Кіріспе
Сюзан Сонтагтың 1978 жылғы сын теориясы «Ауру – метафора ретінде» – Сюзан Сонтагтың 1978 жылғы сын теориялық еңбегі, онда ол ауруларды және оларға ұшыраған адамдарды сипаттауда жиі қолданылатын тілдегі кінәлауға қарсы шықты. 20 ғасырдың СПИД пайда болғанға дейінгі үлгілі ауруы саналған қатерлі ісік және 19 ғасырдың символдық ауруы – туберкулезге қатысты халықтың көзқарастарының ұқсастығын көрсеткен Сонтаг, екі аурудың да жеке психологиялық ерекшеліктермен байланысты екенін атап өтті. Оның сөзіне қарағанда, екі синдромды сипаттау үшін қолданылатын метафоралар мен терминдер, жасырылған құштарлық пен физикалық аурудың арасындағы байланысқа әкеледі. Ол ерекше бір қайшылыққа тоқталып: «Қазіргі заманғы аурулармен (бұрын туберкулез, қазір қатерлі ісік), ауру мінезді көрсетеді деген романтикалық идея, мінез ауруды тудырады деген тұжырымға дейін жалғасады, себебі ол өзін толыққанды түрде таныстыра алмаған. Құштарлық ішке қарай жылжу арқылы жасушалардың ең терең қабаттарына зиян келтіреді» деп жазды. Сонтаг аурулар туралы ойлаудың ең анық және шындыққа жақын жолы – метафорасыз болу деп санайды. Ол ауруды метафоралармен орау науқастарды үнсіздікке мәжбүр етеді, ұялтады және олардан қолдайды деп есептеді. Бірақ кейбір авторлар оның пікірімен келіспейді, метафоралар мен басқа да көркем тілдер кейбір зардап шеккен адамдарға өз тәжірибелеріне мән беруге көмектеседі дейді.
Illness as Metaphor is a 1978 work of critical theory by Susan Sontag, in which she challenged the victim blaming in the language that is often used to describe diseases and the people affected by them. Teasing out the similarities between public perspectives on cancer (the paradigmatic disease of the 20th century before the appearance of AIDS), and tuberculosis (the symbolic illness of the 19th century), Sontag showed that both diseases were popularly associated with personal psychological traits. In particular, she said that the metaphors and terms used to describe both syndromes lead to an association between repressed passion and the physical disease itself. She wrote about the peculiar reversal that "With the modern diseases (once TB, now cancer), the romantic idea that the disease expresses the character is invariably extended to assert that the character causes the disease—because it has not expressed itself. Passion moves inward, striking and blighting the deepest cellular recesses." Sontag said that the clearest and most truthful way of thinking about diseases is without recourse to metaphor. She believed that wrapping disease in metaphors discouraged, silenced, and shamed patients. Some other writers have disagreed with her, saying that metaphors and other symbolic language help some affected people form meaning out of their experiences.
Қысқаша мазмұны
Ауруды метафора ретінде пайдалану Сьюзан Сонтагқа ауруларға қатысты метафораларды қолдану туралы ойларын білдірудің бір жолы болды, оның назар орталығында туберкулез және қатерлі ісік тұрды. Кітапта әрбір аурумен байланысты көзқарастар мен метафоралар салыстырылады. Бір кезде туберкулезді шығармашылық ауру деп есептеген, сондықтан дені сау адамдар да осы ауруға шалдыққандай көрінуге тырысқан. Дегенмен, туберкулезден жазылудың қиындығы көбінесе адамның құштарлығының жетіспеуімен байланыстырылды. Кейбір діндер, мысалы, христиан діні, туберкулезді жаза ретінде қарастырып, ауруға шалдыққан адамдар оған лайық екенін сезінген. Сонтаг туберкулез бен қатерлі ісікті сипаттау үшін қолданылған метафораларды салыстырды. 1970 жылдары қатерлі ісік – құмарлық пен сезімталдықтан айырылған, сезімдерін жасыраған адамдарға шалыққан ауру деп есептелді. Сонтаг көптеген зерттеулер депрессия мен қатерлі ісік арасында байланыс бар екенін көрсеткенін жазды, бірақ ол мұның аурудың себебі емес, тек сол заманның белгісі екенін айтты, себебі бұрынғы дәрігерлер қатерлі ісікпен ауыратын науқастардың жоғары белсенділік пен жоғары сезімталдықтан зардап шегетінін анықтаған, бұл сол кездегінің белгісі болды.
Контекст
Сонтаг бұл еңбегін емделген кезде жазды. Ол еңбекте жеке өзінің рак ауруымен күресіп өткен тәжірибесін айтпайды, бірақ 1988 жылғы "ЖҚС және оның метафоралары" атты жұмысында осы мәселеге тоқталады. Сонтаг жазған кезде, баламалы рак емдеудің бір әдісі – пациенттің болжамдалы "рак тұлғасына" психотерапия жасау еді. Осы пікірді қолдаушылардың айтуынша, науқастар өзіне-өзі рак ауруын тартып алған, өйткені олар мойынсынушы, қысылған, шектеулі мінезге ие болған (бұл туберкулезбен ауыратын науқасқа керісінше, олар құштар және шығармашыл деп есептелген). Мысалы, Симонтон орталығы сияқты кейбір ұйымдар ұсынған, көбінесе айыптауға толы психотерапиядан өту арқылы, науқас қаңтарды жеңіп, қаңтарға себеп болған эмоционалдық пайдадан саналы түрде бас тартып, жазылуға ұмтылған. Басқалар оның идеясын одан әрі дамытып, метафоралардың артында нақты "қаңтар" бар екенін емес, бізде тек метафора ғана бар екенін көрсетті – тіпті ғылымда да – әлі де құпия болып қалатын аурудың мінез-құлқын түсіну үшін.
Жарияланым
Бұл еңбек бастапқыда «Нью-Йорк кітаптар шолуында» үш ұзын эссе ретінде жарияланды. Кейбір өткір тілдік өрнектер қайта жариялау үшін сәл жұмсатылды. Мысалы, Сонтаг Вильгельм Райхтың тілін бастапқыда «ерекше ақымақтық» деп атаса, кейін «ерекше үйлесімділік» деп өзгертілді. «Ауру – метафора ретінде» бірнеше теріс пікір алды. «Киркус Ревьюс» оны «қатерлі ісікпен ауырған адамның «Ақылға қонымды» кітабына айналуы мүмкін кішкентай, құтқаратын кітап» деп сипаттады. «Нью-Йорк Таймс» газетінің әдеби сыншысы Денис Донохью кітапқа теріс баға беріп, оны «әдептілік үшін диссертация болып көрінетін, өте жеке кітап» деп сипаттады. Ол былай деп қосты: «Маған аргумент ретінде, ол қатты, сенімсіз, қорғауға немесе жеңілдетуге ештеңе ұсынбайтын прокурордың айыптамасы сияқты көрінеді. Айыптама әділ болу үшін тым қысқа. Сондықтан оқырманға толыққанды дәлелдеме келтірілмеген, бірақ өте нақты тұжырымдар қалдырылады; демек, болашақта тілін ғана емес, сонымен қатар көзқарасын, әділдігін, спонтандығын да бақылап отыру қажеттігін сезінуге жеткілікті. Бұған қоса, сыншылар аурулар туралы метафоралық ойлау ауруларды зерттеуге кедерес келтірмегенін және адамдар метафоралардың көмегімен өмір шындығымен күресетінін де атап өтті.