Кіріспе

Skaneateles Lake) – АҚШ-тың Нью-Йорк штатының орталық бөлігіндегі Finger Lakes көлдерінің бірі. Скенителес атауы жергілікті ирокея тілдерінің бірінде «ұзын көл» дегенді білдіреді. Көл кейде «Көлдердің шатыр бағы» деп аталады, себебі оның биіктігі (863,27 фут (263 м)) басқа Finger Lakes көлдерінен жоғары. Бұл – АҚШ-тағы ең таза көлдердің бірі. Оның ұзындығы 26 шақырымды (көлдің оңтүстік жағындағы батпақты жерлерді ескергенде 27 шақырым), ал ені орташа есеппен 1 шақырымды құрайды, су бетінің ауданы 35 шаршы шақырым, ал ең терең жері 96 метрге жетеді. Көл Скенителес арнасы арқылы солтүстікке қарай ағып, Сеника өзеніне құяды. Finger Lakes көлдерінің арасындағы ең тазасы болып табылатын оның суы соншалықты таза, Сиракуза қаласы және басқа муниципалитеттер оны сүзгілемей пайдаланады. Сиракуза қаласы көлдің сапасын қорғауға жылына шамамен 2,3 миллион доллар жұмсайды, он алты адам су жиналатын алаптағы 2600 жылжымайтын мүлікті (әдетте жылына екі рет) тексеріп отырады, бұл басқа Finger Lakes көлдерімен салыстырғанда салыстырмалы түрде кішкентай. Көл Орегон штатындағы Кратер көлінен кейін еріген азот мөлшері бойынша өлшенгенде АҚШ-тағы екінші таза көл болып табылады. Уильям Генри Сьюард оны «әлемдегі ең әдемі су кеңістігі» деп атаған.

Сипаттама

Скенателз көлінің жағалаулары үш округте орналасқан: Онондага, Кайуга және Кортленд. Скенеателс ауылы (халық саны шамамен 2450) көлдің солтүстік жағында, Онондага округінде орналасқан. 1881 жылы жазғы коттедждер пайда бола бастады, ал 2002 жылы көлдің айналасында 2000-нан астам тұрғын үй болды. Көбінесе, қазіргі уақытта салынатын жаңа үйлер жазғы пайдалану үшін емес, жыл бойы тұруға арналған, сондай-ақ көптеген жазғы коттедждердің орны ауыстырылуда. Бұл туристік мақсатқа ие және жазғы демалыс орыны болып табылатын жердің уақытша және маусымдық халқы жылы айларда артады. Скенателз көлі, жақын орналасқан Отиско және Оваско бармақ көлдерінен судан шамамен 600 фут (183 метр) биіктіктегі тік жарлармен бөлінген, бұл екі жақта да тамаша көріністерді ашады. Жоғартқы жердің көп бөлігі орманды, және бірнеше ірі мемлекеттік қорықтар бар. Бұл аймақ 1930 жылға дейін қызылша (teasel) өндірісімен белгілі болды. Қызылша жүнді өңдеу фабрикаларында матаның қалыңдығын арттыру үшін қолданылды. Таулы аймақта әлі де кейбір сүт фермалары сақталып қалған, олар кейде көп ұрпақтан бері бір отбасының меншігінде болады, бірақ жердің көп бөлігі енді ауыл шаруашылығына пайдаланбайды. Батыс Фингер-Лейктерде сәтті өсірілген жүзімдіктерді енгізу бойынша тәжірибелер жүргізілуде. Дегенмен, 863 фут (245 метр) биіктікте орналасқан Скенателз көлі, 382 фут (116 метр) биіктіктегі, ірі, терең және төмен орналасқан Каюга көлі сияқты, кем пайдалы микроклиматқа ие болуы мүмкін.

Белгілер мен ерекшеліктері

Көлдің айналасында ескеретін жерлер мен көрікті орындар кездеседі. Скенителс ауылын көптеген тарихи ғимараттар әсемдейді. Карпентер шарлауы Нью-Хоуп поселкесіне жақын, көлдің оңтүстік-батыс жағалауынан шамамен бір мильдей қашықтықта орналасқан. Жоғарыдан төменге шарлауға дейінгі жол жартасты, түзетілмеген және өте қауіпті. Шарлаулар Bear Swamp Creek арнасымен көлге дейін созылатын Бахар табиғат қорығының бір бөлігі болып табылады. Жақын жердегі тарихи Нью-Хоуп диірмені (ешқашан жұмысын қайта жаңғыртпайды). Карпентер Пойнттың қарсы жағында Дең Миль Пойнт орналасқан, ол пикниктерге танымал орын. Көлдің оңтүстік бөлігі, биік төбелермен шектелген (төменде, оң жақта), солтүстік бөлігінен ерекшеленеді. Глен-Хейвен поселкесінде бұрын ірі курорттық қонақ үй болған, бірақ қазір кішкентай қонақ үйлер мен маусымдық тамақтану орындары ұсынылады. 1860-1900 жылдары доктор В.К. Томас Глен-Хейвен қонақ үйінде сумен емдеуді ұсынды. Батыс жағында Нью-Йорк штатының Найлс қаласы орналасқан. Шығыс жағында Спаффорд қаласының биік жері панорамалық көріністерді ұсынады. Бұл қалалардың арасында, үшінші округке қарасты Скотт қаласындағы терең Глен-Хейвен аңғары жатыр. Спаффордтағы Бородино поселкесі 1830 жылғы Федералдық стильдегі, өзгертпеген шіркеуін сақтап қалды және Фредерик Дуглас сөйлеген құлдыққа қарсы қозғалыстың орталығы ретінде танымал. Көлде демалыспен жайлы қайық тебу ұзақ жылдардан бері танымал. 1847 жылдан бастап басқа көлдерден және Скенителс көлінен келген яхталармен регаталар өткізіле бастады. Skaneateles Country Club-та қайық орталығы бар. Жарысқа арналған "Lightning" қайығы, "Comet" сияқты, Скенителсте жобаланып және өндірілді. Көл жағалауында аз ғана мариналар мен басқа да коммерциялық нысандар бар. Көлдің батыс жағында, Скенителс Кантри Клуб маринасының оңтүстігінде Нью-Йорк штатының қоғамдық қайық түсіру орны орналасқан. Сонымен қатар, көлдің батыс жағында, Мадана поселкесінде, Скенителс Кантри Клуб маринасынан оңтүстікке қарай шамамен 6 миль жерде Скенителс Маринасы орналасқан. Спаффорд қалашығында, көлдің шығыс жағында, Бородино маңында, Скенителс желкендеу клубынан оңтүстікке қарай төрт шақырым жерде қоғамдық қайық түсіру орны бар. Көлдің бастауында (саусақты көлдер оңтүстіктен солтүстікке қарай ағады) Глен-Хейвенде марина мен тұрақ орналасқан. Ауылдан круиздерге баруға болады. Көл бойындағы коттедждерге қызмет көрсететін пошта қайығы да жолаушыларды тасымалдайды.

Жабайы табиғат

2012 жылғы "Балықшылар күнделігінде" Нью-Йорк штатының қоршаған ортаны қорғау департаменті Скенателз көлінде тіршілік ететін он үш түрлі балықты тізімдейді. Бұл түрлерге: көкжаңбырлы троту, көлдік троту, көлдік ақ балық, құрлықтағы лосось, кіші ауызды бас, циско, тас бас, тізбекті шоқыр, қабақ тұқымды балық, сары шабақ, қоңыр бұқа балық, көкқұйрық және кәдімгі сазан жатады. Көлдік тротулар табиғи түрде көбейеді, ал жыл сайын 20 000 көкжаңбырлы троту мен 9 000 құрлықтағы лосось өсіріліп қосылады. 2007 жылдың көктемінде бастардың көптеп қырылуы кейіннен вирустық геморрагиялық септицемия (ВГС) вирусына байланысты екені анықталды. Бұл вирус 2005 жылы аймақта пайда болғаннан бері Ұлы көлдерде миллиондаған балықтың өліміне себеп болған балық ауруын тудырады. Вирус пен ауру адам денсаулығына қауіп келтірмейді, бірақ Нью-Йорк штаты оның басқа көлдерге таралуын тежеуге жұмыс істеп жатыр. 2007 жылдың 6 маусымында ВГС таралуын бақылауға бағытталған жаңа штаттық жем ережелері жарияланды. ВГС тірі немесе мұздатылған жем балықтары, уылдырық, тірі аквариумдар және балласт суы сияқты түрлі жолдармен су объектілері арасында таралуы мүмкін. Скенателз көлінен басқа су объектілеріне қайықтар мен балық аулау құралдарын көшірмес бұрын дезинфекциялау қажет.

Қоршаған орта мәселелері

АҚШ-тың қоршаған ортаны қорғау агенттігінің мәліметінше, көлге ауыл шаруашылығынан (пестицидтер мен тыңайтқыштарды қолдану, мал қоқысының өндірісі және шөгінділер) , тұрғын үйлерден (септикалық жүйелер, газон күтімі және құрылыс) және өзен жағалауларының эрозиясынан келген ластану әсер етеді. Бұл көздерден шығатын ластаушы заттарға шөгінділер, азот және фосфор негізіндегі қоректік заттар, пестицидтер, бактериялар (ішек таяқшасы қоса), вирустар және гиардия және криптоспоридий сияқты протозоалар жатады. Көлдің су жиналатын алабы мен көлдің арақатынасы ерекше төмен, ол олиготрофты деп саналады, яғни азот пен фосфор сияқты қоректік заттардың мөлшері аз. 2013 жылы көлде пайда болған қатты, жабысқақ көбік жылдар бойы көрінетіндей өсіп келе жатқаны хабарланды. Көбік қатты желден кейін жағалауларда және шығанақтарда жиналады. 2017 жылы көлде кең ауқымды көк-жасыл балдырлар гүлдеуі байқалды, тексеру нәтижесінде микроцистин токсиндері анықталды, осылайша ол енді АҚШ-тағы ең таза көлдердің бірі емес.