Кіріспе

Жапон танкеті Тип 97 Жеңіл бронеавтомобиль Те Ке (九七式軽装甲車 テケ) – Жапон императорлық армиясының Екінші Қытай-Жапон соғысында, Номонхан шайқасында Кеңес Одағына қарсы және Екінші дүниежүзілік соғыста қолданған танкеті. Ол жылдам барлау машинасы ретінде жасалған және бұрынғы 94-ші типті танкеттің орнына келген.

Тарих және дамуы

Type 97 моделінің бастауы 1936 жылы Hino Motors компаниясы әзірлеген Type 94 TK дизельдік қозғалтқыштың прототипінде жатыр. Прототиптің қуаттырақ қозғалтқышы және үлкенірек қаруы болғанымен, алғашқы сынақтар сәтті болмады және Жапон армиясы қабылдау алдында өзгерістер талап етті. Hino 1937 жылдың қараша айында қозғалтқышы шассидің арт жағына жылжытылған модификацияланған прототип ұсынды. Бұл конструкция қабылданды және 1938 жылы толық өндіріс басталды. 1938 жылдан 1944 жылға дейін барлығы 616 дана өндірілді (1937 жылы 1 дана, 1938 жылы 56 дана, 1939 жылы 217 дана, 1940 жылы 284 дана, 1941 және 1944 жылдар аралығында 58 дана).

Дизайн

Шассидің сыртқы түрі ұқсас болғанымен, Type 97 дизайны Type 94-тен бірнеше маңызды аспектіде ерекшеленді. Қозғалтқыш артқа жылжытылды, ал зеңбірек мұнарасы (командир орны) танкеттің ортасына, ал жүргізуші корпустың сол жағына орналастырылды. Бұл екі адамға бір-бірімен тиімді байланыс жасауға мүмкіндік берді. Type 94-тегідей, ішкі жағы да жылуды сіңіретін асбест парақтарымен қапталды. Басты қаруы – Type 94 37 мм танк зеңбірегі, 96 оқпен, 136 см (L36.7) ұзындығындағы ствол, -15-тен +20 градусқа дейінгі EL атылу бұрышы, 20 градус AZ атылу бұрышы, 600 м/с бастапқы жылдамдық, 300 м қашықтықта 45 мм броньды тесіп өту қабілеті болды, бұл қару Type 95 Ha Go танктерінде де қолданылды. Алайда, осы қарудың өндірісіндегі тапшылықтарға байланысты көптеген машиналар 7,7 мм Type 97 пулеметімен жабдықталды. Type 97 1939 жылы Type 94-ті конвейерде ығыстырды, ол негізінен барлау полктеріне берілді және 1941 жылға дейінгі АҚШ армиясының танктері сияқты, жау танктерімен тікелей шайқасу үшін емес еді. Ол жылдамдыққа баса назар аудара отырып жасалған барлау машинасы болғандықтан, оның корпусы мен мұнарасы екі экипаж мүшесіне ғана есептелген; танкет командирі басты зеңбіректің оқтарын жүктеуге және атуға жауапты болды. Көптеген танкеттер сияқты, оның да броньдық қорғанысы жеткіліксіз болды және кез келген "танкқа қарсы қарудың" жеңіліс сыйы болды.

Нұсқалар

97 типті бірнеше нұсқасы шығарылды. 98 So Da APC типі бронетранспортер және оқ-дәрі тасымалдаушы ретінде пайдалануға арналған. Көліктің өндірісі 1941 жылы басталды. 100 типті Те Ре, артиллериялық бақылау көлігі ретінде пайдалануға арналған. Ол 1940 жылы өндіріске енгізілді. Тағы бір нұсқада Type 97 Ki To SPAAG прототипіне түрлендірілді. 97-ші типтегі мұнара алынып тасталды және шассиге 98-ші типтегі 20 мм автокөліктік зеңбірек орнатылды. Экипажға қорғаныш қалқаны болған жоқ. Шасси екі жағында қосымша дөңгелекпен ұзартылды. Ол өндіріске енгізілген жоқ. Сонымен қатар, 97-типті дезинфекциялау машинасы және 97-типті газ шашырату машинасы өндірілді. Олар Type 97 Te Ke шассиіне негізделген, бірақ Type 94 танкет мұнарасын алды. 97 типті Те Ке модификацияланып, химиялық агенттерден қорғау үшін жабық "трактор" ретінде пайдаланылды. Ол конфигурацияланған дербес, жылжымалы сұйық заттарды таратуға арналған химиялық көлікті немесе химиялық заттарды зарарсыздандыруға арналған жылжымалы көлікті тартатын болды. Олар өз алдыңғылары – 94-типті дезинфекциялау машинасы мен 94-типті газ шашырату машинасы сияқты жұмыс істеді.

Пайдалану тарихы

Көбінесе Type 97-лер жаяу әскер дивизияларын қолдау үшін таратылды, онда олар жиі бронетранспортерлер, жабдықтау машиналарын және барлау/іздеу мақсатында пайдаланылды. Type 97 танкісі 1938–1945 жылдардағы екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде Қытайда сәтті қолданылды, себебі Қытайдың Ұлттық революциялық армиясында бар болғаны үш танк батальоны болды, олардың құрамында итальяндық CV33 танкеттері де болды. Олардың жеңіл салмағы теңіз немесе өзен арқылы оңай тасымалдауға мүмкіндік берді. Type 97 танкеттерінің алғашқы жауынгерлік сынағы 1939 жылғы мамыр мен тамыз айлары аралығында Кеңес Одағының Қызыл Армиясына қарсы Номонхан шайқасында өтті. Бұл шайқасқа арналмағанмен, 97 танкеті Ресейдің танкке қарсы және Кеңес BT-5 және BT-7 жеңіл танктерінің 45 мм жылдам ату қабілетті пушкаларына қарсы күресті. Олар кірген жапондық танк күштері қырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Type 97 Малайя шайқасы мен Филиппин шайқасындағы жапондық жеңіске үлес қосты, өйткені оның жеңіл салмағы танкке ауыр танктерді қабылдай алмайтын көпірлер мен паромдар арқылы өтуге мүмкіндік берді, ал оның кішкентай өлшемі аймақтағы ұзын, иілісті және тар жолдармен жүруге мүмкіндік берді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Голландтік Шығыс Индияда орналасқан Type 97 танкеттері Индонезия Ұлттық революциясы кезінде Индонезия армиясы тарапынан қолданылды.