Кіріспе

Мидың алдыңғы және тері жамылғысын бөліп тұратын ойыс. Нейроанатомияда орталық соқпақ (сонымен қатар орталық жарық, Роландо жарығы немесе Луиджи Роландоның атымен Роланди жарығы) – омыртқалы жануарлардың ми қабығындағы соқпақ немесе ойыс. Оны кейде бойлық жарықпен шатастырады. Орталық соқпақ – мидың айқын белгісі, ол тері жамылғысын алдыңғы жамылғыдан және негізгі қозғалтқыш қабықты негізгі дене сезімталдық қабығынан бөліп тұрады.

Орталық сулькустың дамуы

Орталық сулькус эволюциясы сүтқоректілерде, приматтар сияқты плаценталық сүтқоректілерде бастапқы соматосенсорлық қабықтан оның айналық көшірмесі толық ажыраған кезде пайда болды деп теорияланады, бірақ уақыт өте келе екі қабықтың арасындағы ерекшелік артып, даму тоқтаған жоқ.

Приматтардың эволюциясы

Орталық сулькус маймылдарда олардың қозғалыс жүйесінің нақты реттелуі нәтижесінде жақсы байқалады. Алдыңғы зерттеулер орталық сулькус бөлінетін орын – бірінші моторлық қабықта білек пен жеке саусақтардың арасындағы бөліну нүктесі екенін көрсетті, бұл олардың саусақтарын қолдану арқылы осы аймақтың дамуымен байланысты екенін анық көрсетеді. Ол мидың парасагитталық аймағындағы нүкте немесе ойыс ретінде басталады. Кейіннен ол шамамен 22-23 апта жүктілік кезінде бүйірлік шұңқырға және бойлық жарыққа қарай ұзаратын айқын инвагинацияға айналады. 2 мен 3 жас аралығында орталық сулькус орталық бөлігінде жатқан ойыс – ‘Pli de Passage Frontoparietal Moyen’ (PPFM) белгісі пайда бола бастайды. 3 жасқа келгенде орталық сулькус тереңдігінің орташа қисығы ересектердікіне ұқсас болады.

Дамуға әсер ету

Орталық сулькус пішінінің дамуына генетикалық және генетикалық емес факторлар әсер етеді. Орталық сулькус құрылымының терең бөлігі, оның беткі бөлігіне қарағанда, әртүрлі миларда тұрақтырақ екені анықталды, бұл беткі құрылымның генетикалық емес факторларға көбірек бейім екенін көрсетеді. Әртүрлі биологиялық жынысты адамдарда орталық сулькус пішінінің әртүрлі екені анықталды. Еркектерде орталық сулькус оң жақ алдыңғы қабырғасы аз иілген (кішкентай фракталдық өлшемге ие) болып табылады. Сонымен қатар, орталық сулькус ені әртүрлі болғанымен, еркектердің орталық сулькусы әйелдердің орталық сулькусынан орташа енімен үлкен екені анықталды. Дегенмен, бұл оң жарты шарға тән, себебі сол жарты шардың орталық сулькусы жыныс аралық айырмашылықтар бойынша маңызды нәтижелер көрсетпеді. Жарты шарлар арасындағы жыныс аралық айырмашылықтарға қатысты, әйелдердің сол жақ орталық сулькусының орташа ені оң жақ орталық сулькусынан үлкен екені көрсетілді. Моторлық функциялар дамыған сайын орталық сулькус пішінінің өзгеруі күтіледі. Бұл орталық сулькус негізгі моторлық қабық және негізгі соматосенсорлық қабықты бөлудегі рөліне байланысты. Струналы аспаптарда ойнайтын музыканттар арасында осы омега тәрізді құрылым оң жақ орталық сулькусқа тән. Алайда, пианинода ойнайтындар арасында бұл омега формациясы екі жақта да кездеседі, бірақ сол жақта көбірек байқалады.

Көңіл- жігердің төмендігімен гиперактивтілік бұзылуы

Көңіл шоғырландыру тапшылығы және белсенділік артық синдромы (КШББ) сенсомоторлық кемшіліктермен байланысты, ал орталық ойық соматосенсорлық және бастапқы қозғалыс аймақтарын бөледі, бұл орталық ойықтың пішіні мен КШББ осы адамдарда мидың дамуын қалай өзгерте алатынын зерттеуге түрткі болады. КШББ-мен ауыратын адамдардағы ми қабығының қалыңдығы, орталық ойықтың орташа және максималды тереңдігі, нейротипикалық адамдармен салыстырғанда үлкенірек екені көрсетілді. Орталық ойықтың қысқаруы осы синдроммен байланысты аномалия болып табылды. Дегенмен, мүгедектіктің ауырлығы орталық ойықтың морфологиясына толыққанды тәуелді емес екені анықталды. Бұл қолдың түймешелерінің тік позициясы мен мөлшеріне байланысты болуы мүмкін.