Кіріспе

Белкнап кратері – АҚШ-тың Орегон штатындағы Каскад тау жотасындағы қалқандық жанартау. Линн округінде орналасқан, ол лава алаңдарымен және көптеген қосалқы нысандармен байланысты, соның ішінде Кіші Белкнап және Оңтүстік Белкнап жанартау конустары бар. Ол Маккензи жотасының солтүстігінде орналасқан және Вашингтон тауының жабайы табиғат аймағының бөлігін құрайды. Белкнап орманды емес, және оның көптеген лава ағындары өсімдік жамылғысымен жабылған жоқ, бірақ жанартаудың маңындағы аймақта жануарлар дүниесі бар, сондай-ақ жанартаудың атқылау қызметінен пайда болған көптеген ағаш қалыптары сақталған. Белкнапты Дж. Х. Белкнаптың құрметіне атаған, оның әкесі Р. С. Белкнап Белкнап Спрингсін дамытқан. Аймақ арқылы ерте маршруттар Белкнап пен оның лава далаларының жанынан өтті, ал 20-шы ғасырдың басында қойлар Кіші Белкнап лава ағындары арасындағы екі төбеге жайылымға көшірілді. Белкнаптың лава ағындарының батысынан өтетін Орегон Скайлайн жолы, бұл аймақтағы жусан жинайтын жергілікті тұрғындар пайдаланған жолдарды жалғастырады. Бүгінде Белкнаптың маңында бірнеше жолдар бар, соның ішінде Кіші Белкнап пен Белкнап кратеріне дейін жететін жолдар да бар. Туристер Белкнапты Ди Райт обсерваториясынан көре алады, ол Белкнап кратерінен алынған лава блоктарынан салынған. Белкнаптың жасы нақты анықталмаған, өйткені оның ерте тарихы әлі де жасырын күйде. Белкнаптың қалыптасуы ұзақ уақыт бойы атқылау қызметінің нәтижесінде болған болуы мүмкін. Геологиялық дәлелдер Белкнап кратерінде төрт голоцендік атқылау кезеңі болғанын растайды. Барлығы, Белкнап қалқаны мен оның көптеген шығу тесіктері 1500 жылдан кем уақыт ішінде қалыптасқан, ал соңғы атқылау эпизоды шамамен 1500 жыл бұрын аяқталған. Белкнап Вашингтон тауының төменгі беткейлерінде пайда болды, бұл күшті эрозияға ұшыраған жанартау, және Sisters Reach-тегі үлкен мафикалық (магний мен темірге бай) жанартаулардың бірі болып табылады. Белкнап қалқандық жанартау мен пирокластикалық конустан тұрады және базальттық және базальттық андезит лавасынан, сондай-ақ суб-алкалы құрамнан тұрады, бұл Жоғары Каскадтық вулканизмге тән. Жақсы сақталған, оның ядросы күлді материалдан тұрады; оның атқылау шөгінділерінде жақсы сақталған қысым жоталары (тумули) және бөгеттер бар. Ішінде қолжетімсіз конус, Кіші Белкнап, Оңтүстік Белкнап және Твин кратерлері, сондай-ақ Белкнап ыстық бұлақтары сияқты бірнеше қосалқы нысандар бар. Мұздықтан кейінгі мафикалық атқылаулар Sisters Reach-те, Белкнапты қамтитын аймақта, Каскадтық вулканизм доғасының кез келген жерінен гөрі жиі кездеседі. Алайда, АҚШ Геологиялық қызметінің жанартау қауіптері бағдарламасы Белкнаптың жақын арада қайтадан атқылауының ықтималы төмен деп санайды.

География

Белкнап кратері Үш қарындастың солтүстігінде, АҚШ-тың Орегон штатында орналасқан. Линн округінде орналасқан Л. А. МакАртур мен Л. Л. МакАртур (1984) Белкнапты «Каскад жотасының маңызды ерекшеліктерінің бірі» деп сипаттады. Ол Маккензи асуының солтүстігінде орналасқан және оны Маккензи тас жолынан көруге болады. Хилдрет (2007) Белкнап кратерінің биіктігін тізімдейді, ал МакАртур (1984) оның биіктігі 6877 фут (2096 м) дейін жетеді екенін көрсетеді, ал АҚШ Ұлттық геодезиялық қызметінің мәліметтері бойынша Белкнаптың биіктігі 6876 фут (2096 м) және оның «жалаңаяқ» (сары емес) көрінісі бар. Белкнаптың өзі орманды емес, ал оның лава ағындары көбінесе өсімдіктермен жабылмайды, бірақ Тейлордың (1965) мәлімдемесіне сәйкес, 1960 жылдары оның лава ағындарының жинақтарында ағаштар өскен. Ол 1980 жылдары жарияланған есепте Кіші Белкнаптан ағаштардың лава ағынында сирек өсетінін байқады, сонымен қатар Белкнаптың топырағы шамамен 3 фут (1 м) қалыңдығында, көбінесе Белкнап кратерінен келген лапилли мен жанартау күлінен тұрады. Кіші Белкнап кратеріне апаратын жол бойында ағаштар шоғырланған аймақ бар, онда қарағай, тау шыршасы және шын пихта өседі. Белкнаптан лава ағынымен жүгіріп жүрген жер қаскырлары да бар. Белкнаптан батысқа қарай өтетін Орегон Skyline Trail бойында қара құйрықты және еліктер, сондай-ақ шығыс бұлақ алабы бар көлдер кездеседі. Белкнаптың батыс ағындары бойында диаметрі мен тереңдігі әртүрлі бірнеше ондаған ағаш қалыптары бар. Кейбіреулері лаваға құлап, 35 футқа (11 м) дейін жететін жарты цилиндр тәрізді ойыстарды құрады. Тейлор (1965) бір қалыптың астындағы лавада көмірленген радиалдық тамырлар жүйесін анықтады. Материалдың жасын анықтау үшін радиокөміртек талдауы жүргізілді, нәтижесінде ол 360 ± 160 жыл шамасында екені анықталды.

Соңғы іс-әрекеттер және ықтимал қауіптер

Мұздықтан кейінгі, мафикалық жарылыстар Каскадтық жанартау доғасының кез келген жерінен гөрі Белкнапты қамтитын Систерлер аймағында жиі кездеседі. Лава ағыны Оңтүстік Шиндир шыңының, Нэш кратерінің, Жоғалған көл конустарының шоғырының, Құмды тау жанартаулық даласының, қол жетімсіз конус тізбегінің, Көк көл кратерінің және бірнеше моногендік шлак конустары мен тізбектерінің қасында жатыр. Маккензи және Сантиам өтетілі аймағындағы радиокөміртектік талдауларға сәйкес, 4500 және 1100 жылдар аралығында оннан астам ерекше мафикалық жарылыс болған, бұл кейінгі голоцен дәуірінде мафикалық жарылыстардың күшеуіне сәйкес келеді. Басқа мафикалық жарылыс ошақтары Симс-Бутте, Кайюс кратері, ЛеКонт кратері, Бачалор тауы, Эган конусының шоғыры және Кацук Талапус тізбегінде де кездеседі, олардың барлығы шамамен 18 000 және 8 000 жылдар аралығында пайда болған болуы мүмкін. Систерлер аймағының оңтүстігінде Ситкум Буттың шығыс беткейінде (бұл лава ағынынан бұрынғы конус) мұздықтан кейінгі базальт лава ағыны бар. Белкнап кратеріндегі соңғы жарылыс белсенділігі оның Орегон Каскадтарындағы ең жас мафикалық жанартауы екенін көрсетеді. Белкнап кратерінің маңында шамамен 6500 адам тұрады, ал жалпы халық саны 362 000-ға жуық. Дегенмен, базальттық жанартаулардан туындайтын қауіп көбінесе жарылыс жерінен белгілі бір радиуста шектеледі, бірақ кейбір ерекшеліктер бар. АҚШ Геологиялық қызметінің Каскадтық жанартаулар обсерваториясының жанартау қауіптері бағдарламасына сәйкес, Белкнаптан туындайтын қауіп деңгейі "Төмен/Өте төмен" деп бағаланған. Белкнап кратерінің қайтадан жарылуының ықтималдығы төмен, бірақ оның бұрынғы жарылыстарына ұқсас сипаттағы жарылыстар аймақта болуы мүмкін, бұл АҚШ 20-шы тас жолы, Орегон 22-ші және Орегон 242-ші тас жолдары сияқты маңызды магистральдардағы көлік қозғалысын бұзуы мүмкін. Тефраның жарылуы айналасындағы елді мекендерге, әсіресе Орегонның орталық-шығыс бөлігіне қауіп төндіруі мүмкін. Көп көлемді лахарлар (пирокластикалық материалдың, тас-қиыршық тастардың және судың қоспасынан тұратын лайлы ағындар немесе құмдақ ағындар) батысқа қарай ұзаққа дейін жүре алады. Сонымен қатар, жарылыстардан туындайтын аз көлемді лахарлар кең және салыстырмалы түрде көлбеу Маккензи өзенінің аңғарына еніп, су тасқынынан немесе шағын арналардан ағып кетуі мүмкін. Белкнап Спрингс және Маккензи көпірі маңында жарылыстан қалған шөгінділер өзен суын тоқтата тұрып, төменгі ағыста лахарлар мен су тасқынына әкелуі мүмкін.

Адамзат тарихы

Белкнап аты Дж. Х. Белкнап есімімен аталды, ол Маккензи өзенінің бойында тұрған және Белкнап Спрингсін дамытуға жауапты Р. С. Белкнаптың ұлы болды. Дж. Х. Белкнап 1870-ші жылдардың басында Маккензи асуы арқылы салынған төлемақылы жолға қызығушылық танытты. Белкнап отбасы 1847 жылы Орем отбасымен бірге Орегон штатына келді, ал 1848 жылы Г. Белкнап пен Дж. Белкнап келді. Лэйн округіндегі Белкнап Спрингсі 1869 жылдың қараша айында Р. С. Белкнап тапты және оны дамытты. Ол 1874 жылдың қазанында құрылған Солт Спрингс пошта бөлімінің пошта бастығы болды. 1875 жылдың маусымында Солт Спрингс бөлімінің атауы Белкнапс Спрингс, ал 1891 жылы Белкнап Спрингс болып өзгерді. Американдық пионерлер дәуірінде Сантиам және Маккензи асулары Дешутс орман аймағы арқылы өтетін екі маңызды бағыт болды, кейіннен Орегонның ішкі аймағына қарай бағытталатын тас жолдарға айналды. Оңтүстіктегі Уилламет асуы 1853 жылдан бері саяхатшылар тарапынан қолданылып келеді, оның қиындығын "жол жолға жақын емес" деп атады. Дегенмен, жағдайы нашар болса да, жол көп қолданылды, кейін Уилламетт тас жолы болып, Орегонның 58-ші бағыты ретінде танымал болды. 1862 жылы Скотт ағайындары мен серіктестері аймақтағы лава далаларынан өтетін жақсы жол құру үшін Маккензи Форк Вагон Роуд компаниясын құрды, содан кейін Маккензи өзені Вагон Роуд компаниясы құрылды, оның мақсаты Дешут өзені маңындағы Үш бауырлас жанартау кешеніне жақын Каскад тауларын кесіп өтетін жол болды. Үшінші топ Сестердің солтүстігіндегі Дешут арқылы жол салуға тырысты. Скотт ағайындарының бастапқы бағыты Белкнаптың ыстық бұлақтарына жетті. 20-шы ғасырдың басында қойлар Кіші Белкнап лава ағындары арасындағы екі төбеге мал жаюға көшірілді. Белкнап лава ағындарының батысынан өтетін Орегон Скайлайн жолы, бұл аймақта көкжидек жинаған жергілікті тұрғындар қолданған жолдарды жалғастырады.

Демалыс

Ди Райт обсерваториясы Белкнап, Япоа және басқа жанартаулардан шыққан лава алаңдарынан лава блоктарымен салынған. Осы жерден жергілікті жанартаулардың көрінісі ашылады; Белкнап солтүстікке қарай орналасқан. Белкнап кратері мен Кішкентай Белкнап кратеріне Тынық мұхитының қыртыс жолының тармақтары арқылы жетуге болады. Тынық мұхитының қыртыс жолы мен Орегон 242 тас жолының қиылысынан Кішкентай Белкнап кратеріне дейінгі қашықтық шамамен 9 км (5.6 миль) және биіктігі өзгеріп, орташа қиындық деңгейіне ие. Белкнап кратеріне бару-қайту жолы жол басынан шамамен 11 км (6.8 миль) қашықтықта орналасқан және тік көтерілуі мен ұсақ күлге толы бетіне байланысты қиынрақ. Жол бойында жақын маңдағы Вашингтон тауы, Қара кратер және Үш қарындас сияқты көріністермен қатар лавалық құрылымдарды да көруге болады. Жол бойында ағаштар мен басқа да жануарлар сирек кездеседі. Белкнап кратеріне дейін шамамен 11 км (6.8 миль) қашықтықта орташа қиындық деңгейімен тағы бір жол бар. Бұл жолда шаңғымен де сырғанауға болады. Орегон Skyline Trail, Deschutes Ұлттық орманы арқылы 61 км (38 миль) созылатын, Белкнап лава алаңдарының батысынан өтеді. 1920 жылдан бері бұл жол көрнекті туристік бағыт ретінде танылған.