Кіріспе
Британдық актер (1892–1972) ағылшын крикетшісі Маргарет Тейлор Резерфорд (11 мамыр 1892 – 22 мамыр 1972) – ағылшын сахна, кино және теледидар актрисасы. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ноэль Ковардтың «Жанды рух» және Оскар Уайльдтың «Ердің маңызы» фильмдерінің экрандалуы арқылы ұлттық назарға ілікті. Ол «The V.I.P.s» (1963) фильміндегі Брайтон герцогинясы рөлі үшін «Оскар» және «Алтын глобус» сыйлықтарын жеңіп алды. 1960 жылдардың басында ол Джордж Поллоктың төрт фильмінен тұратын серияда Агата Кристидің кейіпкері Мисс Марпл рөлін ойнады. 1961 жылы Британ империясы орденінің офицері (OBE) және 1967 жылы Дам Командор (DBE) атағымен марапатталды.
the English cricketer
Dame Margaret Taylor Rutherford, (11 May 1892 – 22 May 1972) was an English actress of stage, film and television. She came to national attention following World War II in the film adaptations of Noël Coward's Blithe Spirit, and Oscar Wilde's The Importance of Being Earnest. She won an Academy Award and a Golden Globe Award for her role as the Duchess of Brighton in The V. I. P. s (1963). In the early 1960s, she starred as Agatha Christie's character Miss Marple in a series of four George Pollock films. She was appointed an Officer of the Order of the British Empire (OBE) in 1961 and a Dame Commander (DBE) in 1967.
Ерте өмір
Рутерфордтың балалық шағы ата-анасына қатысты трагедиялық оқиғалармен көлеңкеленді. Оның әкесі, журналист және ақын Уильям Рутерфорд Бенн, Флоренс Николсонға 1882 жылдың 16 желтоқсанында Оңтүстік Лондонның Уандсворт қаласында үйленді. Некеден кейін бір ай өткен соң ол нервтік ауруға шалдығып, Бетнал есілдер үйіне жатқызылды. Отбасының қадағалауымен саяхаттауға рұқсат алған ол, 1883 жылдың 4 наурызында Дербиширдегі Матлок қаласындағы қонақүйдің бірінде әкесі, конгрегациялық шіркеудің пасторы Джулиус Беннді камерамен ұрып өлтірді, содан кейін өзінің кеудесін қалта пышағымен кесіп алды. Соттан кейін Уильям Бенн ақыл-есі сау емес деп танылып, Бродмур қылмыстық есілдер үйіне жіберілді. Жеті жылдан соң, 1890 жылдың 26 шілдесінде ол Бродмурдан босатылып, әйелімен қайта қосылды. Ол заң жүзінде әкесінің тегін өзгертіп алды. Уильям мен Флоренстің жалғыз қызы Маргарет Тейлор Рутерфорд 1892 жылы Оңтүстік Лондонның Балхэм қаласында дүниеге келді. Маргареттың інісі, сэр Джон Бенн, 1-ші баронет, саясаткер болды, ал оның алыс туысы – Лейборист партиясының саясаткері Тони Бенн. Өмірдегі соңғы қиындықтардан алыс жаңа өмір бастау ниетімен Рутерфордтар Үндістанның Мадрас қаласына көшті, бірақ Маргарет үш жасқа толғанда анасы жүкті кезінде ағашқа ілініп қайтыс болғандықтан, ол Ұлыбританияға, Уимблдонға, әйелі Бесси Николсонға жіберілді. Кішкентай Маргаретқа әкесінің жүрек ауруынан қайтыс болғаны туралы айтылды. Ол 12 жасқа келгенде, әкесінің 1903 жылы Бродмур ауруханасына қайтадан түскенін білгенде қатты таңқалды. Ол 1921 жылдың 4 тамызында қайтыс болғанға дейін сол жерде болды. Әке-шешесінің психикалық аурулары оған да сондай ауруға шалдығуы мүмкін деген қорқыныш тудырды, бұл қорқыныш өмірінің соңына дейін оны мазалады. Ол үдемелі депрессия мен алакөздікке ұшырады. Маргарет Рутерфорд Уимблдон орта мектебінде (қазір театр алаңы, оның құрметіне аталған Рутерфорд орталығы) және 13 жасынан бастап Сифордтағы Саттон даңғылындағы интернат мектебі, Рейвенс Крофт мектебінде оқыды. Ол онда театрға қызығушылық танытып, әуесқой спектакльдерде ойнады. Мектепті бітіргеннен кейін, әпкесі оған жеке актерлік сабақтарға ақша төледі. Әпкесі қайтыс болғаннан кейін, ол Рутерфордқа Олд Вик мектебіне түсуге мүмкіндік берген мұра қалдырды. Автобиографиясында Рутерфорд әпкесі Бессиді «өзінің асырап алған анасы және дүниедегі қасиеттілердің бірі» деп атады.
Сахналық мансабы
Рутерфорд талантты пианист болған, ол бастапқыда пианинодан сабақ беріп, дикцияны (дұрыс айту өнерін) үйреткен. Ол актерлік мансабын салыстырмалы түрде кеш бастады, сахнадағы алғашқы дебютін 1925 жылы, 33 жасында «Олд Вик» театрында жасады. Оның «спаниельдей иегі» мен ірі дене бітімі оған романтикалық басты рөлдерде ойнауға мүмкіндік бермеді, сондықтан ол комедия жанрында танымал болды, көптеген сәтті британдық пьесалары мен фильмдерінде ойнады. «Мен ешқашан күлдіру үшін ойнауға ниеттенбедім. Көрермендер мені күлкілі деп ойлайтынына әрқашан таңғаламын», - деп жазды Рутерфорд өзінің өмірбаянында. Соғыс жылдарындағы тағы бір театрлық жетістігі – 1940 жылы «Король» театрында Дафни дю Мориенің «Ребекка» пьесасындағы зұлым үй шаруасының қызметкері миссис Дэнверс рөлі болды. Соғыстан кейінгі театрлық жұмыстарының ішінде 1946 жылы «Хеймаркет» театрында қайтадан «Асық болудың маңызы» пьесасындағы Мисс Призма және 1947 жылы Нью-Йоркке көшірілгендегі Леди Бракнелл рөлдері бар. Ол 1948 жылы «Аполлон» театрында «Өміріңнің ең бақытты күндері» пьесасында, 1950 жылы «Глобус» театрында «Айды айналдыру» пьесасындағы Мадам Десмортес, 1953 жылы «Лирик Хаммерсмит» және 1956 жылы «Савилл» театрларында «Әлемнің жолы» пьесасындағы Леди Уишфорт және 1962 жылы «Хеймаркет» театрында «Жаңалыс мектебі» пьесасындағы Ханым Кандур сияқты классикалық рөлдерді ойнады. Оның соңғы сахналық өнері 1966 жылы «Хеймаркет» театрында сэр Ральф Ричардсонмен бірге «Бәсекелестер» пьесасында Миссис Малапроп рөлінде болды. Денсаулығының нашарлауына байланысты ол бұл рөлден бас тартуға мәжбүр болды.
Кино мансабы
Ол өзінің киноға дебютын 1936 жылы жасаса да, Дэвид Линнің "Блит Спирит" (1945) фильміндегі Мадам Аркати рөлі Рутерфордты кино әлемінде таныстырды. Оның Кент аймалында велосипедпен саяхаттауы, басын жоғары ұстап, тік денесі және артында желбіреген плащы, бұл рөлді одан әрі бейнелеудің үлгісін қалыптастырды. Ол "Миранда" (1948) фильмінде медбике Кэри рөлін, ал Элинг комедияларының бірі – "Пимликого саяхаты" (1949) фильмінде ортағасырлық сарапшы профессор Хэттон Джонс рөлін ойнады. "Өмірдің ең бақытты күндері" (1950) және Энтони Асквиттің "Асық болудың маңыздылығы" (1952) фильмінде ол Алястер Симмен бірге мектеп директорының және Мисс Призманың сахналық рөлдерін қайта ойнады. Содан кейін "Castle in the Air" (1952) фильмінде Дэвид Томлинсонмен, "Trouble in Store" (1953) фильмінде Норман Висдоммен, "The Runaway Bus" (1954) фильмінде Фрэнки Ховердпен және "An Alligator Named Daisy" (1955) фильмінде Дональд Синден мен Диана Дорспен бірге тағы да бірқатар комедиялар түсірілді. Рутерфорд 1957 жылы Норман Висдоммен "Жалпы менің сәтім" фильмінде қайта жұмыс істеді және Вирджиния МакКенна, Питер Селлерс және Лесли Филлипспен бірге "Жердегі ең кішкентай шоу" (1957) фильмінде ойнады. Ол Ян Кармайкл және Питер Селлерспен бірге Боултинг ағайындыларының "Мен жақсымын, Джек" (1959) сатиралық фильмінде түсті. 1960 жылдардың басында ол Агата Кристидің романдары негізінде Джордж Поллоктың төрт фильмінен тұратын серияда Мисс Джейн Марпл рөлін ойнады. Фильмдерде Марпл жарқын мінезді, сыйлы, бірақ талапкер және ерекше кейіпкер ретінде бейнеленді. Авторы Марион Шоу мен Сабина Ванакер өздерінің "Мисс Марпл туралы ойлар" (1991) кітабында кейіпкердің "қызықсыз жағына" тым көп назар аударғанын, ал романдардағы "тыныштық пен өткірлік" қасиеттерін елемегенін айтты. Рутерфорд 1965 жылы "Әліпшелік кісі өлтірулер" фильмінде Мисс Марпл рөлін қысқа ғана, атаусыз эпизодта қайта ойнады. Рутерфорд Теренс Раттиганның сценарийі бойынша түсірілген "V.I.P.s" (1963) фильміндегі жалғыз комедиялық элемент болған, ойшыл, кедей және дәрі-дәрмекке тәуелді Брайтон герцогинясының рөлін ойнады. Фильмде Мэгги Смит, Элизабет Тейлор және Ричард Бертон бастаған жұлдызды актерлік құрам болды. Осы рөлі үшін ол "Оскар" және "Алтын глобус" сыйлықтарын "Ең үздік екінші пландағы әйел рөлі" номинациясы бойынша жеңіп алды. Ол сол кезде "Оскар" сыйлығын жеңіп алған ең үлкен жастағы әйел және он тоғызыншы ғасырда туған соңғы жеңімпаз болды. Ол Орсон Уэллстің "Chimes at Midnight" (1965) фильміндегі шапшаң әже рөлінде ойнады және Марлон Брандо мен София Лореннің қатысуымен түсірілген "Гонконгтан келген графиня" (1967) фильмінде Чарли Чаплиннің режиссері болды, бұл оның соңғы фильмдерінің бірі болды. Ол "The Virgin and the Gypsy" (1970) фильмінде жұмыс істей бастады, бірақ ауруына байланысты оның орнына Фэй Комптон келді.
Жеке өмірі, ауруы мен өлімі
1945 жылы 53 жастағы Рутерфорд 15 жылға созылған таныстықтан кейін 46 жастағы кейіпкерлік актер Стрингер Дэвисқа үйленді. Дэвистің анасы Рутерфордты ұлына лайықсыз деп санағандықтан, олардың үйлену тойы миссис Дэвис қайтыс болғаннан кейін ғана өтті. Кейіннен бұл жұбайлар көптеген қойылымдарда бірге ойнады. Дэвис Рутерфордты өте жақсы көріп, бір досы: «Ол үшін ол ғана емес, ұлы талант, ең бастысы – сұлулық еді», – деген еді. Актер және бұрынғы әскери қызметші әйелінен сирек кездесетін, ол Рутерфордтың жеке хатшысы қызметін атқарды. Ол сондай-ақ, оның ауыр депрессиясы кезінде күтім жасап, көңіл көтеріп отырды. Бұл аурулар, кейде психиатриялық ауруханаларда жатуға және электрошок терапиясына дейін барып, Рутерфордтың өмірлік кезеңінде баспасөзден жасырылды. 1950 жылдары Рутерфорд пен Дэвис ресми емес түрде жазушы Гордон Лэнгли Холлды (кейіннен Дон Лэнгли Симмонс) өршіп, 1983 жылы оның Рутерфорд туралы өмірбаянын жазуына себеп болды. Рутерфорд өмірінің соңында Альцгеймер ауруына шалдығып, жұмыс істей алмады. Дэвис әйеліне Букингемширдегі үйлерінде 1972 жылдың 22 мамырында 80 жасында қайтыс болғанға дейін күтім жасады. Британияның көрнекті актерлері, соның ішінде сэр Джон Гилгуд, сэр Ральф Ричардсон, дама Флора Робсон және Джойс Гренфелл 1972 жылдың 21 шілдесінде Актерлер шіркеуінде, Ковент-Гардендегі Сент-Полде өткен Естелік Алғыс айту рәсіміне қатысты. Онда 90 жастағы дама Сибил Торндайк досының зор талантын жоғары бағалап, Рутерфордтың «ешкім туралы жаман сөз айтпағанын» еске алды. Рутерфорд пен Дэвис (1973 жылы қайтыс болды) Букингемширдегі Геррардс-Кросс қаласындағы Сент-Джеймс шіркеуінің зиратына жерленді. Маргарет Рутерфордтың ескерткіш тасының негізіне «Көңілді рух» деген жазу қашалған, бұл оның атын шығаруға көмектескен Ноэль Ковардтың пьесасына сілтеме.
Мұра
Бір түнге ғана: Маргарет Рутерфорд. Маргарет Рутерфорд (Тимоти Сполл әйел киімінде) көрермендер алдында өмірбаянын кабаре түрінде баяндайды. «Қабырғасыз» телесериалы (Ұлыбритания) 5 қазан 1993 жыл.