Марина Абрамович: Өнердің шегі мен дене эксперименттері

Кіріспе

Сербиялық перформанс суретшісі Марина Абрамович (туған күні: 30 қараша, 1946 жыл) – сербиялық концептуалдық және перформанс суретшісі. Оның туындылары дене өнері, төзімділік өнері, орындаушы мен көрермен арасындағы қарым-қатынас, дененің мүмкіндіктері мен шектері және сананың қуатын зерттейді. Төрттен астам онжылдықтан бері шығармашылықпен айналысып келе жатқан Абрамович өзін "перформанс өнерінің анасы" деп атайды. Ол байқаушылардың қатысуын қамтамасыз ету арқылы жаңа жеке тұлға ұғымын қалыптастырды, "ауырсынумен, қанмен және дененің физикалық шектерімен тікелей бетпе-бет кездесуге" баса назар аударды. 2007 жылы ол Марина Абрамович институтын (MAI) құрды – бұл перформанс өнерін дамытуға бағытталған коммерциялық емес қоры болып табылады.

Ерте өмір, білім және оқыту

Абрамович 1946 жылғы 30 қарашада Югославия құрамындағы Сербияның Белград қаласында дүниеге келген. Бір сұхбатында Абрамович отбасын "қызыл буржуазия" деп сипаттады. Оның екі ата-анасы – Даника Росич пен Войин Абрамович, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Черногорияда туған. Соғыстан кейін Абрамовичтің ата-анасы Халық қаһарманы орденімен марапатталды және соғыстан кейінгі Югославия үкіметінде лауазым алды. Әжесі терең діндар болған, ал Абрамович "балалық шағын шіркеуде өткізді, әжесінің таңертеңгілік шам жағуы мен түрлі жағдайларда дін қызметкерлерінің келу рәсімдерін бақылады". Абрамовичтің анасының қатаң бақылауындағы ата-анасының үйіндегі өмір қиын болды. Бала кезінде анасы оны "көрсетіп алып жүр" деген сылтаумен ұрып-соқты. 2013 жылы жарияланған сұхбатында Абрамович: "Ана мен әкемнің некесі қорқынышты болды" деді. Әкесі 12 шампан шүмегін сындырып, үйден кеткен жағдайды еске алып, "Бұл менің балалық шағымдағы ең ауыр сәт болды" деді. 1976 жылы Неша Париповичке (1970-1976 жылдар аралығында) үйленгеннен кейін Абрамович Амстердамға бір өнер туындысын көрсетуге барды, содан кейін ол онда тұрақты түрде қалды. 1990 жылдан 1995 жылға дейін Абрамович Париждегі Бейнелеу өнері академиясында және Берлин өнер университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. 1992-1996 жылдары ол Гамбургтегі Бейнелеу өнері жоғары мектебінде (Hochschule für bildende Künste) қонақ профессор, ал 1997-2004 жылдары Браншвейгтегі Бейнелеу өнері жоғары мектебінде (Hochschule für bildende Künste) сахналық өнер профессоры болды.

Ритм 10, 1973 жыл

1973 жылы Эдинбургтегі алғашқы өнертапқышында Абрамович рәсімдер мен қимыл-қозғалыстар элементтерін зерттеді. Жиырма пышақ және екі таспа жазу құралын қолданып, суретші орыс ойынын ойнады, онда ритмді пышақ ұрулар қолдың жайған саусақтарының арасына бағытталған. Әр кесілген сайын, ол дайындаған жиырма пышақтың қатарынан жаңа пышақ алып, осы әрекетті жазатын. Өзін жиырма рет кескеннен кейін, ол таспаны қайта ойнатып, дыбыстарды тыңдап, сол қимылдарды қайталауға тырысты, бұл ретте өткендегі қателіктерді де қайта жасауға ұмтылды, осылайша өткен мен қазіргіні біріктірді. Ол дене мүшесінің физикалық және психикалық мүмкіндіктерін – ауырсынуды, пышақпен кесудің дыбыстарын; тарихтан және қайталанудан туған екі есе дыбысты зерттеуді көздеді. Осы туындысымен Абрамович орындаушының саналық деңгейін қарастыра бастады. "Орындау күйіне енген кезде денеңді қалыпты жағдайда ешқашан істей алмайтын нәрселерге итермелей аласың".

Ритм 5, 1974 жыл

Бұл қойылымда Абрамович ең қатал денелік ауырудың күшін қайта жаңғыртуға тырысты, үшін мұнайға малынған үлкен жұлдызды пайдаланды, оны өнерші қойылым басында өртеді. Жұлдыздың сыртында тұрған Абрамович тырнақтарын, аяқ тырнақтарын және шашын қырқып тастады. Әрқайсысын аяқтаған соң, ол қырқымдарын отқа лақтырып, әр жолы жарқын жарық тудырды. Коммунистік бес қабырғалы жұлдызды немесе пентаграмманы өртеу – физикалық және рухани тазаруды білдірді, сонымен қатар оның өзінің өткен саяси дәстүрлерін де көрсетті. Тазарудың соңғы әрекеті ретінде Абрамович оттың үстінен секіріп, үлкен пентаграмманың ортасына жетті. Бастапқыда, оттан шыққан жарық пен түтінге байланысты, көрермендер өнершінің жұлдыздың ішіндегі оттегінің жетіспеуінен есінен танып қалғанын бірден байқамады. Бірақ от оның денесіне тым жақын келгенде де ол қимылсыз қалғандықтан, дәрігерлер мен басқалар араласып, оны жұлдыздан шығарды. Кейіннен Абрамович осы оқиға туралы былай деді: "Мен өте ашуландым, себебі физикалық шек бар екенін түсіндім. Есіңнен танып қалсаң, қасыңда бола алмайсың, өнер көрсету мүмкін емес".

Ритм 2, 1974 жыл

Ритм 5 кезінде есінен тануына байланысты Абрамович екі бөлімнен тұратын Ритм 2 жұмысын жасады, онда өнер көрсетілімінде есінен айрылу күйі қарастырылған. Ол 1974 жылы Загребтегі Қазіргі заманғы өнер галереясында осы жұмысты орындады. Бірінші бөлімі 50 минутқа созылды, онда ол "кататониямен ауыратын науқастарға денелерін өздігінен қозғалтуға көмектесу үшін берілетін" дәріні ішкенін айтады. Дәрі оның бұлшық еттерін күшті түрде қысқартып, ол денесін толық бақылай алмай, айналасында не болып жатқанын сезіне берді. Он минуттық үзілістен кейін ол екінші дәріні "күшті мінез-құлқы бұзылған шизофрениямен ауыратын науқастарды тыныштандыру үшін берілетін" ретінде қабылдады. Дәрінің әсері біткен соң, өнер көрсетілімі бес сағаттан кейін аяқталды.

Ритм 4, 1974 жыл

Rhythm 4 Миландағы Galleria Diagramma-да орындалды. Бұл туындыда Абрамович жалғыз және жалаңаш күйде жоғары қуатты өндірістік желдеткіш орналасқан бөлмеде тізе бүгіп отырды. Ол желдеткішке ақырындап жақындап, өкпелерінің мүмкіндігінше көп ауамен толуын қамтамасыз етуге тырысты, демек, өкпелерінің шектерін сынады. Көп ұзамай ол есінен танып қалды. Абрамовичтің Rhythm 5-тегі бұрынғы тәжірибесі, онда көрермендер өнерге араласып, оның санасын жоғалтуы спектакльді аяқтамас бұрын тоқтатып тастауы мүмкін болғандықтан, ол санасыз күйге түсуіне қатысты нақты жоспарлар жасауға итермеледі. Абрамович өнер көрсетілімін бастамас бұрын оператордан тек оның бетіне назар аударуын, желдеткішті елемеуін сұрады. Бұл көрермендер оның есінен танып қалғандығына көңіл бөлмей, араласпауы үшін жасалды. Қызығы, Абрамович бірнеше минуттан кейін есінен танығаннан соң оператор оны түсіруді жалғастырудан бас тартып, көмек шақырды. Абрамович өзінің туындыларында жеке басын басқалардың көзқарасы арқылы растайды, бірақ одан да маңыздысы, әр ойыншының рөлін өзгерту арқылы адамзаттың табиғатын және жеке басын ашады. Осылайша, жеке тәжірибе ұжымдық тәжірибеге айналып, күшті мәселе көтереді. Бұл он жылдыққа созылған нәтижелі бірлескен жұмыстың бастауы болды. Әр орындаушы өзінің мәдени мұрасының дәстүрлеріне және жеке адамның ырым-жырымға құштарлығына қызығушылық танытты. Соның салдарынан олар "Басқа" деп аталатын ұжымдық тұлға құруға келісті және өздерін "екі басқан дене" бөліктері деп сипаттады. Олар егіздердей киініп, мінез-құлқымен толық сенімге негізделген қарым-қатынас орнатты. Олар осы көзге көрінбейтін жекелікті анықтаған сайын, олардың жеке бастарының айқындығы азайды. Фантомдық көркемдік жекеліктерді талдау кезінде Чарльз Грин бұл суретшінің орындаушы ретінде тереңірек түсінуіне мүмкіндік бергенін атап өтті, себебі ол "суретшінің өзін-өзі зерттеуге қолжетімді ету" жолын ашты. Абрамович пен Улайдың жұмыстары дене шегін сынап, еркек және әйел принциптерін, психикалық энергияны, трансценденттік медитацияны және сөзсіз қарым-қатынасты зерттеді. "Ғарыштағы қарым-қатынас" (1976) туындысында олар бір сағат бойы бір-біріне қайта-қайта соқтығысып, еркек және әйел энергиясын "сол өзім" деп аталатын үшінші компонентке біріктірді. "Дем алу/Дем шығару" туындысын жасау үшін екі суретші ауыздарын біріктіріп, барлық оттегі сарқылғанша бір-бірінің демімен тыныс алды. Орындау басталғаннан кейін он тоғыз минут өткен соң олар бір-бірінен алыстады, өкпелері көмірқышқыл газымен толы болды. Бұл жеке туынды адамның басқа адамның өмірін сіңіру, айырбастау және жою қабілеті туралы ойлар қозғайды. Imponderabilia (1977, 2010 жылы қайта орындалды) туындысында екі түрлі жынысты суретші, екеуі де толығымен жалаңаш, тар есікте тұрады. Көрермендер олардың арасынан өту үшін олардың біріне қарауды таңдауы керек. 1981 және 1987 жылдар аралығында жұп Nightsea Crossing-ті жиырма екі рет орындады. Олар күніне жеті сағат бойы бір-біріне қарама-қарсы орындықтарда үнсіз отыратын. Ол бұл серуенді арманда көріп, оның пікірінше, мистика, энергия және тартымдылыққа толы қарым-қатынастың романтикалық аяқталуына лайық болды. Кейінірек ол осы процесті былайша сипаттады: "Бізге бір-бірімізге қарай үлкен қашықтықта жүріп, белгілі бір аяқталу түрі қажет болды. Бұл өте адамгершілік. Бұл көбірек драмалық, фильмнің аяқталуына ұқсайды, өйткені соңында, не істесең де, жалғызсың". Абрамович Улайдың оның өнер көрсетіліміне келген кездегі эмоционалды реакциясына қатты риза болды, ол екеуінің арасындағы үстелдің арғы жағына қарай созылды; оқиғаның бейнесі интернетте кеңінен тарады. 2015 жылдың қарашасында Улай Абрамовичті сотқа шақырды, ол 1999 жылғы келісімшарт талаптарына сәйкес, олардың бірлескен жұмыстарының сатылуына байланысты жеткіліксіз авторлық төлем алғанын мәлімдеді, ал бір жылдан кейін, 2016 жылдың қыркүйегінде Абрамовичке Улайға 250 000 евро төлеуге бұйрық берілді. Амстердамдағы сот шешімінде Улай 1999 жылғы бастапқы келісімшартта көрсетілгендей, олардың туындыларын сатудан 20% таза авторлық төлем алуға құқылы екенін анықтады және Абрамовичке 250 000 евродан астам авторлық төлемді, сондай-ақ 23 000 евродан астам сот шығындарын қайтаруға бұйырды. Бұған қоса, ол 1976-1980 жылдар аралығында "Улай/Абрамович" және 1981-1988 жылдар аралығында "Абрамович/Улай" деп тізілген бірлескен жұмыстарға толық аккредиттеуді қамтамасыз етуге міндеттелді.

Rhythm 4 was performed at the Galleria Diagramma in Milan. In this piece, Abramović kneeled alone and naked in a room with a high power industrial fan. She approached the fan slowly, attempting to breathe in as much air as possible to push the limits of her lungs. Soon after she lost consciousness. Abramović's previous experience in Rhythm 5, when the audience interfered in the performance, led to her devising specific plans so that her loss of consciousness would not interrupt the performance before it was complete. Before the beginning of her performance, Abramović asked the cameraman to focus only on her face, disregarding the fan. This was so the audience would be oblivious to her unconscious state, and therefore unlikely to interfere. Ironically, after several minutes of Abramović's unconsciousness, the cameraman refused to continue and sent for help. In her works, Abramović affirms her identity through the perspective of others, however, more importantly by changing the roles of each player, the identity and nature of humanity at large is unraveled and showcased. By doing so, the individual experience morphs into a collective one and creates a powerful message. This was the beginning of a decade of influential collaborative work. Each performer was interested in the traditions of their cultural heritage and the individual's desire for ritual. Consequently, they decided to form a collective being called "The Other", and spoke of themselves as parts of a "two headed body". They dressed and behaved like twins and created a relationship of complete trust. As they defined this phantom identity, their individual identities became less accessible. In an analysis of phantom artistic identities, Charles Green has noted that this allowed a deeper understanding of the artist as performer, since it revealed a way of "having the artistic self made available for self scrutiny". The work of Abramović and Ulay tested the physical limits of the body and explored male and female principles, psychic energy, transcendental meditation, and nonverbal communication. In Relation in Space (1976) they ran into each other repeatedly for an hour – mixing male and female energy into the third component called "that self". To create Breathing In/Breathing Out the two artists devised a piece in which they connected their mouths and took in each other's exhaled breaths until they had used up all of the available oxygen. Nineteen minutes after the beginning of the performance they pulled away from each other, their lungs having filled with carbon dioxide. This personal piece explored the idea of an individual's ability to absorb the life of another person, exchanging and destroying it. In Imponderabilia (1977, reenacted in 2010) two performers of opposite sexes, both completely nude, stand in a narrow doorway. The public must squeeze between them in order to pass, and in doing so choose which one of them to face. Between 1981 and 1987, the pair performed Nightsea Crossing in twenty two performances. They sat silently across from each other in chairs for seven hours a day. She has said that she conceived this walk in a dream, and it provided what she thought was an appropriate, romantic ending to a relationship full of mysticism, energy, and attraction. She later described the process: "We needed a certain form of ending, after this huge distance walking towards each other. It is very human. It is in a way more dramatic, more like a film ending Because in the end, you are really alone, whatever you do." Abramović had a deeply emotional reaction to Ulay when he arrived at her performance, reaching out to him across the table between them; the video of the event went viral. In November 2015, Ulay took Abramović to court, claiming she had paid him insufficient royalties according to the terms of a 1999 contract covering sales of their joint works and a year later, in September 2016, Abramović was ordered to pay Ulay €250,000. In its ruling, the court in Amsterdam found that Ulay was entitled to royalties of 20% net on the sales of their works, as specified in the original 1999 contract, and ordered Abramović to backdate royalties of more than €250,000, as well as more than €23,000 in legal costs. Additionally, she was ordered to provide full accreditation to joint works listed as by "Ulay/Abramović" covering the period from 1976 to 1980, and "Abramović/Ulay" for those from 1981 to 1988.

Айнаны тазалау, 1995 жыл

"Айнаны тазарту" туындысы бес монитордан құралды, онда Абрамовичтің тізесінде кірлі адам сүйегін сүртіп жатқан кадрлары көрсетілді. Ол сабынды сумен сүйектің әртүрлі бөліктерін күшпен сүртіп тазалады. Әр монитор скелеттің бір бөлігіне арналған: бас, жамбас, қабырғалар, қолдар және аяқтар. Әр видео өз дыбысымен түсірілген, бұл олардың арасында дыбыстық үйлесімділік тудырады. Скелет тазалана келе, Абрамовичке бұрын сүйекті жапқан сұр ұйық жабысады. Бұл үш сағаттық қойылым тибет өлім рәсімдерінің метафораларымен толы, ол шәкірттерді өз өлімдерімен біртүге дайындайды. Туынды үш бөлімнен тұрады. "Айнаны тазарту" #1 Музейде үш сағат бойы көрсетілді. "Айнаны тазарту" #2 Оксфорд университетінде 90 минуттық қойылым болды. "Айнаны тазарту" #3 Питт Риверс мұражайында бес сағат бойы орындалды.

Адалдықпен пісіру, 1996 жыл

Абрамович 1996 жылы Якоб Самуэльмен бірлесіп "Рухтық тағамдану" деп аталатын "афродизиак рецепттерінен" тұратын аспаздық кітап шығарды. Бұл "рецепттер" "әрекеттерге немесе ойларға арналған еске түсіретін нұсқаулар" ретінде қарастырылды. Мысалы, бір рецептте "13 000 грамм қызғаныш" талап етілсе, екіншісінде "жаңа ана сүтін жаңа шәуетпен араластыру" делінген. Бұл туындыға әуедегі жандардың жарық, дыбыс және сезімдер сияқты материалдық емес нәрселермен қоректенетіні туралы кең таралған сенім ықпал етті. 1997 жылы Абрамович "Рухтық тағамдану" мультимедиялық инсталляциясын жасады. Алғаш рет Италияның Рим қаласындағы Zerynthia Associazione per l'Arte Contemporanea галереясында орнатылған бұл инсталляцияда ақ галерея қабырғаларына шошқа қанымен жазылған "жайдарлы, зорлық-зомбылыққа толы рецепт нұсқаулары" болды. Алекса Готтардтың сөзіне сәйкес, бұл туынды "адамзаттың өмірін ұйымдастыру және заңдастыру, сондай-ақ денелерімізді бақылауда ұстау үшін рәсімдерге тәуелділігіне қатысты пікір" білдіреді. Абрамович "Рухтық тағамдану" аспаздық кітабын да жариялады, онда тек поэзия ретінде қарастырылатын, комедиялық-мистикалық және өзін-өзі жетілдіруге бағытталған нұсқаулар жинағы бар. Кейіннен "Рухтық тағамдану" коллекционерлерге, демеушілерге және достарға ұйымдастырылатын кешкі ас ойын-сауығының бір түріне айналды.

Суретші: 2010 жылдың наурыз-мамыр айлары

2010 жылдың 14 наурызынан 31 мамырына дейін Музейде Абрамовичтің шығармаларының ретроспективасы мен өнер көрсетілімінің қайта жандандырылуы өтті. Бұл Клаус Бисенбахтың кураторлығымен MoMA тарихындағы өнер көрсетілімінің ең ірі көрмесі болды. Бисенбах сонымен қатар көрсетілімнің атауын ұсынды, ол бүкіл көрсетілім барысында «суретші галереяда немесе мұражайда болады» деген фактіге сілтеме жасады. Көрме кезінде Абрамович 736 сағат 30 минутқа созылған, қозғалмайтын, үнсіз өнер туындысын орындады. Ол мұражайдың атриумында қозғалмай отырды, ал көрермендер кезекпен оған қарама-қарсы отыруға шақырылды. Улай көрсетілімнің ашылу кешінде күтпеген жерден пайда болды. Абрамович MoMA-ның екінші қабатындағы атриум еденіне таспамен салынған тіктөртбұрыш ішінде отырды; театр шамдары оған және оның қарсаңындағы креслоға бағытталды. Кезекте тұрған келушілер суретшімен көз байланысын сақтап отырып, жеке-жеке қарсы отыруға шақырылды. Көрме ашылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, келушілер атриумға жинала бастады, ал кейбіреулері таңертең көрме ашылмас бұрын Абрамовичпен бірге отыру үшін кезекке тұруға асықты. Көптеген келушілер суретшімен бес минуттан кем уақыт отырды, ал кейбіреулері күні бойы отырды. Көрмеге келген бір келуші кезекте құсып, екіншісі киімін шешіп жатқанда, мұражай күзетшілері кезекте тұрғандарға ешқандай назар бөлмеді. Кезектегі келушілер арасындағы шиеленіс, әр адам Абрамовичпен өткізген әр минут үшін, кезектегілердің суретшімен өткізетін уақыты күн сайын азаяды деген түсінік тудыруы мүмкін. Бірнеше сағат бойы отырудың қиындығына байланысты, өнер әуесқойлары Абрамовичтің неше сағат бойы зәр шығару қажеттілігін болдырмау үшін ересектерге арналған бейнеленген трусты киюі мүмкін бе деп болжады. Басқалары оның келушілер арасында жасаған қозғалыстарын талдаудың басты фокусы ретінде атап көрсетті, өйткені суретшінің келушілер арасындағы жалғыз өзгешелігі – келуші жыласа, ол да жылайтын және Улаймен, көрменің алғашқы келушілерінің бірімен физикалық байланыс жасаған сәті болды. Абрамович 1545-тен астам адаммен, соның ішінде Клаус Бисенбах, Джеймс Франко, Лу Рид, Алан Рикман, Джемима Кирк, Дженнифер Карпентер және Бьоркпен қарсы отырды; келушілерден суретшіге тиісуге немесе сөйлесуге рұқсат етілмеді. Көрме аяқталғаннан кейін жүздеген келушілер мұражайдың сыртында түнеп, келесі күні таңертең кезекке тұру үшін орын алуға тырысты. Абрамович өзі отырған креслодан сырғып, оннан астам адамнан тұратын шулы көпшілікке көтеріліп, көрсетілімді аяқтады. «Маринамен бірге отыру» деп аталатын «отырушыларға» қолдау көрсету тобы Facebook-та құрылды, сондай-ақ «Марина Абрамович мені жылатты» блогы да құрылды. Итальяндық фотограф Марко Анелли Абрамовичтің қарама-қарсы отырған әрбір адамның портретін түсірді, олар Flickr-те жарияланды, кітапқа жинақталды және Нью-Йорктегі Данцигер галереясында көрмеге қойылды. Абрамович бұл көрсетілім өмірін «мүмкін болатын барлық элементтер, барлық физикалық эмоциялар» арқылы толығымен өзгертті деді. Леди Гага көрсетілімді көріп, жариялағаннан кейін Абрамович жаңа аудитория тапты: «Осылайша 12 және 14 жастағы балалар 18 жасқа дейін, әдетте музейге бармайтын, өнер көрсетіліміне қызығушылық танытпайтын немесе тіпті оның не екенін білмейтін жұртшылық, Леди Гаганың арқасында келе бастады. Олар көрсетілімді көріп, қайта оралды. Осылайша мен жаңа аудиторияға қол жеткізе аламын». 2011 жылдың қыркүйегінде Пиппин Барр Абрамовичтің өнер көрсетілімінің бейне ойынын шығарды. 2013 жылы Complex журналының Дейл Эйзингер «The Artist Is Present» туындысын өзінің ең ұлы өнер туындылары тізімінде тоғызыншы орынға (Rhythm 0-мен бірге) қойды. Оның өнері австралиялық романист Хизер Роузға «Заманауи махаббат мұражайы» романын жазуға шабыттандырды, ол 2018 жылы Музейде кітаптың АҚШ нұсқасын таныстырды.

From March 14 to May 31, 2010, the Museum of Modern Art held a major retrospective and performance recreation of Abramović's work, the biggest exhibition of performance art in MoMA's history, curated by Klaus Biesenbach. Biesenbach also provided the title for the performance, which referred to the fact that during the entire performance "the artist would be right there in the gallery or the museum." During the run of the exhibition, Abramović performed The Artist Is Present, a 736 hour and 30 minute static, silent piece, in which she sat immobile in the museum's atrium while spectators were invited to take turns sitting opposite her. Ulay made a surprise appearance at the opening night of the show. Abramović sat in a rectangle drawn with tape in the floor of the second floor atrium of the MoMA; theater lights shone on her sitting in a chair and a chair opposite her. Visitors waiting in line were invited to sit individually across from the artist while she maintained eye contact with them. Visitors began crowding the atrium within days of the show opening, some gathering before the exhibit opened each morning to rush for a more preferable place in the line to sit with Abramović. Most visitors sat with the artist for five minutes or less, a few sat with her for an entire day. The line attracted no attention from museum security until the last day of the exhibition, when a visitor vomited in line and another began to disrobe. Tensions among visitors in line could have arisen from an understanding that for every minute each person in line spent with Abramović, there would be that many fewer minutes in the day for those further back in line to spend with the artist. Due to the strenuous nature of sitting for hours at a time, art enthusiasts have speculated as to whether Abramović wore an adult diaper to eliminate the need to move to urinate. Others have highlighted the movements she made in between sitters as a focus of analysis, as the only variations in the artist between sitters were when she would cry if a sitter cried and her moment of physical contact with Ulay, one of the earliest visitors to the exhibition. Abramović sat across from 1,545 sitters, including Klaus Biesenbach, James Franco, Lou Reed, Alan Rickman, Jemima Kirke, Jennifer Carpenter, and Björk; sitters were asked not to touch or speak to the artist. By the end of the exhibit, hundreds of visitors were lining up outside the museum overnight to secure a spot in line the next morning. Abramović concluded the performance by slipping from the chair where she was seated and rising to a cheering crowd more than ten people deep. A support group for the "sitters", "Sitting with Marina", was established on Facebook, as was the blog "Marina Abramović made me cry". The Italian photographer Marco Anelli took portraits of every person who sat opposite Abramović, which were published on Flickr, compiled in a book and featured in an exhibition at the Danziger Gallery in New York. Abramović said the show changed her life "completely – every possible element, every physical emotion". After Lady Gaga saw the show and publicized it, Abramović found a new audience: "So the kids from 12 and 14 years old to about 18, the public who normally don't go to the museum, who don't give a shit about performance art or don't even know what it is, started coming because of Lady Gaga. And they saw the show and then they started coming back. And that's how I get a whole new audience." In September 2011, a video game version of Abramović's performance was released by Pippin Barr. In 2013, Dale Eisinger of Complex ranked The Artist Is Present ninth (along with Rhythm 0) in his list of the greatest performance art works. Her performance inspired Australian novelist Heather Rose to write The Museum of Modern Love and she subsequently launched the US edition of the book at the Museum of Modern Art in 2018.

Басқа

2009 жылы Абрамович Киара Клементенің "Біздің қала армандары" атты деректі фильмінде және сол аттас кітапта көрсетілді. Баспасөз хабарламасында айтылғандай, бес суретші – Свун, Гада Амер, Кики Смит және Нэнси Сперо да бар – «әрқайсысы Нью-Йоркқа деген адалдығынан ажырамас жұмыс жасауға құштарлық танытады». Абрамович – «Марина Абрамович: Суретші бар» атты тәуелсіз деректі фильмінің де тақырыбы, ол оның өміріне және 2010 жылы Қазіргі заманғы өнер мұражайында өткен «Суретші бар» атты жеке көрмесіндегі өнерлерін негіз етеді. Фильм АҚШ-та HBO арнасында көрсетіліп, 2012 жылы Peabody сыйлығын жеңіп алды. 2011 жылдың қаңтарында Абрамович Сербияның ELLE журналының мұқабасында болды, фотосуретті Душан Релжин түсірді. Ким Стэнли Робинсонның 2312 ғылыми-фантастикалық романында «абрамовиктер» деп аталатын өнер туындыларының стилі туралы айтылады. Абрамовичтің әлемдік премьералық инсталляциясы 2013 жылдың маусым айында Luminato фестивалінің бөлігі ретінде Торонтодағы Тринити Беллвудс паркінде көрсетілді. Абрамович Роберт Уилсонмен бірлесіп «Марина Абрамовичтің өмірі мен өлімі» атты театрлық қойылымның авторы. 2007 жылы Абрамович Нью-Йорктің Хадсон қаласында 33 000 шаршы фут алаңды алып жатқан ғимаратта өнер көрсету өнеріне арналған коммерциялық емес Марина Абрамович институтын (MAI) құрды. Ол сондай-ақ Сан-Францискода өнер көрсету институтын құрды. 2014 жылдың маусым айында ол Лондонның Серпентин галереясында «512 сағат» атты жаңа туындысын ұсынды. Шон Келли галереясы 2014 жылдың 6 желтоқсанында өткен Generator көрмесінде қатысушылардың көзін байлап, шуды жоюға арналған құлаққаптар кигізіп, ешнәрселікке тереңдей зерттеу жасады. 2016 жылдың 30 қарашасында өзінің 70 жылдығын тойлау үшін Абрамович Гуггенхайм мұражайын (ондағы бұрынғы шарасынан он бір жыл өткен соң) «Марина 70» атты мерекелік кешпен баурап алды. Кештің «Тыныштық» деп аталатын бірінші бөлігі 70 минутқа созылды және суретшінің соққан гонгының күркіреген дыбысымен аяқталды. Содан кейін «Көңіл көтеру» деп аталатын екінші, дәстүрлі бөлігі басталды, онда Абрамович сахнаға шығып сөз сөйлегеннен кейін ағылшын әншісі және бейнелеуші ANOHNI үлкен қара капот киіп «My Way» әнін орындады. 2015 жылдың наурыз айында Абрамович TED сөз сөйлеу кешінде «Сенім, осалдық және байланыс арқылы жасалған өнер» тақырыбында баяндама жасады. 2019 жылы IFC телеарнасының Documentary Now! мокьюментари шоуы Абрамовичтің туындыларын пародиалады және «Марина Абрамович: Суретші бар» атты деректі фильмін мазақ етті. «Рәссамды күту» деп аталатын эпизодта Кейт Бланшетт Изабелла Барта (Абрамович) рөлінде, ал Фред Армисен Димо (Улай) рөлінде ойнады. Бастапқыда 2020 жылдың 26 қыркүйегінде ашылуы жоспарланған, Ұлыбританиядағы Корольдік өнер академиясындағы оның алғашқы ірі көрмесі COVID-19 пандемиясының салдарынан 2021 жылдың күзіне ауыстырылды. Академияның мәлімдемесіне сәйкес, көрме «оның 50 жылдық мансабындағы туындыларын, сондай-ақ осы галереялар үшін арнайы жасалған жаңа туындыларын біріктіреді. Абрамович 70 жасқа таяп қалғандықтан, оның жаңа жұмысы суретшінің денесіндегі өзгерістерді көрсетеді және өмір мен өлім арасындағы ауысуды зерттейді». 2021 жылы ол Украинадағы Холокост құрбандарының қаза болған жері – Баби Яр ескерткіштер кешенінде «Жылаудың кристалл қабырғасы» ескерткішін ашты. 2022 жылы ол Ресейдің Украинаға басып кіруін айыптады. 2023 жылы ол Корольдік академияның негізгі галереясында жеке көрме өткізуге шақырылған 255 жыл ішіндегі алғашқы әйел болды.

In 2009, Abramović was featured in Chiara Clemente's documentary Our City Dreams and a book of the same name. The five featured artists – also including Swoon, Ghada Amer, Kiki Smith, and Nancy Spero – "each possess a passion for making work that is inseparable from their devotion to New York", according to the publisher. Abramović is also the subject of an independent documentary film entitled Marina Abramović: The Artist Is Present, which is based on her life and performance at her retrospective "The Artist Is Present" at the Museum of Modern Art in 2010. The film was broadcast in the United States on HBO and won a Peabody Award in 2012. In January 2011, Abramović was on the cover of Serbian ELLE, photographed by Dušan Reljin. Kim Stanley Robinson's science fiction novel 2312 mentions a style of performance art pieces known as "abramovics". A world premiere installation by Abramović was featured at Toronto's Trinity Bellwoods Park as part of the Luminato Festival in June 2013. Abramović is also co creator, along with Robert Wilson of the theatrical production The Life and Death of Marina Abramović, which had its North American premiere at the festival, and at the Park Avenue Armory in December. In 2007 Abramović created the Marina Abramović Institute (MAI), a nonprofit foundation for performance art, in a 33,000 square foot space in Hudson, New York. She also founded a performance institute in San Francisco. In June 2014 she presented a new piece at London's Serpentine Gallery called 512 Hours. In the Sean Kelly Gallery hosted Generator, (December 6, 2014) participants are blindfolded and wear noise canceling headphones in an exploration of nothingness. In celebration of her 70th birthday on November 30, 2016, Abramović took over the Guggenheim museum (eleven years after her previous happening there) for her birthday party entitled "Marina 70". Part one of the evening, titled "Silence," lasted 70 minutes, ending with the crash of a gong struck by the artist. Then came the more conventional part two: "Entertainment", during which Abramović took to the stage to make a speech before watching English singer and visual artist ANOHNI perform the song "My Way" while wearing a large black hood. In March 2015, Abramović presented a TED talk titled, "An art made of trust, vulnerability and connection". In 2019, IFC's mockumentary show Documentary Now! parodied Abramović's work and the documentary film Marina Abramović: The Artist Is Present. The episode, titled "Waiting for the Artist", starred Cate Blanchett as Isabella Barta (Abramović) and Fred Armisen as Dimo (Ulay). Originally set to open September 26, 2020, her first major exhibition in the UK at the Royal Academy of Arts has been rescheduled for autumn 2021 due to the COVID 19 pandemic. According to the Academy, the exhibition will "bring together works spanning her 50 year career, along with new works conceived especially for these galleries. As Abramović approaches her mid 70s, her new work reflects on changes to the artist's body, and explores her perception of the transition between life and death." In 2021, she inaugurated a monument, Crystal wall of crying, at the site of a Holocaust massacre in Ukraine of Babi Yar memorials. In 2022, she condemned the Russian invasion of Ukraine. In 2023, she was the first woman in 255 years to be invited to give a solo show in the main galleries of the Royal Academy.

Фильмдер

Абрамович 2006 жылы түсірілген эротикалық фильмдер жинағы "Destricted" фильмінде "Балқандық эротикалық эпос" сегментін режиссерлік етті. 2008 жылы ол тағы бір фильм жинағы "Адам құқықтары туралы оқиғалар" ішінде "Қауіпті ойындар" бөлімін түсірді. Ол сондай-ақ бес минуттық қысқаметражды фильм "Antony and the Johnsons: Cut the World" фильмінде түсті.

Марина Абрамович институты

Марина Абрамович институты (МАИ) – перформанс өнері ұйымы, ол перформанс, ұзақ мерзімді жұмыстар және «Абрамович әдісін» қолдануға бағытталған. Бастапқы кезеңдерінде Нью-Йорк штатының Хадсон қаласында көп функциялы мұражай ғимараты ретінде жоспарланған. Абрамович институт үшін жерді 2007 жылы сатып алды. Нью-Йорк штатының Хадсон қаласында орналасқан бұл ғимарат 1933 жылы салынған және театр мен қоғамдық теннис орталығы ретінде пайдаланылған. Ғимарат Рем Колхас және OMA-ның Шохей Шигемацу жасаған жоба бойынша қайта жаңартылуы тиіс еді. Бұл жобаның алғашқы жобалау кезеңі Kickstarter арқылы қаржыландырылды. Науқанға Леди Гага және Jay Z сияқты 4000-нан астам адам үлес қосты. Құрылыс жобасы жоғары болжамды құнына байланысты 2017 жылдың қазан айында тоқтатылды.

Институт көшпелі ұйым ретінде қызметін жалғастыруда. Бүгінгі күнге дейін MAI көптеген халықаралық мекемелермен және суретшілермен серіктестік құрып, Бразилия, Грекия және Түркияға сапар шекті.

Ынтымақтастықтар

Жас кезінде ол Герман Ничтің веналық акционизмінің бір бөлігі болған қойылымдарының бірінде өнер көрсетті. Абрамович актер Джеймс Франкопен достық қарым-қатынаста болды, ол оны 2009 жылы The Wall Street Journal үшін сұхбатқа алды. Франко оған 2010 жылы “The Artist Is Present” кезінде келіп, екеуі 2012 жылы Met Gala-ға бірге қатысты. 2013 жылдың шілдесінде Абрамович Лейди Гагамен поп-эстрада әншісінің үшінші альбомы Artpop жұмысында бірлесіп жұмыс істеді. Гаганың Абрамовичпен, сондай-ақ суретшілер Джефф Кунс пен Роберт Уилсонмен бірлескен жұмыстары 10 қарашада “ArtRave” атты шарада көрсетілді. Бұған қоса, екеуі де Марина Абрамович институтын қолдаған жобаларға қатысты, соның ішінде Гаганың “Абрамович әдісі” бейнесіне қатысуы және Станислав Лемнің “Солярис” ғылыми-фантастикалық романын үздіксіз оқу. Сол айда Джей З Нью-Йорктегі Пейс галереясында Абрамовичтің идеяларынан шабыттанған туындысын көрсетті. Ол өзінің “Picasso Baby” атты әнін алты сағат бойы орындады. Осы орындалым кезінде Абрамович пен өнер әлемінің бірнеше өкілдері онымен бетпе-бет билеуге шақырылды. Бұл кадрлар кейін музыкалық бейнеклипке айналдырылды. Ол Джей З-ге “The Artist Is Present” жобасын өзінің институтына қайырымдылық жасау шартымен бейімдеуге рұқсат берді. Абрамович Джей З келісімді орындамағанын, осы орындалымды “бір жақты мәміле” деп сипаттады. Алайда, екі жыл өткен соң, 2015 жылы Абрамович Джей З-дің ірі көлемдегі қайырымдылығы туралы ешқашан хабардар болмағанын айтып, өтініш жасады.

Даулар

Абрамович 2016 жылдың тамызында өзінің естеліктерінің ерте нұсқасынан үзінділер жарияланғанда дау тудырды, онда ол 1979 жылы австралиялық аборигендермен алғашқы кездесуінен алған жазбаларына сүйене отырып, оларды динозаврлармен салыстырды және "олардың үлкен денелері бар (Батыс цивилизациясымен қарым-қатынастың бір жаман салдары – олардың денесін ісіретін қантты диета) және таяқша тәрізді аяқтары бар" деп атап өтті. Ол Facebook-тағы пікірталасқа: "Мен абориген халқына зор құрметпен қараймын, оларға менің барлығымды қарыздармын" деп жауап берді. Подестаның электрондық хаттарының арасында Абрамовичтің Подестаның бауырына рухты пісіруге шақыру туралы хабарламасы болды, оны Алекс Джонс сияқты конспирологтар шайтандық ритуалға шақыру ретінде түсіндірді және Джонс пен басқалар демократтық үміткер Хиллари Клинтонның оккультизммен байланысы бар екенін дәлелдеу үшін пайдаланды. 2013 жылы Reddit-тегі сұрақ-жауап сессиясында қазіргі заманғы өнердегі оккультизм туралы сұраққа ол былай деп жауап берді: "Бәрі сіз не істеп жатырсызды қандай контекстте істеп жатырсызға байланысты. Егер сіз оккульттік магияны өнер контекстінде немесе галереяда жасасаңыз, онда ол өнер болады. Егер сіз оны басқа контекстте, рухани үйірмелерде немесе жеке үйлерде немесе телешоуларда жасасаңыз, онда ол өнер емес. Ниет, жасалған нәрсенің контексі және оның қайда жасалғаны – өнердің не екенін анықтайды". 2020 жылдың 10 сәуірінде Microsoft HoloLens 2 үшін Абрамовичтің қатысуымен жарнамалық бейнеролик шығарды. Алайда, оңшыл конспирологтардың оның сатанизммен байланысы бар деген айыптауларына байланысты Microsoft жарнаманы кері тартып алды. Абрамович сынға жауап беріп, адамдарды өзін мазақтаудан тоқтатуға шақырды, оның қойылымдары – оның өмірінің 50 жылы бойы жасаған өнері екенін айтты.

Жеке өмір

Абрамович өзін "серб емес, не қарамонтанегр" емес, бұрынғы югослав ретінде сезінетінін айтады. "Маған қайдан екеніңді сұрағанда, мен ешқашан Сербиядан деп айтпаймын. Мен әрқашан енді жоқ елден екенімді айтамын". Мүсінші Никола Пешич Абрамовичтің өмір бойы эзотеризм мен спиритуализмге қызығушылық танытқанын айтады.