Кіріспе
Вьетнамдық династиялар. Солтүстік және Оңтүстік династиялардың басқа қолданыстары. Вьетнам тарихындағы Солтүстік және Оңтүстік династиялар (Чữ Hán: ) 1533 жылдан 1592 жылға дейін созылып, 16 ғасырда Мạc династиясы (Солтүстік династиясы), Мạc Đăng Dung-тың Đông Đô қаласында құрған, және Lê әулетінің жаңғыруы (Оңтүстік династиясы), Tây Đô қаласында орналасқан, билік үшін күресті. Осы екі династия кезеңнің көп бөлігінде Ле–Мạc соғысы деп аталатын ұзақ соғыс жүргізді. Бастапқыда Оңтүстік әулеттің аумағы Тан Хоа провинциясымен шектелген. Нгуен Хуанның Ле аймағын оңтүстіктегі Мạc гарнизонынан қайтарып алу жорылынан кейін Солтүстік династия тек Тхань-Хоадан солтүстікке дейінгі провинцияларды бақылады. Екі әулет те Вьетнамның жалғыз заңды әулеті екенін мәлімдеді. Ақсүйектер мен олардың рулары жиі жақтарын ауыстырды, тіпті Мạc Kính Điển сияқты адал қызметкерлерін жаулары да сирек кездесетін ізгі адамдар ретінде мақтады. Жері жоқ мырзалар болғандықтан, бұл ақсүйектер мен олардың әскерлері қарақшылардан да жаманрақ, өздерін азықтандыру үшін шаруаларды тонады. Бұл хаос елді қиратуға және Тонг Кинь сияқты бұрынғы гүлденген қалаларды кедейлікке ұшыратуға әкелді. Екі әулетке жуық алпыс жыл бойы соғыс жүрді, 1592 жылы Оңтүстік әулет Солтүстік әулетті жеңіп, Дунг Кинді қайтарып алғанда аяқталды. Дегенмен, Мạc әулетінің мүшелері 1677 жылға дейін қытай әулеттерінің қорғауында Као Бхангта дербес билікте болды.
other uses of Northern and Southern dynasties
The Northern and Southern dynasties (; Chữ Hán: ) in the history of Vietnam, spanning from 1533 to 1592, was a political period in the 16th century during which the Mạc dynasty (Northern dynasty), established by Mạc Đăng Dung in Đông Đô, and the Revival Lê dynasty (Southern dynasty) based in Tây Đô were in contention. For most of the period, these two dynasties fought a lengthy war known as the Lê–Mạc War. Initially, the domain of the Southern court was confined within Thanh Hoa province. After the expedition of Nguyễn Hoàng to reclaim Lê territory in the South from Mạc garrison force, Northern dynasty only controlled the provinces from Thanh Hoa up North. Both dynasties claimed to be the sole legitimate dynasty of Vietnam. The nobles and their clansmen switched side frequently to the extent that loyal retainers such as Prince Mạc Kính Điển were praised even by their foes as rare virtuous men. As lords without land, these nobles and their armies behaved a little or no better than petty thieves, raiding and looting the farmers to feed themselves. This state of chaos brought along the destruction of the countryside and reduced many formerly prosperous cities such as Đông Kinh to poverty. The two dynasties fought for nearly sixty years, ended in 1592 when the Southern dynasty defeated the North and recaptured Đông Kinh. However, Mac family members
had maintained an autonomous rule in Cao Bằng under the protectorate of Chinese dynasties until 1677.
Мạc Đăng Dung патшалық таққа ие болды
16 ғасырдың басында Кейінгі Ле әулеті әлсіре бастады. 1497-1527 жылдар аралығында алты билеушінің тұсында өмір сүрген Ле әулеті елдің солтүстік бөлігін, тіпті оңтүстікке жаңа қосылған аймақтарды да бақылауда ұстай алмады. Монархияның әлсіреуі ақсүйектердің түрлі руларына билікке таласуға мүмкіндік берді. Ле Чио Тонг 1522 жылы Трин және Нгуендермен оңтүстікке қашқаннан кейін, Мақ Данг Дунг императордың кіші інісі Ле Сюаньді Ле Цунг Хуан атымен жаңа император деп жариялады. Бірақ, шындығында, жаңа императордың ешқандай билігі болмады. Мақ әскері оның ағасы Ле Чио Тонгты өлтіргеннен кейін үш жыл өткен соң, 1527 жылы Мақ Данг Дунг Ле Цунг Хуанды өлтіру арқылы оның билік еткендігі туралы сылтауды жойды. Он жыл бойы Ле әулетін тиімді басқарған Мақ Данг Дунг 1527 жылы өзін Вьетнамның жаңа императоры деп жариялап, Мақ әулетін құрды.