Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Снарядтың бетке соғылып кері секіруі
Rebound of a projectile off a surface
Рикошет – бұл снарядтың, әсіресе оқтың, бетке соғылып кері секіруі, домалап немесе секіріп кетуі. Көптеген рикошеттер жазабассыз болып орын алады және бұрылу күші снарядты баяулатса да, ол әлі де қуатты және бұрылу алдындағыдай қауіпті болуы мүмкін. Рикошет болу мүмкіндігі – "Ешқашан тегіс, қатты бетке оқ атпаңыз" деген қару қолдану қауіпсіздігі ережесінің негізгі себебі. Рикошеттер кез келген калибрде болуы мүмкін, бірақ қысқа немесе дөңгелек снарядтар домалап бара жатқанда туындайтын естілетін дыбысты шығармайды. Рикошеттер оқ атудың қауіпті жағдайларының бірі болып табылады, себебі олар жеткілікті жылдамдықты сақтап тұрғанда, кері секірген оқ немесе оқтың сынықтары жануарларға, заттарға, тіпті атушы адамға да қосымша зиян келтіруі мүмкін.
A ricochet ('/r//ɪ//k//ə//ʃ//eɪ/ RIKə shay; ʁikɔʃɛ) is a rebound, bounce, or skip off a surface, particularly in the case of a projectile. Most ricochets are caused by accident and while the force of the deflection decelerates the projectile, it can still be energetic and almost as dangerous as before the deflection. The possibility of ricochet is one of the reasons for the common firearms safety rule "Never shoot a bullet at a flat, hard surface." Ricochets can occur with any caliber, but short or round ricocheting bullets may not produce the audible whine caused by tumbling irregular shapes. Ricochets are a hazard of shooting because, for as long as they retain sufficient velocity, ricocheting bullets or bullet fragments may cause collateral damage to animals, objects, or even the person who fired the shot.
Өзгергіштер
Рикошет – оқ немесе оқ сынығы нысанаға еніп, ішіне сіңіп қалмай, кері секірген кезде пайда болады. Рикошеттің қалай болатыны оқтың пішініне, материалына, айналуына, жылдамдығына (және қашықтығына), нысананың материалына және түсу бұрышына байланысты өзгеріп отыруы мүмкін.
Ricochets occur when a bullet or bullet fragment is deflected by an object rather than penetrating and becoming embedded in that object. Ricochet behavior may vary with bullet shape, bullet material, spin, velocity (and distance), target material and the angle of incidence.
Жылдамдық
Жоғары жылдамдықты мылтық патрондарының оқ ену ықтималдығы жоғары, себебі бірдей оқтың шығарған энергиясының артуы нысананы соққы тиген жерде сындыруы немесе уақытша балқытуы мүмкін. Балама ретінде, дәл сол энергияның босауы оқты балқытып немесе ыдыратып, бұрылған бөлшектердің мөлшерін және ұшу қашықтығын азайтуы мүмкін. Рикошеттер көбінесе тапанша патрондарымен және .22 Long Rifle сияқты төмен жылдамдықты мылтық патрондарымен кездеседі. Buckshot және shotgun оқтары да сондай-ақ жоғары рикошет ықтималдығына ие, бірақ кішкентай оқтың рикошет қашықтығы, толық винтовка немесе тапанша оқтарының рикошеттерінен төмен болады.
High velocity rifle cartridges have higher probability of bullet penetration, because increased energy released by an identical bullet may fracture or temporarily melt the target at the point of impact. Alternatively, the same energy release may melt and/or disintegrate the bullet to reduce size and range of deflected particles. Ricochets are more likely with handgun cartridges and low velocity rifle cartridges such as .22 Long Rifle. Buckshot and shotgun slugs have similarly high ricochet probability, but ricochet range of smaller shot is lower than intact rifle or handgun bullet ricochets.
Ұшақ
Кесінді тығыздығы, яғни оқтың массасы оқтың алдыңғы бетінің ауданына бөлінген шамасы, кедергілі беттерге ену қабілетін арттырады. Бұрандалы қарудан атылған, ұзын, айналу арқылы тұрақтандырылған оқтардың кесінді тығыздығы, бірдей диаметрдегі шар тәрізді оқтардан жоғары болады; ал ұзын мылтық патрондарының кесінді тығыздығы, сол диаметрдегі қысқа қолданбалы патрон оқтарынан артық. Әрбір рикошетте оқтың жылдамдығы 35%-ға дейін төмендейді, ал ауа кедергісі жылдамдықты одан әрі азайтады, себебі біріккен оқ сынықтары тұрақтылығын жоғалтқаннан кейін естілетін қысқа дауыс шығарады. Тығыз денелер, тығыздығы аз денелермен соқтығысқанда басымдық танытады; сондықтан тығыз оқтар, тығыздығы аз материалдарға оңай еніп, ал тығыз материалдар жеңіл оқтарды жолдан бұрады. Енуге қарсы кедергі, нысана материалдың оқ қозғалысы осі бойымен оқтың алдындағы кесінді тығыздығы арқылы бағаланады. Металл фольга, металл құймаларына қарағанда оңай тесіледі, ал парақ металдың кесінді тығыздығы, парақтың бағыты оқ траекториясына перпендикулярдан параллельге қарай бұрылғанда артады. Оқтардың бетон, тас немесе болат сияқты тегіс, қатты беттерден рикошеттеу ықтималдығы жоғары, бірақ рикошет, топырақ және өсімдіктер сияқты әртүрлі материалдардың тегіс емес беттерінен де болуы мүмкін. Біркелкі жұмсақ, иілгіш материалдар, мысалы құм, рикошетке аз ұшырайды. Бұл интуитивті болмаса да, оқтар судан оңай рикошеттейді; тас лақтырумен салыстырыңыз.
Sectional density, or mass of the bullet divided by the frontal area of the bullet, increases penetration of resistant surfaces. Elongated, spin stabilized bullets fired from rifled firearms have greater sectional density than spherical bullets of the same diameter made from the same material; and elongated rifle cartridge bullets have greater sectional density than short bullets of the same diameter handgun cartridges. Bullet velocity is reduced by as much as 35% by each ricochet deflection, and velocity is further reduced by air resistance as cohesive bullet fragments often produce an audible whine tumbling after losing stability. Dense objects tend to prevail in collisions with less dense objects; so dense bullets tend to penetrate less dense materials, and dense materials tend to deflect light bullets. Resistance to penetration can be evaluated as the sectional density of the target material along the axis of bullet movement in front of the bullet. Metallic foil will be more easily penetrated than metal ingots, and sectional density of sheet metal increases as orientation of the sheet diverges from perpendicular to, toward parallel with, the bullet path. Bullets are more likely to ricochet off flat, hard surfaces such as concrete, rock or steel, but a ricochet can occur from irregular surfaces within heterogeneous materials including soil and vegetation. Uniformly soft, flexible materials like sand have a lower incidence of ricochet. Though it may not be intuitive, bullets easily ricochet off water; compare stone skipping.
Бұрышы
Көлденең және тік бұрыштарды есептеу не болжау қиын, себебі көптеген айнымалы факторлар бар, олардың ең маңыздысы – оқтың соққан бетке тиген кездегі деформациясы. Рикошет болу ықтималдығы оқ қозғалысы осіне шамамен параллель беттерде ең жоғары, ал сырғалмалы рикошеттер әдетте беттен кіру бұрышынан (немесе жақындау бұрышынан) кішірек бұрышта шығады. Ең қиын жағдайда, берік, біріктірілген оқ дерлік перпендикуляр серпімді бетке тиіп, тікелей атушыға кері қайтарылуы мүмкін. Мұндай жағдай кейде қатайтылған бронебойғыш оқ ядролары болат пластинаны толығымен тесіп өтпеген кезде байқалады. АҚШ Армиясы M855 оқ-дәрісін алмастырған, үлкен болат ядросы бар M855A1 жасыл оқ-дәрісін қабылдағаннан кейін рикошеттің қашықтығы артқанын анықтады. Buckshot және субсоник оқ-дәрілер де автомобильдердің резеңке дөңгелектерінен соққыға ұшырап кері қайтарылуы мүмкін.
The angle of departure, both vertically and horizontally, is difficult to calculate or predict due to the many variables involved, not the least of which is the deformation of the bullet caused by its impact with the surface it strikes. Probability of ricochet is highest from surfaces approximately parallel to the axis of bullet movement, and grazing ricochets typically depart the surface at a smaller angle than the angle of incidence (or approach). In an extreme case, a strong, cohesive bullet striking a nearly perpendicular elastic surface may ricochet directly back at the shooter. This situation is sometimes observed when hardened armor piercing bullet cores fail to completely penetrate steel plate. The United States Army noted increased ricochet range after adopting the M855A1 green bullet with a larger steel core than the M855 bullet it replaced. Buckshot and subsonic bullets may be similarly reflected from rubber vehicle tires.
Салдарлар
Барлық рикошеттер кездейсоқ бола бермейді. Кейбір оқтар қасақана рикошет жасау үшін атылады, дәл сол сияқты баскетбол және бильярд сияқты кейбір ойындарда да рикошеттер кездеседі. Ішкі ату полигондарындағы оқ тұзақтарында көбінесе берік болат пластиналар болады, олар оқтарды төмен қарай бұрып, оларды тоқтатуға және ұстауға арналған материалға түсіреді. Дәуірлерде зеңбіректерді зарядтаған кезде, зеңбірек доптарын көбінесе нысананың алдындағы жерге немесе суға ату үшін қолданды, бұл рикошеттерге мүмкіндік беретін еді, олар снарядты жер үстінде немесе су бетінде, жаппай әскерлер немесе кемелер арасынан тиімді қашықтықта ұстап тұруға мүмкіндік беретін еді. Мұздықтағы зеңбірек доптарының мінез-құлқы, BB пістолетінен немесе саңғырдан атылған болат допшалар үшін пайдалы жуықтама болуы мүмкін, бірақ жоғары жылдамдықты оқтардың әртүрлі пішіндері мен материалдары мен олар соқтығыса алатын нысандар арасындағы серпімсіз соқтығысулар оқтардың рикошеттерін төмен жылдамдықты ойын шарларының интуитивті симметриясынан аз болжауға мүмкіндік береді. Кездейсоқ рикошеттердің мәселесі – бұл оқтың жоспарланған бағытынан тыс жердегі нысандарға келтірілуі мүмкін зақым. Жалпы, жауапты атушы нысана маңындағы кеңістікте оқтардың өзара әрекеттесуін күтеді. Атушы конустың төбесінде орналасқан, ал конус оқтың жолына симметриялы. Конустың бұрышы бастапқыда қарудың дәлдігімен және атушының шеберлігімен анықталады; бірақ конус ішіндегі кез келген рикошет потенциалы кең бұрышы бар рикошет конусының төбесіне айналады. Жер беті рикошеттердің жиі кездесетін көзі болып табылады. Оқ бірнеше рет бұрылуы мүмкін, содан кейін тоқтауы мүмкін. Рикошеттердің зиян келтіру потенциалы, оқтар сияқты, оқ сынығының массасына және оның жылдамдығының квадратына пропорционал. Рикошет жылдамдығы әрқашан соқтығысу жылдамдығынан төмен, бірақ бұрылу бұрышы кішкентай болған жағдайда соқтығысу жылдамдығына жақын болуы мүмкін. Толық металл қаптамасы бар оқтар немесе жұмсақ қорғасынды қатты мыспен немесе болаттан жасалған өзекпен ауыстыратын жасыл оқтар үшін рикошет массасы бастапқы оқ массасына ұқсас болуы мүмкін. Жұмсақ оқтар немесе қорғасыннан жасалған өзектері бар аң аулау оқтары соқтығысудан зақымдануға көбірек бейім және кіші рикошет сынықтарын шығарады. Төмен бастапқы масса кішкентай сынықтардың рикошеттеріне зиян келтіру потенциалын азайтады, ал ауа кедергісінен жылдамдықтың тез жоғалуымен қашықтық қысқарады. Рикошет қашықтығының азаюы – жаңа .17 HMR патронының ескі .22 WMR патронына қарағанда танымал болуының бір себебі. Рикошеттер өлімге әкелуі мүмкін. 2014 жылдың желтоқсанында Линдт кафесіндегі оқиға кезінде құпия агент Катерина Доусонның қазасы рикошет салдарынан болды, тактикалық топ ғимаратқа шабуыл жасаған кезде полиция оғынан рикошет болды.
Not all ricochets are accidental. Some bullets are fired to intentionally ricochet, just as in ricochets of some ball games like basketball and pool. Bullet traps at indoor shooting ranges often include durable steel plates to deflect bullets downward into a material intended to stop and capture the bullets. Cannonballs were often fired to strike the ground or water in front of their target in anticipation of ricochets which would keep the projectile at an effective distance above the ground or water surface through massed troops or ships. The behavior of iron cannonballs documented during the era of muzzle loading cannon may be a useful approximation for a BB gun or steel pellets fired from a shotgun, but inelastic collisions between the various shapes and materials of high velocity bullets and the objects they may strike make bullet ricochets less predictable than the intuitive symmetry of low velocity game spheres. The problem with unintentional ricochets is potential damage caused to objects outside the intended path of the bullet. A responsible shooter anticipates potential bullet interactions within a cone of space around the aim point. The shooter is at the apex of the cone, and the cone is symmetrical around the intended bullet path. The angle of that cone may initially be defined by the accuracy of the firearm and the skill of the shooter; but any ricochet potential within the cone becomes the apex of a ricochet cone with a broader angle. The ground surface is a frequent source of ricochets. A bullet may be deflected more than once before it comes to rest. Damage potential of ricochets, like bullets, is proportional to the mass of the bullet fragment and the square of its velocity. Ricochet velocity is always lower than collision velocity, but may be close to collision velocity for small angles of deflection. Ricochet mass may be similarly close to original bullet mass for full metal jacket bullets or green bullets replacing soft lead with solid copper or a steel core. Frangible bullets or lead core varmint hunting bullets are more susceptible to collision damage, and produce smaller ricochet fragments. Lower initial mass gives small fragment ricochets less damage potential, and distance of travel is reduced by more rapid loss of velocity from air resistance. Reduced ricochet range is one of the reasons the newer .17 HMR round with its frangible bullet has gained popularity against the older non fragmenting .22 WMR. Ricochets can be lethal. A notable death caused by ricochet was the hostage Katrina Dawson during the Lindt cafe siege in December 2014, killed by a ricochet from a police bullet when tactical officers stormed the building.