Кіріспе

Итальяндық-американдық мафиози (1897–1969)

Вито Женовезе (ˈviːto dʒenoˈveːze, eːse; 21 қараша 1897 – 14 ақпан 1969) – американдық мафияға қатысы бар итальяндық-американдық мафиози. Ұзақ жылдар бойы Лакки Лучаноның серіктесі және балалық шағынан бергі досы болған Женовезе Кастелламмарезе соғысына қатысып, Мафияның АҚШ-та ұйымдасқан қылмыстағы маңызды күшке айналуына көмектесті. Кейіннен ол Лучаноның қылмыстық отбасын басқарды, ол оның құрметіне Женовезе қылмыстық отбасы деп аталды. Лучаномен бірге Женовезе героин саудасын халықаралық деңгейге жеткізуге көмектесті. 1937 жылы Италияға қашып кеткен ол, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бенито Муссолинидің фашистік режимін қысқа мерзімге қолдады, себебі АҚШ-қа қайтарылып, кісі өлтіру айыбына тап боламын деп қорқып жүрді. 1945 жылы АҚШ-қа оралғаннан кейін Женовезе Женовезе отбасының болашақ басшысы Винсент "Чин" Гиганттің кеңесшісі болды. 1957 жылы Женовезе Альберт Анастасияны өлтіруге және Франк Костеллоға жасалған сәтсіз қастандыққа тапсырыс беріп, "босстардың босы" атағына таласты. Осыдан кейін ол өкіметін консолидациялау үшін мафиялық саммит шақырды, бірақ кездесуді полиция тонап кетті. 1959 жылы Женовезе билік құрған кезеңі қысқа болды, өйткені ол есірткі құқық бұзушылықтары бойынша сотталып, он бес жылға түрмеге кесілді. Ол және оның қол астындағы Джо Валачи түрмеде бірге отырғанда, Валачи Женовезе жіберген деп ойлаған тұтқынды өлтірді. Содан кейін Валачи үкімет куәсі болды. Женовезе 1969 жылдың 14 ақпанында түрмеде қайтыс болды.

Ерте өмір

Вито Дженовезе 1897 жылғы 21 қарашада Италияның Неаполь провинциясындағы Туфино коммунасының Рисиглиано шағын ауылында дүниеге келген. Оның әкесі Франсис Феличе Дженовезе, анасы Нунзиата Алуотто болды. Витоның Джованна Дженни (тұрмысқа шыққан Ричард Приско) атындағы қарындасы, сондай-ақ кейіннен Дженовезе отбасының қылмыстық ұйымына қосылған Майкл және Кармин есімді екі інісі болды. Оның туысы Майкл Питтсбург қылмыстық отбасының басшысы болды. Италияда бала кезінде Дженовезе мектепті американдық бес сынып деңгейінде аяқтады және Нью-Йорк қаласының Little Italy ауданына көшіп келді. Дженовезе және оның отбасы Нью-Джерси штатының Атлантик-Хайлендс қаласындағы үйінде тыныш өмір сүрді.

Қылмыстық мансап

Генуез өзінің қылмыстық жолын көшбасшылардан тауар ұрлаудан және гангстерлерге қызмет етуден бастады. Кейін ол заңсыз лотереяға қатысқандардан ақша жинады. 19 жасында Генуез заңсыз қару сақтағаны үшін бір жыл түрмеде жазасын өтеді. Лучано, Фрэнк Костелло және Генуез Ротштейннің қаржысымен контрабандалық бизнесті ұйымдастырды. Ал Массерия Рейна тобының тікелей бақылауын алды.

Кастелламмаре соғысы

1930 жылдың басында Массерия мен Маранцано арасында Кастелламмарезе соғысы басталды. Марзанзомен құпия келісім бойынша Лучано өзінің бастығы Массерияның өлімін ұйымдастыруға келісті, бұл үшін Массерияның рэкетін алып, Маранцаноның оң қолға қадамы болуға ниеттенді. Карта ойнап отырғанда Лучано ванна бөлмесіне кетіп қалды, ал оны өлтіруге Генуезе, Альберт Анастасия, Джо Адонис және Бенджамин "Бэгси" Сигел аттанды; Сиро "Артишок патшасы" Терранова қашқыш көлікті жүргізді, бірақ әңгімеге сүйенсек, ол қатты шаршап, көлік тізгінін ұстай алмады, сондықтан Сигел оны орындығынан итеріп шығарды. Лучано Массерияның отбасын басқарды, ал Генуезе оның оң қолға қадамы болды. 1931 жылдың қыркүйегінде Лучано мен Генуезе Сальваторе Маранцаноны өлтіруді жоспарлады. Лучано Маранцаноның оны және Генуезені өлтіруді ниеттенгенін естіп, алдымен Маранцаноны өлтіру үшін соққы жасау тобын дайындады. 1931 жылдың 10 қыркүйегінде Маранцано Лучаноны, Генуезені және Фрэнк Костеллоны кеңсесіне шақырғанда, олар Маранцаноның оларды сол жерде өлтіретінін білді. Оның орнына Лучано Маранцаноның кеңсесіне төрт еврей гангстерін жіберді, олардың кім екенін Маранцаноның адамдары білмеді. Олар Майер Лански мен Сигелдің көмегімен табылған. Кейін Лучано ұйымдасқан қылмысты басқару үшін Комиссияны құрды. 1931 жылы Генуезедің бірінші әйелі Доната Рагон туберкулезден қайтыс болды, ол тез арада Джерард Вернотикоға үйленген Анна Петильоға үйлену ниетін жариялады. 1932 жылдың 16 наурызында Вернотико Манхэттендегі бір үйдің шатырынан мойны мұрылған күйде табылды. Ал 1932 жылдың 28 наурызында Генуезе оның жесірі Аннаға үйленді, Анна Генуезедің анасы Кончетта и Кассини Генуезе арқылы туысқан болып келді.

Бочча қазасы және Италияға қашу

1934 жылы Геновизе мафиози Фердинанд Боччианы өлтіруге бұйрық берген. Геновизе мен Бочча бай құмар ойыншыны 150 мың доллардан алдап, жоғары ставкалы карта ойынына келіскен. Ойыннан кейін Бочча, оны Геновиземен таныстырғаны үшін 35 000 доллар талап етті. Боччиаға ақша төлемей, Геновизе оны өлтіруді шешті. 1934 жылдың 19 қыркүйегінде Геновизе және оның бес серігі Боччианы Бруклиндегі кофеханада атып өлтірді. 1936 жылдың 18 маусымында Лучаноны 30 жылдан 50 жылға дейін бас бостандығынан айырып, түрмеге кесті. Лучаноның тұтқындалуымен Геновизе Лучано қылмыстық отбасының уақытша басшысы болды. 1936 жылдың 25 қарашасында Геновизе Нью-Йоркте АҚШ азаматы атанды. 1943 жылы Геновизе Нью-Йорктегі анархистік газеттің баспашысы және Муссолинидің жауы Карло Тресканы өлтіруге бұйрық берген. Геновизе итальян үкіметінің өтінішімен бұл өлтіруге көмектескен деген күдік бар. 1943 жылдың 11 қаңтарында қарулы адам Манхэттендегі газет кеңсесінің алдында Тресканы атып өлтірді. Кейіннен атыс жасаған адам Бонанно қылмыстық отбасының мүшесі Кармин Галанте екені анықталды. Тресканың өліміне қатысқан ешкімге айып тағылмады.

Нью-Йоркке оралу

1943 жылғы қыркүйекте одақтастар Италияға басып кірген кезде, Геновизе жақын арада тарап ауыстырып, АҚШ армиясына қызметін ұсынды. Нью-Йорктің бұрынғы губернаторы Чарльз Полетти, сол кезде АҚШ армиясына бекітілген, 1938 жылғы Packard Sedan көлігін Геновизеден жеке сыйлық ретінде қабылдады. Геновизе Неапольдегі АҚШ армиясы штаб-пәтерінде аудармашы/байланыс офицері лауазымына тағайындалды және тез арада Басқарылатын Аумақтар үшін Одақтас Әскери Үкіметінің (AMGOT) ең сенімді қызметкерлерінің біріне айналды. Полетти мен AMGOT бөлімінің ешқайсысы оның өткені туралы ештеңе білмеді. Геновизе итальяндық гангстер Калогеро Виццинимен бірлесіп, Оңтүстік Италиядағы ең ірі қара нарық желілерінің бірін құрды. Виццини итальяндықтардың күнделікті тамақтануына қажетті негізгі азық-түлік тауарларымен толтырылған жүк көліктерін аштыққа ұшыраған Неапольге қарай солтүстікке жіберді, ал олардың жүктерін Геновизе ұйымы таратып берді. Барлық жүк көліктеріне Неаполь мен Сицилиядағы AMGOT әкімшілігінен рұқсаттар мен экспорттық құжаттар берілді, ал кейбір сыбайлас американдық әскери шенеуніктер операцияға жанармай мен жүк көліктерін де қосты. 1944 жылдың жазында Нью-Йоркте мафиози Эрнест "Шығайын" Руполо, Геновизедің бұрынғы серігі, Генуезді Боччаны өлтіруге қатысы бар деп айыптады. Руполо кісі өлтіргені үшін сотталғандықтан, үкімет куәгері болуға шешім қабылдады. 1944 жылдың 27 тамызында АҚШ әскери полициясы Геновизені Италияда қара нарық желісін басқарғаны туралы тергеу кезінде тұтқындады. Тергеу барысында Геновизе әскерден жүк көліктерін, ұн мен қант ұрлағаны анықталды. Қылмыстық тергеу бөлімінің агенты Оранж С. Дикки Геновизедің өмірбаянын зерттегенде, ол Геновизе 1934 жылғы Боччаны өлтіру ісі бойынша іздеп отырған қашқын екенін анықтады. Алайда, армия мен федералды үкімет Геновизеді ұстауға қызығушылық танытпағандай көрінді. Бірнеше айлық көңілсіздіктен кейін Дикки Геновизені сотқа бару үшін Нью-Йоркке қайтаруға дайындық жасады, бірақ үлкен қысымға тап болды. Геновизе Диккиге оны босату үшін 250 000 доллар көлемінде пара ұсынды, ал ұсыныс қабылданбаған жағдайда оны қорқытты. 1946 жылдың 10 маусымында тағы бір куәгер Джерри Эспозито Нью-Джерси штатының Норвуд қаласының жанында атып өлтірілген күйде табылды. Бұрын тағы бір куәгер Питер ЛаТемпа қорғанысқа алынған камерада өлі күйде табылған болатын. Руполоның куәлігін растайтын ешкім болмағандықтан, үкіметтің ісі күшін жоғалтты және 1946 жылдың 10 маусымында Геновизеге қарсы айыптар алынып тасталды. Шешімін жариялаған судья Сэмюэл Лейбовиц былай деді:

Мен қазылар алқасы атынан сөйлей алмаймын, бірақ егер сізде дәлелдеуге бір қысым болғанда, сізді (электрлік) орындыққа кесуге келісімін берер едім.

Билік құрған

1946 жылы қамақтан босағаннан кейін Дженовезе Нью-Йорктегі Лучано отбасына қайта қосыла алды; бірақ Костелло да, оның орынбасары Уилли Моретти де оған билікті қайтаруға ниет білдірмеді. 1946 жылы Лански желтоқсан айында Гаванадағы ірі қылмыстық топтардың басшыларын жинады. Кездесуде үш мәселе талқыланды: героин саудасы, Кубадағы құмар ойындары, сондай-ақ Багси Сигел және Лас-Вегастағы аяқталмай қалған Flamingo қонақ үйі жобасы. Конференция Кубаның «Националь» қонақ үйінде өтті және бір аптадан сәл артық уақытқа созылды. 20 желтоқсанда конференция барысында Лучано өз қонақ бөлмесінде Дженовеземен жеке кездесу өткізді. Костеллодан өзгеше, Лучано Дженовезеге ешқашан сенбеген. Кездесуде Дженовезе Лучаноны «бастың бастысы» болуға және барлық істі өзіне жүктеуге көндіруге тырысты. Лучано Дженовезе ұсынысын қабылдамады:

«Бастың бастысы» деген жоқ. Мен бәрінің алдында бас тарттым. Егер ойым өзгерсе, мінезді өзім қабылдаймын. Бірақ ол сенің қолыңда емес. Қазір сен мен үшін жұмыс істейсің, мен зейнетке шығуға асықпаймын. Енді осы туралы естігім жоқ, әйтпесе ашуым келеді. Дженовезе енді бұрынғы Гринвич Виллидж тобының капосы болды. Бірақ 1951 жылдың 4 қазанында Моретти Мафия комиссиясының бұйрығымен өлтірілді; мафия басшылары Кефаувер тыңдауындағы куәлігіне наразы болды және оның миына сифилис әсер еткендіктен, ол баспасөзге ақпарат беруі мүмкін деп қорқып, алаңдады. Костелло Дженовезені жаңа орынбасары етіп тағайындады. 1952 жылдың желтоқсанында Анна Дженовезе күйеуінен қаржылық көмек талап етіп сотқа жүгінді, ал 1953 жылы ажырасып, Витоның қылмыстық істерге қатысы бар екенін куәландырды – бұл мафия мүшесінің әйелі үшін естімеген нәрсе. Екі жыл бұрын ол Нью-Джерсидегі отбасылық үйден шығып кеткен. Ол судьядан аптасына 350 доллар сұрады. Вито тарап кеткендігі үшін ажырасуға қарсы талап берді. Екі талап та 1954 жылы Нью-Джерси Жоғарғы сотының апелляциялық бөлімінде қабылданбады. Дженовезе Франсеге Италияда жасырынып жүргенде Аннаны бақылауды тапсырды. 1953 жылдың 18 маусымында Валачи Франсені Бронкстағы мейрамханасына шақырып, Паскуале Пагано мен Фиоре Сиано (Валачидің жүрегінен туған інісі) оны өлтірді. 1957 жылдың басында Дженовезе Костеллоға қарсы әрекет ету уақыты келді деп шешті. Дженовезе Винсент Гигантке Костеллоны өлтіруді бұйырды, ал 1957 жылдың 2 мамырында Гиганте Костеллоны пәтер үйінің алдында атып жаралады. Жарақат жеңіл болғанымен, Костелло билікті Дженовезеге беруге және зейнетке шығуға мәжбүр болды. Есік күзетшісі Гигантті атқан адам деп таныды, бірақ 1958 жылы Костелло шабуылдаушыны тани алмайтынын мәлімдеді; Гиганте кісі өлтіруге талпыныс жасаған айыптан босатылды. Дженовезе енді «Дженовезе қылмыстық отбасы» деп белгілі болған топтың бастығы болды және ұзақ жылдар бойы сенген орынбасары Энтони Строллоны орынбасарлыққа көтерді. 1957 жылдың соңында Дженовезе мен Гамбино Анастасияны өлтіруге бұйрық берді. Дженовезе Костеллоның Анастасиямен бірігіп, билікті қайтаруды жоспарлап отырғаны туралы естіген. 1957 жылдың 25 қазанында Анастасия Манхэттеннің Мидтаун ауданындағы «Парк-Централ» қонақ үйінің шаштаразына шаш кесуге келді. Анастасия шаштараз креслосында отырғанда, бетін шарфпен жапқан екі адам оны атып өлтірді. Куәгерлер атқандардың ешқайсысын тани алмады және бүгінгі күні олардың кім екені туралы әртүрлі теориялар бар.

Апалачин кездесуі мен түрме

1957 жылдың қарашасында Анастасияны өлтіргеннен кейін, Костеллодан Лучано қылмыстық отбасының басқаруын алғаннан кейін, Дженовезе жаңа билігін заңды ету үшін ұлттық Коза Ностра отырысын өткізуді қалады. Дженовезе жиынды ұйымдастыру үшін Буффало, Нью-Йорк боссы және Комиссия мүшесі Стефано "The Undertaker" Магаддиноны таңдады; ол өз кезегінде солтүстік-шығыс Пенсильванияның қылмыстық басшысы Джозеф Барбараны және оның орынбасары Рассел Буфалиноны барлық дайындықтарды қадағалау үшін таңдады. Куба талқылаудың бірі болды, әсіресе аралдағы Ла Коза Ностраның құмар ойындары мен есірткі контрабандасымен айналысуы. Халықаралық есірткі саудасы да күн тәртібіндегі маңызды мәселе болды. Нью-Йорктегі киім өнеркәсібінің мүдделері мен рекеттері, мысалы, бизнес иелеріне қарыз беру және киім орталығының жүк тасымалын бақылау, күн тәртібіндегі басқа да маңызды тақырыптар еді. 1957 жылдың 14 қарашасында АҚШ және Италиядан келген күшті мафиозилер Нью-Йорктегі Апалачинде Барбараның жыл басында жиналды. Отырыстың күн тәртібінде Нью-Йорк қаласының аумағындағы заңсыз құмар ойындары мен есірткі саудасы бойынша ашық мәселелерді шешу кірді. Штат полициясының қызметкері Эдгар Д. Кросвелл Барбараның ұлының жергілікті қонақ үйлерде бөлмелерді брондағанын және жергілікті қасапханадан Барбара үйіне үлкен мөлшерде ет жеткізілгенін білді. Бұл Кросвеллді күдіктендірді, сондықтан ол Барбараның үйін қадағалауға шешім қабылдады. Полиция Барбараның үйінің жанында көптеген сәнді көліктерді тапқаннан кейін, тіркеу нөмірін жазып алуды бастады. Көліктердің көп бөлігі белгілі қылмыскерлерге тіркелгенін анықтағаннан кейін, полиция күшейтіліп, жол тосқауыл қойылды. Полиция Буфалино басқарған көлікті тоқтатып, оның жолаушыларының арасында Дженовезе және тағы үш адам болды. Олар жыл басынан шығып жатқанда тоқтатылды; Буфалино ауру досы Барбараны аралап көруге келгенін айтты. Дженовезе барбекюге барғанын және Барбарамен бизнес мәселесін талқылағанын айтты. Полиция оны босатты. 1958 жылдың 2 маусымында Дженовезе АҚШ Сенатының Макклеллан тыңдауында ұйымдасқан қылмыс туралы куәлік берді. Дженовезе АҚШ Конституциясының Бесінші түзетуіне сәйкес 150 рет өзінің құқықтарын пайдаланып, ешқандай сұраққа жауап беруден бас тартты. Лучано Пуэрто-Риколық есірткі сатушысына 100 мың доллар төлеп, Дженовезені есірткі саудасына қатыстырды деген күдік бар. 1958 жылдың 7 шілдесінде Дженовезе есірткілерді импорттау және сату үшін сөз байласты деген айыппен айыпталды. Үкіметтің басты куәгері Нельсон Кантеллопс, Пуэрто-Риколық есірткі сатушы, Дженовезе онымен кездескенін мәлімдеді. 1959 жылдың 17 сәуірінде Дженовезе Атлантадағы федералды түрмеде 15 жылға сотталды, онда ол өзінің қылмыстық отбасын түрмеден басқаруға тырысты. "Нью-Йорк Таймс" газетінің ұйымдасқан қылмыс туралы көп жылдар бойы жазған тілшісі Селвин Рааб өзінің "Бес отбасы" атты кітабында бірқатар детективтер, адвокаттар және ұйымдасқан қылмыс сарапшылары Дженовезенің сотталуына күмән келтіргенін жазды. Мысалы, көп жыл бойы Нью-Йорк полициясының детективі болған Ральф Салерно мафияның "протоколын және оқшаулау процедураларын түсінетін кез келген адам" қылмыс басшысының есірткі бизнесіне тікелей қатысы бар екеніне "сенбестейтінін" айтты. 1959 жылдың 25 қыркүйегінде Карфано мен оның серігі Куинстің Джексон-Хайтс қаласында орналасқан тұрғын көшеде Cadillac көлігінде атып өлтірілді. 1962 жылдың сәуірінде Дженовезе Энтони Строллоны өлтіруді бұйырды, өйткені Стролло оны түрмеге қамауға әкелген жоспардың бір бөлігі болды. 8 сәуірде Стролло үйінен шығып, серуенге шықты және оны енді ешқашан көрмеді. Оның денесі табылмады. 1962 жылы Дженовезеден адам өлтіру туралы қастандық жасағаны мафиози Джозеф Валачиді көпшілік назарына әкелді. Маусым айында Дженовезе Атлантада тұтқында отырған Валачиді хабаршы деп айыптады және Валачиге өлім құсы берді. Шілдеде Валачи басқа бір тұтқынды мафиялық мерген деп қате қабылдап, оны өлтірді. Валачидің өлімі үшін 100 мың доллар сыйақыны Дженовезе белгіледі. Осы кісі өлтіргені үшін өмір бойы түрмеде отырған соң, Валачи үкімет куәгері болуға шешім қабылдады. 1964 жылдың 24 тамызда Эрнест Руполоның денесі Куинстегі Ямайка шығанағынан табылды. Оны өлтіргендер екі бетонды блокты аяғына байлап, қолын байлап қойды. Көпшілік Дженовезе Руполоны 1944 жылы Боччиадағы қылмыс ісі бойынша оған қарсы куәлік бергені үшін өлтіруді бұйырды деп есептеді.

Өлім

1969 жылы 14 ақпанда Миссури штатының Спрингфилд қаласындағы Федералдық қылмыскерлерге арналған АҚШ медициналық орталығында жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол Куинс округінің Мидл-Виллидж ауданындағы Сент-Джон зиратында жерленген.

Танымал мәдениетте

Генуэзе 1972 жылы Лино Вентураның «Валачи парақтары» фильмінде сомдалған. 1974 жылы Эли Уоллахтың «Аяусыз Джо» фильмінде Генуэзе рөлінде ойнайды. Генуэзе 1991 жылы Дон Каррараның «Бугси» фильмінде бейнеленген. Генуэзе 1999 жылы Роберт Мианоның «Лански» фильмінде сомдалған. 1999 жылы Эмидио Микетти түсірген «Бонанно: Крестный әке» телефильмінде Генуэзе бейнеленген. 2001 жылы Стивен Бауэр түсірген «Босс басы» телефильмінде Генуэзе рөлінде ойнайды. Генуэзе Ұлыбритания телеарнасы Yesterday-дің «Мафияның ең үлкен жетістіктері» деректік сериясының алтыншы эпизодында көрсетілген. Генуэзе 2015 жылы Крейг Томас Ривеланың «Мафияның құрылуы: Нью-Йорк» телесериалында бейнеленген. Генуэзе 2019 жылы Роберт Дэвидің «Моб Таун» фильмінде сомдалған. Генуэзе Роберт Де Нироның «Альто Найтс» фильмінде бейнеленеді.