Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вашингтон штатындағы стратовулкан
Stratovolcano in Washington
Мұздық шыңы – Вашингтон штатының ең белсенді жанартауларының бірі. Бұл жанартау Плейстоцен дәуірінде, шамамен бір миллион жыл бұрын қалыптасқан және соңғы мұз дәуірінен бері штаттың ең ірі және жарылыс күші зор атылуларын тудырды. Континенттік мұз қабаттары аймақтан шегінген кезде, Мұздық шыңы үнемі атыла бастады, соңғы 3000 жылда бес рет жарылыспен атылды. Ол кем дегенде алты рет атылып, оның екеуі Вашингтондағы ең үлкен атылулардың қатарына жатады.
Glacier Peak is one of the most active of Washington's volcanoes. The volcano formed during the Pleistocene epoch, about one million years ago, and since the most recent ice age, it has produced some of the largest and most explosive eruptions in the state. When continental ice sheets retreated from the region, Glacier Peak began to erupt regularly, erupting explosively five times in the past 3,000 years. It has erupted repeatedly during at least six periods; two of these eruptions have been among the largest in Washington.
Геология
Өткенге (тарихқа дейінгі) жататын лава күмбездерінің қалдықтары, жанартаудың жалған шыңы – Көңілі толмаған шыңынан басқа, оның басты құрамдас бөліктері болып табылады. Бұрынғы пирокластикалық ағындар жанартау маңындағы өзен аңғарларында жақсы көрінеді, олар лава күмбездерінің құлауынан туындаған болуы мүмкін. Сонымен қатар, шыңның шығысында күл бұлттарының қалдықтарынан тұратын қыраттар бар. Жанартаудың қарсы шығыс беткейінде де күл бұлттарының шөгінділері кездеседі. Тауды зерттеулерге дейін пирокластикалық ағындарға сәйкес келетін ештеңе табылған жоқ, бірақ бірнеше өткен лай ағындары анықталды. Таудың жанында орналасқан Дасти-Крик өзенінде пирокластикалық ағын шөгінділері мен басқа да лай ағындары бар, кем дегенде қалыңдығы бар лахар бар. Дегенмен, бұл үлкен лай ағыны – Дасти және Шоколад ағындарын қамтитын жанартаудағы өткен оқиғалардың шоғырлануының бір бөлігі. Бұл аймақта кем дегенде лит қалдықтары бар. Вулкан сонымен қатар ыстық су бұлақтары сияқты жылулық құбылыстарды да жасаған. Таудың үстінде үш ыстық су бұлағы болған: Гамма, Кеннеди және Күкірт.
Remnants of past (prehistoric) lava domes are main components of the summit of the volcano, in addition to its false summit, Disappointment Peak. Past pyroclastic flow deposits are easily visible in river valleys near the volcano, likely caused by lava dome collapse, along with ridges found east of the summit consisting of ash cloud remains. There are also ash cloud deposits on the opposite eastern flank of the volcano. Studies of the mountain have to date been unable to find any correspondence with pyroclastic flows, but several past mudflows have been identified. In the Dusty Creek, located by the mountain, there is a lahar at least thick, containing pyroclastic flow deposits and other mudflows. However, this large mudflow is part of a concentration of past incidents at the volcano that spans the Dusty and Chocolate Creek. In the area at least of lithic debris are contained. The volcano has also created thermal features such as hot springs. There were three hot springs on the mountain: Gamma, Kennedy, and Sulphur,
Тектоникалық орта
Бұл жанартау Вашингтон штатында орналасқан және ол жердегі бес ірі стратовулкандардың бірі. Каскадтық жанартаулық доғасында орналасқан бұл жанартау, Тынық мұхитының Хуан-де-Фука тақтасының Солтүстік Америка тақтасының астына батып кіруі нәтижесінде пайда болған. Екі тақтаның жақындасуы жыл сайын жалғасуда. Бұл аймақ шамамен 36 миллион жылдан бері вулкандық белсенділікпен сипатталады, ал құрамына кіретін тау жыныстары 55 және 42 миллион жыл аралығында пайда болған. Аймақтағы жанартаулық атқыштар жүйелі емес және бір мезгілде болмайды. Жанартауларды жасы бойынша жіктеу үшін ғалымдар оларды әдетте Жоғары Каскадтарға (жас жанартаулар) және Батыс Каскадтарға (ескі жанартаулардан тұратын) бөледі. Дегенмен, Вашингтондағы барлық жанартау тегі әртүрлі болғандықтан, олардың ешқайсысы аталған екі топтың біріне де жатпайды.
The volcano is located in Washington, and is one of the five major stratovolcanoes there. Situated in the Cascade Volcanic Arc, the volcano was created by subduction of the oceanic Juan de Fuca Plate under the North American Plate. Convergence between the two continues at a rate of per year. This range has been volcanically active for about 36 million years, and the rocks that make up its volcanoes are between 55 and 42 million years old. Eruptions within the range are irregular and do not occur all at once. In an attempt to organize the volcanoes by age, scientists typically divide them into the High Cascades, younger volcanoes, and the Western Cascades, consisting of the older volcanoes. However, the vents in Washington are all of different ages so none of its volcanoes are included in either of the sections.
Тарих
Аймақтың төңірегінде көптеген жергілікті американдықтар тұрған, және басқа Вашингтон жанартауларымен бірге бұл тауды олар рух деп санаған. Еуропалық-американдық саяхатшылар аймаққа келгенде, тау туралы жергілікті әңгімелер арқылы біраз мәлімет алған. Жергілікті халық Глейшер шыңын өздерінің әңгімелері мен нанымдарының маңызды бөлігі деп сипаттаған, бірақ аймақтағы басқа жанартаулар картаға түсірілгенде, Глейшер шыңы назардан тыс қалды. 1850 жылы жергілікті тұрғындар табиғатты зерттеуші Джордж Гиббске жанартаудың бір кезде "қоңыр түтін шығарғанын" айтқан. Сондай-ақ, американдықтардың түпкілікті халқы Каскад тауларының маңындағы жерді егін шаруашылығына пайдаланған, осылайша олар жиі аймақта жиналатын болған. Соның салдарынан, 1870-1890 жылдары алтын іздеушілер аймаққа келіп, ресурстар мен құнарлы жерлерді іздеген. Тауды алғаш көрген ақ адам – Дэниел Линдсли – 1870 жылы Солтүстік Тынық мұхиты темір жолы компаниясының қызметкері, темір жол салуға қолайлы бағыттарды іздеп жүргенде оны көріпті.
Around the area, there were many Native Americans, and along with other Washington volcanoes, the mountain was recognized by them as a spirit. When European American explorers reached the area, they learned about the mountain, though only partially, through local legends. Although the local people described Glacier Peak as a vital part of their storytelling and beliefs; when other volcanoes in the area were mapped, Glacier Peak was left out. In 1850 natives mentioned the volcano to naturalist George Gibbs saying that the volcano had once "smoked". Native Americans also used the area around the Cascades for their agriculture, leading them to often congregate in the region. As a result, gold miners eventually reached the area in the 1870s–1890s, searching for resources and rich land. The first white man recorded to observe the mountain—Daniel Lindsley—was an employee of the Northern Pacific Railroad Company searching for possible railroad routes when he saw it in 1870.
Мұздықтар
Мұздық шыңын 11 маңызды мұздық жабады. 1906 жылы К. Э. Раск бұл мұздықтарды алғаш көрген кезде олар кері шегіне бастаған, бірақ әлі де жақсы сақталған еді. Кіші мұз дәуірінен 1958 жылғы жағдайға дейін Мұздық шыңы мұздықтарының орташа шегінуі 5381 фут (1640 м) құрады. Ричард Хабли Солтүстік Каскад мұздықтарының 30 жыл бойы үдемелі кері шегінуден кейін 1950 жылдардың басында қайтадан алға жылға бастағанын атап өтті. Бұл алға жылғау 1944 жылдан бастап қысқы жауын-шашынның күрт артуы және жазғы температураның төмендеуіне жауап ретінде болды. Мұздық шыңының айналасындағы он бес мұздықтың ондауы, оның ішінде таудың беткейіндегі барлық мұздықтар да алға жылжыды. Мұздық шыңы мұздықтарының алға жылжуы белгілі бір шекке жетіп, 1978 жылы аяқталды. 1950-1979 жылдар аралығында алға жылжыған Мұздық шыңының барлық он бір мұздығы анықталатын ең жоғары алға жылжу терминалды мореналарын қалдырды. 1984 жылдан 2005 жылға дейін сегіз Мұздық шыңы мұздықтарының соңғы ең жоғары жағдайынан кері шегінуі 1017 фут (310 м) құрады. Таудың солтүстік беткейінде орналасқан Сүт көл мұздығы 1990 жылдары толығымен еріді.
Eleven significant glaciers cover Glacier Peak. When C. E. Rusk first saw these glaciers in 1906 they were beginning to retreat, but were still very advanced. The average retreat of Glacier Peak glaciers from the Little Ice Age to the 1958 positions was 5381 feet (1640 m). Richard Hubley noted that North Cascade glaciers began to advance in the early 1950s, after 30 years of rapid retreat. The advance was in response to a sharp rise in winter precipitation and a decline in summer temperature beginning in 1944. Ten of the fifteen glaciers around Glacier Peak advanced, including all of the glaciers directly on the mountain's slopes. Advances of Glacier Peak glaciers ranged from and culminated in 1978. All eleven Glacier Peak glaciers that advanced during the 1950–79 period emplaced identifiable maximum advance terminal moraines. From 1984 to 2005, the average retreat of eight Glacier Peak glaciers from their recent maximum positions was 1017 feet (310 m). Milk Lake Glacier, on the north flank of the mountain, melted away altogether in the 1990s.
Демалыс
Тынық мұхитының жотасы (PCT) Glacier Peak шыңының жанынан өтеді. Суиатл өзенін кесіп өту – бұл аймақтан өтетін Тынық мұхитының жотасының (PCT) әйгілі бір бөлігі. 2003 жылдың соңындағы дауылдар салдарынан су тасығанша, Suiattle PCT өткелінде көпір болған. Тауға алғаш 1897 жылы Томас Гердин және АҚШ Геологиялық қызметінің ғалымдары Сэм Стром, А. Х. Дубор және Дарси Бард шыққан. Ең оңай шаңғы жолы – бұл 8 шақырымдай Белі Чак өзені жолымен (орман шаруашылығы жолы № 643) және Ситкум мұздығына дейінгі қашықтық. Жолға орман шаруашылығы жолы № 23 арқылы жетуге болады. Ситкум мұздығындағы шаңғы жолы көтерілу және түсу үшін көк және қара алмаз деңгейінде бағаланады.
The Pacific Crest Trail passes near Glacier Peak. The Suiattle River crossing is a well known feature on the Pacific Crest Trail (PCT) as it passes through the area. The Suiattle PCT crossing used to have a bridge crossing until it was flooded out by storms in late 2003. The first recorded person to climb the mountain was Thomas Gerdine, along with a group of United States Geological Survey scientists, Sam Strom, A. H. Dubor, and Darcy Bard, in 1897. The easiest ski route is about 5 mile (8 km) of walking along the White Chuck River Trail (Forest Service Trail No. 643) and up the Sitkum Glacier. The trail is reached via Forest Service Road No. 23. The Sitkum Glacier ski route is rated blue to black diamond for both the ascent and the descent.
Мәдени сілтемелер
Сиэтлдегі композитор Алан Хованнес өзінің 66-шы симфониясын "Глециер шыңына гимн" деп арнады: 66-шы симфонияны (Хованнес) қараңыз. Джон Макфидің Дэвид Брауердің қоршаған ортаны қорғау қызметін бейнелейтін "Архдруидпен кездесулер" атты деректі кітабы, өзінің үш негізгі бөлімінің біріншісін Глециер шыңының маңындағы кен іздеуге байланысты туындаған жанжалға арнайды.
The Seattle based composer, Alan Hovhaness, dedicated his Symphony no.66 as "Hymn to Glacier Peak": see Symphony no.66 (Hovhaness). The non fiction book Encounters with the Archdruid by John McPhee, which portrays the environmental advocacy of David Brower, devotes the first of its three main sections to a conflict over mineral prospecting around Glacier Peak.