Кіріспе

Килемді акулалар түрлері
Түрлер қорабы
| атауы = Зебра акуласы
| суреті = Stegostoma fasciatum. JPG
| статусы = EN
| статус жүйесі = IUCN3.1
| статус анықтамасы = Осы түр үшін қазіргі уақытта S. fasciatum және S. varium екеуі де қолданылады; 2019 жылғы таксономиялық шолу S. tigrinum оның дұрыс атауы екенін көрсетті. Бұл атау 1984 жылғы Compagno шолуында назарда болмады, мүмкін оның сипаттама жылы шатасудан туды (Фаулер 1941 жылғы жарияланымда оны 1795 жылы сипатталған деп қате көрсеткен). Squalus tigrinus 1781 жылы Форстермен сипатталған, ал Squalus fasciatus Германмен сипатталғаннан екі жыл бұрын. Осылайша, бұрынғы және ескі атау дұрыс (Stegostoma tigrinum ретінде), ал кейінгі және жаңа атау оның кіші синонимі болып табылады. Форстердің 1781 жылы ұсынған атауы 1899 жылдан бері ондаған жарияланымдарда қолданылғандықтан, ол nomen oblitum емес. "Fasciatum" сөзі "жолақты" дегенді білдіреді, бұл жас акуланың жолақты өрнегіне сілтеме жасайды. Жастың түсі "зебра акуласы" деген жалпы атаудың бастауы. "Леопард акуласы" деген атау кейде нүктелі ересек акулаларға қолданылады, бірақ бұл атау көбінесе Triakis semifasciata – гоундшарк акуласын білдіреді, сондай-ақ кейде жолбарыс акуласы (Galeocerdo cuvier) үшін де қолданылады. Compagno (1988) бұл түрдің Pseudoginglymostoma немесе Rhincodon, Ginglymostoma және Nebrius кладымен туыстығын ұсынды.

Сипаттама

Зебра акуласы цилиндр тәрізді денеге, үлкен, сәл жалпақ басқа және қысқа, дөңгелек мұрынға ие. Көздері кішкентай және бас жақтарында орналасқан; спиракельдер олардан артында орналасқан және олармен бірдей немесе одан да үлкен. 5 қысқа желбезек тесігінің соңғы 3-і көкірек қанатының табанында орналасқан, ал төртінші және бесінші тесіктер қалғандарына қарағанда бір-біріне жақын орналасқан. Әрбір мұрын тесігінде қысқа сақалша және одан ауызға дейін созылатын ойыс бар. Аузы дерлік түзу, төменгі ерінінде үш бөлігі және бұрыштарында қырлар бар. Жоғарғы жақ сүйегінде 28–33 тіс қатары, ал төменгі жақ сүйегінде 22–32 тіс қатары бар; әр тіс үлкен орталық тіс және екі кішкентай тіспен қапталған.

Биология және экология

Күндіз зебра акулалары белсенділігі төмендеп, көбінесе теңіз түбінде демалады, кейде денелерінің алдыңғы бөлігін тіреу үшін кеуде қанаттарын пайдаланады және тыныс алуды жеңілдету үшін ауыздарын ашып, ағымға қарай беттейді. Риф арналары демалуға қолайлы орын, себебі тар кеңістікте су жылдамырақ және көбірек оттегімен толы болады. Олар түнде немесе тамақ пайда болғанда белсенділеніп, қозғала бастайды. Зебра акулалары күшті және епті жүзушілер, дене мен құйрықтың айқын жылан тәрізді толқындарымен жылдам қозғалады. Квинслендтің оңтүстік-шығысында әр жазда бірнеше жүз зебра акуласы шалшық суларда жиналады. Бұл топтар толығымен үлкен ересек акулалардан тұрады, мұнда әйелдердің саны еркектерден шамамен үш есе көп. Бұл жиынның мақсаты әлі анықталған жоқ; акулалардың арасындағы нақты көбейіс мінез-құлқы байқалған жоқ. Бір ересек еркек зебра акуласының басқа ересек еркектің кеуде қанатын тістеп, оны теңіз түбіне итергені байқалды; екінші еркек арқасына аударылып, бірнеше минут бойы қозғалмай жатты. Бұл мінез-құлық еркек және әйел акулалардың жұптасуға дейінгі мінез-құлқына ұқсас, және екі жағдайда да кеуде қанатын тістеу және ұстап тұру бір акуланың екіншісіне басымдығын көрсетуімен байланысты болуы мүмкін деп болжанады.

Өмірбаян

Зебра акуласының көбейіс мінез-құлқында еркек жекесінің аналық жекесінің соңынан еріп, оның кеуде қанаттары мен құйрығын күшті тістеуі, содан кейін еркектің аналықтың кеуде қанатын ұстап, екі акуланың да теңіз түбінде қозғалмай жатуы жатады. Кейде бұл жұптасуға алып келеді, онда еркек денесін аналықтың айналасына орап, бір тұтқасын оның клоакасына енгізеді. Жұптасу екі-бес минутқа созылады. Зебра акуласы жұмыртқа туады, аналықтары ірі жұмыртқа қапшықтарын салады, олардың ұзындығы, ені және қалыңдығы әртүрлі. Жұмыртқа қабығы қою қоңырдан күлгін түске дейін болады және оны субстратқа бекітетін қабырғаларында түк сияқты талшықтар болады. Егер температураға байланысты болса, шаруашылық жағдайында жұмыртқалар төрт-алты айдың ішінде жарылады. Тағы бір зерттеуде жыныстық байланысы болмаған аналықтарда партеногенез байқалды.

Адамдармен қарым-қатынас

Жайпақ денелі және баяу қозғалатын зебра акулалары адамдарға қауіпті емес және су астында оларға оңай жуынуға болады. Дегенмен, олар құйрқын тартып немесе оларға мінуге тырысқан суға батып жүзгендерді шағып алады. 2008 жылғы Халықаралық акула шабуылдары тізілімінде бір рет себепсіз шабуыл тіркелген, бірақ ешкім жарақаттанбаған. Зебра акулалары өте тез қысқаруға бейім, себебі олардың мекендейтін жерінің тереңдігі аз және популяциялар арасындағы таралу деңгейі төмен. Нарық зерттеулері олардың бұрынғыға қарағанда әлдеқайда сирек кездесетінін көрсетеді. Сонымен қатар, адамның қызметінен олардың коралл рифтеріндегі ортасының бұзылуы және динамиттеу немесе улану сияқты зиянды балық аулау әдістері оларға қауіп төндіреді. Осының салдарынан, IUCN Қызыл тізімінде бұл түр Қауіпті түрлерге жатқызылған. Австралияда осы түрге төнетін жалғыз қауіп – креветка аулау кезіндегі өте аз көлемдегі қосалқы аулау, және онда оларға ең аз алаңдаушылық статусы берілген.