақ жылдар бойы армандаған Гамлеттің басты рөлін АҚШ-тың ұлттық турнесінде және Нью-Йорктегі Карнеги залында ойнау ниетін іске асырды.

Кейінгі мансап

1982 жылы ол Медеяға қайта оралды, бұл жолы Зои Колдуэлл басты рөлде ойнағанда медбике рөлін сомдады. Колдуэлл 1955–56 жылдары Медеяның Австралиялық гастрольдерінде шағын рөлде ойнаған болатын. Ол «Үздік қосымша актриса» номинациясы бойынша «Тони» сыйлығына ие болды. 1984 жылы ол «Жұлдызды жол III: Спокты іздеу» фильмінде Вулканның бас діни қызметкері Т’Лар рөлінде пайда болды. Сол жылы ол NBC телеарнасының «Санта-Барбара» сериалында үш жылға созылған Минкс Локридж рөлін ойнады. Неліктен деп сұрағанда, ол: «Неге жоқ? Бұл, тіпті, пьесада ойнағанмен бірдей» деді. Ол күндізгі телесериалдардың жанкүйері екенін айтты – ол жиырма жыл бойы «Жалпы аурухананы» тамашалаған, бірақ «Санта-Барбарамен» келісімге келгеннен кейін экранда көріну уақытының жетіспеуіне шағымданды. Оның рөліндегі ең жарқын сәт – Минкс көздерінен жас ағызып, қайтыс болған Ченнинг Капвеллді бала кезінде Брик Уоллеспен алмастырғанын, соның салдарынан өзінің заңды емес немересінің Капвелл атымен өсіп-өнуіне кедергі келтіргенін мойындаған кез болды. Бұл оған «Эмми» сыйлығына екінші пландағы актриса номинациясын әкелді, бірақ кейін экранда көріну жиілігі азайды. Сериалдан кеткеннен кейін, оның орнына ширек ғасырға жас американдық актриса Жанис Пейдж келді. Оның соңғы фильмдері «Кабина» және «Таза емес ойлар» (екеуі де 1985 жылғы) болды.

Өлім

Андерсон өмірінің көп бөлігін Калифорния штатындағы Санта-Барбара қаласында өткізді, ол 1992 жылы 94 жасында пневмониядан қайтыс болды.

Құрметтер

Андерсон 1960 жылы Британ империясы орденінің Дама Командоры (DBE) дәрежесіне ие болды және содан кейін көбінесе "Дэйм Джудит Андерсон" деп таныстырылды. 1991 жылғы 10 маусымда, 1991 жылғы Австралия королевасының туған күніне арналған наградалар бойынша, ол "көркем өнерге қызметтері үшін" Австралия орденінің серігі (AC) болып тағайындалды.