Кіріспе

Вьетнамдық династиялар. Солтүстік және Оңтүстік династиялардың басқа қолданыстары. Вьетнам тарихындағы Солтүстік және Оңтүстік династиялар (Чữ Hán: ) 1533 жылдан 1592 жылға дейін созылып, 16 ғасырда Мạc династиясы (Солтүстік династиясы), Мạc Đăng Dung-тың Đông Đô қаласында құрған, және Lê әулетінің жаңғыруы (Оңтүстік династиясы), Tây Đô қаласында орналасқан, билік үшін күресті. Осы екі династия кезеңнің көп бөлігінде Ле–Мạc соғысы деп аталатын ұзақ соғыс жүргізді. Бастапқыда Оңтүстік әулеттің аумағы Тан Хоа провинциясымен шектелген. Нгуен Хуанның Ле аймағын оңтүстіктегі Мạc гарнизонынан қайтарып алу жорылынан кейін Солтүстік династия тек Тхань-Хоадан солтүстікке дейінгі провинцияларды бақылады. Екі әулет те Вьетнамның жалғыз заңды әулеті екенін мәлімдеді. Ақсүйектер мен олардың рулары жиі жақтарын ауыстырды, тіпті Мạc Kính Điển сияқты адал қызметкерлерін жаулары да сирек кездесетін ізгі адамдар ретінде мақтады. Жері жоқ мырзалар болғандықтан, бұл ақсүйектер мен олардың әскерлері қарақшылардан да жаманрақ, өздерін азықтандыру үшін шаруаларды тонады. Бұл хаос елді қиратуға және Тонг Кинь сияқты бұрынғы гүлденген қалаларды кедейлікке ұшыратуға әкелді. Екі әулетке жуық алпыс жыл бойы соғыс жүрді, 1592 жылы Оңтүстік әулет Солтүстік әулетті жеңіп, Дунг Кинді қайтарып алғанда аяқталды. Дегенмен, Мạc әулетінің мүшелері 1677 жылға дейін қытай әулеттерінің қорғауында Као Бхангта дербес билікте болды.

Мạc Đăng Dung патшалық таққа ие болды

16 ғасырдың басында Кейінгі Ле әулеті әлсіре бастады. 1497-1527 жылдар аралығында алты билеушінің тұсында өмір сүрген Ле әулеті елдің солтүстік бөлігін, тіпті оңтүстікке жаңа қосылған аймақтарды да бақылауда ұстай алмады. Монархияның әлсіреуі ақсүйектердің түрлі руларына билікке таласуға мүмкіндік берді. Ле Чио Тонг 1522 жылы Трин және Нгуендермен оңтүстікке қашқаннан кейін, Мақ Данг Дунг императордың кіші інісі Ле Сюаньді Ле Цунг Хуан атымен жаңа император деп жариялады. Бірақ, шындығында, жаңа императордың ешқандай билігі болмады. Мақ әскері оның ағасы Ле Чио Тонгты өлтіргеннен кейін үш жыл өткен соң, 1527 жылы Мақ Данг Дунг Ле Цунг Хуанды өлтіру арқылы оның билік еткендігі туралы сылтауды жойды. Он жыл бойы Ле әулетін тиімді басқарған Мақ Данг Дунг 1527 жылы өзін Вьетнамның жаңа императоры деп жариялап, Мақ әулетін құрды.