Кіріспе
1996 жылғы Австралиядағы федералды сайлау Австралияның 38-ші Парламентінің мүшелерін анықтау үшін өткізілді. Ол 1996 жылдың 2 наурызында өтті. Өкілдер палатасының 148 және Сенаттың 76 орындықтарының 40 орындықтары сайлауға қойылды. Оппозиция жетекшісі Джон Ховард пен коалиция серіктесі Тим Фишер бастаған оңшыл Либералды-Ұлттық коалициясы премьер-министр Пол Китинг басқаратын солшыл Австралиялық Лейбористік партиясын үлкен артықшылықпен жеңді. Коалиция Өкілдер палатасында 94 орынға ие болды, бұл федералды үкімет иеленген орынның ең көп саны және федералды сайлауда бір партияның 90 орыннан астам орын жеңіп алуының екінші реті болды. Бұл сайлау 1983 жылы басталған 13 жылдық Хоук-Китинг үкіметінің бес мерзімінің аяқталуын белгіледі. Ховард 1996 жылдың 11 наурызында Австралияның жаңа премьер-министрі ретінде қызметке кірісті, сонымен қатар Бірінші Ховард министрлігі құрылды. Бұл сайлау 11 жылдық Ховард үкіметінің бастамасы болды; Лейбористік партия бұл кезеңді оппозицияда өткізіп, 2007 жылғы сайлауға дейін үкіметке оралмады. Бұл болашақ премьер-министр Тони Эбботтың парламент мүшесі ретінде алғашқы федералды сайлауы болды, ол 1994 жылғы Уорринга сайлауында парламентке енген еді. Болашақ премьер-министр Энтони Албанезе және болашақ оппозиция жетекшісі Брендан Нельсон да осы сайлауда парламентке енді. Болашақ премьер-министрлер Кевин Радд пен Джулия Гиллард осы сайлауда сәйкесінше Өкілдер палатасы мен Сенатқа үміткер болып сәтсіз аяқтады және 1998 жылғы келесі сайлауда Өкілдер палатасына сайланды. Ховард 1949 жылы Роберт Мензистен бері оппозициядан сайлауда жеңіске жеткен алғашқы Либералды партия жетекшісі болды. (Малькольм Фрейзер 1975 жылғы сайлауда уақытша премьер-министр болды.) Жеңіс сонымен қатар Либералды партияның Ұлттық партияның қолдауына мұқтаж болмай орын алуына мүмкіндік берді, бірақ Джон Ховард коалицияда қалуды жөн көрді. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, бұл Либералды партияның федералды парламентте жалпы көпшілік орынды жеңген соңғы реті және сонымен қатар екі ірі партияның басшыларының соғыстан кейінгі дәуірдің бірінші жылы – 1946 жылға дейін туған соңғы реті.
The 1996 Australian federal election was held to determine the members of the 38th Parliament of Australia. It was held on 2 March 1996. All 148 seats of the House of Representatives and 40 seats of the 76 seat Senate were up for election. The centre right Liberal/National Coalition led by Opposition Leader John Howard of the Liberal Party and coalition partner Tim Fischer of the National Party defeated the incumbent centre left Australian Labor Party government led by Prime Minister Paul Keating in a landslide victory. The Coalition won 94 seats in the House of Representatives, which is the largest number of seats held by a federal government to date, and only the second time a party had won over 90 seats at a federal election. The election marked the end of the five term, 13 year Hawke Keating Government that began in 1983. Howard was sworn in as the new Prime Minister of Australia on 11 March 1996, along with the First Howard Ministry. This election was the start of the 11 year Howard Government; the Labor party would spend this period in opposition and would not return to government until the 2007 election. This was the first federal election that future Prime Minister Tony Abbott contested as a member of parliament, having entered parliament at the 1994 Warringah by election. Future Prime Minister Anthony Albanese and future opposition leader Brendan Nelson also entered parliament at this election. Future Prime Ministers Kevin Rudd and Julia Gillard were unsuccessful candidates for the House of Representatives and Senate respectively at this election and would eventually be elected to the House of Representatives at the next election in 1998. Howard became the first Liberal leader to win an election from opposition since Robert Menzies in 1949. (Malcolm Fraser was caretaker prime minister in the 1975 election.) The victory also saw the Liberal Party gain enough seats to not require the support of the National Party, though John Howard opted to stay in the Coalition. As of 2023 this is the last time the Liberal Party has won an overall majority of seats in federal parliament and also the last when both major party leaders born prior to 1946, the first year of the Post war era.
Өмірбаян
Джон Говард, 1985 жылдан 1989 жылға дейін Либерал партиясын басқарған, 1995 жылдың қаңтарында партияның Александр Даунер басшылығымен өткен апатты сегіз айдан кейін қайтадан басшылыққа келді. Даунер мен Питер Костелло 1994 жылдың басында Джон Хьюсон мен Майкл Вулдриджді алмастырды және жаңа буын либералдарының көшбасшылары ретінде жарнамаланды. Ақырында партия, он жылдық ішкі тартыстардан кейін, Хауардтың ғана қалғанын мойындағандай шешім қабылдады. Говард науқанға мүмкіндігінше аз нысана ретінде көрінуге бел буды. 1995 жыл бойы ол нақты саяси ұсыныстарды егжей-тегжейлі баяндаудан бас тартты, Коалицияның шабуылдарын негізінен Еңбек үкіметінің ұзақ жылдар бойы билікте болуы мен басқару тәжірибесіне бағыттады. Бірақ 1996 жылға қарай сайлаушылардың Еңбек партиясынан, әсіресе Пол Китингтен жалыққандары анық болды. "Бізге дағдарыс керек болды" деген сөз бүкіл елде қатты әсер етті. Китингтің республикалық идеяларға, Австралияның аборигендерімен келісімге және Азиямен байланысқа бағытталған кең көзқарасы Еңбек партиясының қалалық сайлау округтерінде қолдау тапқанмен, Говард наразылық білдірген жалпы халықтан, орта таптың қала маңы тұрғындарынан және дәстүрлі түрде Еңбек партиясына дауыс берген жұмысшылардан қолдау ала алды. Ол сондай-ақ, медициналық сақтандыру жүйесін сақтап қалуға және Австралияның республика болып құрылуы туралы шешімді қабылдау үшін конституциялық конвенция өткізуге уәде берді. Сайлау алдындағы Newspoll сауалнамасы Либералдық/Ұлттық коалицияның екі партиялық басымдықпен дауыс беруде 53,5 пайызға ие екенін көрсетті.
Өкілдер палатасының артықшылық ағыны
Демократтар 138 округте сайысқа түсті, дауыс беру нәтижелері Жұмысшы партиясын сәл артық көрсетті (54,02%). Жасылдар 102 округте сайысқа түсті, дауыс беру нәтижелері Жұмысшы партиясын басым көрсетті (67,10%).
The Greens contested 102 electorates with preferences favouring Labor (67.10%)
Орындықтар иелерін ауыстырады
Орын 1996 жылға дейін Командалық мүше 1996 жылдан кейін Партиялық айырмашылық Айырмашылық мүшесі Партия Басс, Тас Еңбек Сильвия Смит 0.03 4.60 4.57 Уорвик Смит Либерал Боуман, Квинсленд Еңбек Кон Сиакка 8.14 9.03 0.89 Андреа Уэст Либерал Каларе, Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек Дэвид Симмонс Белгісіз Белгісіз 13.32 Питер Андрен Тәуелсіз Канберра, Австралиялық астанасы Роза Келли 9.56 2.04 7.52 Боб МакМуллан Брендан Смит 6.58 14.1 Каннинг, Батыс Австралия Еңбек Джордж Гир 0.19 0.88 0.69 Рики Джонстон Либерал Каприкорния, Квинсленд Еңбек Марджори Хензелл 2.78 6.40 3.62 Пол Марек Ұлттық Кертин, Батыс Австралия Либерал Аллан Рошер Белгісіз Белгісіз 7.28 Аллан Рошер Тәуелсіз Диксон, Квинсленд Еңбек Майкл Лаварч 2.55 5.72 3.17 Тони Смит Либерал Эден-Монаро, Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек Джим Сноу 4.27 9.03 4.76 Гэри Нейрн Либерал Гилмор, Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек Питер Кнотт 0.45 6.69 6.24 Джоанна Гаш Либерал Гриффит, Квинсленд Еңбек Бен Хамфрис 5.90 7.37 1.47 Грэм Макдугал Либерал Герберт, Квинсленд Еңбек Тед Линдсей 3.31 9.90 6.59 Питер Линдсей Либерал Хьюз, Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек Роберт Тикнер 6.42 11.31 4.89 Данна Вейл Либерал Калгурли, Батыс Австралия Еңбек Грэм Кэмпбелл Белгісіз Белгісіз 10.35 Грэм Кэмпбелл Тәуелсіз Кингстон, Оңтүстік Австралия Еңбек Гордон Билней 1.45 3.46 2.01 Сьюзан Джинс Либерал Лейххардт, Квинсленд Еңбек Питер Додд 1.33 5.51 4.18 Уоррен Энтш Либерал Лилли, Квинсленд Еңбек Уэйн Суон 6.18 6.91 0.73 Элизабет Грейс Либерал Линдсей, Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек Росс Фри 10.22 11.80 1.58 Жакки Келли Либерал Лоу, Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек Мэри Эссон 5.01 7.48 2.47 Пол Заммит Либерал Макартур, Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек Крис Хавиланд 1.28 11.97 10.69 Джон Фейхи Либерал Маккуари, Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек Мэгги Диам 0.12 6.48 6.36 Керри Бартлетт Либерал Макин, Оңтүстік Австралия Еңбек Питер Дункан 3.71 4.79 1.08 Триш Дрейпер Либерал Макьюэн, Виктория Еңбек Питер Клиланд 0.69 1.50 2.19 Фран Бейли Либерал Макмиллан, Виктория Еңбек Барри Каннингем 0.53 2.60 2.07 Рассел Бродбент Либерал Мур, Батыс Австралия Либерал Пол Филинг Белгісіз Белгісіз 15.48 Пол Филинг Тәуелсіз Моретон, Квинсленд Еңбек Гарри Гибсон 0.21 5.30 5.09 Гэри Хардгрейв Либерал Мюррей, Виктория Ұлттық Брюс Ллойд Белгісіз Белгісіз 3.70* Шарман Стоун Либерал Солтүстік Сидней, Жаңа Оңтүстік Уэльс Тәуелсіз Тед Мак 1.8 17.4 15.6 Джо Хокки Либерал Солтүстік территория, Солтүстік территория Еңбек Уоррен Сноудон 5.31 5.68 0.37 Ник Дондас Ұлттық Либерал Оксли, Квинсленд Еңбек Лес Скотт 14.65 19.31** 4.66 Полине Хансон Тәуелсіз Пейдж, Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек Гарри Вудс 0.13 4.44 4.31 Иан Козли Ұлттық Парраматта, Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек Пол Эллиотт 3.24 7.11 3.87 Росс Камерон Либерал Патерсон, Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек Боб Хорн 3.30 3.73 0.43 Боб Болдуин Либерал Петри, Квинсленд Еңбек Гэри Джонс 2.15 9.85 7.70 Тереза Гамбаро Либерал Ричмонд, Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек Невилл Ньюэлл 1.78 8.53 6.75 Ларри Энтони Ұлттық Робертсон, Жаңа Оңтүстік Уэльс Еңбек Фрэнк Уолкер 5.56 9.12 3.56 Джим Ллойд Либерал Суон, Батыс Австралия Еңбек Ким Бизли 0.22 3.93 3.71 Дон Рэндалл Либерал Уиллс, Виктория Тәуелсіз Фил Клири Белгісіз 4.37 Белгісіз Келвин Томсон Еңбек *Сан либералдар мен ұлтшылдардың арасындағы айырмашылықты көрсетеді. **Сан соңғы сайлаудағы либералдық дауыспен салыстырғандағы өзгерісті көрсетеді.
*Figure is Liberal against Nationals. **Figure is a swing compared to Liberal vote at the last election.
Талдау
Жалпы коалиция Лейбористерден 29 орын алса, АЛП либералдардан 4 орын алды. Бұл 4 орын – Канберра мен Намадги АКТ-да, ал Исаакс пен Брюс Виктория штатында. Либералдар жеңген АКТ орындары Лейбористерге көшті, себебі консервативті кесімдерден қорқынышпен мемлекеттік қызметкерлердің ALP-ге қайта оралуы дәстүрлі Лейбористік қаладағы жағдайды түзеді. Брендан Смиттың Канберрадағы орынды екі жаңа (үш орынның ішінде) АКТ орынына бөлу, оның сайлау науқанын Намадгидің оңтүстік жағындағы Туггерананг округіне шектеді, онда АКТ Еңбек партиясының оң қанаты бұрынғы МЛА Аннет Эллисті қолдады, ол қарқынды халық арасындағы үгіт жүргізді. Айзекс пен Брюс сайлау округтерінің қайта бөлінуінен туындаған демографиялық өзгерістерге байланысты Лейбористерге көшті. Лейбористер 1993 жылдан бері екі партиялық дауыстың бес пайызын жоғалтты және 1934 жылдан бері ең төменгі бірінші дауысын жинады (тағы сегіз пайыз дауыс басымдықтарынан түсті). Лейбористерге қарсы бұрылыс, әдетте, үкіметтің ауысуына жеткіліксіз болар еді. Дегенмен, Лейбористер Жаңа Оңтүстік Уэльсте 33 орынның 13-ін, ал Квинслендте 13 орынның 11-ін жоғалтты. 29 орындық жеңіліс – Австралияда биліктегі үкіметтердің орын жоғалту бойынша екінші ең ірі жеңілісі болды. Китингтің үкіметінің үш мүшесі, оның ішінде Бас прокурор Майкл Лаварч өз орындарынан айырылды. Китинг сайлау күні кешкісін Лейбористер партиясының басшылығынан кетіп, оның орнына бұрынғы вице-премьер және қаржы министрі Ким Бизли келді. Осы үлкен бұрылысқа байланысты Говард 45 орындық көпшілікпен билікке келді, бұл Австралия тарихындағы екінші ең ірі көрсеткіш (1975 жылы Малькольм Фрейзердің 55 орындық көпшілігінен кейін). Либералдар бұл сайлауда 75 орынмен өздерінің көпшілігін жеңіп алды, бұл партияның ең көп саны еді. Говард Ұлттық партияның қолдауына мұқтаж болмаса да, Коалиция сақталды. 2022 жылға дейін либералдар федералды сайлауда өздерінің көпшілігін жеңіп алған соңғы рет осы сайлау болды. Сайлаудан кейінгі сауалнамалар Коалицияның жұмысшы табының 47 пайызын, ал Лейбористердің 39 пайызын жеңіп алғанын көрсетті; кәсіподақ мүшелері арасында Лейбористердің дауысы 16 пайызға төмендеді. Коалиция католиктердің 48 пайызын, ал Лейбористер 37 пайызын жеңіп алды, бұл әдеттегі көрсеткіштерге кері.