Кіріспе

14 ғасырдағы теңіз саяхаты

Зено ағайындылары – Николо (шамамен 1326 – 1402 ж.ж.) және Антонио (шамамен 1403 ж.ж.) – 14 ғасырда өмір сүрген Венеция Республикасынан шыққан итальяндық дворяндар еді. Олар 1558 жылы олардың ұрпағы, кіші Николо Зено, 1390 жылдары ағайындылардың Солтүстік Атлантика және Арктика суларын зерттеуі туралы сипаттаған карта мен хаттар жинағын жариялағанда танымал болды. Кіші Николо құжаттардың отбасылық үйінің қоймасынан табылғанын мәлімдеді. Жарияланған кезде кеңінен қабылданған карта, жетекші картографтардың, соның ішінде Герард Меркатордың еңбектеріне енгізілді. Қазіргі заманғы тарихшылар мен географтар картаның және сипатталған саяхаттардың рас екендігіне күмән келтіріп, кейбіреулері кіші Зеноны жалған жасауда айыптады. Николо мен Антонио – Венеция теңіз батыры Карло Зеноның ағалары болды. Зено отбасы Венеция аристократиясының беделді бөлігі болды және крест жорықтары кезінде Венеция мен Киелі жер арасындағы көлік құралдарына франшиза иесі болды. Кіші Зеноның сөзіне қарағанда, карта мен хаттар шамамен 1400 жылға жатады және 1390 жылдары Зихмни есімді ханзаданың басшылығымен Зено ағайындылары жасаған ұзақ саяхатты сипаттайды. Оркни графы Генри Синклерге қатысты аңыздың жақтаушылары Зихмнинің d’Orkney сөзінің бұрмаланған түрі болуы мүмкін деп санайды. Саяхат Солтүстік Атлантиканы кесіп өтіп, кейбір түсіндірмелерге сәйкес, Христофор Колумбтың саяхаттарынан шамамен бір ғасыр бұрын Солтүстік Америкаға жеткен.

Саяхатқа қатысты

Николо мен Антонио бірнеше хаттарымен және картасымен (сонымен аталған "Зено картасы") танымал, олардың ұрпақтарының бірі, Николо Зенон 1558 жылы жариялаған. Бұл ұрпақ Венеция тарихы бойынша басқа да еңбектер жазған тарихшы болған. Ағайындылардың шамамен 1400 жылы жазған деген хаттарында Зихмни есімді ханзаданың (кейбіреулер Генри Синклер деп атайды) басшылығымен Солтүстік Атлантика (ал кейбір түсіндірмелер бойынша Солтүстік Америка) аймағында жасаған зерттеу сапары туралы айтылады. Кейбір зерттеушілер Рослин шіркеуінің салдырушысы Уильям Синклердің (1404 – 1484 ж. шамасында) Генри Синклердің Зено ағайындарымен байланысы туралы білгенін және шіркеутің ішкі бөлігін сапар барысында табылған өсімдіктердің ою-өрнектерімен безендіргенін болжайды. Бұл сапардың болғанын "дәлелдейтін" таласқа түсірілген. Хаттар мен карта даулы және кем дегенде бір тарихшы оларды жалған деп санайды, оларды Зено ағайындарының өзі немесе бала кезінде жыртып тастаған хаттарының қалдықтарынан жазған ұрпағы жасаған. 1989 жылы итальяндық ғалым Джорджо Падоан олардың саяхаттарында белгілі бір шындық бар екенін және Николо 1396–1400 жылдар аралығында ешқандай құжатта кездеспейтінін (демек, ол кем дегенде Исландияда болуы мүмкін) көрсететін зерттеу жариялады, ал Андреа Ди Робилант осы мүмкіндік туралы кітап жазды. Бұл Владимир Набоковтың "Ада" романындағы орыс "Эстоты" үшін дереккөздердің бірі болып табылады.

Фризландия

"Фрисландия" 1560-шы жылдардан 1660-шы жылдарға дейін Солтүстік Атлантика мұхитының дерлік барлық карталарында кездесетін. Оны Нидерландыдағы Фризеландпен немесе Германиядағы Шығыс және Солтүстік Фризеландтармен шатастырмау керек. Бұл жер атауы бастапқыда Исландияға ("Эркин жер") қатысты болған, бірақ Зеноның картасында Исландияның оңтүстігінде (немесе кейде оңтүстік-батысында) толығымен бөлек арал ретінде көрсетілгеннен кейін, келесі 100 жыл бойы карталарда осы түрде бейнеленді.

Басқа аралдар

"Islanda" сөзінің Исландия екені анық. "Эстландия" Шетланд аралдары деп есептеледі, оның әртүрлі жер-атаулары осы арал тобына жататынын көрсетеді. "Podalida" Оркней аралдарының Материк атауының бұрмаланған түрі болуы мүмкін деп болжануда. "Icaria" немесе егер бастапқы "I" "арал" дегенді білдірсе, "Caria" Керри немесе Килда аралдарының қате жазылуы болуы мүмкін, бірақ бұл карта жасаушының өнертапқышы болуы да ғажап емес. "Neome" Фейр-Айленд немесе Фула аралдары деп саналады.