Кіріспе

1918-1937 жылдардағы Кеңес Одағының әскери басшысы Михаил Николаевич Тухачевский (; 16 ақпан 1893 [ескі стиль бойынша 4 ақпан 1893] – 12 маусым 1937), «Қызыл Наполеон» деген лақап атымен белгілі, 1918-1937 жылдар аралығында әскери офицер және теоретик ретінде көзге түскен Кеңес генералы. Кейіннен 1936-1938 жылдардағы көрсеткіштік сот процестері кезінде өлім жазасына кесілді. Ол 1914-1917 жылдардағы Бірінші дүниежүзілік соғыста және 1917-1923 жылдардағы Ресей азамат соғысында офицер болып қызмет етті. 1918 жылы Мәскеу округінің қорғанысына басшылық етті, 1918 жылы Шығыс майданындағы күштерге басшылық етті, Александр Колчактан Сібірді қайтарып алу кезінде Бесінші армияға басшылық етті және 1920 жылы Антон Деникинге қарсы казак күштеріне басшылық етті. 1920-1921 жылдары Польша-Совет соғысында Кеңес Одағының Батыс майданына басшылық етті. Оның басқаруымен Кеңес әскерлері Польша әскерлерін Батыс Украинадан ығыстырып, Польшаға кері қайтарды, бірақ Қызыл Армия Варшавадан тыс жерде жеңіліске ұшырады, ал соғыс Кеңес Одағының жеңілісімен аяқталды. Тухачевский Варшава шайқасындағы жеңілісі үшін Иосиф Сталинді кінәлады. Кейіннен 1925 жылдан 1928 жылға дейін Қызыл Армия штабының бастығы болып қызмет етті, сондай-ақ Халық комиссариатының қорғаныс ісіндегі көмекшісі болды. Аңыз бойынша, оның әулеті Крест жорықтары кезінде Шығысқа қалып қойған фламанд графынан тараған және Ресейге қоныстанғанға дейін түрік әйелін алған. Оның арғы атасы Александр Тухачевский (1793-1831) Ресей империясының армиясында полковник болып қызмет еткен. Ол орыс ұлтынан шыққан. 1912 жылы кадет корпусына түсіп, 1914 жылы Александровское әскери училищесін бітірді.

Польша-Кеңес соғысы

Тухачевский 1920 жылы Польша-Совет соғысы кезінде Польшаға қарсы кеңес әскерлерінің шабуылына басшылық етті. Жаулық әрекеттерге дейін Тухачевский әскерлерін Витебск маңында шоғырландырып, оны театрлық түрде "Смоленск қақпалары" деп атады. Тухачевский әскерлеріне шекарадан өту туралы бұйрық бергенде: "Әлемдік революцияның тағдыры батыста шешілуде: Польшаның мәйіті арқылы жалпыға бірдей өртке апаратын жол Вильноға, Минске және Варшаваға дейін! Алға!" деді. Ричард М. Уатттың сөзінше, "Тухачевскийдің батысқа қарай батыл шабуылы оның табысының кілті болды. Кеңес Жоғарғы Бас қолбасшылығы 60 мың сарбазды күш-жабдық ретінде жіберді, бірақ Тухачевский оларға қосылуға мүмкіндік бермеді. Оның жылдам әскерлері күн сайын артта қалатын сарбаздардың санын арттырып жатты, бірақ Тухачевский осы шығындарға мән бермеді. Оның жабдықтау қызметі хаоста болды және тыл әскері ұйымдасқан күйде болған жоқ, бірақ Тухачевский алаңдамады; оның әскерлері жерден күш алып өмір сүретін болды. Әскерлері Минскі басып алған күні "Бізге Варшаваны беріңіз!" деген ұран көтерілді. Тухачевский оларға қалағандарын беруге бекінді. Барлық жағдайды ескере отырып, Тухачевскийдің өнері – энергияның, нық қадамның және, шын мәнінде, асығыстықтың виртуоздық көрінісі болды." Оның әскерлері Варшаваның сыртында Жозеф Пилсудскийдан жеңіліс тапты. Тухачевский алғаш рет Сталинмен осы Польша соғысы кезінде қақтығысқа келді. Екеуі де Варшаваны басып алудағы кеңес әскерлерінің сәтсіздігін бір-біріне таңды. Тухачевский кейіннен өкінішпен былай деді:

Вислада жеңіске жеткенімізде, революциялық оттың бүкіл континентке таралатынына еш күмән жоқ еді. Оның соғыс туралы кітабы поляк тіліне аударылып, Пилсудскийдің кітабымен бірге жарық көрді.

Тереңдікте жұмыс істеу теориясы

Тухачевский жиі терең операция теориясының авторы ретінде танылады, онда біріктірілген қару түрлері жаудың тыл және логистикасын жою мақсатымен жаудың шебіне терең еніп, соққы береді. Бірақ оның нақты рөлі нақты емес және даулы, себебі бірінші қолынан алынған дереккөздер жеткіліксіз, ал оның жарияланған еңбектерінде осы тақырып бойынша теорияның шектеулі көлемі ғана бар. Әскери топтың бір бөлігі бұл теорияға қарсы болды, бірақ 1930 жылдардың ортасында Қызыл Армия оны көбінесе қабылдады. Бұл тұжырым 1929 жылғы Қызыл Армияның Далалық Ережелерінде ұсынылып, 1935 жылғы Терең Шабуыл Нұсқаулықтарында толықтырылды. 1936 жылғы Уақытша Далалық Ережеде армияға ресми енгізілді. Терең операциялардың тиімділігінің алғашқы мысалы 1939 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Георгий Жуков басқаратын совет корпусының Халхин-Гол (Номонхан) шайқасындағы жапон әскерін жеңуінен көрінеді. Қызыл Армия офицерлерінің 1937-1939 жылдардағы тазалау науқаны "терең операцияларға" қысқа мерзімге қызығушылықты төмендеткені жиі айтылады. Дегенмен, Халхин-Гол шайқасы мен Польша және Франциядағы ұқсас неміс операцияларының табысы олардың тиімділігін көрсеткеннен кейін, олар совет доктринасының маңызды бөлігі болды. Олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шығыс майданында, Сталинград шайқасы және Багратион операциясы сияқты жеңістерде үлкен жетістіктерге қол жеткізді.

Жұмыс

Курт Агрикола, "Дер роте Маршалл. Тухачевскийдің өрлеуі мен құлдырауы" (Қызыл маршал: Тухачевскийдің өрлеуі мен құлдырауы), 1939, Kleine "Wehrmacht" Bücherei, 5